ପତିତାସ୍ ତତ୍ର ତୀର୍ଥାନି ଜାତାନି ଗୁଣଵନ୍ତି ଚ ସଂଜାତା ମୁନିଶାର୍ଦୂଲ ସ୍ନାନାତ୍ କ୍ରତୁଫଲପ୍ରଦା
ଯେଉଁଠାରେ ସେଇ ଜଳବିନ୍ଦୁ ପଡ଼ିଥାଏ, ସେଠାରେ ପୁଣ୍ୟମୟ ତୀର୍ଥ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେଉଁଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ।
ଯାଲଂକୃତା ସର୍ଵକାଲଂ ଦେଵଦେଵେନ ଶାର୍ଙ୍ଗିଣା ସୋପାନପଙ୍କ୍ତିଃ ସର୍ଵେଷାଂ ଵୈକୁଣ୍ଠାରୋହଣାଯ ସା
ସମୟ ସମୟରେ ଦେବମଧ୍ୟମ ଶାର୍ଙ୍ଗଧାରୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ସେଇ ତୀର୍ଥର ପାଇଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ଯିବା ପଥ ମିଳେ।
ସଂମାର୍ଜିତାଃ କୁଶା ଯତ୍ର ପତିତା ଭୂତଲେ ଶୁଭେ କୁଶତର୍ପଣମ୍ ଆଖ୍ଯାତଂ ବହୁପୁଣ୍ଯଫଲପ୍ରଦମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ପବିତ୍ର କୁଶ ଶୁଭ୍ର ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥାଏ, ସେଠାରେ କୁଶ ଦ୍ୱାରା ତର୍ପଣ କରାଯାଏ, ଯାହା ବହୁ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ।
କୁଶୈଶ୍ ଚ ତର୍ପିତାଃ ସର୍ଵେ କୁଶତର୍ପଣମ୍ ଉଚ୍ଯତେ ପଶ୍ଚାଚ୍ ଚ ସଂଗତା ତତ୍ର ଗୌତମୀ କାରଣାନ୍ତରାତ୍
କୁଶ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁମାନେ ତର୍ପିତ ହେଲେ, ସେଉଁମାନେ କୁଶତର୍ପଣ ପାଇଥିବା ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ପରେ ଗୌତମୀ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟ କାରଣରେ ସେଠାରେ ଯୋଗ ଦେଲେ।
ପ୍ରଣୀତାଯାଂ ମହାବୁଦ୍ଧେ ପ୍ରଣୀତାସଂଗମୋ ଽଭଵତ୍ କୁଶତର୍ପଣଦେଶେ ତୁ ତତ୍ ତୀର୍ଥଂ କୁଶତର୍ପଣମ୍
ହେ ମହାବୁଦ୍ଧି, ପ୍ରଣୀତ ଜଳ ଥିବାବେଳେ ପ୍ରଣୀତଙ୍କ ଏକତ୍ରିକରଣ ହେଲା; କୁଶତର୍ପଣ ସ୍ଥାନରେ, ସେ ତୀର୍ଥକୁ କୁଶତର୍ପଣ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ତତ୍ରୈଵ କଲ୍ପିତୋ ଯୂପୋ ମଯା ଵିନ୍ଧ୍ଯସ୍ଯ ଚୋତ୍ତରେ ଵିସୃଷ୍ଟୋ ଲୋକପୂଜ୍ଯୋ ଽସୌ ଵିଷ୍ଣୋର୍ ଆସୀତ୍ ସମାଶ୍ରଯଃ
ସେଠାରେ ମୁଁ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତର ଉତ୍ତରେ ଏକ ଯଜ୍ଞ ଯୂପ ସ୍ଥାପନ କଲି, ଯାହା ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହେଲା ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ହେଲା।
ଅକ୍ଷଯଶ୍ ଚାଭଵଚ୍ ଛ୍ରୀମାନ୍ ଅକ୍ଷଯୋ ଽସୌ ଵଟୋ ଽଭଵତ୍ ନିତ୍ଯଶ୍ ଚ କାଲରୂପୋ ଽସୌ ସ୍ମରଣାତ୍ କ୍ରତୁପୁଣ୍ଯଦଃ
ସେଇ ପିପଳ ଗଛ ଅକ୍ଷୟ ଓ ଶ୍ରୀମୟ ହେଲା; ସେ ଚିରନ୍ତନ, କାଳର ରୂପ ଧାରଣ କରିଥାଏ, ଏବଂ ଏହାକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ ଯଜ୍ଞର ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ।
ମଦ୍ଦେଵଯଜନଂ ଚେଦଂ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ଯମ୍ ଉଚ୍ଯତେ ସଂପୂର୍ଣେ ତୁ କ୍ରତୌ ଵିଷ୍ଣୁର୍ ମଯା ଭକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରସାଦିତଃ
ମୋର ଦେବତାର ପୂଜାକୁ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟ ବୋଲାଯାଏ; ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ, ମୁଁ ଭକ୍ତି ସହିତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଥିଲି।
ଯୋ ଵିରାଡ୍ ଉଚ୍ଯତେ ଵେଦେ ଯସ୍ମାନ୍ ମୂର୍ତମ୍ ଅଜାଯତ ଯସ୍ମାଚ୍ ଚ ମମ ଚୋତ୍ପତ୍ତିର୍ ଯସ୍ଯେଦଂ ଵିକୃତଂ ଜଗତ୍
ଯିଏ ବେଦରେ ବିରାଟ୍ ପୁରୁଷ ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି, ଯାଁଠାରୁ ଦୃଶ୍ୟ ରୂପ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯାଁଠାରୁ ମୁଁ ଜନ୍ମ ନେଲି, ଓ ଯାଁଠାରେ ଏହି ବିଶ୍ୱ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ—
ତମ୍ ଅହଂ ଦେଵଦେଵେଶମ୍ ଅଭିଵନ୍ଦ୍ଯ ଵ୍ଯସର୍ଜଯମ୍ ଯୋଜନାନି ଚତୁର୍ଵିଂଶନ୍ ମଦ୍ଦେଵଯଜନଂ ଶୁଭମ୍
ସେଇ ଦେବଦେବଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରି, ମୋର ଦେବତାର ପୂଜାସ୍ଥଳୀ, ଚବିଶି ଯୋଜନ ଆୟତନ ଥିବା ଶୁଭ୍ର ସ୍ଥାନ, ସ୍ଥାପନ କଲି।
ତସ୍ମାଦ୍ ଅଦ୍ଯାପି କୁଣ୍ଡାନି ସନ୍ତି ଚ ତ୍ରୀଣି ନାରଦ ଯଜ୍ଞେଶ୍ଵରସ୍ଵରୂପାଣି ଵିଷ୍ଣୋର୍ ଵୈ ଚକ୍ରପାଣିନଃ
ସେଥିପାଇଁ, ଏଯାଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଧ୍ୟ, ତିନିଟି ଯଜ୍ଞ କୁଣ୍ଡ ଅଛି, ହେ ନାରଦ, ଯାହା ଯଜ୍ଞେଶ୍ୱର ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଚକ୍ରଧାରୀ ରୂପ।
ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ଚାଖ୍ଯାତଂ ମଦ୍ଦେଵଯଜନଂ ଚ ତତ୍ ତତ୍ରସ୍ଥଃ କୃମିକୀଟାଦିଃ ସୋ ଽପ୍ଯ୍ ଅନ୍ତେ ମୁକ୍ତିଭାଜନମ୍
ସେଇ ସମୟରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ମୋର ଦେବତାର ପୂଜା ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା; ସେଠାରେ ଥିବା କୌଣସି କୀଟ କିମ୍ବା ପୋକ ମଧ୍ୟ ଶେଷରେ ମୁକ୍ତିର ଅଧିକାରୀ ହୁଏ।
ଧର୍ମବୀଜଂ ମୁକ୍ତିବୀଜଂ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ଯମ୍ ଉଚ୍ଯତେ ଵିଶେଷାଦ୍ ଗୌତମୀଶ୍ଲିଷ୍ଟୋ ଦେଶଃ ପୁଣ୍ଯତମୋ ଽଭଵତ୍
ଧର୍ମ ଓ ମୋକ୍ଷର ମୂଳ ଭାବରେ ଦଣ୍ଡକ ଅରଣ୍ୟକୁ କୁହାଯାଏ। ବିଶେଷକରି ଗୌତମୀ ନଦୀ ଯେଉଁଠାରେ ଲଗିଛି, ସେଠି ଦେଶ ସବୁଠାରୁ ପବିତ୍ର ହୋଇଯାଇଛି।
ପ୍ରଣୀତାସଂଗମେ ଚାପି କୁଶତର୍ପଣ ଏଵ ଵା ସ୍ନାନଦାନାଦି ଯଃ କୁର୍ଯାତ୍ ସ ଗଚ୍ଛେତ୍ ପରମଂ ପଦମ୍
ପବିତ୍ର ନଦୀମାନଙ୍କର ସଙ୍ଗମରେ କିମ୍ବା କୁଶ ଦାନ କଲେ, ସ୍ନାନ, ଦାନ ଓ ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ, ସେ ମଣିଷ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ସ୍ମରଣଂ ପଠନଂ ଵାପି ଶ୍ରଵଣଂ ଚାପି ଭକ୍ତିତଃ ସର୍ଵକାମପ୍ରଦଂ ପୁଂସାଂ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିପ୍ରଦଂ ଵିଦୁଃ
ସ୍ମରଣ କିମ୍ବା ପାଠ କିମ୍ବା ଭକ୍ତିଭାବରେ ଶୁଣିଲେ, ଏହା ଲୋକଙ୍କର ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ, ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ।
ଉଭଯୋସ୍ ତୀରଯୋସ୍ ତତ୍ର ତୀର୍ଥାନ୍ଯ୍ ଆହୁର୍ ମନୀଷିଣଃ ଷଡଶୀତିସହସ୍ରାଣି ତେଷୁ ପୁଣ୍ଯଂ ପୁରୋଦିତମ୍
ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ କହନ୍ତି, ଏଠାରେ ଦୁଇ କୂଳରେ ଛଅ ହଜାର ଛଅ ହଜାର ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯେଉଁଠି ପୂର୍ବରୁ ପୁଣ୍ୟର କଥା କୁହାଯାଇଛି।
ଵାରାଣସ୍ଯା ଅପି ମୁନେ କୁଶତର୍ପଣମ୍ ଉତ୍ତମମ୍ ନାନେନ ସଦୃଶଂ ତୀର୍ଥଂ ଵିଦ୍ଯତେ ସଚରାଚରେ
ମୁନି, ବାରାଣସୀରେ ମଧ୍ୟ କୁଶ ତର୍ପଣ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏହି ତୀର୍ଥ ସମାନ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ତୀର୍ଥ ଚରାଚର ମଧ୍ୟରେ ନାହିଁ।
ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଦିପାପାନାଂ ସ୍ମରଣାଦ୍ ଅପି ନାଶନମ୍ ତୀର୍ଥମ୍ ଏତନ୍ ମୁନେ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ସ୍ଵର୍ଗଦ୍ଵାରଂ ମହୀତଲେ
ଏହି ତୀର୍ଥର ସ୍ମରଣ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଭଳି ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ। ଏହି ତୀର୍ଥକୁ, ମୁନି, ପୃଥିବୀରେ ସ୍ୱର୍ଗର ଦ୍ୱାର ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ମନ୍ଯୁତୀର୍ଥମ୍ ଇତି ଖ୍ଯାତଂ ସର୍ଵପାପପ୍ରଣାଶନମ୍ ସର୍ଵକାମପ୍ରଦଂ ନୄଣାଂ ସ୍ମରଣାଦ୍ ଅଘନାଶନମ୍
ଏହାକୁ ମନ୍ୟୁତୀର୍ଥ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ, ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ କରେ। ଏହାର ସ୍ମରଣ କରିଲେ ଲୋକଙ୍କର ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ, ଓ ପାପ ଦୂରିଯାଏ।
ତସ୍ଯ ପ୍ରଭାଵଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶୃଣୁଷ୍ଵାଵହିତୋ ମୁନେ ଦେଵାନାଂ ଦାନଵାନାଂ ଚ ସଂଗରୋ ଽଭୂନ୍ ମିଥଃ ପୁରା
ମୁନି, ଏହାର ମହିମା କୁହିବି, ଆପଣ ମନ ଲଗାଇ ଶୁଣନ୍ତୁ। ପୂର୍ବେ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା।
ତତ୍ରାଜଯନ୍ ନୈଵ ସୁରା ଦାନଵା ଜଯିନୋ ଽଭଵନ୍ ପରାଙ୍ମୁଖାଃ ସୁରଗଣାଃ ସଂଗରାଦ୍ ଗତଚେତସଃ
ସେଠାରେ ଦେବତାମାନେ ଜିତିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଦାନବମାନେ ଜିତିଲେ। ଦେବତାମାନେ ହାରି ମନ ଭଙ୍ଗ ହୋଇ ପଛକୁ ଫେରିଗଲେ।
ମାମ୍ ଅଭ୍ଯେତ୍ଯ ସମୂଚୁସ୍ ତେ ଦେହି ନୋ ଽଭଯକାରଣମ୍ ତାନ୍ ଅହଂ ପ୍ରତ୍ଯଵୋଚଂ ଵୈ ଗଙ୍ଗାଂ ଗଚ୍ଛତ ସର୍ଵଶଃ
ସେମାନେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସି କହିଲେ, 'ଆମକୁ ନିରାପଦ କରିବାର କାରଣ ଦିଅନ୍ତୁ।' ମୁଁ ସେମାନେଠାରେ କହିଲି, 'ସମସ୍ତେ ଗଙ୍ଗାକୁ ଯାଅ।'
ତତ୍ର ଵୈ ଗୌତମୀତୀରେ ସ୍ତୁତ୍ଵା ଦେଵଂ ମହେଶ୍ଵରମ୍ ଅନପାଯନିରାଯାସସହଜାନନ୍ଦସୁନ୍ଦରମ୍
ସେଠାରେ, ଗୌତମୀ ନଦୀ କୂଳରେ, ସେମାନେ ଅବିନାଶୀ, ଶ୍ରମ ଓ ଦୁଃଖରହିତ, ସ୍ୱାଭାବିକ ଆନନ୍ଦ ଓ ସୁନ୍ଦର ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ଲପ୍ସ୍ଯତେ ସର୍ଵଵିବୁଧା ଜଯହେତୁର୍ ମହେଶ୍ଵରାତ୍ ତଥେତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ସୁରଗଣାଃ ସ୍ତୁଵନ୍ତି ସ୍ମ ମହେଶ୍ଵରମ୍
ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ, ତେଁଠାରୁ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଜୟର କାରଣ ପାଇବେ। 'ଏହିପରି ହେଉ' ବୋଲି କହି, ଦେବମାନେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ତପୋ ଽତପ୍ଯନ୍ତ କେଚିଦ୍ ଵୈ ନନୃତୁଶ୍ ଚ ତଥାପରେ ଅସ୍ନାପଯଂଶ୍ ଚ କେଚିଚ୍ ଚ ଽପୂଜଯଂଶ୍ ଚ ତଥାପରେ
କେହି ତପସ୍ୟା କଲେ, କେହି ନୃତ୍ୟ କଲେ, କେହି ସ୍ନାନ କଲେ, ଆଉ କେହି ପୂଜା କଲେ।
ତତଃ ପ୍ରସନ୍ନୋ ଭଗଵାଞ୍ ଶୂଲପାଣିର୍ ମହେଶ୍ଵରଃ ଦେଵାନ୍ ଅଥାବ୍ରଵୀତ୍ ତୁଷ୍ଟୋ ଵ୍ରିଯତାଂ ଯଦ୍ ଅଭୀପ୍ସିତମ୍
ତାପରେ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ଭଗବାନ୍ ମହେଶ୍ୱର ଖୁସି ହୋଇ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଯାହା ଚାହଁ, ଚୟନ କର।'
ଦେଵା ଊଚୁଃ ସୁରପତିଂ ଵିଜଯାଯ ଦଦସ୍ଵ ନଃ ପୁରୁଷଂ ପରମଶ୍ଲାଘ୍ଯଂ ରଣେଷୁ ପୁରତଃ ସ୍ଥିତମ୍
ଦେବତାମାନେ କହିଲେ, 'ଦେବତାଙ୍କର ନାଥ, ଆମକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜୟ ପାଇଁ ଏମିତି ଏକ ପ୍ରଶଂସାନୀୟ ପୁରୁଷ ଦିଅନ୍ତୁ, ଯିଏ ସବୁବେଳେ ଯୁଦ୍ଧର ଆଗରେ ରହିଥାଏ।'
ଯଦ୍ବାହୁବଲମ୍ ଆଶ୍ରିତ୍ଯ ଭଵାମଃ ସୁଖିନୋ ଵଯମ୍ ତଥେତ୍ଯ୍ ଉଵାଚ ଭଗଵାନ୍ ଦେଵାନ୍ ପ୍ରତି ମହେଶ୍ଵରଃ
'ଯାହାଙ୍କର ବାହୁବଳ ଉପରେ ଆମେ ଆଶ୍ରୟ କରି ସୁଖୀ ହେବାକୁ ପାରିବା।' ଭଗବାନ୍ ମହେଶ୍ୱର ଦେବତାମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଏହିପରି ହେଉ।'
ଆତ୍ମନସ୍ ତେଜସା କଶ୍ଚିନ୍ ନିର୍ମିତଃ ପରମେଷ୍ଠିନା ମନ୍ଯୁନାମାନମ୍ ଅତ୍ଯୁଗ୍ରଂ ଦେଵସୈନ୍ଯପୁରୋଗମମ୍
ପରମେଶ୍ୱର ନିଜ ତେଜରୁ ମନ୍ୟୁ ନାମକ ଏକ ଅତି ଭୟଙ୍କର ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ, ଦେବସେନାର ନେତୃତ୍ୱ ପାଇଁ, ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ତଂ ନତ୍ଵା ତ୍ରିଦଶାଃ ସର୍ଵେ ଶିଵଂ ନତ୍ଵା ସ୍ଵମ୍ ଆଲଯମ୍ ମନ୍ଯୁନା ସହ ଚାଭ୍ଯେତ୍ଯ ପୁନର୍ ଯୁଦ୍ଧାଯ ତସ୍ଥିରେ
ସମସ୍ତ ଦେବତା ମନ୍ୟୁଙ୍କୁ ଓ ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ନିଜ ଗୃହକୁ ଫେରି, ମନ୍ୟୁ ସହିତ ପୁଣି ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ତୟାରି ହେଲେ।