ତତ୍ରାଜଯନ୍ ନୈଵ ସୁରା ଦାନଵା ଜଯିନୋ ଽଭଵନ୍ ପରାଙ୍ମୁଖାଃ ସୁରଗଣାଃ ସଂଗରାଦ୍ ଗତଚେତସଃ
ସେଠାରେ ଦେବତାମାନେ ଜିତିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଦାନବମାନେ ଜିତିଲେ। ଦେବତାମାନେ ହାରି ମନ ଭଙ୍ଗ ହୋଇ ପଛକୁ ଫେରିଗଲେ।
ମାମ୍ ଅଭ୍ଯେତ୍ଯ ସମୂଚୁସ୍ ତେ ଦେହି ନୋ ଽଭଯକାରଣମ୍ ତାନ୍ ଅହଂ ପ୍ରତ୍ଯଵୋଚଂ ଵୈ ଗଙ୍ଗାଂ ଗଚ୍ଛତ ସର୍ଵଶଃ
ସେମାନେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସି କହିଲେ, 'ଆମକୁ ନିରାପଦ କରିବାର କାରଣ ଦିଅନ୍ତୁ।' ମୁଁ ସେମାନେଠାରେ କହିଲି, 'ସମସ୍ତେ ଗଙ୍ଗାକୁ ଯାଅ।'
ତତ୍ର ଵୈ ଗୌତମୀତୀରେ ସ୍ତୁତ୍ଵା ଦେଵଂ ମହେଶ୍ଵରମ୍ ଅନପାଯନିରାଯାସସହଜାନନ୍ଦସୁନ୍ଦରମ୍
ସେଠାରେ, ଗୌତମୀ ନଦୀ କୂଳରେ, ସେମାନେ ଅବିନାଶୀ, ଶ୍ରମ ଓ ଦୁଃଖରହିତ, ସ୍ୱାଭାବିକ ଆନନ୍ଦ ଓ ସୁନ୍ଦର ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ଲପ୍ସ୍ଯତେ ସର୍ଵଵିବୁଧା ଜଯହେତୁର୍ ମହେଶ୍ଵରାତ୍ ତଥେତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ସୁରଗଣାଃ ସ୍ତୁଵନ୍ତି ସ୍ମ ମହେଶ୍ଵରମ୍
ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ, ତେଁଠାରୁ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଜୟର କାରଣ ପାଇବେ। 'ଏହିପରି ହେଉ' ବୋଲି କହି, ଦେବମାନେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ତପୋ ଽତପ୍ଯନ୍ତ କେଚିଦ୍ ଵୈ ନନୃତୁଶ୍ ଚ ତଥାପରେ ଅସ୍ନାପଯଂଶ୍ ଚ କେଚିଚ୍ ଚ ଽପୂଜଯଂଶ୍ ଚ ତଥାପରେ
କେହି ତପସ୍ୟା କଲେ, କେହି ନୃତ୍ୟ କଲେ, କେହି ସ୍ନାନ କଲେ, ଆଉ କେହି ପୂଜା କଲେ।
ତତଃ ପ୍ରସନ୍ନୋ ଭଗଵାଞ୍ ଶୂଲପାଣିର୍ ମହେଶ୍ଵରଃ ଦେଵାନ୍ ଅଥାବ୍ରଵୀତ୍ ତୁଷ୍ଟୋ ଵ୍ରିଯତାଂ ଯଦ୍ ଅଭୀପ୍ସିତମ୍
ତାପରେ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ଭଗବାନ୍ ମହେଶ୍ୱର ଖୁସି ହୋଇ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଯାହା ଚାହଁ, ଚୟନ କର।'
ଦେଵା ଊଚୁଃ ସୁରପତିଂ ଵିଜଯାଯ ଦଦସ୍ଵ ନଃ ପୁରୁଷଂ ପରମଶ୍ଲାଘ୍ଯଂ ରଣେଷୁ ପୁରତଃ ସ୍ଥିତମ୍
ଦେବତାମାନେ କହିଲେ, 'ଦେବତାଙ୍କର ନାଥ, ଆମକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜୟ ପାଇଁ ଏମିତି ଏକ ପ୍ରଶଂସାନୀୟ ପୁରୁଷ ଦିଅନ୍ତୁ, ଯିଏ ସବୁବେଳେ ଯୁଦ୍ଧର ଆଗରେ ରହିଥାଏ।'
ଯଦ୍ବାହୁବଲମ୍ ଆଶ୍ରିତ୍ଯ ଭଵାମଃ ସୁଖିନୋ ଵଯମ୍ ତଥେତ୍ଯ୍ ଉଵାଚ ଭଗଵାନ୍ ଦେଵାନ୍ ପ୍ରତି ମହେଶ୍ଵରଃ
'ଯାହାଙ୍କର ବାହୁବଳ ଉପରେ ଆମେ ଆଶ୍ରୟ କରି ସୁଖୀ ହେବାକୁ ପାରିବା।' ଭଗବାନ୍ ମହେଶ୍ୱର ଦେବତାମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଏହିପରି ହେଉ।'
ଆତ୍ମନସ୍ ତେଜସା କଶ୍ଚିନ୍ ନିର୍ମିତଃ ପରମେଷ୍ଠିନା ମନ୍ଯୁନାମାନମ୍ ଅତ୍ଯୁଗ୍ରଂ ଦେଵସୈନ୍ଯପୁରୋଗମମ୍
ପରମେଶ୍ୱର ନିଜ ତେଜରୁ ମନ୍ୟୁ ନାମକ ଏକ ଅତି ଭୟଙ୍କର ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ, ଦେବସେନାର ନେତୃତ୍ୱ ପାଇଁ, ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ତଂ ନତ୍ଵା ତ୍ରିଦଶାଃ ସର୍ଵେ ଶିଵଂ ନତ୍ଵା ସ୍ଵମ୍ ଆଲଯମ୍ ମନ୍ଯୁନା ସହ ଚାଭ୍ଯେତ୍ଯ ପୁନର୍ ଯୁଦ୍ଧାଯ ତସ୍ଥିରେ
ସମସ୍ତ ଦେବତା ମନ୍ୟୁଙ୍କୁ ଓ ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ନିଜ ଗୃହକୁ ଫେରି, ମନ୍ୟୁ ସହିତ ପୁଣି ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ତୟାରି ହେଲେ।
ଯୁଦ୍ଧେ ସ୍ଥିତ୍ଵା ତୁ ଦନୁଜୈର୍ ଦୈତେଯୈଶ୍ ଚ ମହାବଲୈଃ ଵିବୁଧା ଜାତସଂନଦ୍ଧା ମନ୍ଯୁମ୍ ଊଚୁଃ ପୁରଃ ସ୍ଥିତାଃ
ଯୁଦ୍ଧ ମାଝିରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବ ଓ ଦୈତ୍ୟମାନେ ସାମ୍ନାରେ ଦଢ଼ି ଦେବତାମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଧରି ଥିବା ବେଳେ, ସେମାନେ ମନ୍ୟୁଙ୍କୁ ସାମ୍ନାରେ ଦେଖି କହିଲେ।
ସାମର୍ଥ୍ଯଂ ତଵ ପଶ୍ଯାମଃ ପଶ୍ଚାଦ୍ ଯୋତ୍ସ୍ଯାମହେ ପରୈଃ ତସ୍ମାଦ୍ ଦର୍ଶଯ ଚାତ୍ମାନଂ ମନ୍ଯୋ ଽସ୍ମାକଂ ଯୁଯୁତ୍ସତାମ୍
ଆମେ ତୁମର ଶକ୍ତି ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ; ପରେ ଶତ୍ରୁମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା। ସେଥିପାଇଁ, ମନ୍ୟୁ, ଆମେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ, ତୁମେ ନିଜକୁ ପ୍ରକାଶ କର।
ତଦ୍ ଦେଵଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମନ୍ଯୁର୍ ଆହ ସ୍ମଯନ୍ନ୍ ଇଵ
ଦେବତାମାନଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମନ୍ୟୁ ହସିଥିବା ପରି ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଜନିତା ମମ ଦେଵେଶଃ ସର୍ଵଜ୍ଞଃ ସର୍ଵଦୃକ୍ ପ୍ରଭୁଃ ଯଃ ସର୍ଵଂ ଵେତ୍ତି ସର୍ଵେଷାଂ ଧାମନାମ ମନଃସ୍ଥିତମ୍
ମୋର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ହେଉଛନ୍ତି ଦେବତାଙ୍କର ଠାକୁର, ସବୁକିଛି ଜାଣିଥିବା, ସବୁକୁ ଦେଖିପାରୁଥିବା ପ୍ରଭୁ, ଯିଏ ସମସ୍ତଙ୍କର ଭିତର, ସମସ୍ତ ଜଗତ, ଓ ମନରେ ଥିବା ସବୁକିଛି ଜାଣନ୍ତି।
ନୈଵ କଶ୍ଚିଚ୍ ଚ ତଂ ଵେତ୍ତି ଯଃ ସର୍ଵଂ ଵେତ୍ତି ସର୍ଵଦା ଅମୂର୍ତଂ ମୂର୍ତମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଏତଦ୍ ଵେତ୍ତି କର୍ତା ଜଗନ୍ମଯଃ
ତାଙ୍କୁ କେହି ଜାଣିପାରେ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ସେ ସବୁବେଳେ ସବୁକିଛି ଜାଣନ୍ତି। ନିରାକାର ଓ ସାକାର ଉଭୟ, ସେଇ କର୍ତ୍ତା, ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ବ୍ୟାପ୍ତ।
ପରୋ ଽସୌ ଭଗଵାନ୍ ସାକ୍ଷାତ୍ ତଥା ଦିଵ୍ଯ୍ ଅନ୍ତରିକ୍ଷଗଃ କସ୍ ତସ୍ଯ ରୂପଂ ଯୋ ଵେଦ କସ୍ଯ କର୍ତା ଜଗନ୍ମଯଃ
ସେ ପରମେଶ୍ୱର, ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରକାଶିତ, ଦିବ୍ୟ ଓ ଆକାଶରେ ବିଚରଣ କରନ୍ତି। କିଏ ତାଙ୍କର ରୂପ ଜାଣେ? ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ତାଙ୍କୁ କିଏ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି?
ଏଵଂଵିଧାଦ୍ ଅହଂ ଜାତୋ ମାଂ କଥଂ ଵେତ୍ତୁମ୍ ଅର୍ହଥ ଅଥଵା ଦ୍ରଷ୍ଟୁକାମା ଵୈ ଭଵନ୍ତୋ ମାନୁପଶ୍ଯତ
ଏପରି ଏକ ପ୍ରଭୁଠାରୁ ମୁଁ ଜନ୍ମ ନେଇଛି; ତେଣୁ ଆପଣମାନେ କିପରି ମୋତେ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଜାଣିପାରିବେ? ତଥାପି ଯଦି ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି, ତେବେ ମୋତେ ଦେଖନ୍ତୁ।
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ଦର୍ଶଯାମ୍ ଆସ ମନ୍ଯୂ ରୂପଂ ସ୍ଵକଂ ମହତ୍ ତାର୍ତୀଯଚକ୍ଷୁଷୋଦ୍ଭୂତଂ ଭଵସ୍ଯ ପରମେଷ୍ଠିନଃ
ଏପରି କହି, ମନ୍ୟୁ ତାଙ୍କର ବିଶାଳ ରୂପ ଦେଖାଇଲେ, ଯାହା ପରମେଶ୍ୱର ଭବଙ୍କର ତୃତୀୟ ଚକ୍ଷୁରୁ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଥିଲା।
ତେଜସା ସଂଭୃତଂ ରୂପଂ ଯତଃ ସର୍ଵଂ ତଦ୍ ଉଚ୍ଯତେ ପୌରୁଷଂ ପୁରୁଷେଷ୍ଵ୍ ଏଵ ଅହଂକାରଶ୍ ଚ ଜନ୍ତୁଷୁ
ଏହି ରୂପ ତେଜରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଯାହାକୁ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୁରୁଷତ୍ୱ ଭାବରେ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅହଂକାର ଭାବରେ କୁହାଯାଏ।
କ୍ରୋଧଃ ସର୍ଵସ୍ଯ ଯୋ ଭୀମ ଉପସଂହାରକୃଦ୍ ଭଵେତ୍ ତଂ ଶଂକରପ୍ରତିନିଧିଂ ଜ୍ଵଲନ୍ତଂ ନିଜତେଜସା
ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧ, ସମାପ୍ତି ଆଣିବା ଶକ୍ତି, ଶଙ୍କରଙ୍କ ପ୍ରତିନିଧି ଭାବେ ଜ୍ୱଳନ୍ତି, ନିଜ ତେଜରେ ଉଜ୍ୱଳ।
ସର୍ଵାଯୁଧଧରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରଣେମୁଃ ସର୍ଵଦେଵତାଃ ଵିତ୍ରେସୁର୍ ଦୈତ୍ଯଦନୁଜାଃ କୃତାଞ୍ଜଲିପୁଟାଃ ସୁରାଃ
ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରୁଥିବା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଶିର ନମାଇଲେ; ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ, ଦେବତାମାନେ ହାତ ଜୋଡ଼ି ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ଭୂତ୍ଵା ମନ୍ଯୁମ୍ ଅଥୋଚୁସ୍ ତେ ତ୍ଵଂ ସେନାନୀଃ ପ୍ରଭୋ ଭଵ ତ୍ଵଯା ଦତ୍ତମ୍ ଇଦଂ ରାଜ୍ଯଂ ମନ୍ଯୋ ଭୋକ୍ଷ୍ଯାମହେ ଵଯମ୍
ତାପରେ, ମନ୍ୟୁ ଭାବରେ ଥିବା ସମୟରେ ସେମାନେ କହିଲେ: 'ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ଆମର ସେନାପତି ହୁଅନ୍ତୁ। ଆପଣ ଯେଉଁ ରାଜ୍ୟ ଦେଇଛନ୍ତି, ମନ୍ୟୁ, ଆମେ ସେଥିରେ ଶାସନ କରିବା।'
ତସ୍ମାତ୍ ସର୍ଵେଷୁ କାର୍ଯେଷୁ ଜେତା ତ୍ଵଂ ଜଯଵର୍ଧନଃ ତ୍ଵମ୍ ଇନ୍ଦ୍ରସ୍ ତ୍ଵଂ ଚ ଵରୁଣୋ ଲୋକପାଲାସ୍ ତ୍ଵମ୍ ଏଵ ଚ
ସେଥିପାଇଁ, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଆପଣ ବିଜୟୀ, ବିଜୟ ବଢ଼ାଇଥିବା, ଆପଣେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଆପଣେ ବରୁଣ, ଏବଂ ଆପଣେ ହିଁ ସମସ୍ତ ଲୋକପାଳ।
ଅସ୍ମାସୁ ସର୍ଵଦେଵେଷୁ ପ୍ରଵିଶ ତ୍ଵଂ ଜଯାଯ ଵୈ ମନ୍ଯୁଃ ପ୍ରୋଵାଚ ତାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ଵିନା ମତ୍ତୋ ନ କିଂଚନ
ବିଜୟ ପାଇଁ ଆପଣ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତୁ। ମନ୍ୟୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ମୋତେ ଛାଡ଼ି କିଛି ନାହିଁ।'
ସର୍ଵେଷ୍ଵ୍ ଅନ୍ତଃ ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋ ଽହଂ ନ ମାଂ ଜାନାତି କଶ୍ଚନ ସ ଏଵ ଭଗଵାନ୍ ମନ୍ଯୁସ୍ ତତୋ ଜାତଃ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍
ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କ ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛି, କିନ୍ତୁ କେହି ମୋତେ ଚିହ୍ନିପାରେ ନାହିଁ। ସେଇ ପ୍ରଭୁ ମନ୍ୟୁ, ଯିଏ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଭାବେ ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି।
ସ ଏଵ ରୁଦ୍ରରୂପୀ ସ୍ଯାଦ୍ ରୁଦ୍ରୋ ମନ୍ଯୁଃ ଶିଵୋ ଽଭଵତ୍ ସ୍ଥାଵରଂ ଜଙ୍ଗମଂ ଚୈଵ ସର୍ଵଂ ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ହି ମନ୍ଯୁନା
ସେ ରୁଦ୍ର ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ରୁଦ୍ର ହେଉଛନ୍ତି ମନ୍ୟୁ, ଯିଏ ଶିବ ହୋଇଥିଲେ। ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ, ସମସ୍ତ କିଛି ମନ୍ୟୁ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାପ୍ତ।
ତମ୍ ଅଵାପ୍ଯ ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ଜଯମ୍ ଆପୁଶ୍ ଚ ସଂଗରେ ଜଯୋ ମନ୍ଯୁଶ୍ ଚ ଶୌର୍ଯଂ ଚ ଈଶତେଜଃସମୁଦ୍ଭଵମ୍
ତାଙ୍କୁ ପାଇ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟ ଲାଭ କଲେ; ବିଜୟ, ସୌର୍ଯ୍ୟ ଓ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଶକ୍ତି ମନ୍ୟୁଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ମନ୍ଯୁନା ଜଯମ୍ ଆପ୍ଯାଥ କୃତ୍ଵା ଦୈତ୍ଯୈଶ୍ ଚ ସଂଗମମ୍ ଯଥାଗତଂ ଯଯୁଃ ସର୍ଵେ ମନ୍ଯୁନା ପରିରକ୍ଷିତାଃ
ମନ୍ୟୁ ଦ୍ୱାରା ବିଜୟ ଲାଭ କରି, ଦୈତ୍ୟମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରି, ସମସ୍ତେ ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ମନ୍ୟୁଙ୍କର ରକ୍ଷାରେ ଫେରିଗଲେ।
ଯତ୍ର ଵୈ ଗୌତମୀତୀରେ ଶିଵମ୍ ଆରାଧ୍ଯ ତେ ସୁରାଃ ମନ୍ଯୁମ୍ ଆପୁର୍ ଜଯଂ ଚୈଵ ମନ୍ଯୁତୀର୍ଥଂ ତଦ୍ ଉଚ୍ଯତେ
ଗୌତମୀ ନଦୀର କୂଳରେ ଦେବତାମାନେ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜିଥିଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ କ୍ରୋଧ ଓ ବିଜୟ ଲାଭ କଲେ। ଏହି କାରଣରୁ ସେଠିକୁ ମନ୍ୟୁତୀର୍ଥ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଉତ୍ପତ୍ତିଂ ଚ ତଥା ମନ୍ଯୋର୍ ଯୋ ନରଃ ପ୍ରଯତଃ ସ୍ମରେତ୍ ଵିଜଯୋ ଜାଯତେ ତସ୍ଯ ନ କୈଶ୍ଚିତ୍ ପରିଭୂଯତେ
ଯେଉଁ ମଣିଷ ଶୁଦ୍ଧ ମନେ ସେଠି ମନ୍ୟୁର ଉତ୍ପତ୍ତିକୁ ସ୍ମରଣ କରେ, ସେ ବିଜୟୀ ହୁଏ ଓ କାହାରୋ ଦ୍ୱାରା ହେଳା ହୁଏ ନାହିଁ।