ପୁରାଣସ୍ମୃତିଵେଦାର୍ଥଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥନିଶ୍ଚଯେ ସ୍ରଷ୍ଟୃତ୍ଵଂ ଜଗତାମ୍ ଇଷ୍ଟଂ ତାଦୃଗ୍ରୂପା ଭଵିଷ୍ଯଥ
ପୁରାଣ, ସ୍ମୃତି, ବେଦ ଓ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହେଲେ, ସେତେବେଳେ ବିଶ୍ୱର ସୃଷ୍ଟିକାର୍ଯ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ ହୁଏ; ତୁମେ ସେହି ରୂପ ଧାରଣ କରିବ।
ପ୍ରଜାପତିତ୍ଵଂ ତେଷାଂ ଵୈ ଭଵିଷ୍ଯତି ଶନୈଃ କ୍ରମାତ୍ ଯଦା ହ୍ଯ୍ ଅଧର୍ମୋ ଭଵିତା ଵେଦାନାଂ ଚ ପରାଭଵଃ
ସେମାନେ କ୍ରମେ କ୍ରମେ ପ୍ରଜାପତି ପଦବୀ ପାଇବେ, ଯେତେବେଳେ ଅଧର୍ମ ବୃଦ୍ଧି ଓ ବେଦର ଅବନତି ହେବ।
ଵେଦାନାଂ ଵ୍ଯସନଂ ତେଭ୍ଯୋ ଭାଵିଵ୍ଯାସାସ୍ ତତସ୍ ତୁ ତେ ଯଦା ଯଦା ତୁ ଧର୍ମସ୍ଯ ଗ୍ଲାନିର୍ ଵେଦସ୍ଯ ଦୃଶ୍ଯତେ
ବେଦର କଷ୍ଟ ଦେଖାଯିବାବେଳେ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଭବିଷ୍ୟତ୍ ବ୍ୟାସମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ହେବେ; ଯେତେବେଳେ ଧର୍ମର ଅବନତି କିମ୍ବା ବେଦର କ୍ଷୟ ଦେଖାଯିବ।
ତଦା ତଦା ତୁ ତେ ଵ୍ଯାସା ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତ୍ଯ୍ ଉପକାରିଣଃ ତେଷାଂ ଯତ୍ ତପସଃ ସ୍ଥାନଂ ଗଙ୍ଗାଯାସ୍ ତୀରମ୍ ଉତ୍ତମମ୍
ସେହି ସମୟରେ, ସେ ବ୍ୟାସମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଉପକାର ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବେ; ସେମାନଙ୍କ ତପସ୍ୟାର ସ୍ଥାନ ହେଉଛି ଗଙ୍ଗାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର।
ତତ୍ର ତତ୍ର ଶିଵୋ ଵିଷ୍ଣୁର୍ ଅହମ୍ ଆଦିତ୍ଯ ଏଵ ଚ ଅଗ୍ନିର୍ ଆପଃ ସର୍ଵମ୍ ଇତି ତତ୍ର ସଂନିହିତଂ ସଦା
ସେଠାରେ ଶିବ, ବିଷ୍ଣୁ, ମୁଁ, ଆଦିତ୍ୟ, ଅଗ୍ନି ଓ ଜଳ—ସମସ୍ତ ରୂପରେ ସେଠାରେ ସଦା ବିଦ୍ୟମାନ।
ନୈତେଭ୍ଯଃ ପାଵନଂ କିଂଚିନ୍ ନୈତେଭ୍ଯସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅଧିକଂ କ୍ଵଚିତ୍ ତତ୍ତଦାକାରତାଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମୈଵ କେଵଲମ୍
ଏମାନଙ୍କଠାରୁ ଅଧିକ ପବିତ୍ର କିଛି ନାହିଁ, କେଉଁଠିଓ ଏମାନଙ୍କଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କିଛି ନାହିଁ; ସେମାନେ ଯେଉଁ ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେଇ ପରମ ବ୍ରହ୍ମ।
ସର୍ଵାତ୍ମକଃ ଶିଵୋ ଵ୍ଯାପୀ ସର୍ଵଭାଵସ୍ଵରୂପଧୃକ୍ ଵିଶେଷତସ୍ ତତ୍ର ତୀର୍ଥେ ସର୍ଵପ୍ରାଣ୍ଯନୁକମ୍ପଯା
ଶିବ ସମସ୍ତ ଆତ୍ମାର ରୂପେ, ସମସ୍ତ ଭାବର ଧାରକ ଭାବେ ସେଠାରେ ବିଶେଷ ଭାବେ ବସିଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଉପରେ କୃପା କରି।
ସର୍ଵୈର୍ ଦେଵୈର୍ ଅନୁଵୃତସ୍ ତଦନୁଗ୍ରହକାରକଃ ଧର୍ମଵ୍ଯାସାସ୍ ତୁ ତେ ଜ୍ଞେଯା ଵେଦଵ୍ଯାସାସ୍ ତଥୈଵ ଚ
ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ସେଉଁଠି ସଙ୍ଗ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେ ଅନୁଗ୍ରହ କରନ୍ତି; ସେମାନେ ଧର୍ମ-ବ୍ୟାସ ଓ ବେଦ-ବ୍ୟାସ ବୋଲି ଜଣା।
ତେଷାଂ ତୀର୍ଥଂ ତେନ ନାମ୍ନା ଵ୍ଯପଦିଷ୍ଟଂ ଜଗତ୍ତ୍ରଯେ ପାପପଙ୍କକ୍ଷାଲନାମ୍ଭୋ ମୋହଧ୍ଵାନ୍ତମଦାପହମ୍ ସର୍ଵସିଦ୍ଧିପ୍ରଦଂ ପୁଂସାଂ ଵ୍ଯାସତୀର୍ଥମ୍ ଅନୁତ୍ତମମ୍
ତିନି ଜଗତରେ ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ସେହି ନାମରେ ପରିଚିତ କରାଯାଇଛି । ଏଠାର ଜଳ ପାପର ମଳକୁ ଧୋଇ ଦେଇଥାଏ, ମୋହ ଓ ଅହଂକାରର ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରେ, ଏହା ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ—ଏହି ଅପୂର୍ବ ବ୍ୟାସ ତୀର୍ଥ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ।
ଵଞ୍ଜରାସଂଗମଂ ନାମ ତୀର୍ଥଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଵିଶ୍ରୁତମ୍ ଋଷିଭିଃ ସେଵିତଂ ନିତ୍ଯଂ ସିଦ୍ଧୈ ରାଜର୍ଷିଭିସ୍ ତଥା
ତିନି ଜଗତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ 'ବଞ୍ଜରାସଙ୍ଗମ' ନାମକ ଏକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଅଛି, ଯାହାକୁ ଋଷି, ସିଦ୍ଧ ଏବଂ ରାଜାର୍ଷିମାନେ ସଦା ସେବନ କରନ୍ତି ।
ଦାସତ୍ଵମ୍ ଅଗମତ୍ ପୂର୍ଵଂ ନାଗାନାଂ ଗରୁଡଃ ଖଗଃ ମାତୃଦାସ୍ଯାତ୍ ତଦା ଦୁଃଖପରିସଂତପ୍ତମାନସଃ କଦାଚିଚ୍ ଚିନ୍ତଯାମ୍ ଆସ ରହଃ ସ୍ଥିତ୍ଵା ଵିନିଶ୍ଵସନ୍
ଗରୁଡ଼, ଖଗମାନଙ୍କର ରାଜା, ପୂର୍ବେ ନାଗମାନଙ୍କର ଦାସ ହୋଇଥିଲେ । ମାଆଙ୍କୁ ସେବା କରିବାର ଦୁଃଖରେ ତାଙ୍କର ମନ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଲେଶିତ ହୋଇଥିଲା । ସେ କେବେ କେବେ ଏକାଏକି ରହି, ଗଭୀର ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି, ଭାବନା କରୁଥିଲେ ।
ତ ଏଵ ଧନ୍ଯା ଲୋକେ ଽସ୍ମିନ୍ କୃତପୁଣ୍ଯାସ୍ ତ ଏଵ ହି ନାନ୍ଯସେଵା କୃତା ଯୈସ୍ ତୁ ନ ଯେଷାଂ ଵ୍ଯସନାଗମଃ
ଏହି ଜଗତରେ ସେମାନେ ଏକାନ୍ତ ଧନ୍ୟ, ଯେଉଁମାନେ ନିଜେ ନିଜେ ପୁଣ୍ୟ କରିଛନ୍ତି । ଯେଉଁମାନେ କେହିଙ୍କର ଦାସତ୍ୱରେ ପଡ଼ିନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଏକାନ୍ତ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ।
ସୁଖଂ ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଗାଯନ୍ତି ସ୍ଵପନ୍ତି ଚ ହସନ୍ତି ଚ ସ୍ଵଦେହପ୍ରଭଵୋ ଧନ୍ଯା ଧିଗ୍ ଧିଗ୍ ଅନ୍ଯଵଶେ ସ୍ଥିତାନ୍
ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ଉପରେ ନିଜେ ଭରସା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସୁଖରେ ରହନ୍ତି, ଗୀତ ଗାନ୍ତି, ଶୁଅନ୍ତି ଏବଂ ହସନ୍ତି । ଏମିତି ଧନ୍ୟ ଲୋକମାନେ ପ୍ରଶଂସା ଯୋଗ୍ୟ, ଅନ୍ୟଙ୍କ ଅଧୀନରେ ଥିବାମାନେ ଲଜ୍ଜାର ଯୋଗ୍ୟ ।
ଇତି ଚିନ୍ତାସମାଵିଷ୍ଟୋ ଜନନୀମ୍ ଏତ୍ଯ ଦୁଃଖିତଃ ପର୍ଯପୃଚ୍ଛଦ୍ ଅମେଯାତ୍ମା ଵୈନତେଯୋ ଽଥ ମାତରମ୍
ଏପରି ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଯାଇ, ଅପାର ବୁଦ୍ଧିଶାଳୀ ବେନତାପୁତ୍ର ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ତାଙ୍କର ମାଆଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ ।
କସ୍ଯାପରାଧାନ୍ ମାତସ୍ ତ୍ଵଂ ପିତୁର୍ ଵା ମମ ଵାନ୍ଯତଃ ଦାସୀତ୍ଵମ୍ ଆପ୍ତା ଵଦ ତତ୍କାରଣଂ ମମ ପୃଚ୍ଛତଃ
ମା, କାହାର ଦୋଷରେ—ତୁମର, ବାପାଙ୍କର, କିମ୍ବା ମୋର—ତୁମେ ଦାସୀ ହେଲୁ ? ମୁଁ ପଚାରୁଛି, ଦୟାକରି ଏହାର କାରଣ କୁହ ।
ସାବ୍ରଵୀତ୍ ପୁତ୍ରମ୍ ଆତ୍ମୀଯମ୍ ଅରୁଣସ୍ଯାନୁଜଂ ପ୍ରିଯମ୍
ସେ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ପୁଅ, ଅରୁଣଙ୍କ ଭାଉକୁ କହିଲେ ।
ନୈଵ କସ୍ଯାପରାଧୋ ଽସ୍ତି ସ୍ଵାପରାଧୋ ମଯୋଦିତଃ ଯସ୍ଯା ଵାକ୍ଯଂ ଵିପର୍ଯେତି ସା ଦାସୀ ସ୍ଯାନ୍ ମଯୋଦିତମ୍
କାହାର ଦୋଷ ନୁହେଁ; ମୋର ଦୋଷ ମୁଁ ନିଜେ କହିଛି । ଯାହାର କଥା ପାଳନ ହୁଏନାହିଁ, ସେ ଦାସୀ ହୁଏ—ଏହି କଥା ମୁଁ କହିଛି ।
କଦ୍ରୂଶ୍ ଚାପି ତଥୈଵାହଂ ସା ମଯା ସଂଯୁତା ଯଯୌ କଦ୍ର୍ଵା ମମାଭଵଦ୍ ଵାଦଶ୍ ଛଦ୍ମନାହଂ ତଯା ଜିତା
ମୁଁ ଓ କଦ୍ରୁ ଏକ ଶର୍ତ୍ତରେ ଲାଗିଥିଲୁ । ସେ ମୋତେ ଠକି ଜିତିଗଲା, ଏହିପରି ଭାବେ କଦ୍ରୁ ମୋର ମାଲିକା ହେଲେ ।
ଵିଧିର୍ ହି ବଲଵାଂସ୍ ତାତ କାଂ କାଂ ଚେଷ୍ଟାଂ ନ ଚେଷ୍ଟତେ ଏଵଂ ଦାସୀତ୍ଵମ୍ ଅଗମଂ କଦ୍ର୍ଵାଃ କଶ୍ଯପନନ୍ଦନ ଯଦା ଦାସୀ ତୁ ଜାତାହଂ ଦାସୋ ଽଭୂସ୍ ତ୍ଵଂ ଦ୍ଵିଜନ୍ମଜ
ବିଧି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ପୁଅ; କେଉଁ କାମ କରେନାହିଁ ? ଏଭଳି ଭାବେ ମୁଁ କଦ୍ରୁଙ୍କର ଦାସୀ ହେଲି, କଶ୍ୟପଙ୍କ ପୁଅ; ମୁଁ ଦାସୀ ହେଲି, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଦାସ ହେଲ ।
ତୂଷ୍ଣୀଂ ତଦା ବଭୂଵାସୌ ଗରୁଡୋ ଽତୀଵ ଦୁଃଖିତଃ ନ କିଂଚିଦ୍ ଊଚେ ଜନନୀଂ ଚିନ୍ତଯନ୍ ଭଵିତଵ୍ଯତାମ୍
ତାପରେ ଗରୁଡ଼ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଚୁପ୍ଚାପ ରହିଲେ, ମାଆଙ୍କୁ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ, ଭାଗ୍ୟର ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ ।
କଦ୍ରୂଃ କଦାଚିତ୍ ସା ପ୍ରାହ ପୁତ୍ରାଣାଂ ହିତମ୍ ଇଚ୍ଛତୀ ଆତ୍ମନୋ ଭୂତିମ୍ ଇଚ୍ଛନ୍ତୀ ଵିନତାଂ ଖଗମାତରମ୍
କେବେ ଦେଖିଲେ, କଦ୍ରୁ ତାଙ୍କର ପୁଅମାନଙ୍କର ଭଲ ଓ ନିଜର ମଙ୍ଗଳ ଚାହିଁ, ଖଗମାତା ବିନତାଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ପୁତ୍ରଃ ସୂର୍ଯଂ ନମସ୍କର୍ତୁଂ ତଵ ଯାତ୍ଯ୍ ଅନିଵାରିତଃ ଅହୋ ଲୋକତ୍ରଯେ ଽପ୍ଯ୍ ଅସ୍ମିନ୍ ଧନ୍ଯାସି ବତ ଦାସ୍ଯ୍ ଅପି
ତୁମର ପୁଅ ଅନାବରୋଧରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରିବାକୁ ଯାଏ; ହେ ଦାସୀ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, ତିନି ଜଗତରେ ତୁମେ ଧନ୍ୟ ।
ସ୍ଵଦୁଃଖଂ ଗୂହମାନା ସା କଦ୍ରୂଂ ପ୍ରାହ ସୁଵିସ୍ମିତା
ନିଜ ଦୁଃଖକୁ ଲୁଚାଇ, ବିନତା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ କଦ୍ରୁଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ତଵ ପୁତ୍ରାସ୍ ତୁ କିମ୍ ଇତି ରଵିଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ନ ଯାନ୍ତି ଚ
ତୁମର ପୁଅମାନେ କାହିଁକି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ ?
ପୁତ୍ରାନ୍ ମଦୀଯାନ୍ ସୁଭଗେ ନଯ ନାଗାଲଯଂ ପ୍ରତି ସମୁଦ୍ରସ୍ଯ ସମୀପେ ତୁ ତଦ୍ ଆସ୍ତେ ଶୀତଲଂ ସରଃ
ହେ ସୁଭାଗ୍ୟବତୀ, ମୋର ପୁଅମାନେକୁ ନାଗମାନଙ୍କ ଘରକୁ ନେଇଯାଅ । ସମୁଦ୍ର ପାଖରେ ଏକ ଶୀତଳ ସରୋବର ଅଛି, ସେଠି ସେମାନେ ରହନ୍ତି ।
ସୁପର୍ଣସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅଵହନ୍ ନାଗାନ୍ କଦ୍ରୂଂ ଚ ଵିନତା ତଥା ତତଃ ପ୍ରୋଵାଚ ମୁଦିତା ଵୈନତେଯସ୍ଯ ମାତରମ୍
ତାପରେ ସୁପର୍ଣ୍ଣ ନାଗମାନେ, କଦ୍ରୁ ଏବଂ ବିନତାଙ୍କୁ ବୋହିନେଲେ । ପରେ ଖୁସି ହୋଇ କଦ୍ରୁ, ବେନତାପୁତ୍ରଙ୍କର ମାଆଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ସୁରାଣାଂ ନେତୁ ନିଲଯଂ ଗରୁଡୋ ମତ୍ସୁତାନ୍ ଇତି ପୁନଃ ପ୍ରାହ ସର୍ପମାତା ଗରୁଡଂ ଵିନଯାନ୍ଵିତମ୍
ଦେବମାନଙ୍କର ନେତା ଗରୁଡ଼ଙ୍କୁ, ସର୍ପମାତା ନମ୍ରତା ସହିତ ପୁଣି ଉପସ୍ଥାନ କଲେ।
ପୁତ୍ରା ମେ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମ୍ ଇଚ୍ଛନ୍ତି ହଂସଂ ତ୍ରିଜଗତାଂ ଗୁରୁମ୍ ନମସ୍କୃତ୍ଵା ତତଃ ସୂର୍ଯମ୍ ଏଷ୍ଯନ୍ତି ନିଲଯଂ ମମ ହଣ୍ଡେ ତ୍ଵଂ ନଯ ପୁତ୍ରାନ୍ ମେ ସୂର୍ଯମଣ୍ଡଲମ୍ ଅନ୍ଵହମ୍
ମୋ ପୁଅମାନେ ତିନି ଜଗତର ଗୁରୁ ହଂସଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି; ସେମାନେ ପ୍ରଣାମ କରି, ପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ନିକଟକୁ, ଯାହା ମୋର ନିବାସ, ଯିବେ। ଦୟାକରି, ପ୍ରତିଦିନ ମୋ ପୁଅମାନୋ ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳକୁ ନେଇଯିବା।
ସା ଵେପମାନା ଵିନତା ଦୀନା କଦ୍ରୂମ୍ ଅଭାଷତ
ଭୟ ଓ ଦୁଃଖରେ କମ୍ପିଥିବା ବିନତା କଦ୍ରୁଙ୍କୁ କହିଲେ।
ନାହଂ କ୍ଷମା ସର୍ପମାତଃ ପୁତ୍ରୋ ମେ ନେଷ୍ଯତେ ସୁତାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦିନକରଂ ଦେଵଂ ପୁନର୍ ଏଵ ପ୍ରଯାନ୍ତୁ ତେ
ମୁଁ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ, ସର୍ପମାତା; ମୋ ପୁଅ ତୁମ ପୁଅମାନୋକୁ ନେଇଯିବେ ନାହିଁ। ସେମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କୁ ଦେଖି, ପୁଣି ଫେରିଯାଉନ୍ତୁ।