ଯୁଦ୍ଧେ ସ୍ଥିତ୍ଵା ତୁ ଦନୁଜୈର୍ ଦୈତେଯୈଶ୍ ଚ ମହାବଲୈଃ ଵିବୁଧା ଜାତସଂନଦ୍ଧା ମନ୍ଯୁମ୍ ଊଚୁଃ ପୁରଃ ସ୍ଥିତାଃ
ଯୁଦ୍ଧ ମାଝିରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବ ଓ ଦୈତ୍ୟମାନେ ସାମ୍ନାରେ ଦଢ଼ି ଦେବତାମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଧରି ଥିବା ବେଳେ, ସେମାନେ ମନ୍ୟୁଙ୍କୁ ସାମ୍ନାରେ ଦେଖି କହିଲେ।
ସାମର୍ଥ୍ଯଂ ତଵ ପଶ୍ଯାମଃ ପଶ୍ଚାଦ୍ ଯୋତ୍ସ୍ଯାମହେ ପରୈଃ ତସ୍ମାଦ୍ ଦର୍ଶଯ ଚାତ୍ମାନଂ ମନ୍ଯୋ ଽସ୍ମାକଂ ଯୁଯୁତ୍ସତାମ୍
ଆମେ ତୁମର ଶକ୍ତି ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ; ପରେ ଶତ୍ରୁମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା। ସେଥିପାଇଁ, ମନ୍ୟୁ, ଆମେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ, ତୁମେ ନିଜକୁ ପ୍ରକାଶ କର।
ତଦ୍ ଦେଵଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମନ୍ଯୁର୍ ଆହ ସ୍ମଯନ୍ନ୍ ଇଵ
ଦେବତାମାନଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମନ୍ୟୁ ହସିଥିବା ପରି ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଜନିତା ମମ ଦେଵେଶଃ ସର୍ଵଜ୍ଞଃ ସର୍ଵଦୃକ୍ ପ୍ରଭୁଃ ଯଃ ସର୍ଵଂ ଵେତ୍ତି ସର୍ଵେଷାଂ ଧାମନାମ ମନଃସ୍ଥିତମ୍
ମୋର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ହେଉଛନ୍ତି ଦେବତାଙ୍କର ଠାକୁର, ସବୁକିଛି ଜାଣିଥିବା, ସବୁକୁ ଦେଖିପାରୁଥିବା ପ୍ରଭୁ, ଯିଏ ସମସ୍ତଙ୍କର ଭିତର, ସମସ୍ତ ଜଗତ, ଓ ମନରେ ଥିବା ସବୁକିଛି ଜାଣନ୍ତି।
ନୈଵ କଶ୍ଚିଚ୍ ଚ ତଂ ଵେତ୍ତି ଯଃ ସର୍ଵଂ ଵେତ୍ତି ସର୍ଵଦା ଅମୂର୍ତଂ ମୂର୍ତମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଏତଦ୍ ଵେତ୍ତି କର୍ତା ଜଗନ୍ମଯଃ
ତାଙ୍କୁ କେହି ଜାଣିପାରେ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ସେ ସବୁବେଳେ ସବୁକିଛି ଜାଣନ୍ତି। ନିରାକାର ଓ ସାକାର ଉଭୟ, ସେଇ କର୍ତ୍ତା, ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ବ୍ୟାପ୍ତ।
ପରୋ ଽସୌ ଭଗଵାନ୍ ସାକ୍ଷାତ୍ ତଥା ଦିଵ୍ଯ୍ ଅନ୍ତରିକ୍ଷଗଃ କସ୍ ତସ୍ଯ ରୂପଂ ଯୋ ଵେଦ କସ୍ଯ କର୍ତା ଜଗନ୍ମଯଃ
ସେ ପରମେଶ୍ୱର, ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରକାଶିତ, ଦିବ୍ୟ ଓ ଆକାଶରେ ବିଚରଣ କରନ୍ତି। କିଏ ତାଙ୍କର ରୂପ ଜାଣେ? ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ତାଙ୍କୁ କିଏ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି?
ଏଵଂଵିଧାଦ୍ ଅହଂ ଜାତୋ ମାଂ କଥଂ ଵେତ୍ତୁମ୍ ଅର୍ହଥ ଅଥଵା ଦ୍ରଷ୍ଟୁକାମା ଵୈ ଭଵନ୍ତୋ ମାନୁପଶ୍ଯତ
ଏପରି ଏକ ପ୍ରଭୁଠାରୁ ମୁଁ ଜନ୍ମ ନେଇଛି; ତେଣୁ ଆପଣମାନେ କିପରି ମୋତେ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଜାଣିପାରିବେ? ତଥାପି ଯଦି ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି, ତେବେ ମୋତେ ଦେଖନ୍ତୁ।
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ଦର୍ଶଯାମ୍ ଆସ ମନ୍ଯୂ ରୂପଂ ସ୍ଵକଂ ମହତ୍ ତାର୍ତୀଯଚକ୍ଷୁଷୋଦ୍ଭୂତଂ ଭଵସ୍ଯ ପରମେଷ୍ଠିନଃ
ଏପରି କହି, ମନ୍ୟୁ ତାଙ୍କର ବିଶାଳ ରୂପ ଦେଖାଇଲେ, ଯାହା ପରମେଶ୍ୱର ଭବଙ୍କର ତୃତୀୟ ଚକ୍ଷୁରୁ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଥିଲା।
ତେଜସା ସଂଭୃତଂ ରୂପଂ ଯତଃ ସର୍ଵଂ ତଦ୍ ଉଚ୍ଯତେ ପୌରୁଷଂ ପୁରୁଷେଷ୍ଵ୍ ଏଵ ଅହଂକାରଶ୍ ଚ ଜନ୍ତୁଷୁ
ଏହି ରୂପ ତେଜରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଯାହାକୁ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୁରୁଷତ୍ୱ ଭାବରେ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅହଂକାର ଭାବରେ କୁହାଯାଏ।
କ୍ରୋଧଃ ସର୍ଵସ୍ଯ ଯୋ ଭୀମ ଉପସଂହାରକୃଦ୍ ଭଵେତ୍ ତଂ ଶଂକରପ୍ରତିନିଧିଂ ଜ୍ଵଲନ୍ତଂ ନିଜତେଜସା
ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧ, ସମାପ୍ତି ଆଣିବା ଶକ୍ତି, ଶଙ୍କରଙ୍କ ପ୍ରତିନିଧି ଭାବେ ଜ୍ୱଳନ୍ତି, ନିଜ ତେଜରେ ଉଜ୍ୱଳ।
ସର୍ଵାଯୁଧଧରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରଣେମୁଃ ସର୍ଵଦେଵତାଃ ଵିତ୍ରେସୁର୍ ଦୈତ୍ଯଦନୁଜାଃ କୃତାଞ୍ଜଲିପୁଟାଃ ସୁରାଃ
ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରୁଥିବା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଶିର ନମାଇଲେ; ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ, ଦେବତାମାନେ ହାତ ଜୋଡ଼ି ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ଭୂତ୍ଵା ମନ୍ଯୁମ୍ ଅଥୋଚୁସ୍ ତେ ତ୍ଵଂ ସେନାନୀଃ ପ୍ରଭୋ ଭଵ ତ୍ଵଯା ଦତ୍ତମ୍ ଇଦଂ ରାଜ୍ଯଂ ମନ୍ଯୋ ଭୋକ୍ଷ୍ଯାମହେ ଵଯମ୍
ତାପରେ, ମନ୍ୟୁ ଭାବରେ ଥିବା ସମୟରେ ସେମାନେ କହିଲେ: 'ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ଆମର ସେନାପତି ହୁଅନ୍ତୁ। ଆପଣ ଯେଉଁ ରାଜ୍ୟ ଦେଇଛନ୍ତି, ମନ୍ୟୁ, ଆମେ ସେଥିରେ ଶାସନ କରିବା।'
ତସ୍ମାତ୍ ସର୍ଵେଷୁ କାର୍ଯେଷୁ ଜେତା ତ୍ଵଂ ଜଯଵର୍ଧନଃ ତ୍ଵମ୍ ଇନ୍ଦ୍ରସ୍ ତ୍ଵଂ ଚ ଵରୁଣୋ ଲୋକପାଲାସ୍ ତ୍ଵମ୍ ଏଵ ଚ
ସେଥିପାଇଁ, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଆପଣ ବିଜୟୀ, ବିଜୟ ବଢ଼ାଇଥିବା, ଆପଣେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଆପଣେ ବରୁଣ, ଏବଂ ଆପଣେ ହିଁ ସମସ୍ତ ଲୋକପାଳ।
ଅସ୍ମାସୁ ସର୍ଵଦେଵେଷୁ ପ୍ରଵିଶ ତ୍ଵଂ ଜଯାଯ ଵୈ ମନ୍ଯୁଃ ପ୍ରୋଵାଚ ତାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ଵିନା ମତ୍ତୋ ନ କିଂଚନ
ବିଜୟ ପାଇଁ ଆପଣ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତୁ। ମନ୍ୟୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ମୋତେ ଛାଡ଼ି କିଛି ନାହିଁ।'
ସର୍ଵେଷ୍ଵ୍ ଅନ୍ତଃ ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋ ଽହଂ ନ ମାଂ ଜାନାତି କଶ୍ଚନ ସ ଏଵ ଭଗଵାନ୍ ମନ୍ଯୁସ୍ ତତୋ ଜାତଃ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍
ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କ ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛି, କିନ୍ତୁ କେହି ମୋତେ ଚିହ୍ନିପାରେ ନାହିଁ। ସେଇ ପ୍ରଭୁ ମନ୍ୟୁ, ଯିଏ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଭାବେ ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି।
ସ ଏଵ ରୁଦ୍ରରୂପୀ ସ୍ଯାଦ୍ ରୁଦ୍ରୋ ମନ୍ଯୁଃ ଶିଵୋ ଽଭଵତ୍ ସ୍ଥାଵରଂ ଜଙ୍ଗମଂ ଚୈଵ ସର୍ଵଂ ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ହି ମନ୍ଯୁନା
ସେ ରୁଦ୍ର ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ରୁଦ୍ର ହେଉଛନ୍ତି ମନ୍ୟୁ, ଯିଏ ଶିବ ହୋଇଥିଲେ। ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ, ସମସ୍ତ କିଛି ମନ୍ୟୁ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାପ୍ତ।
ତମ୍ ଅଵାପ୍ଯ ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ଜଯମ୍ ଆପୁଶ୍ ଚ ସଂଗରେ ଜଯୋ ମନ୍ଯୁଶ୍ ଚ ଶୌର୍ଯଂ ଚ ଈଶତେଜଃସମୁଦ୍ଭଵମ୍
ତାଙ୍କୁ ପାଇ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟ ଲାଭ କଲେ; ବିଜୟ, ସୌର୍ଯ୍ୟ ଓ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଶକ୍ତି ମନ୍ୟୁଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ମନ୍ଯୁନା ଜଯମ୍ ଆପ୍ଯାଥ କୃତ୍ଵା ଦୈତ୍ଯୈଶ୍ ଚ ସଂଗମମ୍ ଯଥାଗତଂ ଯଯୁଃ ସର୍ଵେ ମନ୍ଯୁନା ପରିରକ୍ଷିତାଃ
ମନ୍ୟୁ ଦ୍ୱାରା ବିଜୟ ଲାଭ କରି, ଦୈତ୍ୟମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରି, ସମସ୍ତେ ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ମନ୍ୟୁଙ୍କର ରକ୍ଷାରେ ଫେରିଗଲେ।
ଯତ୍ର ଵୈ ଗୌତମୀତୀରେ ଶିଵମ୍ ଆରାଧ୍ଯ ତେ ସୁରାଃ ମନ୍ଯୁମ୍ ଆପୁର୍ ଜଯଂ ଚୈଵ ମନ୍ଯୁତୀର୍ଥଂ ତଦ୍ ଉଚ୍ଯତେ
ଗୌତମୀ ନଦୀର କୂଳରେ ଦେବତାମାନେ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜିଥିଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ କ୍ରୋଧ ଓ ବିଜୟ ଲାଭ କଲେ। ଏହି କାରଣରୁ ସେଠିକୁ ମନ୍ୟୁତୀର୍ଥ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଉତ୍ପତ୍ତିଂ ଚ ତଥା ମନ୍ଯୋର୍ ଯୋ ନରଃ ପ୍ରଯତଃ ସ୍ମରେତ୍ ଵିଜଯୋ ଜାଯତେ ତସ୍ଯ ନ କୈଶ୍ଚିତ୍ ପରିଭୂଯତେ
ଯେଉଁ ମଣିଷ ଶୁଦ୍ଧ ମନେ ସେଠି ମନ୍ୟୁର ଉତ୍ପତ୍ତିକୁ ସ୍ମରଣ କରେ, ସେ ବିଜୟୀ ହୁଏ ଓ କାହାରୋ ଦ୍ୱାରା ହେଳା ହୁଏ ନାହିଁ।
ନ ମନ୍ଯୁତୀର୍ଥସଦୃଶଂ ପାଵନଂ ହି ମହାମୁନେ ଯତ୍ର ସାକ୍ଷାନ୍ ମନ୍ଯୁରୂପୀ ସର୍ଵଦା ଶଂକରଃ ସ୍ଥିତଃ ତତ୍ର ସ୍ନାନଂ ଚ ଦାନଂ ଚ ସ୍ମରଣଂ ସର୍ଵକାମଦମ୍
ହେ ମହାମୁନି, ମନ୍ୟୁତୀର୍ଥ ପରି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଆଉ କେଉଁଠି ନାହିଁ, ଯେଉଁଠାରେ ଶିବ ନିଜେ ମନ୍ୟୁର ରୂପରେ ସଦା ବସିଛନ୍ତି। ସେଠି ସ୍ନାନ, ଦାନ କିମ୍ବା ସ୍ମରଣ କଲେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ।
ସାରସ୍ଵତଂ ନାମ ତୀର୍ଥଂ ସର୍ଵକାମପ୍ରଦଂ ଶୁଭମ୍ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିପ୍ରଦଂ ନୄଣାଂ ସର୍ଵପାପପ୍ରଣାଶନମ୍
ସାରସ୍ୱତ ନାମକ ଏକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଅଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ, ଶୁଭ ଏବଂ ଲୋକମାନେ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ, ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରେ।
ସର୍ଵରୋଗପ୍ରଶମନଂ ସର୍ଵସିଦ୍ଧିପ୍ରଦାଯକମ୍ ତତ୍ରେମଂ ଶୃଣୁ ଵୃତ୍ତାନ୍ତଂ ଵିସ୍ତରେଣାଥ ନାରଦ
ଏହା ସମସ୍ତ ରୋଗ ଶାନ୍ତ କରେ ଓ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ। ଏଠାରେ ଘଟିଥିବା ଘଟଣାଟିକେ ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହିବି, ହେ ନାରଦ।
ପୁଷ୍ପୋତ୍କଟାତ୍ ପୂର୍ଵଭାଗେ ପର୍ଵତୋ ଲୋକଵିଶ୍ରୁତଃ ଶୁଭ୍ରୋ ନାମ ଗିରିଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଗୌତମ୍ଯା ଦକ୍ଷିଣେ ତଟେ
ପୁଷ୍ପୋତ୍କଟର ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଏକ ପର୍ବତ ଅଛି, ଯାହା ଲୋକମାନେ ଶୁଭ୍ର ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି, ଏହା ପର୍ବତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଗୌତମୀ ନଦୀର ଦକ୍ଷିଣ କୂଳରେ ଅବସ୍ଥିତ।
ଶାକଲ୍ଯ ଇତି ଵିଖ୍ଯାତୋ ମୁନିଃ ପରମନୈଷ୍ଠିକଃ ତସ୍ମିଞ୍ ଶୁଭ୍ରେ ପୁଣ୍ଯଗିରୌ ତପସ୍ ତେପେ ହ୍ଯ୍ ଅନୁତ୍ତମମ୍
ସେଇ ପବିତ୍ର ଶୁଭ୍ର ପର୍ବତରେ ଶାକଲ୍ୟ ନାମକ ଏକ ମହାନ ତ୍ୟାଗୀ ଋଷି ଅତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ।
ତପସ୍ଯନ୍ତଂ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଗୌତମୀତୀରମ୍ ଆଶ୍ରିତମ୍ ସର୍ଵେ ଭୂତଗଣା ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରଣମନ୍ତି ସ୍ତୁଵନ୍ତି ତମ୍
ଗୌତମୀ ତୀରରେ ତପସ୍ୟାରତ ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ସଦା ନମସ୍କାର କରନ୍ତି ଓ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି।
ଅଗ୍ନିଶୁଶ୍ରୂଷଣପରଂ ଵେଦାଧ୍ଯଯନତତ୍ପରମ୍ ଋଷିଗନ୍ଧର୍ଵସୁମନଃସେଵିତେ ତତ୍ର ପର୍ଵତେ
ଅଗ୍ନି ସେବାରେ ନିଷ୍ଠା ଓ ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନରେ ଲଗ୍ନ ଥିଲେ, ସେଇ ପର୍ବତରେ ଋଷି, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଦେବମନ୍ଦିରାମାନେ ତାଙ୍କୁ ସେବା କରୁଥିଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ ଗିରୌ ମହାପୁଣ୍ଯେ ଦେଵଦ୍ଵିଜଭଯଂକରଃ ଯଜ୍ଞଦ୍ଵେଷୀ ବ୍ରହ୍ମହନ୍ତା ପରଶୁର୍ ନାମ ରାକ୍ଷସଃ
ସେଇ ପବିତ୍ର ପର୍ବତରେ ପରଶୁ ନାମକ ଏକ ଦାନବ ଥିଲା, ଯିଏ ଦେବତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଇଥିଲା, ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱେଷୀ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନ୍ତା ଥିଲା।
କାମରୂପୀ ଵିଚରତି ନାନାରୂପଧରୋ ଵନେ କ୍ଷଣଂ ଚ ବ୍ରହ୍ମରୂପେଣ କଦାଚିଦ୍ ଵ୍ଯାଘ୍ରରୂପଧୃକ୍
ସେ ଦାନବ ଇଚ୍ଛାମତେ ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଜଙ୍ଗଲରେ ଘୁରୁଥିଲା; କେବେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପେ, କେବେ ବାଘ ରୂପେ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
କଦାଚିଦ୍ ଦେଵରୂପେଣ କଦାଚିତ୍ ପଶୁରୂପଧୃକ୍ କଦାଚିତ୍ ପ୍ରମଦାରୂପଃ କଦାଚିନ୍ ମୃଗରୂପତଃ
କେବେ ଦେବତା ରୂପେ, କେବେ ପଶୁ ରୂପେ, କେବେ ଜଣେ ଜିଅ ରୂପେ, କେବେ ମୃଗ ରୂପେ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।