ସର୍ଵାଯୁଧଧରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରଣେମୁଃ ସର୍ଵଦେଵତାଃ ଵିତ୍ରେସୁର୍ ଦୈତ୍ଯଦନୁଜାଃ କୃତାଞ୍ଜଲିପୁଟାଃ ସୁରାଃ
ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରୁଥିବା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଶିର ନମାଇଲେ; ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ, ଦେବତାମାନେ ହାତ ଜୋଡ଼ି ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ଭୂତ୍ଵା ମନ୍ଯୁମ୍ ଅଥୋଚୁସ୍ ତେ ତ୍ଵଂ ସେନାନୀଃ ପ୍ରଭୋ ଭଵ ତ୍ଵଯା ଦତ୍ତମ୍ ଇଦଂ ରାଜ୍ଯଂ ମନ୍ଯୋ ଭୋକ୍ଷ୍ଯାମହେ ଵଯମ୍
ତାପରେ, ମନ୍ୟୁ ଭାବରେ ଥିବା ସମୟରେ ସେମାନେ କହିଲେ: 'ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ଆମର ସେନାପତି ହୁଅନ୍ତୁ। ଆପଣ ଯେଉଁ ରାଜ୍ୟ ଦେଇଛନ୍ତି, ମନ୍ୟୁ, ଆମେ ସେଥିରେ ଶାସନ କରିବା।'
ତସ୍ମାତ୍ ସର୍ଵେଷୁ କାର୍ଯେଷୁ ଜେତା ତ୍ଵଂ ଜଯଵର୍ଧନଃ ତ୍ଵମ୍ ଇନ୍ଦ୍ରସ୍ ତ୍ଵଂ ଚ ଵରୁଣୋ ଲୋକପାଲାସ୍ ତ୍ଵମ୍ ଏଵ ଚ
ସେଥିପାଇଁ, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଆପଣ ବିଜୟୀ, ବିଜୟ ବଢ଼ାଇଥିବା, ଆପଣେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଆପଣେ ବରୁଣ, ଏବଂ ଆପଣେ ହିଁ ସମସ୍ତ ଲୋକପାଳ।
ଅସ୍ମାସୁ ସର୍ଵଦେଵେଷୁ ପ୍ରଵିଶ ତ୍ଵଂ ଜଯାଯ ଵୈ ମନ୍ଯୁଃ ପ୍ରୋଵାଚ ତାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ଵିନା ମତ୍ତୋ ନ କିଂଚନ
ବିଜୟ ପାଇଁ ଆପଣ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତୁ। ମନ୍ୟୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ମୋତେ ଛାଡ଼ି କିଛି ନାହିଁ।'
ସର୍ଵେଷ୍ଵ୍ ଅନ୍ତଃ ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋ ଽହଂ ନ ମାଂ ଜାନାତି କଶ୍ଚନ ସ ଏଵ ଭଗଵାନ୍ ମନ୍ଯୁସ୍ ତତୋ ଜାତଃ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍
ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କ ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛି, କିନ୍ତୁ କେହି ମୋତେ ଚିହ୍ନିପାରେ ନାହିଁ। ସେଇ ପ୍ରଭୁ ମନ୍ୟୁ, ଯିଏ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଭାବେ ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି।
ସ ଏଵ ରୁଦ୍ରରୂପୀ ସ୍ଯାଦ୍ ରୁଦ୍ରୋ ମନ୍ଯୁଃ ଶିଵୋ ଽଭଵତ୍ ସ୍ଥାଵରଂ ଜଙ୍ଗମଂ ଚୈଵ ସର୍ଵଂ ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ହି ମନ୍ଯୁନା
ସେ ରୁଦ୍ର ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ରୁଦ୍ର ହେଉଛନ୍ତି ମନ୍ୟୁ, ଯିଏ ଶିବ ହୋଇଥିଲେ। ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ, ସମସ୍ତ କିଛି ମନ୍ୟୁ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାପ୍ତ।
ତମ୍ ଅଵାପ୍ଯ ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ଜଯମ୍ ଆପୁଶ୍ ଚ ସଂଗରେ ଜଯୋ ମନ୍ଯୁଶ୍ ଚ ଶୌର୍ଯଂ ଚ ଈଶତେଜଃସମୁଦ୍ଭଵମ୍
ତାଙ୍କୁ ପାଇ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟ ଲାଭ କଲେ; ବିଜୟ, ସୌର୍ଯ୍ୟ ଓ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଶକ୍ତି ମନ୍ୟୁଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ମନ୍ଯୁନା ଜଯମ୍ ଆପ୍ଯାଥ କୃତ୍ଵା ଦୈତ୍ଯୈଶ୍ ଚ ସଂଗମମ୍ ଯଥାଗତଂ ଯଯୁଃ ସର୍ଵେ ମନ୍ଯୁନା ପରିରକ୍ଷିତାଃ
ମନ୍ୟୁ ଦ୍ୱାରା ବିଜୟ ଲାଭ କରି, ଦୈତ୍ୟମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରି, ସମସ୍ତେ ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ମନ୍ୟୁଙ୍କର ରକ୍ଷାରେ ଫେରିଗଲେ।
ଯତ୍ର ଵୈ ଗୌତମୀତୀରେ ଶିଵମ୍ ଆରାଧ୍ଯ ତେ ସୁରାଃ ମନ୍ଯୁମ୍ ଆପୁର୍ ଜଯଂ ଚୈଵ ମନ୍ଯୁତୀର୍ଥଂ ତଦ୍ ଉଚ୍ଯତେ
ଗୌତମୀ ନଦୀର କୂଳରେ ଦେବତାମାନେ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜିଥିଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ କ୍ରୋଧ ଓ ବିଜୟ ଲାଭ କଲେ। ଏହି କାରଣରୁ ସେଠିକୁ ମନ୍ୟୁତୀର୍ଥ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଉତ୍ପତ୍ତିଂ ଚ ତଥା ମନ୍ଯୋର୍ ଯୋ ନରଃ ପ୍ରଯତଃ ସ୍ମରେତ୍ ଵିଜଯୋ ଜାଯତେ ତସ୍ଯ ନ କୈଶ୍ଚିତ୍ ପରିଭୂଯତେ
ଯେଉଁ ମଣିଷ ଶୁଦ୍ଧ ମନେ ସେଠି ମନ୍ୟୁର ଉତ୍ପତ୍ତିକୁ ସ୍ମରଣ କରେ, ସେ ବିଜୟୀ ହୁଏ ଓ କାହାରୋ ଦ୍ୱାରା ହେଳା ହୁଏ ନାହିଁ।
ନ ମନ୍ଯୁତୀର୍ଥସଦୃଶଂ ପାଵନଂ ହି ମହାମୁନେ ଯତ୍ର ସାକ୍ଷାନ୍ ମନ୍ଯୁରୂପୀ ସର୍ଵଦା ଶଂକରଃ ସ୍ଥିତଃ ତତ୍ର ସ୍ନାନଂ ଚ ଦାନଂ ଚ ସ୍ମରଣଂ ସର୍ଵକାମଦମ୍
ହେ ମହାମୁନି, ମନ୍ୟୁତୀର୍ଥ ପରି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଆଉ କେଉଁଠି ନାହିଁ, ଯେଉଁଠାରେ ଶିବ ନିଜେ ମନ୍ୟୁର ରୂପରେ ସଦା ବସିଛନ୍ତି। ସେଠି ସ୍ନାନ, ଦାନ କିମ୍ବା ସ୍ମରଣ କଲେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ।
ସାରସ୍ଵତଂ ନାମ ତୀର୍ଥଂ ସର୍ଵକାମପ୍ରଦଂ ଶୁଭମ୍ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିପ୍ରଦଂ ନୄଣାଂ ସର୍ଵପାପପ୍ରଣାଶନମ୍
ସାରସ୍ୱତ ନାମକ ଏକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଅଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ, ଶୁଭ ଏବଂ ଲୋକମାନେ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ, ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରେ।
ସର୍ଵରୋଗପ୍ରଶମନଂ ସର୍ଵସିଦ୍ଧିପ୍ରଦାଯକମ୍ ତତ୍ରେମଂ ଶୃଣୁ ଵୃତ୍ତାନ୍ତଂ ଵିସ୍ତରେଣାଥ ନାରଦ
ଏହା ସମସ୍ତ ରୋଗ ଶାନ୍ତ କରେ ଓ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ। ଏଠାରେ ଘଟିଥିବା ଘଟଣାଟିକେ ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହିବି, ହେ ନାରଦ।
ପୁଷ୍ପୋତ୍କଟାତ୍ ପୂର୍ଵଭାଗେ ପର୍ଵତୋ ଲୋକଵିଶ୍ରୁତଃ ଶୁଭ୍ରୋ ନାମ ଗିରିଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଗୌତମ୍ଯା ଦକ୍ଷିଣେ ତଟେ
ପୁଷ୍ପୋତ୍କଟର ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଏକ ପର୍ବତ ଅଛି, ଯାହା ଲୋକମାନେ ଶୁଭ୍ର ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି, ଏହା ପର୍ବତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଗୌତମୀ ନଦୀର ଦକ୍ଷିଣ କୂଳରେ ଅବସ୍ଥିତ।
ଶାକଲ୍ଯ ଇତି ଵିଖ୍ଯାତୋ ମୁନିଃ ପରମନୈଷ୍ଠିକଃ ତସ୍ମିଞ୍ ଶୁଭ୍ରେ ପୁଣ୍ଯଗିରୌ ତପସ୍ ତେପେ ହ୍ଯ୍ ଅନୁତ୍ତମମ୍
ସେଇ ପବିତ୍ର ଶୁଭ୍ର ପର୍ବତରେ ଶାକଲ୍ୟ ନାମକ ଏକ ମହାନ ତ୍ୟାଗୀ ଋଷି ଅତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ।
ତପସ୍ଯନ୍ତଂ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଗୌତମୀତୀରମ୍ ଆଶ୍ରିତମ୍ ସର୍ଵେ ଭୂତଗଣା ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରଣମନ୍ତି ସ୍ତୁଵନ୍ତି ତମ୍
ଗୌତମୀ ତୀରରେ ତପସ୍ୟାରତ ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ସଦା ନମସ୍କାର କରନ୍ତି ଓ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି।
ଅଗ୍ନିଶୁଶ୍ରୂଷଣପରଂ ଵେଦାଧ୍ଯଯନତତ୍ପରମ୍ ଋଷିଗନ୍ଧର୍ଵସୁମନଃସେଵିତେ ତତ୍ର ପର୍ଵତେ
ଅଗ୍ନି ସେବାରେ ନିଷ୍ଠା ଓ ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନରେ ଲଗ୍ନ ଥିଲେ, ସେଇ ପର୍ବତରେ ଋଷି, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଦେବମନ୍ଦିରାମାନେ ତାଙ୍କୁ ସେବା କରୁଥିଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ ଗିରୌ ମହାପୁଣ୍ଯେ ଦେଵଦ୍ଵିଜଭଯଂକରଃ ଯଜ୍ଞଦ୍ଵେଷୀ ବ୍ରହ୍ମହନ୍ତା ପରଶୁର୍ ନାମ ରାକ୍ଷସଃ
ସେଇ ପବିତ୍ର ପର୍ବତରେ ପରଶୁ ନାମକ ଏକ ଦାନବ ଥିଲା, ଯିଏ ଦେବତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଇଥିଲା, ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱେଷୀ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନ୍ତା ଥିଲା।
କାମରୂପୀ ଵିଚରତି ନାନାରୂପଧରୋ ଵନେ କ୍ଷଣଂ ଚ ବ୍ରହ୍ମରୂପେଣ କଦାଚିଦ୍ ଵ୍ଯାଘ୍ରରୂପଧୃକ୍
ସେ ଦାନବ ଇଚ୍ଛାମତେ ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଜଙ୍ଗଲରେ ଘୁରୁଥିଲା; କେବେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପେ, କେବେ ବାଘ ରୂପେ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
କଦାଚିଦ୍ ଦେଵରୂପେଣ କଦାଚିତ୍ ପଶୁରୂପଧୃକ୍ କଦାଚିତ୍ ପ୍ରମଦାରୂପଃ କଦାଚିନ୍ ମୃଗରୂପତଃ
କେବେ ଦେବତା ରୂପେ, କେବେ ପଶୁ ରୂପେ, କେବେ ଜଣେ ଜିଅ ରୂପେ, କେବେ ମୃଗ ରୂପେ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
କଦାଚିଦ୍ ବାଲରୂପେଣ ଏଵଂ ଚରତି ପାପକୃତ୍ ଯତ୍ରାସ୍ତେ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଵିଦ୍ଵାଞ୍ ଶାକଲ୍ଯୋ ମୁନିସତ୍ତମଃ
କେବେ ଶିଶୁ ରୂପେ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ଏଭଳି ଦୁଷ୍ଟ ଦାନବ ଯେଉଁଠି ପଣ୍ଡିତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶାକଲ୍ୟ ମୁନି ରହୁଥିଲେ, ସେଠି ଘୁରୁଥିଲା।
ତମ୍ ଆଯାତି ମହାପାପୀ ପରଶୂ ରାକ୍ଷସାଧମଃ ଶୁଚିଷ୍ମନ୍ତଂ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ପରଶୁର୍ ନିତ୍ଯମ୍ ଏଵ ଚ
ସେଇ ଅତି ପାପୀ ପରଶୁ ଦାନବ ପୁନିପୁନି ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶାକଲ୍ୟଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସୁଥିଲା।
ନେତୁଂ ହନ୍ତୁଂ ପ୍ରଵୃତ୍ତୋ ଽପି ନ ଶଶାକ ସ ପାପକୃତ୍ ସ କଦାଚିଦ୍ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଦେଵାନ୍ ଅଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଯତ୍ନତଃ
ତାଙ୍କୁ ଧରିବା କିମ୍ବା ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ, ସେଇ ଦୁଷ୍ଟ କେବେ ସଫଳ ହେଇପାରିଲା ନାହିଁ। ଏକଥର, ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥିଲେ—
ଭୋକ୍ତୁକାମଃ କିଲାଯାତସ୍ ତତ୍ରାଯାତ୍ ପରଶୁର୍ ମୁନେ ବ୍ରହ୍ମରୂପଧରୋ ଭୂତ୍ଵା ଶିଥିଲଃ ପଲିତୋ ଽବଲୀ କନ୍ଯାମ୍ ଆଦାଯ କାଂଚିଚ୍ ଚ ଶାକଲ୍ଯଂ ଵାକ୍ଯମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍
ଖାଦ୍ୟ ଆଶାରେ ପରଶୁ ସେଠାକୁ ଆସିଲା, ହେ ମୁନି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଦୁର୍ବଳ, ଧଳା କେଶ ଓ ଅଶକ୍ତ ଦେହରେ, ଏକ ଜଣେ ଜିଅକୁ ନେଇ ଶାକଲ୍ୟଙ୍କୁ କହିଲା—
ଭୋଜନସ୍ଯାର୍ଥିନଂ ଵିଦ୍ଧି ମାଂ ଚ କନ୍ଯାମ୍ ଇମାଂ ଦ୍ଵିଜ ଆତିଥ୍ଯକାଲେ ସଂପ୍ରାପ୍ତଂ କୃତକୃତ୍ଯୋ ଽସି ମାନଦ
ମୋତେ ଓ ଏହି ଜିଅକୁ ଖାଦ୍ୟ ଚାହୁଁଥିବା ଅତିଥି ବୋଲି ଜାଣ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ। ଅତିଥି ସମୟରେ ଆସିଛି, ତୁମେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରି ସଫଳ ହେଲା।
ତ ଏଵ ଧନ୍ଯା ଲୋକେ ଽସ୍ମିନ୍ ଯେଷାମ୍ ଅତିଥଯୋ ଗୃହାତ୍ ପୂର୍ଣାଭିଲାଷା ନିର୍ଯାନ୍ତି ଜୀଵନ୍ତୋ ଽପି ମୃତାଃ ପରେ
ଏହି ସଂସାରରେ ସେମାନେ ମାନ୍ୟ ଯେଉଁମାନଙ୍କ ଘରରୁ ଅତିଥିମାନେ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରି ବାହାରନ୍ତି, ସେମାନେ ଜୀବନ୍ତ କିମ୍ବା ମୃତ ଯେହେଉଁ।
ଭୋଜନେ ତୂପଵିଷ୍ଟେ ତୁ ଆତ୍ମାର୍ଥଂ କଲ୍ପିତଂ ତୁ ଯତ୍ ଅତିଥିଭ୍ଯସ୍ ତୁ ଯୋ ଦଦ୍ଯାଦ୍ ଦତ୍ତା ତେନ ଵସୁଂଧରା
ଯେତେବେଳେ କେହି ଖାଇବା ପାଇଁ ବସିଥାଏ, ସେ ନିଜ ପାଇଁ ଯେଉଁ ଖାଦ୍ୟ ବାହାରିଛି, ସେଠାରୁ ଯଦି କେହି ଅତିଥିଙ୍କୁ ଦେଉଛି, ସେ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଦାନ କରିଥାଏ।
ଏତଚ୍ ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ଶାକଲ୍ଯୋ ଦଦାମୀତ୍ଯ୍ ଏଵମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍ ଆସନେ ଚୋପଵେଶ୍ଯାଥାଜ୍ଞାନାତ୍ ତଂ ପରଶୁଂ ଦ୍ଵିଜମ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି ଶାକଲ୍ୟ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଦେଉଛି'। ତାପରେ ନିଜ ଆସନରେ ଦ୍ୱିଜକୁ ବସାଇ, ଆଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ, ସେଠାରେ ପରଶୁକୁ ଦେଲେ।
ଯଥାନ୍ଯାଯଂ ପୂଜଯିତ୍ଵା ଶାକଲ୍ଯୋ ଭୋଜନଂ ଦଦୌ ଆପୋଶନଂ କରେ କୃତ୍ଵା ପରଶୁର୍ ଵାକ୍ଯମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍
ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ମାନ କରି, ଶାକଲ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ ଦେଲେ। ହାତ ଧୋଇବା ପରେ, ପରଶୁ କହିଲେ—
ଦୂରାଦ୍ ଅଭ୍ଯାଗତଂ ଶ୍ରାନ୍ତମ୍ ଅନୁଗଚ୍ଛନ୍ତି ଦେଵତାଃ ତସ୍ମିଂସ୍ ତୃପ୍ତେ ତୁ ତୃପ୍ତାଃ ସ୍ଯୁର୍ ଅତୃପ୍ତେ ତୁ ଵିପର୍ଯଯଃ
ଯେଉଁ ଅତିଥି ଦୂରରୁ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ ଆସିଥାଏ, ତାଙ୍କୁ ଦେବତାମାନେ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି। ସେ ତୃପ୍ତ ହେଲେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ତୃପ୍ତ; ତାଙ୍କୁ ତୃପ୍ତି ନ ମିଳିଲେ, ତାହାର ବିପରୀତ ହୁଏ।