ପୁନସ୍ ତାମ୍ ଅବ୍ରଵଂ ଦେଵୀଂ କର୍ମଭୂଃ କ୍ଵ ଵିଧୀଯତେ ତଦା ନାରଦ ନୈଵାସୀଦ୍ ଭାଗୀରଥ୍ଯ୍ ଅଥ ନର୍ମଦା
ପୁନି ମୁଁ ଦେବୀଙ୍କୁ ପଚାରିଲି, 'କର୍ମଭୂମି କେଉଁଠି ରହିଛି?' ସେ ସମୟରେ, ଓ ନାରଦ, ଭାଗୀରଥୀ ନଥିଲେ, ନର୍ମଦା ମଧ୍ୟ ନଥିଲେ।
ଯମୁନା ନୈଵ ତାପୀ ସା ସରସ୍ଵତ୍ଯ୍ ଅଥ ଗୌତମୀ ସମୁଦ୍ରୋ ଵା ନଦଃ କଶ୍ଚିନ୍ ନ ସରଃ ସରିତୋ ଽମଲାଃ ସା ଶକ୍ତିଃ ପୁନର୍ ଅପ୍ଯ୍ ଏଵଂ ମାମ୍ ଉଵାଚ ପୁନଃ ପୁନଃ
ଯମୁନା ନଥିଲେ, ତାପୀ ନଥିଲେ, ସରସ୍ୱତୀ ନଥିଲେ, ଗୌତମୀ ମଧ୍ୟ ନଥିଲେ; ସମୁଦ୍ର କିମ୍ବା କୌଣସି ନଦୀ, କିମ୍ବା କୌଣସି ପବିତ୍ର ଝିଅ କିମ୍ବା ଝରଣା ମଧ୍ୟ ନଥିଲେ। ସେ ଶକ୍ତି ମୁଁକୁ ପୁନିପୁନି ଏଭଳି କହିଥିଲେ।
ସୁମେରୋର୍ ଦକ୍ଷିଣେ ପାର୍ଶ୍ଵେ ତଥା ହିମଵତୋ ଗିରେଃ ଦକ୍ଷିଣେ ଚାପି ଵିନ୍ଧ୍ଯସ୍ଯ ସହ୍ଯାଚ୍ ଚୈଵାଥ ଦକ୍ଷିଣେ ସର୍ଵସ୍ଯ ସର୍ଵକାଲେ ତୁ କର୍ମଭୂମିଃ ଶୁଭୋଦଯା
ସୁମେରୁ ପାହାଡର ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ, ହିମବତ ପାହାଡର ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ, ବିନ୍ଧ୍ୟ ଓ ସହ୍ୟା ପାହାଡର ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ, ସମସ୍ତ ସମୟରେ ଓ ସମସ୍ତ ଯୁଗରେ, କର୍ମଭୂମି ଶୁଭ ଉଦୟ ହୁଏ।
ତତ୍ ତୁ ଵାକ୍ଯମ୍ ଅଥୋ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ମେରୁଂ ମହାଗିରିମ୍ ତଂ ପ୍ରଦେଶମ୍ ଅଥାଗତ୍ଯ ସ୍ଥାତଵ୍ଯଂ କ୍ଵେତ୍ଯ୍ ଅଚିନ୍ତଯମ୍ ତତୋ ମାମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍ ସୈଵ ଵିଷ୍ଣୋର୍ ଵାଣ୍ଯ୍ ଅଶରୀରିଣୀ
ସେ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ମୁଁ ମେରୁ ମହାପାହାଡକୁ ଛାଡି, ସେ ପ୍ରଦେଶକୁ ଆସିଲି, କେଉଁଠି ରହିବି ଭାବିଲି। ତାପରେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଶରୀରହୀନ ବାଣୀ ମୁଁକୁ କହିଲେ।
ଇତୋ ଗଚ୍ଛ ଇତସ୍ ତିଷ୍ଠ ତଥୋପଵିଶ ଚାତ୍ର ହି ସଂକଲ୍ପଂ କୁରୁ ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ସ ତେ ଯଜ୍ଞଃ ସମାପ୍ଯତେ
'ଏଠାରୁ ଯାଅ, ଏଠାରେ ରୁହ, କିମ୍ବା ଏଠାରେ ବସ; ଏଠାରେ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ନିଶ୍ଚୟ କର। ତୁମର ଯଜ୍ଞ ଏଠାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ।'
କୃତେ ଚୈଵାଥ ସଂକଲ୍ପେ ଯଜ୍ଞାର୍ଥେ ସୁରସତ୍ତମ ଯଦ୍ ଵଦନ୍ତ୍ଯ୍ ଅଖିଲା ଵେଦା ଵିଧେ ତତ୍ ତତ୍ ସମାଚର
ଯେତେବେଳେ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ନିଶ୍ଚୟ ହେଲା, ଓ ଦେବମାନ୍ୟ, ସମସ୍ତ ବେଦ ଯେଉଁ ରୀତି ଦେଖାଇଛନ୍ତି, ସେଠି ପ୍ରକାରେ କର।
ଇତିହାସପୁରାଣାନି ଯଦ୍ ଅନ୍ଯଚ୍ ଛବ୍ଦଗୋଚରମ୍ ସ୍ଵତୋ ମୁଖେ ମମ ପ୍ରାଯାଦ୍ ଅଭୂଚ୍ ଚ ସ୍ମୃତିଗୋଚରମ୍
ଇତିହାସ ଓ ପୁରାଣ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଯାହା କଥାର ଅନ୍ତର୍ଗତ, ସେ ସବୁ ମୋ ମୁଖରୁ ବାହାରିଲା ଓ ସ୍ମୃତିର ଅଞ୍ଚଳକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା।
ଵେଦାର୍ଥଶ୍ ଚ ମଯା ସର୍ଵୋ ଜ୍ଞାତୋ ଽସୌ ତତ୍କ୍ଷଣେନ ଚ ତତଃ ପୁରୁଷସୂକ୍ତଂ ତଦ୍ ଅସ୍ମରଂ ଲୋକଵିଶ୍ରୁତମ୍
ବେଦର ସମସ୍ତ ଅର୍ଥ ମୁଁ ସେ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଜାଣିଲି; ତାପରେ ମୁଁ ଲୋକପ୍ରସିଦ୍ଧ ପୁରୁଷ ସୂକ୍ତକୁ ସ୍ମରଣ କଲି।
ଯଜ୍ଞୋପକରଣଂ ସର୍ଵଂ ତଦ୍ ଉକ୍ତଂ ଚ ତ୍ଵ୍ ଅକଲ୍ପଯମ୍ ତଦୁକ୍ତେନ ପ୍ରକାରେଣ ଯଜ୍ଞପାତ୍ରାଣ୍ଯ୍ ଅକଲ୍ପଯମ୍
ଯଜ୍ଞର ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଉପକରଣ ବିବର୍ଣ୍ତି କରାଯାଇଛି, ମୁଁ ସେଗୁଡିକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲି; ଏହି ଉପାୟରେ, ଯଜ୍ଞପାତ୍ରଗୁଡିକୁ ଏହି ଭଳି ଏକାଉଁ କଲି।
ଅହଂ ସ୍ଥିତ୍ଵା ଯତ୍ର ଦେଶେ ଶୁଚିର୍ ଭୂତ୍ଵା ଯତାତ୍ମଵାନ୍ ଦୀକ୍ଷିତୋ ଵିପ୍ରଦେଶୋ ଽସୌ ମନ୍ନାମ୍ନା ତୁ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ
ମୁଁ ଏହି ସ୍ଥାନରେ ଦୃଢ ହୋଇ, ଶୁଚି ହୋଇ, ଆତ୍ମନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଦୀକ୍ଷିତ ହୋଇ, ଓ ବିଦ୍ୱାନ୍ ଏହି ପ୍ରଦେଶ ମୋ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲା।
ମଦ୍ଦେଵଯଜନଂ ପୁଣ୍ଯଂ ନାମ୍ନା ବ୍ରହ୍ମଗିରିଃ ସ୍ମୃତଃ ଚତୁରଶୀତିପର୍ଯନ୍ତଂ ଯୋଜନାନି ମହାମୁନେ
ମୋ ପୂଜାସ୍ଥଳ ପବିତ୍ର ଏବଂ 'ବ୍ରହ୍ମଗିରି' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଓ ମହାମୁନି, ଏହା ଚଉଉଠି ଯୋଜନା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ।
ମଦ୍ଦେଵଯଜନଂ ପୁଣ୍ଯଂ ପୂର୍ଵତୋ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଗିରେଃ ତତ୍ର ମଧ୍ଯେ ଵେଦିକା ସ୍ଯାଦ୍ ଗାର୍ହପତ୍ଯୋ ଽସ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣେ
ମୋ ପୂଜାସ୍ଥଳ ପବିତ୍ର, ବ୍ରହ୍ମଗିରିର ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଅଛି; ଏହାର ମଧ୍ୟରେ ବେଦି ଅଛି, ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣରେ ଗାର୍ହପତ୍ୟ ଅଗ୍ନି ଅଛି।
ତତ୍ର ଚାହଵନୀଯସ୍ଯ ଏଵମ୍ ଅଗ୍ନୀଂସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅକଲ୍ପଯମ୍ ଵିନା ପତ୍ନ୍ଯା ନ ସିଧ୍ଯେତ ଯଜ୍ଞଃ ଶ୍ରୁତିନିଦର୍ଶନାତ୍
ସେଠି ଆହବନୀୟ ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲି; ପତ୍ନୀ ବିନା ଯଜ୍ଞ ସଫଳ ହୁଏନାହିଁ, ଏହା ଶାସ୍ତ୍ରର ଦ୍ୱାରା ଜଣାଯାଇଛି।
ଶରୀରମ୍ ଆତ୍ମନୋ ଽହଂ ଵୈ ଦ୍ଵେଧା ଚାକରଵଂ ମୁନେ ପୂର୍ଵାର୍ଧେନ ତତଃ ପତ୍ନୀ ମମାଭୂଦ୍ ଯଜ୍ଞସିଦ୍ଧଯେ
ମୁଁ ନିଜ ଶରୀରକୁ ଦୁଇ ଭାଗ କଲି, ଓ ମୁନି, ପୂର୍ବ ଭାଗରୁ ମୋ ପତ୍ନୀ ଯଜ୍ଞ ସଫଳତା ପାଇଁ ଜନ୍ମିଲେ।
ଉତ୍ତରେଣ ତ୍ଵ୍ ଅହଂ ତଦ୍ଵଦ୍ ଅର୍ଧୋ ଜାଯା ଇତି ଶ୍ରୁତେଃ କାଲଂ ଵସନ୍ତମ୍ ଉତ୍କୃଷ୍ଟମ୍ ଆଜ୍ଯରୂପେଣ ନାରଦ
ଉତ୍ତର ଭାଗରୁ ମୁଁ ନିଜେ, ଶ୍ରୁତିରେ ଯେପରି ଅଛି, ପତି ହେଲି; ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବସନ୍ତ ଋତୁକୁ ମୁଁ ଘିଅ ଭାବରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲି, ଓ ନାରଦ।
ଅକଲ୍ପଯଂ ତଥା ଚେଧ୍ମଂ ଗ୍ରୀଷ୍ମଂ ଚାପି ଶରଦ୍ ଧଵିଃ ଋତୁଂ ଚ ପ୍ରାଵୃଷଂ ପୁତ୍ର ତଦା ବର୍ହିର୍ ଅକଲ୍ପଯମ୍
ଏଭଳି ଗର୍ମ ଋତୁକୁ ଜଳାଇବା ଜନ୍ୟ ବ୍ୟବହାର କଲି, ଶରଦ ଋତୁକୁ ହବି ଭାବରେ ଦେଲି; ପ୍ରାବୃଷ ଋତୁକୁ, ଓ ପୁତ୍ର, ମୁଁ ବର୍ହିର ଭାବରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲି।
ଛନ୍ଦାଂସି ସପ୍ତ ଵୈ ତତ୍ର ତଦା ପରିଧଯୋ ଽଭଵନ୍ କଲାକାଷ୍ଠାନିମେଷା ହି ସମିତ୍ପାତ୍ରକୁଶାଃ ସ୍ମୃତାଃ
ସେଠାରେ ସାତଟି ଛନ୍ଦ ହେଲେ ଯଜ୍ଞର ପରିଧିକାଠ, ଏବଂ କଳା, କଷ୍ଠା ଓ ନିମେଷ ହେଲେ ଜଳାଣ, ପାତ୍ର ଓ କୁଶ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରାଗଲା।
ଯୋ ଽନାଦିଶ୍ ଚ ତ୍ଵ୍ ଅନନ୍ତଶ୍ ଚ ସ୍ଵଯଂ କାଲୋ ଽଭଵତ୍ ତଦା ଯୂପରୂପେଣ ଦେଵର୍ଷେ ଯୋକ୍ତ୍ରଂ ଚ ପଶୁବନ୍ଧନମ୍
ଓ ଦେବଋଷି, ଯେ ସମୟ ଆଦି ଓ ଶେଷ ନଥିବା, ସେଇ ସମୟ ତାହାବେଳେ ଯଜ୍ଞଯୂପ ଓ ପଶୁ ବାନ୍ଧିବା ଦୌରି ଭାବେ ପ୍ରକଟ ହେଲା।
ସତ୍ତ୍ଵାଦିତ୍ରିଗୁଣାଃ ପାଶା ନୈଵ ତତ୍ରାଭଵତ୍ ପଶୁଃ ତତୋ ଽହମ୍ ଅବ୍ରଵଂ ଵାଚଂ ଵୈଷ୍ଣଵୀମ୍ ଅଶରୀରିଣୀମ୍
ସତ୍ତ୍ୱ ଓ ଅନ୍ୟ ଦୁଇ ଗୁଣର ପାଶ ହେଲା ବନ୍ଧନ, କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ କୌଣସି ପଶୁ ନଥିଲା; ତେଣୁ ମୁଁ ଦେହହୀନ ଭାବରେ ବୈଷ୍ଣବ ବାଣୀ କହିଲି।
ଵିନୈଵ ପଶୁନା ନାଯଂ ଯଜ୍ଞଃ ପରିସମାପ୍ଯତେ ତତୋ ମାମ୍ ଅଵଦଦ୍ ଦେଵୀ ସୈଵ ନିତ୍ଯାଶରୀରିଣୀ
ପଶୁ ବିନା ଏହି ଯଜ୍ଞ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଇପାରିବ ନାହିଁ; ତାପରେ ସେ ନିତ୍ୟ ଓ ଦେହହୀନ ଦେବୀ ମୋତେ କହିଲେ।
ପୌରୁଷେଣାଥ ସୂକ୍ତେନ ସ୍ତୁହି ତଂ ପୁରୁଷଂ ପରମ୍
ପୁରୁଷ ସୂକ୍ତରେ ତାହା ପରମ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ଭକ୍ତିରେ ସ୍ତୁତି କର।
ତଥେତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ସ୍ତୂଯମାନେ ଦେଵଦେଵେ ଜନାର୍ଦନେ ମମ ଚୋତ୍ପାଦକେ ଭକ୍ତ୍ଯା ସୂକ୍ତେନ ପୁରୁଷସ୍ଯ ହି
'ଏହିପରି ହେଉ' ବୋଲି କହି, ମୁଁ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୁରୁଷ ସୂକ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଦେବଦେବ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ଯିଏ ମୋର ଉତ୍ପାଦକ, ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲି।
ସା ଚ ମାମ୍ ଅବ୍ରଵୀଦ୍ ଦେଵୀ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ମାଂ ତ୍ଵଂ ପଶୁଂ କୁରୁ ତଦା ଵିଜ୍ଞାଯ ପୁରୁଷଂ ଜନକଂ ମମ ଚାଵ୍ଯଯମ୍
ତାପରେ ଦେବୀ ମୋତେ କହିଲେ, 'ହେ ବ୍ରହ୍ମା, ପୁରୁଷଙ୍କୁ ମୋର ଅବିନାଶୀ ପିତା ଭାବେ ଜାଣି, ମୋତେ ପଶୁ କର।'
କାଲଯୂପସ୍ଯ ପାର୍ଶ୍ଵେ ତଂ ଗୁଣପାଶୈର୍ ନିଵେଶିତମ୍ ବର୍ହିସ୍ଥିତମ୍ ଅହଂ ପ୍ରୌକ୍ଷଂ ପୁରୁଷଂ ଜାତମ୍ ଅଗ୍ରତଃ
ସମୟର ଯୂପ ପାଖରେ, ଗୁଣର ପାଶରେ ବନ୍ଧି, ବର୍ହିରେ ବସାଯାଇଥିବା, ସାମ୍ନାରେ ପ୍ରକଟ ହୋଇଥିବା ପୁରୁଷଙ୍କୁ ମୁଁ ପବିତ୍ର ଜଳ ଛିଁଟିଲି।
ଏତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଅନ୍ତରେ ତତ୍ର ତସ୍ମାତ୍ ସର୍ଵମ୍ ଅଭୂଦ୍ ଇଦମ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣାସ୍ ତୁ ମୁଖାତ୍ ତସ୍ଯ ଽଭଵନ୍ ବାହ୍ଵୋଶ୍ ଚ କ୍ଷତ୍ରିଯାଃ
ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ସେଠାରୁ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ତାଙ୍କର ମୁଖରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବାହୁରୁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ମୁଖାଦ୍ ଇନ୍ଦ୍ରସ୍ ତଥାଗ୍ନିଶ୍ ଚ ଶ୍ଵସନଃ ପ୍ରାଣତୋ ଽଭଵତ୍ ଦିଶଃ ଶ୍ରୋତ୍ରାତ୍ ତଥା ଶୀର୍ଷ୍ଣଃ ସର୍ଵଃ ସ୍ଵର୍ଗୋ ଽଭଵତ୍ ତଦା
ତାଙ୍କର ମୁଖରୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନି, ଶ୍ୱାସରୁ ବାୟୁ, କାନରୁ ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକ, ମୁଣ୍ଡରୁ ସମସ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ମନସଶ୍ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଜାତଃ ସୂର୍ଯୋ ଽଭୂଚ୍ ଚକ୍ଷୁଷସ୍ ତଥା ଅନ୍ତରିକ୍ଷଂ ତଥା ନାଭେର୍ ଊରୁଭ୍ଯାଂ ଵିଶ ଏଵ ଚ
ତାଙ୍କର ମନରୁ ଚନ୍ଦ୍ରମା, ଚକ୍ଷୁରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ନାଭିରୁ ମଧ୍ୟାକାଶ ଓ ଉରୁଠାରୁ ଲୋକମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ପଦ୍ଭ୍ଯାଂ ଶୂଦ୍ରଶ୍ ଚ ସଂଜାତସ୍ ତଥା ଭୂମିର୍ ଅଜାଯତ ଋଷଯୋ ରୋମକୂପେଭ୍ଯ ଓଷଧ୍ଯଃ କେଶତୋ ଽଭଵନ୍
ତାଙ୍କର ପାଦରୁ ଶୂଦ୍ର ଓ ଭୂମି ଜନ୍ମ ନେଲା; ରୋମକୂପରୁ ଋଷିମାନେ, କେଶରୁ ଔଷଧି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ଗ୍ରାମ୍ଯାରଣ୍ଯାଶ୍ ଚ ପଶଵୋ ନଖେଭ୍ଯଃ ସର୍ଵତୋ ଽଭଵନ୍ କୃମିକୀଟପତଂଗାଦି ପାଯୂପସ୍ଥାଦ୍ ଅଜାଯତ
ଗ୍ରାମ୍ୟ ଓ ଅରଣ୍ୟ ପଶୁମାନେ ତାଙ୍କର ନଖରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ପିଟ ଓ ଯୌନେନ୍ଦ୍ରିୟରୁ କୀଟ, କିଟା, ପତଙ୍ଗ ଇତ୍ୟାଦି ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ସ୍ଥାଵରଂ ଜଙ୍ଗମଂ କିଂଚିଦ୍ ଦୃଶ୍ଯାଦୃଶ୍ଯଂ ଚ କିଂଚନ ତସ୍ମାତ୍ ସର୍ଵମ୍ ଅଭୂଦ୍ ଦେଵା ମତ୍ତଶ୍ ଚାପ୍ଯ୍ ଅଭଵନ୍ ପୁନଃ ଏତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଅନ୍ତରେ ସୈଵ ଵିଷ୍ଣୋର୍ ଵାଗ୍ ଅବ୍ରଵୀଚ୍ ଚ ମାମ୍
ସ୍ଥାବର ଓ ଚଳନଶୀଳ, ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ସବୁ ତାଙ୍କୁଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ଏବଂ ମୋଠାରୁ ଦେବମାନେ ପୁଣି ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ବାଣୀ ମୋତେ କହିଲା।