ଦାସତ୍ଵମ୍ ଅଗମତ୍ ପୂର୍ଵଂ ନାଗାନାଂ ଗରୁଡଃ ଖଗଃ ମାତୃଦାସ୍ଯାତ୍ ତଦା ଦୁଃଖପରିସଂତପ୍ତମାନସଃ କଦାଚିଚ୍ ଚିନ୍ତଯାମ୍ ଆସ ରହଃ ସ୍ଥିତ୍ଵା ଵିନିଶ୍ଵସନ୍
ଗରୁଡ଼, ଖଗମାନଙ୍କର ରାଜା, ପୂର୍ବେ ନାଗମାନଙ୍କର ଦାସ ହୋଇଥିଲେ । ମାଆଙ୍କୁ ସେବା କରିବାର ଦୁଃଖରେ ତାଙ୍କର ମନ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଲେଶିତ ହୋଇଥିଲା । ସେ କେବେ କେବେ ଏକାଏକି ରହି, ଗଭୀର ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି, ଭାବନା କରୁଥିଲେ ।
ତ ଏଵ ଧନ୍ଯା ଲୋକେ ଽସ୍ମିନ୍ କୃତପୁଣ୍ଯାସ୍ ତ ଏଵ ହି ନାନ୍ଯସେଵା କୃତା ଯୈସ୍ ତୁ ନ ଯେଷାଂ ଵ୍ଯସନାଗମଃ
ଏହି ଜଗତରେ ସେମାନେ ଏକାନ୍ତ ଧନ୍ୟ, ଯେଉଁମାନେ ନିଜେ ନିଜେ ପୁଣ୍ୟ କରିଛନ୍ତି । ଯେଉଁମାନେ କେହିଙ୍କର ଦାସତ୍ୱରେ ପଡ଼ିନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଏକାନ୍ତ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ।
ସୁଖଂ ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଗାଯନ୍ତି ସ୍ଵପନ୍ତି ଚ ହସନ୍ତି ଚ ସ୍ଵଦେହପ୍ରଭଵୋ ଧନ୍ଯା ଧିଗ୍ ଧିଗ୍ ଅନ୍ଯଵଶେ ସ୍ଥିତାନ୍
ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ଉପରେ ନିଜେ ଭରସା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସୁଖରେ ରହନ୍ତି, ଗୀତ ଗାନ୍ତି, ଶୁଅନ୍ତି ଏବଂ ହସନ୍ତି । ଏମିତି ଧନ୍ୟ ଲୋକମାନେ ପ୍ରଶଂସା ଯୋଗ୍ୟ, ଅନ୍ୟଙ୍କ ଅଧୀନରେ ଥିବାମାନେ ଲଜ୍ଜାର ଯୋଗ୍ୟ ।
ଇତି ଚିନ୍ତାସମାଵିଷ୍ଟୋ ଜନନୀମ୍ ଏତ୍ଯ ଦୁଃଖିତଃ ପର୍ଯପୃଚ୍ଛଦ୍ ଅମେଯାତ୍ମା ଵୈନତେଯୋ ଽଥ ମାତରମ୍
ଏପରି ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଯାଇ, ଅପାର ବୁଦ୍ଧିଶାଳୀ ବେନତାପୁତ୍ର ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ତାଙ୍କର ମାଆଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ ।
କସ୍ଯାପରାଧାନ୍ ମାତସ୍ ତ୍ଵଂ ପିତୁର୍ ଵା ମମ ଵାନ୍ଯତଃ ଦାସୀତ୍ଵମ୍ ଆପ୍ତା ଵଦ ତତ୍କାରଣଂ ମମ ପୃଚ୍ଛତଃ
ମା, କାହାର ଦୋଷରେ—ତୁମର, ବାପାଙ୍କର, କିମ୍ବା ମୋର—ତୁମେ ଦାସୀ ହେଲୁ ? ମୁଁ ପଚାରୁଛି, ଦୟାକରି ଏହାର କାରଣ କୁହ ।
ସାବ୍ରଵୀତ୍ ପୁତ୍ରମ୍ ଆତ୍ମୀଯମ୍ ଅରୁଣସ୍ଯାନୁଜଂ ପ୍ରିଯମ୍
ସେ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ପୁଅ, ଅରୁଣଙ୍କ ଭାଉକୁ କହିଲେ ।
ନୈଵ କସ୍ଯାପରାଧୋ ଽସ୍ତି ସ୍ଵାପରାଧୋ ମଯୋଦିତଃ ଯସ୍ଯା ଵାକ୍ଯଂ ଵିପର୍ଯେତି ସା ଦାସୀ ସ୍ଯାନ୍ ମଯୋଦିତମ୍
କାହାର ଦୋଷ ନୁହେଁ; ମୋର ଦୋଷ ମୁଁ ନିଜେ କହିଛି । ଯାହାର କଥା ପାଳନ ହୁଏନାହିଁ, ସେ ଦାସୀ ହୁଏ—ଏହି କଥା ମୁଁ କହିଛି ।
କଦ୍ରୂଶ୍ ଚାପି ତଥୈଵାହଂ ସା ମଯା ସଂଯୁତା ଯଯୌ କଦ୍ର୍ଵା ମମାଭଵଦ୍ ଵାଦଶ୍ ଛଦ୍ମନାହଂ ତଯା ଜିତା
ମୁଁ ଓ କଦ୍ରୁ ଏକ ଶର୍ତ୍ତରେ ଲାଗିଥିଲୁ । ସେ ମୋତେ ଠକି ଜିତିଗଲା, ଏହିପରି ଭାବେ କଦ୍ରୁ ମୋର ମାଲିକା ହେଲେ ।
ଵିଧିର୍ ହି ବଲଵାଂସ୍ ତାତ କାଂ କାଂ ଚେଷ୍ଟାଂ ନ ଚେଷ୍ଟତେ ଏଵଂ ଦାସୀତ୍ଵମ୍ ଅଗମଂ କଦ୍ର୍ଵାଃ କଶ୍ଯପନନ୍ଦନ ଯଦା ଦାସୀ ତୁ ଜାତାହଂ ଦାସୋ ଽଭୂସ୍ ତ୍ଵଂ ଦ୍ଵିଜନ୍ମଜ
ବିଧି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ପୁଅ; କେଉଁ କାମ କରେନାହିଁ ? ଏଭଳି ଭାବେ ମୁଁ କଦ୍ରୁଙ୍କର ଦାସୀ ହେଲି, କଶ୍ୟପଙ୍କ ପୁଅ; ମୁଁ ଦାସୀ ହେଲି, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଦାସ ହେଲ ।
ତୂଷ୍ଣୀଂ ତଦା ବଭୂଵାସୌ ଗରୁଡୋ ଽତୀଵ ଦୁଃଖିତଃ ନ କିଂଚିଦ୍ ଊଚେ ଜନନୀଂ ଚିନ୍ତଯନ୍ ଭଵିତଵ୍ଯତାମ୍
ତାପରେ ଗରୁଡ଼ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଚୁପ୍ଚାପ ରହିଲେ, ମାଆଙ୍କୁ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ, ଭାଗ୍ୟର ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ ।
କଦ୍ରୂଃ କଦାଚିତ୍ ସା ପ୍ରାହ ପୁତ୍ରାଣାଂ ହିତମ୍ ଇଚ୍ଛତୀ ଆତ୍ମନୋ ଭୂତିମ୍ ଇଚ୍ଛନ୍ତୀ ଵିନତାଂ ଖଗମାତରମ୍
କେବେ ଦେଖିଲେ, କଦ୍ରୁ ତାଙ୍କର ପୁଅମାନଙ୍କର ଭଲ ଓ ନିଜର ମଙ୍ଗଳ ଚାହିଁ, ଖଗମାତା ବିନତାଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ପୁତ୍ରଃ ସୂର୍ଯଂ ନମସ୍କର୍ତୁଂ ତଵ ଯାତ୍ଯ୍ ଅନିଵାରିତଃ ଅହୋ ଲୋକତ୍ରଯେ ଽପ୍ଯ୍ ଅସ୍ମିନ୍ ଧନ୍ଯାସି ବତ ଦାସ୍ଯ୍ ଅପି
ତୁମର ପୁଅ ଅନାବରୋଧରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରିବାକୁ ଯାଏ; ହେ ଦାସୀ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, ତିନି ଜଗତରେ ତୁମେ ଧନ୍ୟ ।
ସ୍ଵଦୁଃଖଂ ଗୂହମାନା ସା କଦ୍ରୂଂ ପ୍ରାହ ସୁଵିସ୍ମିତା
ନିଜ ଦୁଃଖକୁ ଲୁଚାଇ, ବିନତା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ କଦ୍ରୁଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ତଵ ପୁତ୍ରାସ୍ ତୁ କିମ୍ ଇତି ରଵିଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ନ ଯାନ୍ତି ଚ
ତୁମର ପୁଅମାନେ କାହିଁକି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ ?
ପୁତ୍ରାନ୍ ମଦୀଯାନ୍ ସୁଭଗେ ନଯ ନାଗାଲଯଂ ପ୍ରତି ସମୁଦ୍ରସ୍ଯ ସମୀପେ ତୁ ତଦ୍ ଆସ୍ତେ ଶୀତଲଂ ସରଃ
ହେ ସୁଭାଗ୍ୟବତୀ, ମୋର ପୁଅମାନେକୁ ନାଗମାନଙ୍କ ଘରକୁ ନେଇଯାଅ । ସମୁଦ୍ର ପାଖରେ ଏକ ଶୀତଳ ସରୋବର ଅଛି, ସେଠି ସେମାନେ ରହନ୍ତି ।
ସୁପର୍ଣସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅଵହନ୍ ନାଗାନ୍ କଦ୍ରୂଂ ଚ ଵିନତା ତଥା ତତଃ ପ୍ରୋଵାଚ ମୁଦିତା ଵୈନତେଯସ୍ଯ ମାତରମ୍
ତାପରେ ସୁପର୍ଣ୍ଣ ନାଗମାନେ, କଦ୍ରୁ ଏବଂ ବିନତାଙ୍କୁ ବୋହିନେଲେ । ପରେ ଖୁସି ହୋଇ କଦ୍ରୁ, ବେନତାପୁତ୍ରଙ୍କର ମାଆଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ସୁରାଣାଂ ନେତୁ ନିଲଯଂ ଗରୁଡୋ ମତ୍ସୁତାନ୍ ଇତି ପୁନଃ ପ୍ରାହ ସର୍ପମାତା ଗରୁଡଂ ଵିନଯାନ୍ଵିତମ୍
ଦେବମାନଙ୍କର ନେତା ଗରୁଡ଼ଙ୍କୁ, ସର୍ପମାତା ନମ୍ରତା ସହିତ ପୁଣି ଉପସ୍ଥାନ କଲେ।
ପୁତ୍ରା ମେ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମ୍ ଇଚ୍ଛନ୍ତି ହଂସଂ ତ୍ରିଜଗତାଂ ଗୁରୁମ୍ ନମସ୍କୃତ୍ଵା ତତଃ ସୂର୍ଯମ୍ ଏଷ୍ଯନ୍ତି ନିଲଯଂ ମମ ହଣ୍ଡେ ତ୍ଵଂ ନଯ ପୁତ୍ରାନ୍ ମେ ସୂର୍ଯମଣ୍ଡଲମ୍ ଅନ୍ଵହମ୍
ମୋ ପୁଅମାନେ ତିନି ଜଗତର ଗୁରୁ ହଂସଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି; ସେମାନେ ପ୍ରଣାମ କରି, ପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ନିକଟକୁ, ଯାହା ମୋର ନିବାସ, ଯିବେ। ଦୟାକରି, ପ୍ରତିଦିନ ମୋ ପୁଅମାନୋ ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳକୁ ନେଇଯିବା।
ସା ଵେପମାନା ଵିନତା ଦୀନା କଦ୍ରୂମ୍ ଅଭାଷତ
ଭୟ ଓ ଦୁଃଖରେ କମ୍ପିଥିବା ବିନତା କଦ୍ରୁଙ୍କୁ କହିଲେ।
ନାହଂ କ୍ଷମା ସର୍ପମାତଃ ପୁତ୍ରୋ ମେ ନେଷ୍ଯତେ ସୁତାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦିନକରଂ ଦେଵଂ ପୁନର୍ ଏଵ ପ୍ରଯାନ୍ତୁ ତେ
ମୁଁ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ, ସର୍ପମାତା; ମୋ ପୁଅ ତୁମ ପୁଅମାନୋକୁ ନେଇଯିବେ ନାହିଁ। ସେମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କୁ ଦେଖି, ପୁଣି ଫେରିଯାଉନ୍ତୁ।
ଵିନତା ସ୍ଵସୁତଂ ପ୍ରାହ ଵିହଗାନାମ୍ ଅଧୀଶ୍ଵରମ୍ ନମସ୍କର୍ତୁମ୍ ଅଥେଚ୍ଛନ୍ତି ନାଗାଃ ସ୍ଵାମିତ୍ଵମ୍ ଆଗତାଃ
ବିନତା ତାଙ୍କର ପୁଅ, ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଖ୍ୟ, ଗରୁଡ଼ଙ୍କୁ କହିଲେ: ନାଗମାନେ ପ୍ରଣାମ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ୱାମିତ୍ୱ ଲାଭ କରିଛନ୍ତି।
ଭାସ୍ଵନ୍ତମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଉଵାଚେଯଂ ମାଂ ସର୍ପଜନନୀ ହଠାତ୍ ତଥେତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ସ ଗରୁଡୋ ମାମ୍ ଆରୋହନ୍ତୁ ପନ୍ନଗାଃ
ସର୍ପମାତା ମୋତେ କହିଲେ, 'ଆମକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ନିକଟକୁ ନେଇଯାଅ।' ଗରୁଡ଼ 'ଠିକ୍ ଅଛି' ବୋଲି କହି, ସର୍ପମାନୋକୁ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଚଢ଼ିବାକୁ ଦେଲେ।
ତଦାରୂଢଂ ସର୍ପସୈନ୍ଯଂ ଗରୁଡଂ ଵିହଗାଧିପମ୍ ଶନୈଃ ଶନୈର୍ ଉପଗମଦ୍ ଯତ୍ର ଦେଵୋ ଦିଵାକରଃ ତେ ଦହ୍ଯମାନାସ୍ ତୀକ୍ଷ୍ଣେନ ଭାନୁତାପେନ ଵିଵ୍ଯଥୁଃ
ତାପରେ ସର୍ପମାନୋର ସେନା ଗରୁଡ଼ଙ୍କ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ଧୀରେ ଧୀରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ଯେଉଁଠାରେ ଅଛନ୍ତି, ସେଠାକୁ ଯିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ତୀବ୍ର ତାପରେ ସେମାନେ ଜଳିଯାଇ କମ୍ପିଗଲେ।
ନିଵର୍ତସ୍ଵ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ପତଂଗାଯ ନମୋ ନମଃ ଅଲଂ ସୂର୍ଯସ୍ଯ ସଦନଂ ଦଗ୍ଧାଃ ସୂର୍ଯସ୍ଯ ତେଜସା ଯାମସ୍ ତ୍ଵଯା ଵା ଗରୁଡ ଵିହାଯ ତ୍ଵାମ୍ ଅଥାପି ଵା
ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଫେରିଯାଅ; ପତଙ୍ଗପକ୍ଷୀଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର। ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଗୃହ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ; ଆମେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ତେଜରେ ଜଳିଯାଉଛୁ। ଆମେ ତୁମ ସହିତ ବା ତୁମକୁ ଛାଡ଼ି ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।
ଏଵଂ ନାଗୈର୍ ଉଚ୍ଯମାନ ଆଦିତ୍ଯଂ ଦର୍ଶଯାମି ଵଃ ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ଗଗନଂ ଶୀଘ୍ରଂ ଜଗାମାଦିତ୍ଯସଂମୁଖଃ
ନାଗମାନେ ଏପରି କହିବା ପରେ, ଗରୁଡ଼ କହିଲେ, 'ମୁଁ ତୁମୋକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେଖେଇଦେବି।' ଏହିପରି କହି, ସେ ଦ୍ରୁତ ଗଗନ ମାଧ୍ୟମରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଗଲେ।
ଦଗ୍ଧଭୋଗା ନିପେତୁସ୍ ତେ ଦ୍ଵୀପଂ ତଂ ଵୀରଣଂ ପ୍ରତି ବହଵଃ ଶତସାହସ୍ରାଃ ପୀଡିତା ଦଗ୍ଧଵିଗ୍ରହାଃ
ସେମାନେ ଜଳିଥିବା ଦେହ ସହିତ, ଶତ ଶତ ହଜାର ସର୍ପ, ସେ ଗାଜର ଦ୍ୱୀପ ଉପରେ ପଡ଼ିଗଲେ; ସେମାନେ ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ଓ ଜଳିଗଲେ।
ପୁତ୍ରାଣାମ୍ ଆର୍ତସଂନାଦଂ ପତିତାନାଂ ମହୀତଲେ ଆଶ୍ଵାସିତୁଂ ସମାଯାତା ତାନ୍ ସା କଦ୍ରୂଃ ସୁଵିହ୍ଵଲା
ପୃଥିବୀ ଉପରେ ପଡ଼ିଥିବା ପୁଅମାନୋର ବେଦନାଭରା ଚିତ୍କାର ଶୁଣି, ଅତି ଦୁଃଖିତ କଦ୍ରୁ ସେମାନୋକୁ ଶାନ୍ତି ଦେବାକୁ ଆସିଲେ।
ଉଵାଚ ଵିନତାଂ କଦ୍ରୂସ୍ ତଵ ପୁତ୍ରୋ ଽତିଦୁଷ୍କୃତମ୍ କୃତଵାନ୍ ଅତିଦୁର୍ମେଧା ଯେଷାଂ ଶାନ୍ତିର୍ ନ ଵିଦ୍ଯତେ
କଦ୍ରୁ ବିନତାଙ୍କୁ କହିଲେ: ତୁମ ପୁଅ ଅତି ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି, ଅତି ଦୁଷ୍ଟ ମନୋଭାବରେ କାମ କରିଛନ୍ତି, ଯାହା ପାଇଁ ସେମାନେ ଶାନ୍ତି ପାଇପାରିବେ ନାହିଁ।
ନାନ୍ଯଥା କର୍ତୁମ୍ ଆଯାତି ସ୍ଵାମିଵାକ୍ଯଂ ଫଣୀଶ୍ଵରଃ ସ କାଶ୍ଯପୋ ବୃହତ୍ତେଜା ଯଦ୍ଯ୍ ଅତ୍ର ସ୍ଯାଦ୍ ଅନାମଯମ୍
ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ; ସର୍ପମାନଙ୍କ ନାୟକ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଆଦେଶ ମାନିବା ଦରକାର। ଯଦି ମହାତ୍ମା, ତେଜସ୍ୱୀ କାଶ୍ୟପ ଏଠାରେ ଥାନ୍ତେ, ତେବେ କୌଣସି କ୍ଷତି ହେବ ନାଥାନ୍ତା।
ଭଵେଚ୍ ଚୈଵଂ କଥଂ ଶାନ୍ତିଃ ପୁତ୍ରାଣାଂ ମମ ଭାମିନି କଦ୍ର୍ଵାସ୍ ତଦ୍ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵିନତା ହ୍ଯ୍ ଅତିଭୀତଵତ୍
ତେବେ, ମୋ ପୁଅମାନୋ ପାଇଁ କିପରି ଶାନ୍ତି ହେବ, ଓ ସୁନ୍ଦରୀ? କଦ୍ରୁଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ବିନତା ବହୁତ ଭୟଭୀତ ହେଲେ।