ତସ୍ମାଦ୍ ଅଦ୍ଯାପି କୁଣ୍ଡାନି ସନ୍ତି ଚ ତ୍ରୀଣି ନାରଦ ଯଜ୍ଞେଶ୍ଵରସ୍ଵରୂପାଣି ଵିଷ୍ଣୋର୍ ଵୈ ଚକ୍ରପାଣିନଃ
ସେଥିପାଇଁ, ଏଯାଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଧ୍ୟ, ତିନିଟି ଯଜ୍ଞ କୁଣ୍ଡ ଅଛି, ହେ ନାରଦ, ଯାହା ଯଜ୍ଞେଶ୍ୱର ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଚକ୍ରଧାରୀ ରୂପ।
ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ଚାଖ୍ଯାତଂ ମଦ୍ଦେଵଯଜନଂ ଚ ତତ୍ ତତ୍ରସ୍ଥଃ କୃମିକୀଟାଦିଃ ସୋ ଽପ୍ଯ୍ ଅନ୍ତେ ମୁକ୍ତିଭାଜନମ୍
ସେଇ ସମୟରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ମୋର ଦେବତାର ପୂଜା ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା; ସେଠାରେ ଥିବା କୌଣସି କୀଟ କିମ୍ବା ପୋକ ମଧ୍ୟ ଶେଷରେ ମୁକ୍ତିର ଅଧିକାରୀ ହୁଏ।
ଧର୍ମବୀଜଂ ମୁକ୍ତିବୀଜଂ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ଯମ୍ ଉଚ୍ଯତେ ଵିଶେଷାଦ୍ ଗୌତମୀଶ୍ଲିଷ୍ଟୋ ଦେଶଃ ପୁଣ୍ଯତମୋ ଽଭଵତ୍
ଧର୍ମ ଓ ମୋକ୍ଷର ମୂଳ ଭାବରେ ଦଣ୍ଡକ ଅରଣ୍ୟକୁ କୁହାଯାଏ। ବିଶେଷକରି ଗୌତମୀ ନଦୀ ଯେଉଁଠାରେ ଲଗିଛି, ସେଠି ଦେଶ ସବୁଠାରୁ ପବିତ୍ର ହୋଇଯାଇଛି।
ପ୍ରଣୀତାସଂଗମେ ଚାପି କୁଶତର୍ପଣ ଏଵ ଵା ସ୍ନାନଦାନାଦି ଯଃ କୁର୍ଯାତ୍ ସ ଗଚ୍ଛେତ୍ ପରମଂ ପଦମ୍
ପବିତ୍ର ନଦୀମାନଙ୍କର ସଙ୍ଗମରେ କିମ୍ବା କୁଶ ଦାନ କଲେ, ସ୍ନାନ, ଦାନ ଓ ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ, ସେ ମଣିଷ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ସ୍ମରଣଂ ପଠନଂ ଵାପି ଶ୍ରଵଣଂ ଚାପି ଭକ୍ତିତଃ ସର୍ଵକାମପ୍ରଦଂ ପୁଂସାଂ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିପ୍ରଦଂ ଵିଦୁଃ
ସ୍ମରଣ କିମ୍ବା ପାଠ କିମ୍ବା ଭକ୍ତିଭାବରେ ଶୁଣିଲେ, ଏହା ଲୋକଙ୍କର ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ, ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ।
ଉଭଯୋସ୍ ତୀରଯୋସ୍ ତତ୍ର ତୀର୍ଥାନ୍ଯ୍ ଆହୁର୍ ମନୀଷିଣଃ ଷଡଶୀତିସହସ୍ରାଣି ତେଷୁ ପୁଣ୍ଯଂ ପୁରୋଦିତମ୍
ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ କହନ୍ତି, ଏଠାରେ ଦୁଇ କୂଳରେ ଛଅ ହଜାର ଛଅ ହଜାର ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯେଉଁଠି ପୂର୍ବରୁ ପୁଣ୍ୟର କଥା କୁହାଯାଇଛି।
ଵାରାଣସ୍ଯା ଅପି ମୁନେ କୁଶତର୍ପଣମ୍ ଉତ୍ତମମ୍ ନାନେନ ସଦୃଶଂ ତୀର୍ଥଂ ଵିଦ୍ଯତେ ସଚରାଚରେ
ମୁନି, ବାରାଣସୀରେ ମଧ୍ୟ କୁଶ ତର୍ପଣ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏହି ତୀର୍ଥ ସମାନ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ତୀର୍ଥ ଚରାଚର ମଧ୍ୟରେ ନାହିଁ।
ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଦିପାପାନାଂ ସ୍ମରଣାଦ୍ ଅପି ନାଶନମ୍ ତୀର୍ଥମ୍ ଏତନ୍ ମୁନେ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ସ୍ଵର୍ଗଦ୍ଵାରଂ ମହୀତଲେ
ଏହି ତୀର୍ଥର ସ୍ମରଣ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଭଳି ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ। ଏହି ତୀର୍ଥକୁ, ମୁନି, ପୃଥିବୀରେ ସ୍ୱର୍ଗର ଦ୍ୱାର ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ମନ୍ଯୁତୀର୍ଥମ୍ ଇତି ଖ୍ଯାତଂ ସର୍ଵପାପପ୍ରଣାଶନମ୍ ସର୍ଵକାମପ୍ରଦଂ ନୄଣାଂ ସ୍ମରଣାଦ୍ ଅଘନାଶନମ୍
ଏହାକୁ ମନ୍ୟୁତୀର୍ଥ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ, ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ କରେ। ଏହାର ସ୍ମରଣ କରିଲେ ଲୋକଙ୍କର ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ, ଓ ପାପ ଦୂରିଯାଏ।
ତସ୍ଯ ପ୍ରଭାଵଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶୃଣୁଷ୍ଵାଵହିତୋ ମୁନେ ଦେଵାନାଂ ଦାନଵାନାଂ ଚ ସଂଗରୋ ଽଭୂନ୍ ମିଥଃ ପୁରା
ମୁନି, ଏହାର ମହିମା କୁହିବି, ଆପଣ ମନ ଲଗାଇ ଶୁଣନ୍ତୁ। ପୂର୍ବେ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା।
ତତ୍ରାଜଯନ୍ ନୈଵ ସୁରା ଦାନଵା ଜଯିନୋ ଽଭଵନ୍ ପରାଙ୍ମୁଖାଃ ସୁରଗଣାଃ ସଂଗରାଦ୍ ଗତଚେତସଃ
ସେଠାରେ ଦେବତାମାନେ ଜିତିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଦାନବମାନେ ଜିତିଲେ। ଦେବତାମାନେ ହାରି ମନ ଭଙ୍ଗ ହୋଇ ପଛକୁ ଫେରିଗଲେ।
ମାମ୍ ଅଭ୍ଯେତ୍ଯ ସମୂଚୁସ୍ ତେ ଦେହି ନୋ ଽଭଯକାରଣମ୍ ତାନ୍ ଅହଂ ପ୍ରତ୍ଯଵୋଚଂ ଵୈ ଗଙ୍ଗାଂ ଗଚ୍ଛତ ସର୍ଵଶଃ
ସେମାନେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସି କହିଲେ, 'ଆମକୁ ନିରାପଦ କରିବାର କାରଣ ଦିଅନ୍ତୁ।' ମୁଁ ସେମାନେଠାରେ କହିଲି, 'ସମସ୍ତେ ଗଙ୍ଗାକୁ ଯାଅ।'
ତତ୍ର ଵୈ ଗୌତମୀତୀରେ ସ୍ତୁତ୍ଵା ଦେଵଂ ମହେଶ୍ଵରମ୍ ଅନପାଯନିରାଯାସସହଜାନନ୍ଦସୁନ୍ଦରମ୍
ସେଠାରେ, ଗୌତମୀ ନଦୀ କୂଳରେ, ସେମାନେ ଅବିନାଶୀ, ଶ୍ରମ ଓ ଦୁଃଖରହିତ, ସ୍ୱାଭାବିକ ଆନନ୍ଦ ଓ ସୁନ୍ଦର ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ଲପ୍ସ୍ଯତେ ସର୍ଵଵିବୁଧା ଜଯହେତୁର୍ ମହେଶ୍ଵରାତ୍ ତଥେତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ସୁରଗଣାଃ ସ୍ତୁଵନ୍ତି ସ୍ମ ମହେଶ୍ଵରମ୍
ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ, ତେଁଠାରୁ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଜୟର କାରଣ ପାଇବେ। 'ଏହିପରି ହେଉ' ବୋଲି କହି, ଦେବମାନେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ତପୋ ଽତପ୍ଯନ୍ତ କେଚିଦ୍ ଵୈ ନନୃତୁଶ୍ ଚ ତଥାପରେ ଅସ୍ନାପଯଂଶ୍ ଚ କେଚିଚ୍ ଚ ଽପୂଜଯଂଶ୍ ଚ ତଥାପରେ
କେହି ତପସ୍ୟା କଲେ, କେହି ନୃତ୍ୟ କଲେ, କେହି ସ୍ନାନ କଲେ, ଆଉ କେହି ପୂଜା କଲେ।
ତତଃ ପ୍ରସନ୍ନୋ ଭଗଵାଞ୍ ଶୂଲପାଣିର୍ ମହେଶ୍ଵରଃ ଦେଵାନ୍ ଅଥାବ୍ରଵୀତ୍ ତୁଷ୍ଟୋ ଵ୍ରିଯତାଂ ଯଦ୍ ଅଭୀପ୍ସିତମ୍
ତାପରେ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ଭଗବାନ୍ ମହେଶ୍ୱର ଖୁସି ହୋଇ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଯାହା ଚାହଁ, ଚୟନ କର।'
ଦେଵା ଊଚୁଃ ସୁରପତିଂ ଵିଜଯାଯ ଦଦସ୍ଵ ନଃ ପୁରୁଷଂ ପରମଶ୍ଲାଘ୍ଯଂ ରଣେଷୁ ପୁରତଃ ସ୍ଥିତମ୍
ଦେବତାମାନେ କହିଲେ, 'ଦେବତାଙ୍କର ନାଥ, ଆମକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜୟ ପାଇଁ ଏମିତି ଏକ ପ୍ରଶଂସାନୀୟ ପୁରୁଷ ଦିଅନ୍ତୁ, ଯିଏ ସବୁବେଳେ ଯୁଦ୍ଧର ଆଗରେ ରହିଥାଏ।'
ଯଦ୍ବାହୁବଲମ୍ ଆଶ୍ରିତ୍ଯ ଭଵାମଃ ସୁଖିନୋ ଵଯମ୍ ତଥେତ୍ଯ୍ ଉଵାଚ ଭଗଵାନ୍ ଦେଵାନ୍ ପ୍ରତି ମହେଶ୍ଵରଃ
'ଯାହାଙ୍କର ବାହୁବଳ ଉପରେ ଆମେ ଆଶ୍ରୟ କରି ସୁଖୀ ହେବାକୁ ପାରିବା।' ଭଗବାନ୍ ମହେଶ୍ୱର ଦେବତାମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଏହିପରି ହେଉ।'
ଆତ୍ମନସ୍ ତେଜସା କଶ୍ଚିନ୍ ନିର୍ମିତଃ ପରମେଷ୍ଠିନା ମନ୍ଯୁନାମାନମ୍ ଅତ୍ଯୁଗ୍ରଂ ଦେଵସୈନ୍ଯପୁରୋଗମମ୍
ପରମେଶ୍ୱର ନିଜ ତେଜରୁ ମନ୍ୟୁ ନାମକ ଏକ ଅତି ଭୟଙ୍କର ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ, ଦେବସେନାର ନେତୃତ୍ୱ ପାଇଁ, ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ତଂ ନତ୍ଵା ତ୍ରିଦଶାଃ ସର୍ଵେ ଶିଵଂ ନତ୍ଵା ସ୍ଵମ୍ ଆଲଯମ୍ ମନ୍ଯୁନା ସହ ଚାଭ୍ଯେତ୍ଯ ପୁନର୍ ଯୁଦ୍ଧାଯ ତସ୍ଥିରେ
ସମସ୍ତ ଦେବତା ମନ୍ୟୁଙ୍କୁ ଓ ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ନିଜ ଗୃହକୁ ଫେରି, ମନ୍ୟୁ ସହିତ ପୁଣି ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ତୟାରି ହେଲେ।
ଯୁଦ୍ଧେ ସ୍ଥିତ୍ଵା ତୁ ଦନୁଜୈର୍ ଦୈତେଯୈଶ୍ ଚ ମହାବଲୈଃ ଵିବୁଧା ଜାତସଂନଦ୍ଧା ମନ୍ଯୁମ୍ ଊଚୁଃ ପୁରଃ ସ୍ଥିତାଃ
ଯୁଦ୍ଧ ମାଝିରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବ ଓ ଦୈତ୍ୟମାନେ ସାମ୍ନାରେ ଦଢ଼ି ଦେବତାମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଧରି ଥିବା ବେଳେ, ସେମାନେ ମନ୍ୟୁଙ୍କୁ ସାମ୍ନାରେ ଦେଖି କହିଲେ।
ସାମର୍ଥ୍ଯଂ ତଵ ପଶ୍ଯାମଃ ପଶ୍ଚାଦ୍ ଯୋତ୍ସ୍ଯାମହେ ପରୈଃ ତସ୍ମାଦ୍ ଦର୍ଶଯ ଚାତ୍ମାନଂ ମନ୍ଯୋ ଽସ୍ମାକଂ ଯୁଯୁତ୍ସତାମ୍
ଆମେ ତୁମର ଶକ୍ତି ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ; ପରେ ଶତ୍ରୁମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା। ସେଥିପାଇଁ, ମନ୍ୟୁ, ଆମେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ, ତୁମେ ନିଜକୁ ପ୍ରକାଶ କର।
ତଦ୍ ଦେଵଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମନ୍ଯୁର୍ ଆହ ସ୍ମଯନ୍ନ୍ ଇଵ
ଦେବତାମାନଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମନ୍ୟୁ ହସିଥିବା ପରି ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଜନିତା ମମ ଦେଵେଶଃ ସର୍ଵଜ୍ଞଃ ସର୍ଵଦୃକ୍ ପ୍ରଭୁଃ ଯଃ ସର୍ଵଂ ଵେତ୍ତି ସର୍ଵେଷାଂ ଧାମନାମ ମନଃସ୍ଥିତମ୍
ମୋର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ହେଉଛନ୍ତି ଦେବତାଙ୍କର ଠାକୁର, ସବୁକିଛି ଜାଣିଥିବା, ସବୁକୁ ଦେଖିପାରୁଥିବା ପ୍ରଭୁ, ଯିଏ ସମସ୍ତଙ୍କର ଭିତର, ସମସ୍ତ ଜଗତ, ଓ ମନରେ ଥିବା ସବୁକିଛି ଜାଣନ୍ତି।
ନୈଵ କଶ୍ଚିଚ୍ ଚ ତଂ ଵେତ୍ତି ଯଃ ସର୍ଵଂ ଵେତ୍ତି ସର୍ଵଦା ଅମୂର୍ତଂ ମୂର୍ତମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଏତଦ୍ ଵେତ୍ତି କର୍ତା ଜଗନ୍ମଯଃ
ତାଙ୍କୁ କେହି ଜାଣିପାରେ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ସେ ସବୁବେଳେ ସବୁକିଛି ଜାଣନ୍ତି। ନିରାକାର ଓ ସାକାର ଉଭୟ, ସେଇ କର୍ତ୍ତା, ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ବ୍ୟାପ୍ତ।
ପରୋ ଽସୌ ଭଗଵାନ୍ ସାକ୍ଷାତ୍ ତଥା ଦିଵ୍ଯ୍ ଅନ୍ତରିକ୍ଷଗଃ କସ୍ ତସ୍ଯ ରୂପଂ ଯୋ ଵେଦ କସ୍ଯ କର୍ତା ଜଗନ୍ମଯଃ
ସେ ପରମେଶ୍ୱର, ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରକାଶିତ, ଦିବ୍ୟ ଓ ଆକାଶରେ ବିଚରଣ କରନ୍ତି। କିଏ ତାଙ୍କର ରୂପ ଜାଣେ? ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ତାଙ୍କୁ କିଏ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି?
ଏଵଂଵିଧାଦ୍ ଅହଂ ଜାତୋ ମାଂ କଥଂ ଵେତ୍ତୁମ୍ ଅର୍ହଥ ଅଥଵା ଦ୍ରଷ୍ଟୁକାମା ଵୈ ଭଵନ୍ତୋ ମାନୁପଶ୍ଯତ
ଏପରି ଏକ ପ୍ରଭୁଠାରୁ ମୁଁ ଜନ୍ମ ନେଇଛି; ତେଣୁ ଆପଣମାନେ କିପରି ମୋତେ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଜାଣିପାରିବେ? ତଥାପି ଯଦି ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି, ତେବେ ମୋତେ ଦେଖନ୍ତୁ।
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ଦର୍ଶଯାମ୍ ଆସ ମନ୍ଯୂ ରୂପଂ ସ୍ଵକଂ ମହତ୍ ତାର୍ତୀଯଚକ୍ଷୁଷୋଦ୍ଭୂତଂ ଭଵସ୍ଯ ପରମେଷ୍ଠିନଃ
ଏପରି କହି, ମନ୍ୟୁ ତାଙ୍କର ବିଶାଳ ରୂପ ଦେଖାଇଲେ, ଯାହା ପରମେଶ୍ୱର ଭବଙ୍କର ତୃତୀୟ ଚକ୍ଷୁରୁ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଥିଲା।
ତେଜସା ସଂଭୃତଂ ରୂପଂ ଯତଃ ସର୍ଵଂ ତଦ୍ ଉଚ୍ଯତେ ପୌରୁଷଂ ପୁରୁଷେଷ୍ଵ୍ ଏଵ ଅହଂକାରଶ୍ ଚ ଜନ୍ତୁଷୁ
ଏହି ରୂପ ତେଜରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଯାହାକୁ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୁରୁଷତ୍ୱ ଭାବରେ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅହଂକାର ଭାବରେ କୁହାଯାଏ।
କ୍ରୋଧଃ ସର୍ଵସ୍ଯ ଯୋ ଭୀମ ଉପସଂହାରକୃଦ୍ ଭଵେତ୍ ତଂ ଶଂକରପ୍ରତିନିଧିଂ ଜ୍ଵଲନ୍ତଂ ନିଜତେଜସା
ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧ, ସମାପ୍ତି ଆଣିବା ଶକ୍ତି, ଶଙ୍କରଙ୍କ ପ୍ରତିନିଧି ଭାବେ ଜ୍ୱଳନ୍ତି, ନିଜ ତେଜରେ ଉଜ୍ୱଳ।