ଯସ୍ମାଦ୍ ଅହଂ ସମୁଦ୍ଭୂତୋ ନ ପଶ୍ଯେଯଂ ତମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅଥ ତୂଷ୍ଣୀଂ ସ୍ଥିତେ ମଯି ତଦା ଅଶ୍ରୌଷଂ ଵାଚମ୍ ଉତ୍ତମାମ୍
ମୁଁ ଯାହାଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି, ସେଉଁଠିକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିପାରିଲି ନାହିଁ। ମୁଁ ଶାନ୍ତ ହୋଇ ରହିଥିବାବେଳେ, ଏକ ଉତ୍ତମ ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲି।
ବ୍ରହ୍ମନ୍ କୁରୁ ଜଗତ୍ସୃଷ୍ଟିଂ ସ୍ଥାଵରସ୍ଯ ଚରସ୍ଯ ଚ
"ବ୍ରହ୍ମା, ତୁମେ ଏହି ସଂସାରର ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କର।"
ତତୋ ଽହମ୍ ଅବ୍ରଵଂ ଵାଚଂ ପରୁଷାଂ ତତ୍ର ନାରଦ କଥଂ ସ୍ରକ୍ଷ୍ଯେ କ୍ଵ ଵା ସ୍ରକ୍ଷ୍ଯେ କେନ ସ୍ରକ୍ଷ୍ଯ ଇଦଂ ଜଗତ୍
ତାପରେ ମୁଁ ସେଠାରେ କଠୋର କଥା କହିଲି, ନାରଦ: "ମୁଁ କିପରି ସୃଷ୍ଟି କରିବି? କେଉଁଠି କରିବି? କେଉଁ ଉପାୟରେ ଏହି ସଂସାରକୁ ସୃଷ୍ଟି କରିବି?"
ସୈଵ ଵାଗ୍ ଅବ୍ରଵୀଦ୍ ଦୈଵୀ ପ୍ରକୃତିର୍ ଯାଭିଧୀଯତେ ଵିଷ୍ଣୁନା ପ୍ରେରିତା ମାତା ଜଗଦୀଶା ଜଗନ୍ମଯୀ
ସେଇ ଦେବୀ ସ୍ୱର, ଯାହାକୁ ଦିବ୍ୟ ପ୍ରକୃତି ବୋଲାଯାଏ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଉତ୍ତେଜନାରେ, ସେଇ ଜଗତ୍ ମାତା, ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ର ମାଲିକା, ମୋତେ କହିଲେ।
ଯଜ୍ଞଂ କୁରୁ ତତଃ ଶକ୍ତିସ୍ ତେ ଭଵିତ୍ରୀ ନ ସଂଶଯଃ ଯଜ୍ଞୋ ଵୈ ଵିଷ୍ଣୁର୍ ଇତ୍ଯ୍ ଏଷା ଶ୍ରୁତିର୍ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ସନାତନୀ
"ଯଜ୍ଞ କର; ତାହାପରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତୁମର ଶକ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବ। ଯଜ୍ଞ ହେଉଛନ୍ତି ବିଷ୍ଣୁ—ଏହି ହେଉଛି ସନାତନ ଶିକ୍ଷା, ବ୍ରହ୍ମା।"
କିଂ ଯଜ୍ଵନାମ୍ ଅସାଧ୍ଯଂ ସ୍ଯାଦ୍ ଇହ ଲୋକେ ପରତ୍ର ଚ
ଏହି ଲୋକରେ କିମ୍ବା ପରଲୋକରେ, ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ କ'ଣ ଅସାଧ୍ୟ ଅଛି?
ପୁନସ୍ ତାମ୍ ଅବ୍ରଵଂ ଦେଵୀଂ କ୍ଵ ଵା କେନେତି ତଦ୍ ଵଦ ଯଜ୍ଞଃ କାର୍ଯୋ ମହାଭାଗେ ତତଃ ସୋଵାଚ ମାଂ ପ୍ରତି
ପୁଣି ମୁଁ ସେଇ ଦେବୀଙ୍କୁ ପଚାରିଲି: "କେଉଁଠି ଓ କେଉଁ ଉପାୟରେ ଏହା କରିବି? ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ, ଯଜ୍ଞ କିପରି କରିବି, ଏହା କହ।" ତାପରେ ସେ ମୋତେ କହିଲେ।
ଓଂକାରଭୂତା ଯା ଦେଵୀ ମାତୃକଲ୍ପା ଜଗନ୍ମଯୀ କର୍ମଭୂମୌ ଯଜସ୍ଵେହ ଯଜ୍ଞେଶଂ ଯଜ୍ଞପୂରୁଷମ୍
"ଓଁକାର ରୂପିଣୀ, ମାତୃସମାନ, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ବ୍ୟାପିଥିବା ଯେଉଁ ଦେବୀ, କର୍ମଭୂମିରେ ଏଠି ଯଜ୍ଞେଶ୍ୱର, ଯଜ୍ଞପୁରୁଷଙ୍କୁ ପୂଜା କର।"
ସ ଏଵ ସାଧନଂ ତେ ସ୍ଯାତ୍ ତେନ ତଂ ଯଜ ସୁଵ୍ରତ ଯଜ୍ଞଃ ସ୍ଵାହା ସ୍ଵଧା ମନ୍ତ୍ରା ବ୍ରାହ୍ମଣା ହଵିରାଦିକମ୍
ସେଇ ଉପାୟ ତୁମର ସାଧନ ହେବ; ଏହି ଉପାୟରେ, ଓ ସୁବ୍ରତ, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜିବା। ଯଜ୍ଞ, 'ସ୍ୱାହା', 'ସ୍ୱଧା', ମନ୍ତ୍ର, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ହବି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପହାର ଏହି ସବୁ ଦ୍ୱାରା—
ହରିର୍ ଏଵାଖିଲଂ ତେନ ସର୍ଵଂ ଵିଷ୍ଣୋର୍ ଅଵାପ୍ଯତେ
ହରି ଏକା ଏ ସମସ୍ତ; ଏହା ଦ୍ୱାରା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ସମସ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଲାଭ ହୁଏ।
ପୁନସ୍ ତାମ୍ ଅବ୍ରଵଂ ଦେଵୀଂ କର୍ମଭୂଃ କ୍ଵ ଵିଧୀଯତେ ତଦା ନାରଦ ନୈଵାସୀଦ୍ ଭାଗୀରଥ୍ଯ୍ ଅଥ ନର୍ମଦା
ପୁନି ମୁଁ ଦେବୀଙ୍କୁ ପଚାରିଲି, 'କର୍ମଭୂମି କେଉଁଠି ରହିଛି?' ସେ ସମୟରେ, ଓ ନାରଦ, ଭାଗୀରଥୀ ନଥିଲେ, ନର୍ମଦା ମଧ୍ୟ ନଥିଲେ।
ଯମୁନା ନୈଵ ତାପୀ ସା ସରସ୍ଵତ୍ଯ୍ ଅଥ ଗୌତମୀ ସମୁଦ୍ରୋ ଵା ନଦଃ କଶ୍ଚିନ୍ ନ ସରଃ ସରିତୋ ଽମଲାଃ ସା ଶକ୍ତିଃ ପୁନର୍ ଅପ୍ଯ୍ ଏଵଂ ମାମ୍ ଉଵାଚ ପୁନଃ ପୁନଃ
ଯମୁନା ନଥିଲେ, ତାପୀ ନଥିଲେ, ସରସ୍ୱତୀ ନଥିଲେ, ଗୌତମୀ ମଧ୍ୟ ନଥିଲେ; ସମୁଦ୍ର କିମ୍ବା କୌଣସି ନଦୀ, କିମ୍ବା କୌଣସି ପବିତ୍ର ଝିଅ କିମ୍ବା ଝରଣା ମଧ୍ୟ ନଥିଲେ। ସେ ଶକ୍ତି ମୁଁକୁ ପୁନିପୁନି ଏଭଳି କହିଥିଲେ।
ସୁମେରୋର୍ ଦକ୍ଷିଣେ ପାର୍ଶ୍ଵେ ତଥା ହିମଵତୋ ଗିରେଃ ଦକ୍ଷିଣେ ଚାପି ଵିନ୍ଧ୍ଯସ୍ଯ ସହ୍ଯାଚ୍ ଚୈଵାଥ ଦକ୍ଷିଣେ ସର୍ଵସ୍ଯ ସର୍ଵକାଲେ ତୁ କର୍ମଭୂମିଃ ଶୁଭୋଦଯା
ସୁମେରୁ ପାହାଡର ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ, ହିମବତ ପାହାଡର ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ, ବିନ୍ଧ୍ୟ ଓ ସହ୍ୟା ପାହାଡର ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ, ସମସ୍ତ ସମୟରେ ଓ ସମସ୍ତ ଯୁଗରେ, କର୍ମଭୂମି ଶୁଭ ଉଦୟ ହୁଏ।
ତତ୍ ତୁ ଵାକ୍ଯମ୍ ଅଥୋ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ମେରୁଂ ମହାଗିରିମ୍ ତଂ ପ୍ରଦେଶମ୍ ଅଥାଗତ୍ଯ ସ୍ଥାତଵ୍ଯଂ କ୍ଵେତ୍ଯ୍ ଅଚିନ୍ତଯମ୍ ତତୋ ମାମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍ ସୈଵ ଵିଷ୍ଣୋର୍ ଵାଣ୍ଯ୍ ଅଶରୀରିଣୀ
ସେ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ମୁଁ ମେରୁ ମହାପାହାଡକୁ ଛାଡି, ସେ ପ୍ରଦେଶକୁ ଆସିଲି, କେଉଁଠି ରହିବି ଭାବିଲି। ତାପରେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଶରୀରହୀନ ବାଣୀ ମୁଁକୁ କହିଲେ।
ଇତୋ ଗଚ୍ଛ ଇତସ୍ ତିଷ୍ଠ ତଥୋପଵିଶ ଚାତ୍ର ହି ସଂକଲ୍ପଂ କୁରୁ ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ସ ତେ ଯଜ୍ଞଃ ସମାପ୍ଯତେ
'ଏଠାରୁ ଯାଅ, ଏଠାରେ ରୁହ, କିମ୍ବା ଏଠାରେ ବସ; ଏଠାରେ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ନିଶ୍ଚୟ କର। ତୁମର ଯଜ୍ଞ ଏଠାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ।'
କୃତେ ଚୈଵାଥ ସଂକଲ୍ପେ ଯଜ୍ଞାର୍ଥେ ସୁରସତ୍ତମ ଯଦ୍ ଵଦନ୍ତ୍ଯ୍ ଅଖିଲା ଵେଦା ଵିଧେ ତତ୍ ତତ୍ ସମାଚର
ଯେତେବେଳେ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ନିଶ୍ଚୟ ହେଲା, ଓ ଦେବମାନ୍ୟ, ସମସ୍ତ ବେଦ ଯେଉଁ ରୀତି ଦେଖାଇଛନ୍ତି, ସେଠି ପ୍ରକାରେ କର।
ଇତିହାସପୁରାଣାନି ଯଦ୍ ଅନ୍ଯଚ୍ ଛବ୍ଦଗୋଚରମ୍ ସ୍ଵତୋ ମୁଖେ ମମ ପ୍ରାଯାଦ୍ ଅଭୂଚ୍ ଚ ସ୍ମୃତିଗୋଚରମ୍
ଇତିହାସ ଓ ପୁରାଣ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଯାହା କଥାର ଅନ୍ତର୍ଗତ, ସେ ସବୁ ମୋ ମୁଖରୁ ବାହାରିଲା ଓ ସ୍ମୃତିର ଅଞ୍ଚଳକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା।
ଵେଦାର୍ଥଶ୍ ଚ ମଯା ସର୍ଵୋ ଜ୍ଞାତୋ ଽସୌ ତତ୍କ୍ଷଣେନ ଚ ତତଃ ପୁରୁଷସୂକ୍ତଂ ତଦ୍ ଅସ୍ମରଂ ଲୋକଵିଶ୍ରୁତମ୍
ବେଦର ସମସ୍ତ ଅର୍ଥ ମୁଁ ସେ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଜାଣିଲି; ତାପରେ ମୁଁ ଲୋକପ୍ରସିଦ୍ଧ ପୁରୁଷ ସୂକ୍ତକୁ ସ୍ମରଣ କଲି।
ଯଜ୍ଞୋପକରଣଂ ସର୍ଵଂ ତଦ୍ ଉକ୍ତଂ ଚ ତ୍ଵ୍ ଅକଲ୍ପଯମ୍ ତଦୁକ୍ତେନ ପ୍ରକାରେଣ ଯଜ୍ଞପାତ୍ରାଣ୍ଯ୍ ଅକଲ୍ପଯମ୍
ଯଜ୍ଞର ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଉପକରଣ ବିବର୍ଣ୍ତି କରାଯାଇଛି, ମୁଁ ସେଗୁଡିକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲି; ଏହି ଉପାୟରେ, ଯଜ୍ଞପାତ୍ରଗୁଡିକୁ ଏହି ଭଳି ଏକାଉଁ କଲି।
ଅହଂ ସ୍ଥିତ୍ଵା ଯତ୍ର ଦେଶେ ଶୁଚିର୍ ଭୂତ୍ଵା ଯତାତ୍ମଵାନ୍ ଦୀକ୍ଷିତୋ ଵିପ୍ରଦେଶୋ ଽସୌ ମନ୍ନାମ୍ନା ତୁ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ
ମୁଁ ଏହି ସ୍ଥାନରେ ଦୃଢ ହୋଇ, ଶୁଚି ହୋଇ, ଆତ୍ମନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଦୀକ୍ଷିତ ହୋଇ, ଓ ବିଦ୍ୱାନ୍ ଏହି ପ୍ରଦେଶ ମୋ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲା।
ମଦ୍ଦେଵଯଜନଂ ପୁଣ୍ଯଂ ନାମ୍ନା ବ୍ରହ୍ମଗିରିଃ ସ୍ମୃତଃ ଚତୁରଶୀତିପର୍ଯନ୍ତଂ ଯୋଜନାନି ମହାମୁନେ
ମୋ ପୂଜାସ୍ଥଳ ପବିତ୍ର ଏବଂ 'ବ୍ରହ୍ମଗିରି' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଓ ମହାମୁନି, ଏହା ଚଉଉଠି ଯୋଜନା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ।
ମଦ୍ଦେଵଯଜନଂ ପୁଣ୍ଯଂ ପୂର୍ଵତୋ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଗିରେଃ ତତ୍ର ମଧ୍ଯେ ଵେଦିକା ସ୍ଯାଦ୍ ଗାର୍ହପତ୍ଯୋ ଽସ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣେ
ମୋ ପୂଜାସ୍ଥଳ ପବିତ୍ର, ବ୍ରହ୍ମଗିରିର ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଅଛି; ଏହାର ମଧ୍ୟରେ ବେଦି ଅଛି, ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣରେ ଗାର୍ହପତ୍ୟ ଅଗ୍ନି ଅଛି।
ତତ୍ର ଚାହଵନୀଯସ୍ଯ ଏଵମ୍ ଅଗ୍ନୀଂସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅକଲ୍ପଯମ୍ ଵିନା ପତ୍ନ୍ଯା ନ ସିଧ୍ଯେତ ଯଜ୍ଞଃ ଶ୍ରୁତିନିଦର୍ଶନାତ୍
ସେଠି ଆହବନୀୟ ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲି; ପତ୍ନୀ ବିନା ଯଜ୍ଞ ସଫଳ ହୁଏନାହିଁ, ଏହା ଶାସ୍ତ୍ରର ଦ୍ୱାରା ଜଣାଯାଇଛି।
ଶରୀରମ୍ ଆତ୍ମନୋ ଽହଂ ଵୈ ଦ୍ଵେଧା ଚାକରଵଂ ମୁନେ ପୂର୍ଵାର୍ଧେନ ତତଃ ପତ୍ନୀ ମମାଭୂଦ୍ ଯଜ୍ଞସିଦ୍ଧଯେ
ମୁଁ ନିଜ ଶରୀରକୁ ଦୁଇ ଭାଗ କଲି, ଓ ମୁନି, ପୂର୍ବ ଭାଗରୁ ମୋ ପତ୍ନୀ ଯଜ୍ଞ ସଫଳତା ପାଇଁ ଜନ୍ମିଲେ।
ଉତ୍ତରେଣ ତ୍ଵ୍ ଅହଂ ତଦ୍ଵଦ୍ ଅର୍ଧୋ ଜାଯା ଇତି ଶ୍ରୁତେଃ କାଲଂ ଵସନ୍ତମ୍ ଉତ୍କୃଷ୍ଟମ୍ ଆଜ୍ଯରୂପେଣ ନାରଦ
ଉତ୍ତର ଭାଗରୁ ମୁଁ ନିଜେ, ଶ୍ରୁତିରେ ଯେପରି ଅଛି, ପତି ହେଲି; ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବସନ୍ତ ଋତୁକୁ ମୁଁ ଘିଅ ଭାବରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲି, ଓ ନାରଦ।
ଅକଲ୍ପଯଂ ତଥା ଚେଧ୍ମଂ ଗ୍ରୀଷ୍ମଂ ଚାପି ଶରଦ୍ ଧଵିଃ ଋତୁଂ ଚ ପ୍ରାଵୃଷଂ ପୁତ୍ର ତଦା ବର୍ହିର୍ ଅକଲ୍ପଯମ୍
ଏଭଳି ଗର୍ମ ଋତୁକୁ ଜଳାଇବା ଜନ୍ୟ ବ୍ୟବହାର କଲି, ଶରଦ ଋତୁକୁ ହବି ଭାବରେ ଦେଲି; ପ୍ରାବୃଷ ଋତୁକୁ, ଓ ପୁତ୍ର, ମୁଁ ବର୍ହିର ଭାବରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲି।
ଛନ୍ଦାଂସି ସପ୍ତ ଵୈ ତତ୍ର ତଦା ପରିଧଯୋ ଽଭଵନ୍ କଲାକାଷ୍ଠାନିମେଷା ହି ସମିତ୍ପାତ୍ରକୁଶାଃ ସ୍ମୃତାଃ
ସେଠାରେ ସାତଟି ଛନ୍ଦ ହେଲେ ଯଜ୍ଞର ପରିଧିକାଠ, ଏବଂ କଳା, କଷ୍ଠା ଓ ନିମେଷ ହେଲେ ଜଳାଣ, ପାତ୍ର ଓ କୁଶ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରାଗଲା।
ଯୋ ଽନାଦିଶ୍ ଚ ତ୍ଵ୍ ଅନନ୍ତଶ୍ ଚ ସ୍ଵଯଂ କାଲୋ ଽଭଵତ୍ ତଦା ଯୂପରୂପେଣ ଦେଵର୍ଷେ ଯୋକ୍ତ୍ରଂ ଚ ପଶୁବନ୍ଧନମ୍
ଓ ଦେବଋଷି, ଯେ ସମୟ ଆଦି ଓ ଶେଷ ନଥିବା, ସେଇ ସମୟ ତାହାବେଳେ ଯଜ୍ଞଯୂପ ଓ ପଶୁ ବାନ୍ଧିବା ଦୌରି ଭାବେ ପ୍ରକଟ ହେଲା।
ସତ୍ତ୍ଵାଦିତ୍ରିଗୁଣାଃ ପାଶା ନୈଵ ତତ୍ରାଭଵତ୍ ପଶୁଃ ତତୋ ଽହମ୍ ଅବ୍ରଵଂ ଵାଚଂ ଵୈଷ୍ଣଵୀମ୍ ଅଶରୀରିଣୀମ୍
ସତ୍ତ୍ୱ ଓ ଅନ୍ୟ ଦୁଇ ଗୁଣର ପାଶ ହେଲା ବନ୍ଧନ, କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ କୌଣସି ପଶୁ ନଥିଲା; ତେଣୁ ମୁଁ ଦେହହୀନ ଭାବରେ ବୈଷ୍ଣବ ବାଣୀ କହିଲି।
ଵିନୈଵ ପଶୁନା ନାଯଂ ଯଜ୍ଞଃ ପରିସମାପ୍ଯତେ ତତୋ ମାମ୍ ଅଵଦଦ୍ ଦେଵୀ ସୈଵ ନିତ୍ଯାଶରୀରିଣୀ
ପଶୁ ବିନା ଏହି ଯଜ୍ଞ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଇପାରିବ ନାହିଁ; ତାପରେ ସେ ନିତ୍ୟ ଓ ଦେହହୀନ ଦେବୀ ମୋତେ କହିଲେ।