ଦେଵାନାଂ ଗୌତମୀତୀରେ ତତ୍ର ସଂନିହିତଃ ଶିଵଃ ଇତି ତେଷାଂ ସମାଯୋଗୋ ଦେଵାନାମ୍ ଅଭଵତ୍ କିଲ
ଗୌତମୀ ନଦୀ କୂଳରେ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶିବ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ଏଭଳି ଦେବମାନେ ସେଠାରେ ଏକାଠି ହେଲେ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଦେଵାଃ ସ୍ଵରଥମ୍ ଆରୂଢାସ୍ ତତ୍ର ତତ୍ର ସମାଗମନ୍ ଗୌତମ୍ଯାଃ ସରିଦମ୍ବାଯାଃ ପୁଲିନେ ଵିମଲାଶଯାଃ
ଦେବମାନେ ନିଜ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ଗୌତମୀ ନଦୀର ପାର ଶୁଭ୍ର ବାଳୁକାରେ ଶୁଦ୍ଧ ମନେ ଏଠାଠି ଏଠାଠି ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ।
ପ୍ରସନ୍ନାଭୀଷ୍ଟଦା ଯା ସ୍ଯାତ୍ ପିତୄଣାମ୍ ଅଖିଲସ୍ଯ ତୁ ତତୋ ଦେଵଗଣାଃ ସର୍ଵେ ସ୍ତୁତ୍ଵା ଦେଵଂ ମହେଶ୍ଵରମ୍ ଅଭଯଂ ଚିନ୍ତଯାମ୍ ଆସୁସ୍ ତେ ସର୍ଵେ ଽଥ ପରସ୍ପରମ୍
ଯିଏ ସମସ୍ତ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ କୃପାଳୁ ଭାବେ ଚାହିଁଥିବା ଏବଂ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଉଥିବା, ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି, ପରସ୍ପରେ ନିରାପତ୍ତି ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରିଲେ।
ଅତ୍ରାପ୍ଯ୍ ଉପାଯଃ କୋ ଽସ୍ମାକଂ ନିର୍ଜିତାନାଂ ପରୈର୍ ହଠାତ୍ ଏକମ୍ ଏଵାତ୍ର ନଃ ଶ୍ରେଯୋ ଵିଜଯୋ ଵାଥଵା ମୃତିଃ ସପତ୍ନୈର୍ ଅଭିଭୂତାନାଂ ଜୀଵିତଂ ଧିଙ୍ ମନସ୍ଵିନାମ୍
ଏଠି ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ଭାବିଲେ, 'ଶତ୍ରୁମାନେ ଦ୍ୱାରା ଜୋରକରି ହରାଇଦିଆଯାଇଛୁ, ଏବେ ଆମ ପାଇଁ କେବଳ ଏକ ଉପାୟ ଅଛି—ଜୟ କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁ। ମହାନ ମନ୍ଦିରେ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଅଧୀନରେ ଜୀବନ ଅପମାନ ସମାନ।'
ଏତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଅନ୍ତରେ ପୁତ୍ର ଵାଗ୍ ଉଵାଚାଶରୀରିଣୀ
ଏହି ସମୟରେ, ଓ ପୁଅ, ଏକ ଦେହହୀନ ସ୍ୱର ଶୁଣାଗଲା।
କ୍ଲେଶେନାଲଂ ସୁରଗଣା ଗୌତମୀମ୍ ଆଶୁ ଗଚ୍ଛତ ଭକ୍ତ୍ଯା ହରିହରୌ ତତ୍ର ସମାରାଧଯତେଶ୍ଵରୌ
'ଏବେ ଦୁଃଖ ଛାଡ଼, ହେ ଦେବମାନେ! ଶୀଘ୍ର ଗୌତମୀକୁ ଯାଅ। ସେଠାରେ ଭକ୍ତିଭାବରେ ହରି ଓ ହରଙ୍କୁ ପୂଜା କର।'
ଗୋଦାଵର୍ଯାସ୍ ତଯୋଶ୍ ଚୈଵ ପ୍ରସାଦାତ୍ କିଂ ତୁ ଦୁଷ୍କରମ୍
'ଗୋଦାବରୀ ତୀରରେ ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କର କୃପାରେ କିଛି ଅସାଧ୍ୟ ନୁହେଁ।'
ପ୍ରସନ୍ନାଭ୍ଯାଂ ହରୀଶାଭ୍ଯାଂ ଦେଵା ଜଯମ୍ ଅଭୀପ୍ସିତମ୍ ଅଵାପ୍ଯ ସର୍ଵତୋ ଜଗ୍ମୁଃ ପାଲଯନ୍ତୋ ଦିଵୌକସଃ
ହରି ଓ ଈଶ୍ୱର ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ଦେବମାନେ ନିଜ ଚାହିଦା ଅନୁଯାୟୀ ଜୟ ପାଇଲେ ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀମାନେକୁ ରକ୍ଷା କରି ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଯତ୍ର ଦେଵାଗମୋ ଜାତସ୍ ତତ୍ ତୀର୍ଥଂ ତେନ ଵିଶ୍ରୁତମ୍ ଦେଵାଗମଂ ପ୍ରଶଂସନ୍ତି ମୁନଯସ୍ ତତ୍ତ୍ଵଦର୍ଶିନଃ
ଯେଉଁଠାରେ ଦେବମାନେ ଏକାଠି ହେଲେ, ସେଠି ସେ ତୀର୍ଥ 'ଦେବାଗମ' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା। ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞାନୀ ଋଷିମାନେ ଦେବାଗମକୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି।
ତତ୍ରାଶୀତିସହସ୍ରାଣି ଶିଵଲିଙ୍ଗାନି ନାରଦ ଦେଵାଗମଃ ପର୍ଵତୋ ଽସୌ ପ୍ରିଯ ଇତ୍ଯ୍ ଅପି କଥ୍ଯତେ ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ତତ୍ ତୀର୍ଥଂ ଦେଵପ୍ରିଯମ୍ ଅତୋ ଵିଦୁଃ
ଓ ନାରଦ, ସେଠାରେ ଅଷ୍ଟାଶୀ ହଜାର ଶିବଲିଙ୍ଗ ଅଛି। ସେ ପର୍ବତକୁ 'ଦେବାଗମ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏବଂ 'ପ୍ରିୟ' ନାମରେ ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ। ସେଠାରୁ ଏହି ତୀର୍ଥକୁ ଦେବମାନେ ପ୍ରିୟ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ।
କୁଶତର୍ପଣମ୍ ଆଖ୍ଯାତଂ ପ୍ରଣୀତାସଂଗମଂ ତଥା ତୀର୍ଥଂ ସର୍ଵେଷୁ ଲୋକେଷୁ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିପ୍ରଦାଯକମ୍
ପବିତ୍ର କୁଶ ଉପରେ ତର୍ପଣ କରିବା ଓ ଦୀକ୍ଷିତମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହେବା ବିଷୟରେ କହାଯାଇଛି। ଏହି ପୁଣ୍ୟ ତୀର୍ଥ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦୁହିଁ ଦେଇଥାଏ।
ତସ୍ଯ ସ୍ଵରୂପଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶୃଣୁ ପାପହରଂ ଶୁଭମ୍ ଵିନ୍ଧ୍ଯସ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣେ ପାର୍ଶ୍ଵେ ସହ୍ଯୋ ନାମ ମହାଗିରିଃ
ମୁଁ ଏହାର ସ୍ୱରୂପ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି, ଶୁଣ, ଏହା ପାପ ନାଶ କରେ ଏବଂ ଶୁଭ ଅଟୁଟ। ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତର ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ସାହ୍ୟ ନାମକ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଅଛି।
ଯଦଙ୍ଘ୍ରିଭ୍ଯୋ ଽଭଵନ୍ ନଦ୍ଯୋ ଗୋଦାଭୀମରଥୀମୁଖାଃ ଯତ୍ରାଭଵତ୍ ତଦ୍ ଵିରଜମ୍ ଏକଵୀରା ଚ ଯତ୍ର ସା
ତାହାର ପାଦଠାରୁ ଗୋଦା, ଭୀମା, ରଥୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନଦୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି। ସେଠାରେ ପବିତ୍ର ବିରଜା ଓ ଏକବୀରା ନଦୀ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ନ ତସ୍ଯ ମହିମା କୈଶ୍ଚିଦ୍ ଅପି ଶକ୍ଯୋ ଽନୁଵର୍ଣିତୁମ୍ ତସ୍ମିନ୍ ଗିରୌ ପୁଣ୍ଯଦେଶେ ଶୃଣୁ ନାରଦ ଯତ୍ନତଃ
ତାହାର ମହିମା କେହି ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ସେହି ପବିତ୍ର ପାହାଡ଼ ଅଞ୍ଚଳରେ, ନାରଦ, ତୁମେ ମନ ଦେଇ ଶୁଣ।
ଗୁହ୍ଯାଦ୍ ଗୁହ୍ଯତରଂ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ସାକ୍ଷାଦ୍ ଵେଦୋଦିତଂ ଶୁଭମ୍ ଯନ୍ ନ ଜାନନ୍ତି ମୁନଯୋ ଦେଵାଶ୍ ଚ ପିତରୋ ଽସୁରାଃ
ମୁଁ ଏବେ ଏକ ଗୁପ୍ତ ତଥା ଅତି ଗୁପ୍ତ ରହସ୍ୟ କହିବି, ଯାହା ସକ୍ଷାତ୍ ବେଦରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ଏବଂ ଶୁଭ। ଏହାକୁ ମୁନି, ଦେବତା, ପିତୃ ଓ ଅସୁରମାନେ ମଧ୍ୟ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ।
ତଦ୍ ଅହଂ ପ୍ରୀତଯେ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ଶ୍ରଵଣାତ୍ ସର୍ଵକାମଦମ୍ ପରଃ ସ ପୁରୁଷୋ ଜ୍ଞେଯୋ ହ୍ଯ୍ ଅଵ୍ଯକ୍ତୋ ଽକ୍ଷର ଏଵ ତୁ
ତୁମ ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ ମୁଁ ଏହା କହୁଛି, ଏହା ଶୁଣିଲେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ। ସେହି ପରମ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଜାଣିବା ଉଚିତ୍, ଯିଏ ଅଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅବିନାଶୀ।
ଅପରଶ୍ ଚ କ୍ଷରସ୍ ତସ୍ମାତ୍ ପ୍ରକୃତ୍ଯନ୍ଵିତ ଏଵ ଚ ନିରାକାରାତ୍ ସାଵଯଵଃ ପୁରୁଷଃ ସମଜାଯତ
ତାହାଠାରୁ ଏକ ଅନ୍ୟ, ନଶ୍ୱର ଏବଂ ପ୍ରକୃତିସହିତ ଥିବା ପୁରୁଷ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ନିରାକାର ଠାରୁ ଦେହଧାରୀ ପୁରୁଷ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ତସ୍ମାଦ୍ ଆପଃ ସମୁଦ୍ଭୂତା ଅଦ୍ଭ୍ଯଶ୍ ଚ ପୁରୁଷସ୍ ତଥା ତାଭ୍ଯାମ୍ ଅବ୍ଜଂ ସମୁଦ୍ଭୂତଂ ତତ୍ରାହମ୍ ଅଭଵଂ ମୁନେ
ସେଠାରୁ ପାଣି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ପାଣିରୁ ପୁଣି ପୁରୁଷ ଜନ୍ମିଲେ। ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ଠାରୁ ପଦ୍ମ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଓ ମୁଁ ମୁନି, ସେଠାରେ ଜନ୍ମ ନେଲି।
ପୃଥିଵୀ ଵାଯୁର୍ ଆକାଶ ଆପୋ ଜ୍ଯୋତିସ୍ ତଥୈଵ ଚ ଏତେ ମତ୍ତଃ ପୂର୍ଵତରା ଏକଦୈଵାଭଵନ୍ ମୁନେ
ପୃଥିବୀ, ବାୟୁ, ଆକାଶ, ପାଣି ଓ ଅଗ୍ନି—ଏହି ସବୁ ମୋ ପୂର୍ବରୁ, ପ୍ରଥମ ଦେବତା ଭାବେ ଅଛିଲେ, ମୁନି।
ଏତାନ୍ ଏଵ ପ୍ରପଶ୍ଯାମି ନାନ୍ଯତ୍ ସ୍ଥାଵରଜଙ୍ଗମମ୍ ନୈଵ ଵେଦାସ୍ ତଦା ଚାସନ୍ ନାହଂ ଦ୍ରଷ୍ଟାସ୍ମି କିଂଚନ
ମୁଁ କେବଳ ଏହି ସବୁକୁ ଦେଖିଲି, ଅନ୍ୟ କିଛି ଚଳନଶୀଳ କିମ୍ବା ଅଚଳ ଦେଖିଲି ନାହିଁ। ସେ ସମୟରେ ବେଦ ଥିଲା ନାହିଁ, ମୁଁ କିଛି ଦେଖିପାରୁଥିଲି ନାହିଁ।
ଯସ୍ମାଦ୍ ଅହଂ ସମୁଦ୍ଭୂତୋ ନ ପଶ୍ଯେଯଂ ତମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅଥ ତୂଷ୍ଣୀଂ ସ୍ଥିତେ ମଯି ତଦା ଅଶ୍ରୌଷଂ ଵାଚମ୍ ଉତ୍ତମାମ୍
ମୁଁ ଯାହାଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି, ସେଉଁଠିକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିପାରିଲି ନାହିଁ। ମୁଁ ଶାନ୍ତ ହୋଇ ରହିଥିବାବେଳେ, ଏକ ଉତ୍ତମ ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲି।
ବ୍ରହ୍ମନ୍ କୁରୁ ଜଗତ୍ସୃଷ୍ଟିଂ ସ୍ଥାଵରସ୍ଯ ଚରସ୍ଯ ଚ
"ବ୍ରହ୍ମା, ତୁମେ ଏହି ସଂସାରର ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କର।"
ତତୋ ଽହମ୍ ଅବ୍ରଵଂ ଵାଚଂ ପରୁଷାଂ ତତ୍ର ନାରଦ କଥଂ ସ୍ରକ୍ଷ୍ଯେ କ୍ଵ ଵା ସ୍ରକ୍ଷ୍ଯେ କେନ ସ୍ରକ୍ଷ୍ଯ ଇଦଂ ଜଗତ୍
ତାପରେ ମୁଁ ସେଠାରେ କଠୋର କଥା କହିଲି, ନାରଦ: "ମୁଁ କିପରି ସୃଷ୍ଟି କରିବି? କେଉଁଠି କରିବି? କେଉଁ ଉପାୟରେ ଏହି ସଂସାରକୁ ସୃଷ୍ଟି କରିବି?"
ସୈଵ ଵାଗ୍ ଅବ୍ରଵୀଦ୍ ଦୈଵୀ ପ୍ରକୃତିର୍ ଯାଭିଧୀଯତେ ଵିଷ୍ଣୁନା ପ୍ରେରିତା ମାତା ଜଗଦୀଶା ଜଗନ୍ମଯୀ
ସେଇ ଦେବୀ ସ୍ୱର, ଯାହାକୁ ଦିବ୍ୟ ପ୍ରକୃତି ବୋଲାଯାଏ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଉତ୍ତେଜନାରେ, ସେଇ ଜଗତ୍ ମାତା, ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ର ମାଲିକା, ମୋତେ କହିଲେ।
ଯଜ୍ଞଂ କୁରୁ ତତଃ ଶକ୍ତିସ୍ ତେ ଭଵିତ୍ରୀ ନ ସଂଶଯଃ ଯଜ୍ଞୋ ଵୈ ଵିଷ୍ଣୁର୍ ଇତ୍ଯ୍ ଏଷା ଶ୍ରୁତିର୍ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ସନାତନୀ
"ଯଜ୍ଞ କର; ତାହାପରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତୁମର ଶକ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବ। ଯଜ୍ଞ ହେଉଛନ୍ତି ବିଷ୍ଣୁ—ଏହି ହେଉଛି ସନାତନ ଶିକ୍ଷା, ବ୍ରହ୍ମା।"
କିଂ ଯଜ୍ଵନାମ୍ ଅସାଧ୍ଯଂ ସ୍ଯାଦ୍ ଇହ ଲୋକେ ପରତ୍ର ଚ
ଏହି ଲୋକରେ କିମ୍ବା ପରଲୋକରେ, ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ କ'ଣ ଅସାଧ୍ୟ ଅଛି?
ପୁନସ୍ ତାମ୍ ଅବ୍ରଵଂ ଦେଵୀଂ କ୍ଵ ଵା କେନେତି ତଦ୍ ଵଦ ଯଜ୍ଞଃ କାର୍ଯୋ ମହାଭାଗେ ତତଃ ସୋଵାଚ ମାଂ ପ୍ରତି
ପୁଣି ମୁଁ ସେଇ ଦେବୀଙ୍କୁ ପଚାରିଲି: "କେଉଁଠି ଓ କେଉଁ ଉପାୟରେ ଏହା କରିବି? ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ, ଯଜ୍ଞ କିପରି କରିବି, ଏହା କହ।" ତାପରେ ସେ ମୋତେ କହିଲେ।
ଓଂକାରଭୂତା ଯା ଦେଵୀ ମାତୃକଲ୍ପା ଜଗନ୍ମଯୀ କର୍ମଭୂମୌ ଯଜସ୍ଵେହ ଯଜ୍ଞେଶଂ ଯଜ୍ଞପୂରୁଷମ୍
"ଓଁକାର ରୂପିଣୀ, ମାତୃସମାନ, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ବ୍ୟାପିଥିବା ଯେଉଁ ଦେବୀ, କର୍ମଭୂମିରେ ଏଠି ଯଜ୍ଞେଶ୍ୱର, ଯଜ୍ଞପୁରୁଷଙ୍କୁ ପୂଜା କର।"
ସ ଏଵ ସାଧନଂ ତେ ସ୍ଯାତ୍ ତେନ ତଂ ଯଜ ସୁଵ୍ରତ ଯଜ୍ଞଃ ସ୍ଵାହା ସ୍ଵଧା ମନ୍ତ୍ରା ବ୍ରାହ୍ମଣା ହଵିରାଦିକମ୍
ସେଇ ଉପାୟ ତୁମର ସାଧନ ହେବ; ଏହି ଉପାୟରେ, ଓ ସୁବ୍ରତ, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜିବା। ଯଜ୍ଞ, 'ସ୍ୱାହା', 'ସ୍ୱଧା', ମନ୍ତ୍ର, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ହବି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପହାର ଏହି ସବୁ ଦ୍ୱାରା—
ହରିର୍ ଏଵାଖିଲଂ ତେନ ସର୍ଵଂ ଵିଷ୍ଣୋର୍ ଅଵାପ୍ଯତେ
ହରି ଏକା ଏ ସମସ୍ତ; ଏହା ଦ୍ୱାରା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ସମସ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଲାଭ ହୁଏ।