ନ ମନ୍ଯୁତୀର୍ଥସଦୃଶଂ ପାଵନଂ ହି ମହାମୁନେ ଯତ୍ର ସାକ୍ଷାନ୍ ମନ୍ଯୁରୂପୀ ସର୍ଵଦା ଶଂକରଃ ସ୍ଥିତଃ ତତ୍ର ସ୍ନାନଂ ଚ ଦାନଂ ଚ ସ୍ମରଣଂ ସର୍ଵକାମଦମ୍
ହେ ମହାମୁନି, ମନ୍ୟୁତୀର୍ଥ ପରି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଆଉ କେଉଁଠି ନାହିଁ, ଯେଉଁଠାରେ ଶିବ ନିଜେ ମନ୍ୟୁର ରୂପରେ ସଦା ବସିଛନ୍ତି। ସେଠି ସ୍ନାନ, ଦାନ କିମ୍ବା ସ୍ମରଣ କଲେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ।
ସାରସ୍ଵତଂ ନାମ ତୀର୍ଥଂ ସର୍ଵକାମପ୍ରଦଂ ଶୁଭମ୍ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିପ୍ରଦଂ ନୄଣାଂ ସର୍ଵପାପପ୍ରଣାଶନମ୍
ସାରସ୍ୱତ ନାମକ ଏକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଅଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ, ଶୁଭ ଏବଂ ଲୋକମାନେ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ, ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରେ।
ସର୍ଵରୋଗପ୍ରଶମନଂ ସର୍ଵସିଦ୍ଧିପ୍ରଦାଯକମ୍ ତତ୍ରେମଂ ଶୃଣୁ ଵୃତ୍ତାନ୍ତଂ ଵିସ୍ତରେଣାଥ ନାରଦ
ଏହା ସମସ୍ତ ରୋଗ ଶାନ୍ତ କରେ ଓ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ। ଏଠାରେ ଘଟିଥିବା ଘଟଣାଟିକେ ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହିବି, ହେ ନାରଦ।
ପୁଷ୍ପୋତ୍କଟାତ୍ ପୂର୍ଵଭାଗେ ପର୍ଵତୋ ଲୋକଵିଶ୍ରୁତଃ ଶୁଭ୍ରୋ ନାମ ଗିରିଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଗୌତମ୍ଯା ଦକ୍ଷିଣେ ତଟେ
ପୁଷ୍ପୋତ୍କଟର ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଏକ ପର୍ବତ ଅଛି, ଯାହା ଲୋକମାନେ ଶୁଭ୍ର ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି, ଏହା ପର୍ବତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଗୌତମୀ ନଦୀର ଦକ୍ଷିଣ କୂଳରେ ଅବସ୍ଥିତ।
ଶାକଲ୍ଯ ଇତି ଵିଖ୍ଯାତୋ ମୁନିଃ ପରମନୈଷ୍ଠିକଃ ତସ୍ମିଞ୍ ଶୁଭ୍ରେ ପୁଣ୍ଯଗିରୌ ତପସ୍ ତେପେ ହ୍ଯ୍ ଅନୁତ୍ତମମ୍
ସେଇ ପବିତ୍ର ଶୁଭ୍ର ପର୍ବତରେ ଶାକଲ୍ୟ ନାମକ ଏକ ମହାନ ତ୍ୟାଗୀ ଋଷି ଅତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ।
ତପସ୍ଯନ୍ତଂ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଗୌତମୀତୀରମ୍ ଆଶ୍ରିତମ୍ ସର୍ଵେ ଭୂତଗଣା ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରଣମନ୍ତି ସ୍ତୁଵନ୍ତି ତମ୍
ଗୌତମୀ ତୀରରେ ତପସ୍ୟାରତ ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ସଦା ନମସ୍କାର କରନ୍ତି ଓ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି।
ଅଗ୍ନିଶୁଶ୍ରୂଷଣପରଂ ଵେଦାଧ୍ଯଯନତତ୍ପରମ୍ ଋଷିଗନ୍ଧର୍ଵସୁମନଃସେଵିତେ ତତ୍ର ପର୍ଵତେ
ଅଗ୍ନି ସେବାରେ ନିଷ୍ଠା ଓ ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନରେ ଲଗ୍ନ ଥିଲେ, ସେଇ ପର୍ବତରେ ଋଷି, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଦେବମନ୍ଦିରାମାନେ ତାଙ୍କୁ ସେବା କରୁଥିଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ ଗିରୌ ମହାପୁଣ୍ଯେ ଦେଵଦ୍ଵିଜଭଯଂକରଃ ଯଜ୍ଞଦ୍ଵେଷୀ ବ୍ରହ୍ମହନ୍ତା ପରଶୁର୍ ନାମ ରାକ୍ଷସଃ
ସେଇ ପବିତ୍ର ପର୍ବତରେ ପରଶୁ ନାମକ ଏକ ଦାନବ ଥିଲା, ଯିଏ ଦେବତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଇଥିଲା, ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱେଷୀ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନ୍ତା ଥିଲା।
କାମରୂପୀ ଵିଚରତି ନାନାରୂପଧରୋ ଵନେ କ୍ଷଣଂ ଚ ବ୍ରହ୍ମରୂପେଣ କଦାଚିଦ୍ ଵ୍ଯାଘ୍ରରୂପଧୃକ୍
ସେ ଦାନବ ଇଚ୍ଛାମତେ ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଜଙ୍ଗଲରେ ଘୁରୁଥିଲା; କେବେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପେ, କେବେ ବାଘ ରୂପେ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
କଦାଚିଦ୍ ଦେଵରୂପେଣ କଦାଚିତ୍ ପଶୁରୂପଧୃକ୍ କଦାଚିତ୍ ପ୍ରମଦାରୂପଃ କଦାଚିନ୍ ମୃଗରୂପତଃ
କେବେ ଦେବତା ରୂପେ, କେବେ ପଶୁ ରୂପେ, କେବେ ଜଣେ ଜିଅ ରୂପେ, କେବେ ମୃଗ ରୂପେ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
କଦାଚିଦ୍ ବାଲରୂପେଣ ଏଵଂ ଚରତି ପାପକୃତ୍ ଯତ୍ରାସ୍ତେ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଵିଦ୍ଵାଞ୍ ଶାକଲ୍ଯୋ ମୁନିସତ୍ତମଃ
କେବେ ଶିଶୁ ରୂପେ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ଏଭଳି ଦୁଷ୍ଟ ଦାନବ ଯେଉଁଠି ପଣ୍ଡିତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶାକଲ୍ୟ ମୁନି ରହୁଥିଲେ, ସେଠି ଘୁରୁଥିଲା।
ତମ୍ ଆଯାତି ମହାପାପୀ ପରଶୂ ରାକ୍ଷସାଧମଃ ଶୁଚିଷ୍ମନ୍ତଂ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ପରଶୁର୍ ନିତ୍ଯମ୍ ଏଵ ଚ
ସେଇ ଅତି ପାପୀ ପରଶୁ ଦାନବ ପୁନିପୁନି ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶାକଲ୍ୟଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସୁଥିଲା।
ନେତୁଂ ହନ୍ତୁଂ ପ୍ରଵୃତ୍ତୋ ଽପି ନ ଶଶାକ ସ ପାପକୃତ୍ ସ କଦାଚିଦ୍ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଦେଵାନ୍ ଅଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଯତ୍ନତଃ
ତାଙ୍କୁ ଧରିବା କିମ୍ବା ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ, ସେଇ ଦୁଷ୍ଟ କେବେ ସଫଳ ହେଇପାରିଲା ନାହିଁ। ଏକଥର, ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥିଲେ—
ଭୋକ୍ତୁକାମଃ କିଲାଯାତସ୍ ତତ୍ରାଯାତ୍ ପରଶୁର୍ ମୁନେ ବ୍ରହ୍ମରୂପଧରୋ ଭୂତ୍ଵା ଶିଥିଲଃ ପଲିତୋ ଽବଲୀ କନ୍ଯାମ୍ ଆଦାଯ କାଂଚିଚ୍ ଚ ଶାକଲ୍ଯଂ ଵାକ୍ଯମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍
ଖାଦ୍ୟ ଆଶାରେ ପରଶୁ ସେଠାକୁ ଆସିଲା, ହେ ମୁନି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଦୁର୍ବଳ, ଧଳା କେଶ ଓ ଅଶକ୍ତ ଦେହରେ, ଏକ ଜଣେ ଜିଅକୁ ନେଇ ଶାକଲ୍ୟଙ୍କୁ କହିଲା—
ଭୋଜନସ୍ଯାର୍ଥିନଂ ଵିଦ୍ଧି ମାଂ ଚ କନ୍ଯାମ୍ ଇମାଂ ଦ୍ଵିଜ ଆତିଥ୍ଯକାଲେ ସଂପ୍ରାପ୍ତଂ କୃତକୃତ୍ଯୋ ଽସି ମାନଦ
ମୋତେ ଓ ଏହି ଜିଅକୁ ଖାଦ୍ୟ ଚାହୁଁଥିବା ଅତିଥି ବୋଲି ଜାଣ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ। ଅତିଥି ସମୟରେ ଆସିଛି, ତୁମେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରି ସଫଳ ହେଲା।
ତ ଏଵ ଧନ୍ଯା ଲୋକେ ଽସ୍ମିନ୍ ଯେଷାମ୍ ଅତିଥଯୋ ଗୃହାତ୍ ପୂର୍ଣାଭିଲାଷା ନିର୍ଯାନ୍ତି ଜୀଵନ୍ତୋ ଽପି ମୃତାଃ ପରେ
ଏହି ସଂସାରରେ ସେମାନେ ମାନ୍ୟ ଯେଉଁମାନଙ୍କ ଘରରୁ ଅତିଥିମାନେ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରି ବାହାରନ୍ତି, ସେମାନେ ଜୀବନ୍ତ କିମ୍ବା ମୃତ ଯେହେଉଁ।
ଭୋଜନେ ତୂପଵିଷ୍ଟେ ତୁ ଆତ୍ମାର୍ଥଂ କଲ୍ପିତଂ ତୁ ଯତ୍ ଅତିଥିଭ୍ଯସ୍ ତୁ ଯୋ ଦଦ୍ଯାଦ୍ ଦତ୍ତା ତେନ ଵସୁଂଧରା
ଯେତେବେଳେ କେହି ଖାଇବା ପାଇଁ ବସିଥାଏ, ସେ ନିଜ ପାଇଁ ଯେଉଁ ଖାଦ୍ୟ ବାହାରିଛି, ସେଠାରୁ ଯଦି କେହି ଅତିଥିଙ୍କୁ ଦେଉଛି, ସେ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଦାନ କରିଥାଏ।
ଏତଚ୍ ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ଶାକଲ୍ଯୋ ଦଦାମୀତ୍ଯ୍ ଏଵମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍ ଆସନେ ଚୋପଵେଶ୍ଯାଥାଜ୍ଞାନାତ୍ ତଂ ପରଶୁଂ ଦ୍ଵିଜମ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି ଶାକଲ୍ୟ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଦେଉଛି'। ତାପରେ ନିଜ ଆସନରେ ଦ୍ୱିଜକୁ ବସାଇ, ଆଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ, ସେଠାରେ ପରଶୁକୁ ଦେଲେ।
ଯଥାନ୍ଯାଯଂ ପୂଜଯିତ୍ଵା ଶାକଲ୍ଯୋ ଭୋଜନଂ ଦଦୌ ଆପୋଶନଂ କରେ କୃତ୍ଵା ପରଶୁର୍ ଵାକ୍ଯମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍
ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ମାନ କରି, ଶାକଲ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ ଦେଲେ। ହାତ ଧୋଇବା ପରେ, ପରଶୁ କହିଲେ—
ଦୂରାଦ୍ ଅଭ୍ଯାଗତଂ ଶ୍ରାନ୍ତମ୍ ଅନୁଗଚ୍ଛନ୍ତି ଦେଵତାଃ ତସ୍ମିଂସ୍ ତୃପ୍ତେ ତୁ ତୃପ୍ତାଃ ସ୍ଯୁର୍ ଅତୃପ୍ତେ ତୁ ଵିପର୍ଯଯଃ
ଯେଉଁ ଅତିଥି ଦୂରରୁ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ ଆସିଥାଏ, ତାଙ୍କୁ ଦେବତାମାନେ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି। ସେ ତୃପ୍ତ ହେଲେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ତୃପ୍ତ; ତାଙ୍କୁ ତୃପ୍ତି ନ ମିଳିଲେ, ତାହାର ବିପରୀତ ହୁଏ।
ଅତିଥିଶ୍ ଚାପଵାଦୀ ଚ ଦ୍ଵାଵ୍ ଏତୌ ଵିଶ୍ଵବାନ୍ଧଵୌ ଅପଵାଦୀ ହରେତ୍ ପାପମ୍ ଅତିଥିଃ ସ୍ଵର୍ଗସଂକ୍ରମଃ
ଅତିଥି ଓ ନିନ୍ଦାକାରୀ—ଏହି ଦୁଇଜଣ ସମସ୍ତଙ୍କ ଆତ୍ମୀୟ। ନିନ୍ଦାକାରୀ ପାପ ଦୂର କରେ, ଅତିଥି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ନେଇଯାଏ।
ଅଭ୍ଯାଗତଂ ପଥି ଶ୍ରାନ୍ତଂ ସାଵଜ୍ଞଂ ଯୋ ଽଭିଵୀକ୍ଷତେ ତତ୍କ୍ଷଣାଦ୍ ଏଵ ନଶ୍ଯନ୍ତି ତସ୍ଯ ଧର୍ମଯଶଃଶ୍ରିଯଃ
ଯେଉଁଠାରେ କେହି ରାସ୍ତାରେ ଆସିଥିବା କ୍ଲାନ୍ତ ଅତିଥିକୁ ଅବମାନ କରି ଦେଖେ, ସେ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ତାଙ୍କର ଧର୍ମ, କୀର୍ତ୍ତି ଓ ଶ୍ରୀ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ତସ୍ମାଦ୍ ଅଭ୍ଯାଗତଃ ଶ୍ରାନ୍ତୋ ଯାଚେ ଽହଂ ତ୍ଵାଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ ଦାସ୍ଯସେ ଯଦି ମେ କାମଂ ତଦ୍ ଭୋକ୍ଷ୍ଯେ ଽହଂ ନ ଚାନ୍ଯଥା
ତେଣୁ, ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ମୁଁ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛି। ମୁଁ ତୁମକୁ ଅନୁରୋଧ କରୁଛି—ମୋ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିଦେଲେ ମୁଁ ଭୋଜନ କରିବି, ନହେଲେ ନୁହେଁ।
ଦତ୍ତମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଏଵ ଶାକଲ୍ଯୋ ଭୁଙ୍କ୍ଷ୍ଵେତ୍ଯ୍ ଏଵାହ ରାକ୍ଷସମ୍ ତତଃ ପ୍ରୋଵାଚ ପରଶୁର୍ ଅହଂ ରାକ୍ଷସସତ୍ତମଃ
'ଦେଲି,' ବୋଲି ଶାକଲ୍ୟ କହିଲେ। 'ଖାଅ,' ବୋଲି ରାକ୍ଷସ କହିଲେ। ତାପରେ ପରଶୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।'
ନାହଂ ଦ୍ଵିଜସ୍ ତଵ ରିପୁର୍ ନ ଵୃଦ୍ଧଃ ପଲିତଃ କୃଶଃ ବହୂନି ମେ ଵ୍ଯତୀତାନି ଵର୍ଷାଣି ତ୍ଵାଂ ପ୍ରପଶ୍ଯତଃ
'ମୁଁ ତୁମେ ଭଳି ଦ୍ୱିଜ ନୁହେଁ, ତୁମର ଶତ୍ରୁ ନୁହେଁ, ବୃଦ୍ଧ ନୁହେଁ, ପକା କେଶ ନାହିଁ, କ୍ଷୀଣ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ବହୁ ବର୍ଷ ହେଲା ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଖୁଛି।'
ଶୁଷ୍ଯନ୍ତି ମମ ଗାତ୍ରାଣି ଗ୍ରୀଷ୍ମେ ସ୍ଵଲ୍ପୋଦକଂ ଯଥା ତସ୍ମାନ୍ ନେଷ୍ଯେ ସାନୁଗଂ ତ୍ଵାଂ ଭକ୍ଷଯିଷ୍ଯେ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
'ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ କମ୍ପାନି ଜଳ ଯେପରି ଶୁଖିଯାଏ, ମୋ ଦେହ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଶୁଖିଯାଏ। ତେଣୁ, ମୁଁ ତୁମେ ସହ ତୁମ ସଙ୍ଗୀମାନେକୁ ନେଇଯିବି ଓ ଖାଇଦେବି, ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ।'
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପରଶୁଵାକ୍ଯଂ ତଚ୍ ଛାକଲ୍ଯୋ ଵାକ୍ଯମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍
ପରଶୁଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଶାକଲ୍ୟ କହିଲେ—
ଯେ ମହାକୁଲସଂଭୂତା ଵିଜ୍ଞାତସକଲାଗମାଃ ତତ୍ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତମ୍ ଅଭ୍ଯେତି ନ ଜାତ୍ଵ୍ ଅତ୍ର ଵିପର୍ଯଯମ୍
ଯେଉଁମାନେ ଉତ୍ତମ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ଦିଆଯାଇଥିବା ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ନିଶ୍ଚିତ ରୂପେ ପୂରଣ କରନ୍ତି; ଏଠାରେ କେବେ ବିପରୀତ ହୁଏନାହିଁ।
ଯଥୋଚିତଂ କୁରୁ ସଖେ ତଥାପି ଶୃଣୁ ମେ ଵଚଃ ନିହନ୍ତୁମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଉଦ୍ଯତେଷୁ ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ହିତମ୍ ଉତ୍ତମୈଃ
'ମିତ୍ର, ଯଥାଯୋଗ୍ୟ କର। ତଥାପି ମୋ କଥା ଶୁଣ। ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତମ ଲୋକେ ଭଲ କଥା କହିବା ଉଚିତ।'
ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଽହଂ ଵଜ୍ରତନୁଃ ସର୍ଵତୋ ରକ୍ଷକୋ ହରିଃ ପାଦୌ ରକ୍ଷତୁ ମେ ଵିଷ୍ଣୁଃ ଶିରୋ ଦେଵୋ ଜନାର୍ଦନଃ
'ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବଜ୍ର ସଦୃଶ ଦେହ ଧାରଣ କରିଛି। ହରି ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ବିଷ୍ଣୁ ମୋ ପାଦକୁ, ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଦେବ ମୋ ମୁଣ୍ଡକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।'