ମଦ୍ଦେଵଯଜନଂ ପୁଣ୍ଯଂ ନାମ୍ନା ବ୍ରହ୍ମଗିରିଃ ସ୍ମୃତଃ ଚତୁରଶୀତିପର୍ଯନ୍ତଂ ଯୋଜନାନି ମହାମୁନେ
ମୋ ପୂଜାସ୍ଥଳ ପବିତ୍ର ଏବଂ 'ବ୍ରହ୍ମଗିରି' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଓ ମହାମୁନି, ଏହା ଚଉଉଠି ଯୋଜନା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ।
ମଦ୍ଦେଵଯଜନଂ ପୁଣ୍ଯଂ ପୂର୍ଵତୋ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଗିରେଃ ତତ୍ର ମଧ୍ଯେ ଵେଦିକା ସ୍ଯାଦ୍ ଗାର୍ହପତ୍ଯୋ ଽସ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣେ
ମୋ ପୂଜାସ୍ଥଳ ପବିତ୍ର, ବ୍ରହ୍ମଗିରିର ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଅଛି; ଏହାର ମଧ୍ୟରେ ବେଦି ଅଛି, ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣରେ ଗାର୍ହପତ୍ୟ ଅଗ୍ନି ଅଛି।
ତତ୍ର ଚାହଵନୀଯସ୍ଯ ଏଵମ୍ ଅଗ୍ନୀଂସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅକଲ୍ପଯମ୍ ଵିନା ପତ୍ନ୍ଯା ନ ସିଧ୍ଯେତ ଯଜ୍ଞଃ ଶ୍ରୁତିନିଦର୍ଶନାତ୍
ସେଠି ଆହବନୀୟ ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲି; ପତ୍ନୀ ବିନା ଯଜ୍ଞ ସଫଳ ହୁଏନାହିଁ, ଏହା ଶାସ୍ତ୍ରର ଦ୍ୱାରା ଜଣାଯାଇଛି।
ଶରୀରମ୍ ଆତ୍ମନୋ ଽହଂ ଵୈ ଦ୍ଵେଧା ଚାକରଵଂ ମୁନେ ପୂର୍ଵାର୍ଧେନ ତତଃ ପତ୍ନୀ ମମାଭୂଦ୍ ଯଜ୍ଞସିଦ୍ଧଯେ
ମୁଁ ନିଜ ଶରୀରକୁ ଦୁଇ ଭାଗ କଲି, ଓ ମୁନି, ପୂର୍ବ ଭାଗରୁ ମୋ ପତ୍ନୀ ଯଜ୍ଞ ସଫଳତା ପାଇଁ ଜନ୍ମିଲେ।
ଉତ୍ତରେଣ ତ୍ଵ୍ ଅହଂ ତଦ୍ଵଦ୍ ଅର୍ଧୋ ଜାଯା ଇତି ଶ୍ରୁତେଃ କାଲଂ ଵସନ୍ତମ୍ ଉତ୍କୃଷ୍ଟମ୍ ଆଜ୍ଯରୂପେଣ ନାରଦ
ଉତ୍ତର ଭାଗରୁ ମୁଁ ନିଜେ, ଶ୍ରୁତିରେ ଯେପରି ଅଛି, ପତି ହେଲି; ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବସନ୍ତ ଋତୁକୁ ମୁଁ ଘିଅ ଭାବରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲି, ଓ ନାରଦ।
ଅକଲ୍ପଯଂ ତଥା ଚେଧ୍ମଂ ଗ୍ରୀଷ୍ମଂ ଚାପି ଶରଦ୍ ଧଵିଃ ଋତୁଂ ଚ ପ୍ରାଵୃଷଂ ପୁତ୍ର ତଦା ବର୍ହିର୍ ଅକଲ୍ପଯମ୍
ଏଭଳି ଗର୍ମ ଋତୁକୁ ଜଳାଇବା ଜନ୍ୟ ବ୍ୟବହାର କଲି, ଶରଦ ଋତୁକୁ ହବି ଭାବରେ ଦେଲି; ପ୍ରାବୃଷ ଋତୁକୁ, ଓ ପୁତ୍ର, ମୁଁ ବର୍ହିର ଭାବରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲି।
ଛନ୍ଦାଂସି ସପ୍ତ ଵୈ ତତ୍ର ତଦା ପରିଧଯୋ ଽଭଵନ୍ କଲାକାଷ୍ଠାନିମେଷା ହି ସମିତ୍ପାତ୍ରକୁଶାଃ ସ୍ମୃତାଃ
ସେଠାରେ ସାତଟି ଛନ୍ଦ ହେଲେ ଯଜ୍ଞର ପରିଧିକାଠ, ଏବଂ କଳା, କଷ୍ଠା ଓ ନିମେଷ ହେଲେ ଜଳାଣ, ପାତ୍ର ଓ କୁଶ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରାଗଲା।
ଯୋ ଽନାଦିଶ୍ ଚ ତ୍ଵ୍ ଅନନ୍ତଶ୍ ଚ ସ୍ଵଯଂ କାଲୋ ଽଭଵତ୍ ତଦା ଯୂପରୂପେଣ ଦେଵର୍ଷେ ଯୋକ୍ତ୍ରଂ ଚ ପଶୁବନ୍ଧନମ୍
ଓ ଦେବଋଷି, ଯେ ସମୟ ଆଦି ଓ ଶେଷ ନଥିବା, ସେଇ ସମୟ ତାହାବେଳେ ଯଜ୍ଞଯୂପ ଓ ପଶୁ ବାନ୍ଧିବା ଦୌରି ଭାବେ ପ୍ରକଟ ହେଲା।
ସତ୍ତ୍ଵାଦିତ୍ରିଗୁଣାଃ ପାଶା ନୈଵ ତତ୍ରାଭଵତ୍ ପଶୁଃ ତତୋ ଽହମ୍ ଅବ୍ରଵଂ ଵାଚଂ ଵୈଷ୍ଣଵୀମ୍ ଅଶରୀରିଣୀମ୍
ସତ୍ତ୍ୱ ଓ ଅନ୍ୟ ଦୁଇ ଗୁଣର ପାଶ ହେଲା ବନ୍ଧନ, କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ କୌଣସି ପଶୁ ନଥିଲା; ତେଣୁ ମୁଁ ଦେହହୀନ ଭାବରେ ବୈଷ୍ଣବ ବାଣୀ କହିଲି।
ଵିନୈଵ ପଶୁନା ନାଯଂ ଯଜ୍ଞଃ ପରିସମାପ୍ଯତେ ତତୋ ମାମ୍ ଅଵଦଦ୍ ଦେଵୀ ସୈଵ ନିତ୍ଯାଶରୀରିଣୀ
ପଶୁ ବିନା ଏହି ଯଜ୍ଞ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଇପାରିବ ନାହିଁ; ତାପରେ ସେ ନିତ୍ୟ ଓ ଦେହହୀନ ଦେବୀ ମୋତେ କହିଲେ।
ପୌରୁଷେଣାଥ ସୂକ୍ତେନ ସ୍ତୁହି ତଂ ପୁରୁଷଂ ପରମ୍
ପୁରୁଷ ସୂକ୍ତରେ ତାହା ପରମ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ଭକ୍ତିରେ ସ୍ତୁତି କର।
ତଥେତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ସ୍ତୂଯମାନେ ଦେଵଦେଵେ ଜନାର୍ଦନେ ମମ ଚୋତ୍ପାଦକେ ଭକ୍ତ୍ଯା ସୂକ୍ତେନ ପୁରୁଷସ୍ଯ ହି
'ଏହିପରି ହେଉ' ବୋଲି କହି, ମୁଁ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୁରୁଷ ସୂକ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଦେବଦେବ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ଯିଏ ମୋର ଉତ୍ପାଦକ, ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲି।
ସା ଚ ମାମ୍ ଅବ୍ରଵୀଦ୍ ଦେଵୀ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ମାଂ ତ୍ଵଂ ପଶୁଂ କୁରୁ ତଦା ଵିଜ୍ଞାଯ ପୁରୁଷଂ ଜନକଂ ମମ ଚାଵ୍ଯଯମ୍
ତାପରେ ଦେବୀ ମୋତେ କହିଲେ, 'ହେ ବ୍ରହ୍ମା, ପୁରୁଷଙ୍କୁ ମୋର ଅବିନାଶୀ ପିତା ଭାବେ ଜାଣି, ମୋତେ ପଶୁ କର।'
କାଲଯୂପସ୍ଯ ପାର୍ଶ୍ଵେ ତଂ ଗୁଣପାଶୈର୍ ନିଵେଶିତମ୍ ବର୍ହିସ୍ଥିତମ୍ ଅହଂ ପ୍ରୌକ୍ଷଂ ପୁରୁଷଂ ଜାତମ୍ ଅଗ୍ରତଃ
ସମୟର ଯୂପ ପାଖରେ, ଗୁଣର ପାଶରେ ବନ୍ଧି, ବର୍ହିରେ ବସାଯାଇଥିବା, ସାମ୍ନାରେ ପ୍ରକଟ ହୋଇଥିବା ପୁରୁଷଙ୍କୁ ମୁଁ ପବିତ୍ର ଜଳ ଛିଁଟିଲି।
ଏତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଅନ୍ତରେ ତତ୍ର ତସ୍ମାତ୍ ସର୍ଵମ୍ ଅଭୂଦ୍ ଇଦମ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣାସ୍ ତୁ ମୁଖାତ୍ ତସ୍ଯ ଽଭଵନ୍ ବାହ୍ଵୋଶ୍ ଚ କ୍ଷତ୍ରିଯାଃ
ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ସେଠାରୁ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ତାଙ୍କର ମୁଖରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବାହୁରୁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ମୁଖାଦ୍ ଇନ୍ଦ୍ରସ୍ ତଥାଗ୍ନିଶ୍ ଚ ଶ୍ଵସନଃ ପ୍ରାଣତୋ ଽଭଵତ୍ ଦିଶଃ ଶ୍ରୋତ୍ରାତ୍ ତଥା ଶୀର୍ଷ୍ଣଃ ସର୍ଵଃ ସ୍ଵର୍ଗୋ ଽଭଵତ୍ ତଦା
ତାଙ୍କର ମୁଖରୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନି, ଶ୍ୱାସରୁ ବାୟୁ, କାନରୁ ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକ, ମୁଣ୍ଡରୁ ସମସ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ମନସଶ୍ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଜାତଃ ସୂର୍ଯୋ ଽଭୂଚ୍ ଚକ୍ଷୁଷସ୍ ତଥା ଅନ୍ତରିକ୍ଷଂ ତଥା ନାଭେର୍ ଊରୁଭ୍ଯାଂ ଵିଶ ଏଵ ଚ
ତାଙ୍କର ମନରୁ ଚନ୍ଦ୍ରମା, ଚକ୍ଷୁରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ନାଭିରୁ ମଧ୍ୟାକାଶ ଓ ଉରୁଠାରୁ ଲୋକମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ପଦ୍ଭ୍ଯାଂ ଶୂଦ୍ରଶ୍ ଚ ସଂଜାତସ୍ ତଥା ଭୂମିର୍ ଅଜାଯତ ଋଷଯୋ ରୋମକୂପେଭ୍ଯ ଓଷଧ୍ଯଃ କେଶତୋ ଽଭଵନ୍
ତାଙ୍କର ପାଦରୁ ଶୂଦ୍ର ଓ ଭୂମି ଜନ୍ମ ନେଲା; ରୋମକୂପରୁ ଋଷିମାନେ, କେଶରୁ ଔଷଧି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ଗ୍ରାମ୍ଯାରଣ୍ଯାଶ୍ ଚ ପଶଵୋ ନଖେଭ୍ଯଃ ସର୍ଵତୋ ଽଭଵନ୍ କୃମିକୀଟପତଂଗାଦି ପାଯୂପସ୍ଥାଦ୍ ଅଜାଯତ
ଗ୍ରାମ୍ୟ ଓ ଅରଣ୍ୟ ପଶୁମାନେ ତାଙ୍କର ନଖରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ପିଟ ଓ ଯୌନେନ୍ଦ୍ରିୟରୁ କୀଟ, କିଟା, ପତଙ୍ଗ ଇତ୍ୟାଦି ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ସ୍ଥାଵରଂ ଜଙ୍ଗମଂ କିଂଚିଦ୍ ଦୃଶ୍ଯାଦୃଶ୍ଯଂ ଚ କିଂଚନ ତସ୍ମାତ୍ ସର୍ଵମ୍ ଅଭୂଦ୍ ଦେଵା ମତ୍ତଶ୍ ଚାପ୍ଯ୍ ଅଭଵନ୍ ପୁନଃ ଏତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଅନ୍ତରେ ସୈଵ ଵିଷ୍ଣୋର୍ ଵାଗ୍ ଅବ୍ରଵୀଚ୍ ଚ ମାମ୍
ସ୍ଥାବର ଓ ଚଳନଶୀଳ, ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ସବୁ ତାଙ୍କୁଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ଏବଂ ମୋଠାରୁ ଦେବମାନେ ପୁଣି ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ବାଣୀ ମୋତେ କହିଲା।
ସର୍ଵଂ ସଂପୂର୍ଣମ୍ ଅଭଵତ୍ ସୃଷ୍ଟିର୍ ଜାତା ତଥେପ୍ସିତା ଇଦାନୀଂ ଜୁହୁଧି ହ୍ଯ୍ ଅଗ୍ନୌ ପାତ୍ରାଣି ଚ ସମାନି ଚ
ସମସ୍ତ କିଛି ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲା; ସୃଷ୍ଟି ଇଚ୍ଛାଅନୁସାରେ ହୋଇଛି। ଏବେ ସାଧାରଣ ଓ ବିଶେଷ ପାତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଅଗ୍ନିରେ ଅର୍ପଣ କର।
ଵିସର୍ଜଯ ତଥା ଯୂପଂ ପ୍ରଣୀତାଂ ଚ କୁଶାଂସ୍ ତଥା ଋତ୍ଵିଗ୍ରୂପଂ ଯଜ୍ଞରୂପମ୍ ଉଦ୍ଦେଶ୍ଯଂ ଧ୍ଯେଯମ୍ ଏଵ ଚ
ଏଭଳି ଯୂପ, ପ୍ରସ୍ତୁତ କୁଶ ଓ ଯଜ୍ଞ, ଋତ୍ୱିକ୍ ଭାବ, ଧ୍ୟାନ ଓ ଧ୍ୟେୟ ସବୁକୁ ବିଦାୟ ଦେ।
ସ୍ରୁଵଂ ଚ ପୁରୁଷଂ ପାଶାନ୍ ସର୍ଵଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଵିସର୍ଜଯ
ସ୍ରୁଭ, ପୁରୁଷ, ପାଶ—ସମସ୍ତ କିଛିକୁ ବିଦାୟ ଦେ, ହେ ବ୍ରହ୍ମା।
ତଦ୍ଵାକ୍ଯସମକାଲଂ ତୁ କ୍ରମଶୋ ଯଜ୍ଞଯୋନିଷୁ ଗାର୍ହପତ୍ଯେ ଦକ୍ଷିଣାଗ୍ନୌ ତଥା ଚୈଵ ମହାମୁନେ
ସେ ବାଣୀ ଶୁଣିବା ସହିତ, କ୍ରମକ୍ରମେ ଯଜ୍ଞ ଅଗ୍ନିଗୁଡ଼ିକୁ—ଗାର୍ହପତ୍ୟ, ଦକ୍ଷିଣାଗ୍ନି ଓ ଅନ୍ୟମାନେ—ଅର୍ପଣ କରାଗଲା, ହେ ମହାମୁନି।
ପୂର୍ଵସ୍ମିନ୍ନ୍ ଅପି ଚୈଵାଗ୍ନୌ କ୍ରମଶୋ ଜୁହ୍ଵତସ୍ ତଦା ତତ୍ର ତତ୍ର ଜଗଦ୍ଯୋନିମ୍ ଅନୁସଂଧାଯ ପୂରୁଷମ୍
ପୂର୍ବ ଅଗ୍ନିରେ ଯେପରି ଅନୁକ୍ରମରେ ହବନ କରାଯାଏ, ସେପରି ପ୍ରତ୍ୟେକ ସ୍ଥାନରେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ଉତ୍ସ ହେଉଥିବା ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ।
ମନ୍ତ୍ରପୂତଂ ଶୁଚିଃ ସମ୍ଯଗ୍ ଯଜ୍ଞଦେଵୋ ଜଗନ୍ମଯଃ ଲୋକନାଥୋ ଵିଶ୍ଵକର୍ତା କୁଣ୍ଡାନାଂ ତତ୍ର ସଂନିଧୌ
ମନ୍ତ୍ରରେ ପବିତ୍ର ହୋଇ, ଶୁଭ୍ର ଆଚରଣ ରଖି, ଯଜ୍ଞର ଦେବତା — ଯିଏ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ରୂପ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ନାଥ ଓ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା — ସେ ଯଜ୍ଞ କୁଣ୍ଡଗୁଡିକରେ ବିଦ୍ୟମାନ ହୁଅନ୍ତି।
ଶୁକ୍ଲରୂପଧରୋ ଵିଷ୍ଣୁର୍ ଭଵେଦ୍ ଆହଵନୀଯକେ ଶ୍ଯାମୋ ଵିଷ୍ଣୁର୍ ଦକ୍ଷିଣାଗ୍ନେଃ ପୀତୋ ଗୃହପତେଃ କଵେଃ
ଆହବନୀୟ ଅଗ୍ନିରେ ଶୁଭ୍ର ରୂପରେ ବିଷ୍ଣୁ ବିଦ୍ୟମାନ, ଦକ୍ଷିଣାଗ୍ନିରେ କଳା ରୂପରେ, ଓ ଗୃହପତି ମୁନିଙ୍କ ଅଗ୍ନିରେ ହଳଦିଆ ରୂପରେ ବିଷ୍ଣୁ ଅଛନ୍ତି।
ସର୍ଵକାଲଂ ତେଷୁ ଵିଷ୍ଣୁର୍ ଅତୋ ଦେଶେଷୁ ସଂସ୍ଥିତଃ ନ ତେନ ରହିତଂ କିଂଚିଦ୍ ଵିଷ୍ଣୁନା ଵିଶ୍ଵଯୋନିନା
ସମସ୍ତ ସମୟରେ, ସେଇ ସ୍ଥାନଗୁଡିକରେ ବିଷ୍ଣୁ ବିଦ୍ୟମାନ ଅଛନ୍ତି; ବିଷ୍ଣୁ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ଉତ୍ସ, ସେଠାରେ କିଛି ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ନାହିଁ।
ପ୍ରଣୀତାଯାଃ ପ୍ରଣଯନଂ ମନ୍ତ୍ରୈଶ୍ ଚାକରଵଂ ତତଃ ପ୍ରଣୀତୋଦକମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଏତତ୍ ପ୍ରଣୀତେତି ନଦୀ ଶୁଭା
ମନ୍ତ୍ରପୠଠନ ସହିତ ପବିତ୍ର ଜଳକୁ ଆଗକୁ ନେଇଯିବା ପରେ, ସେ ଜଳକୁ 'ପ୍ରଣୀତ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହି ଶୁଭ୍ର ନଦୀକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଣୀତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଵ୍ଯସର୍ଜଯଂ ପ୍ରଣୀତାଂ ତାଂ ମାର୍ଜଯିତ୍ଵା କୁଶୈର୍ ଅଥ ମାର୍ଜନେ କ୍ରିଯମାଣେ ତୁ ପ୍ରଣୀତୋଦକବିନ୍ଦଵଃ
ସେଇ ପ୍ରଣୀତ ଜଳକୁ ବାହାର କରି, କୁଶ ଦ୍ୱାରା ଶୁଧ୍ଧ କରିବା ପରେ, ମାର୍ଜନ କାର୍ଯ୍ୟ ହେଉଥିବାବେଳେ ପ୍ରଣୀତ ଜଳର ତିନି-ଚାରି ବିନ୍ଦୁ ପଡ଼େ।