ଷଷ୍ଟିର୍ ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ଵିଷ୍ଠାଯାଂ ଜାଯତେ କୃମିଃ ଭୂମେଃ ସ୍ଵପରଦତ୍ତାଯା ହରଣାନ୍ ନାଧିକଂ କ୍ଵଚିତ୍
ସେ ଷଷ୍ଟି ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଳରେ କୀଟ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଉଛି। ନିଜେ ଦିଆ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟେ ଦିଆ ଭୂମି ନେବାରୁ ଏହିଠାରୁ ବଡ଼ ପାପ କେଉଁଠି ମିଳିବ ନାହିଁ।
ପାପମ୍ ଅସ୍ତି ମହାରୌଦ୍ରଂ ନ ସ୍ଵୀକୁର୍ମଃ ପୁନସ୍ ତୁ ତାମ୍ ଏଵଂ ଯଦା ସ୍ଵଦତ୍ତାଯା ହରଣେ କିଂ ତଦା ଭଵେତ୍
ଏଥିରେ ବଡ଼ ଭୟଙ୍କର ପାପ ଅଛି, ତେଣୁ ଆମେ ପୁଣି ସେଠାକୁ ଗ୍ରହଣ କରୁନାହିଁ। ନିଜେ ଦିଆ ଭୂମି ନେଲେ ଯଦି ଏପରି ହୁଏ, ତେବେ ଅନ୍ୟେ ଦିଆ ନେଲେ କଣ ହେବ?
ତଥାପି କ୍ରଯରୂପେଣ ଗୃହ୍ଣୀମୋ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଭୁଵମ୍ ତଥେତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତେ ତୁ ତେ ଦେଵାଃ କପିଲାଂ ଶୁଭଲକ୍ଷଣାମ୍
ତଥାପି, ମୁଲ୍ୟ ଦେଇ ଭୂମି ନେବାକୁ ଆମେ ରାଜି ହେଲୁ। ଏହିପରି କଥା ହେବା ପରେ, ଦେବତାମାନେ ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଥିବା କପିଳା ଗାଈ ଦେଲେ—
ଗଙ୍ଗାଯା ଦକ୍ଷିଣେ ପାରେ ଭୁଵଃ ସ୍ଥାନେ ତୁ ତାଂ ଦଦୁଃ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିପ୍ରଦଃ ସାକ୍ଷାଦ୍ ଵିଷ୍ଣୁସ୍ ତିଷ୍ଠତି ମୂର୍ତିମାନ୍
ଗଙ୍ଗାର ଦକ୍ଷିଣ ପାରେ, ଭୂମିର ସେଠି, ସେ ଗାଈକୁ ଦେଲେ। ସେଠି, ନିଜ ଦେହରେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ଉପସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି, ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦୁହିଁ ଦେଉଛନ୍ତି।
କପିଲାସଂଗମଂ ତଚ୍ ଚ ସର୍ଵାଘୌଘଵିନାଶନମ୍ ତତ୍ରାଭଵଦ୍ ଦାନତୋଯାଦ୍ ଆପଗା କପିଲାଭିଧା
କପିଳା ଗାଈ ସହ ଯେଉଁ ସଙ୍ଗମ ହେଲା, ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ ହୁଏ। ଦାନ ଜଳରୁ ଏଠାରେ ଏକ ନଦୀ ଜନ୍ମ ନେଲା, ଯାହାକୁ 'କପିଳା' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ସସ୍ଯଵତ୍ଯା ଅପି ଭୁଵୋ ଦାନାଦ୍ ଗୋଦାନମ୍ ଉତ୍ତମମ୍ ଲୋକରକ୍ଷାଂ ଚକାରାସୌ କୃତ୍ଵା ଵିନିମଯଂ ମୁନିଃ
ଉପଜାଉ ଭୂମି ଦେଇ ମଧ୍ୟ, ଗୋଦାନ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ମୁନିଜନେ ବିନିମୟ କରି, ଜଗତର ରକ୍ଷା କଲେ।
ଯତ୍ର ତୀର୍ଥେ ଚ ତଦ୍ ଵୃତ୍ତଂ ଗୋତୀର୍ଥଂ ତଦ୍ ଉଦାହୃତମ୍ ପୁଣ୍ଯଦଂ ତତ୍ର ତୀର୍ଥାନାଂ ଶତମ୍ ଉକ୍ତଂ ମନୀଷିଭିଃ
ଯେଉଁ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଏହି ଘଟଣା ଘଟିଥିଲା, ସେଠିକୁ 'ଗୋତୀର୍ଥ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସେଠି, ଶତ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହା ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ, ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଏହିପରି କହିଛନ୍ତି।
ତତ୍ର ସ୍ନାନେନ ଦାନେନ ଭୂମିଦାନଫଲଂ ଲଭେତ୍ ସଂଗତା ଗଙ୍ଗଯା ତଚ୍ ଚ କପିଲାସଂଗମଂ ଵିଦୁଃ
ସେଠି ସ୍ନାନ କଲେ ଓ ଦାନ କଲେ, ଭୂମି ଦାନର ଫଳ ମିଳେ। ଗଙ୍ଗା ସହ ଏହି ସଙ୍ଗମକୁ 'କପିଳା ସଙ୍ଗମ' ବୋଲି ଜଣାଯାଏ।
ଶଙ୍ଖହ୍ରଦଂ ନାମ ତୀର୍ଥଂ ଯତ୍ର ଶଙ୍ଖଗଦାଧରଃ ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ଚ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମୁଚ୍ଯତେ ଭଵବନ୍ଧନାତ୍
ଏଠାରେ 'ଶଂଖହ୍ରଦ' ନାମକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଶଂଖ ଓ ଗଦାଧାରୀ ଠାକୁର ଅଛନ୍ତି। ସେଠି ସ୍ନାନ କରି, ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ସଂସାର ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ତତ୍ରେଦଂ ଵୃତ୍ତମ୍ ଆଖ୍ଯାସ୍ଯେ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିପ୍ରଦାଯକମ୍ ପୁରା କୃତଯୁଗସ୍ଯାଦୌ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସାମଗାଯିନଃ
ଏଠି ଏକ ଘଟଣା କହିବି, ଯାହା ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ। ପ୍ରାଚୀନ କୃତୟୁଗର ଆରମ୍ଭରେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାଇଁ ସାମଗାନ କରୁଥିବାମାନେ—
ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡାଗାରସଂଭୂତା ରାକ୍ଷସା ବହୁରୂପିଣଃ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଖାଦିତୁଂ ପ୍ରାପ୍ତା ବଲୋନ୍ମତ୍ତା ଧୃତାଯୁଧାଃ
ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଭଣ୍ଡାରରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ଅନେକ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ, ଶକ୍ତିରେ ମତ୍ତ ଓ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ହୋଇ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଖାଇବାକୁ ଆସିଲେ।
ତଦାହମ୍ ଅବ୍ରଵଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ ରକ୍ଷଣାଯ ଜଗଦ୍ଗୁରୁମ୍ ସ ଵିଷ୍ଣୁସ୍ ତାନି ରକ୍ଷାଂସି ହନ୍ତୁଂ ଚକ୍ରେଣ ଚୋଦ୍ଯତଃ
ତେବେ ମୁଁ ଜଗତ୍ଗୁରୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କଲି। ସେ ବିଷ୍ଣୁ, ସେହି ରାକ୍ଷସମାନେ ନଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଚକ୍ର ଧରି ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।
ଛିତ୍ତ୍ଵା ଚକ୍ରେଣ ରକ୍ଷାଂସି ଶଙ୍ଖମ୍ ଆପୂରଯତ୍ ତଦା ନିଷ୍କଣ୍ଟକଂ ତଲଂ କୃତ୍ଵା ସ୍ଵର୍ଗଂ ନିର୍ଵୈରମ୍ ଏଵ ଚ
ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କର ଚକ୍ରରେ ରାକ୍ଷସମାନେ କଟି, ଶଂଖକୁ ପୂରଣ କଲେ। ତାପରେ, ପୃଥିବୀକୁ କଣ୍ଟକ ଶୂନ୍ୟ କଲେ ଓ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଶତୃ ଶୂନ୍ୟ କଲେ।
ତତୋ ହର୍ଷପ୍ରକର୍ଷେଣ ଶଙ୍ଖମ୍ ଆପୂରଯଦ୍ ଧରିଃ ତତୋ ରକ୍ଷାଂସି ସର୍ଵାଣି ହ୍ଯ୍ ଅନୀନଶୁର୍ ଅଶେଷତଃ
ତାପରେ, ବଡ଼ ଆନନ୍ଦରେ ହରି ଶଂଖକୁ ପୂରିଲେ। ଏହା ପରେ, ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନଷ୍ଟ ହେଲେ।
ଯତ୍ରୈତଦ୍ ଵୃତ୍ତମ୍ ଅଖିଲଂ ଵିଷ୍ଣୁଶଙ୍ଖପ୍ରଭାଵତଃ ଶଙ୍ଖତୀର୍ଥଂ ତୁ ତତ୍ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ସର୍ଵକ୍ଷେମକରଂ ନୃଣାମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ଏହି ସମସ୍ତ ଘଟଣା ହେଲା, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶଂଖର ଶକ୍ତିରେ, ସେଠିକୁ 'ଶଂଖତୀର୍ଥ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳ ଦେଉଛି।
ସର୍ଵାଭୀଷ୍ଟପ୍ରଦଂ ପୁଣ୍ଯଂ ସ୍ମରଣାନ୍ ମଙ୍ଗଲପ୍ରଦମ୍ ଆଯୁରାରୋଗ୍ଯଜନନଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀପୁତ୍ରପ୍ରଵର୍ଧନମ୍
ଏହା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ, ପବିତ୍ର ଓ ସ୍ମରଣ କଲେ ମଙ୍ଗଳ ଦେଉଛି, ଆୟୁ ଓ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ବଢ଼ାଏ, ଧନ ଓ ସନ୍ତାନ ବୃଦ୍ଧି କରେ।
ସ୍ମରଣାତ୍ ପଠନାଦ୍ ଵାପି ସର୍ଵକାମାନ୍ ଅଵାପ୍ନୁଯାତ୍ ତୀର୍ଥାନାମ୍ ଅଯୁତଂ ତତ୍ର ସର୍ଵପାପନୁଦଂ ମୁନେ
ଏହାକୁ ମନେ ପକାଇବା କିମ୍ବା ପଢ଼ିବା ଦ୍ୱାରା, ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିପାରେ। ମୁନି, ଏଠାରେ ଏହା ଦଶ ହଜାର ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ସମାନ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଦୂର କରେ।
ତୀର୍ଥାନ୍ଯ୍ ଅଯୁତସଂଖ୍ଯାନି ସର୍ଵପାପହରାଣି ଚ ଯେଷାଂ ପ୍ରଭାଵଂ ଜାନାତି ଵକ୍ତୁଂ ଦେଵୋ ମହେଶ୍ଵରଃ
ଦଶ ହଜାର ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନଶ୍ୱ କରେ। ସେମାନଙ୍କର ଶକ୍ତିକୁ ଦେବତା ମହେଶ୍ୱର ଜାଣନ୍ତି ଏବଂ କହନ୍ତି।
ପାପକ୍ଷଯପ୍ରତିନିଧିର୍ ନୈତେଭ୍ଯୋ ଽସ୍ତ୍ଯ୍ ଅପରଃ କ୍ଵଚିତ୍
ପାପ ନଶ୍ୱ କରିବାରେ ଏମିତି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପ୍ରତିନିଧି କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
କିଷ୍କିନ୍ଧାତୀର୍ଥମ୍ ଆଖ୍ଯାତଂ ସର୍ଵକାମପ୍ରଦଂ ନୃଣାମ୍ ସର୍ଵପାପପ୍ରଶମନଂ ଯତ୍ର ସଂନିହିତୋ ଭଵଃ
କିଷ୍କିନ୍ଧା ନାମକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ଦେଇଥାଏ, ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ପାପ ଶାନ୍ତ ହୁଏ, କାରଣ ଏଠି ଭବାନ୍ ଉପସ୍ଥିତ।
ତସ୍ଯ ସ୍ଵରୂପଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯତ୍ନେନ ଶୃଣୁ ନାରଦ ପୁରା ଦାଶରଥୀ ରାମୋ ରାଵଣଂ ଲୋକରାଵଣମ୍
ମୁଁ ଏହାର ସ୍ୱରୂପ କଥା ସାବଧାନରେ କହିବି, ନାରଦ, ଶୁଣ। ପୁରୁଣା ଦିନରେ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ ରାମ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଇଥିବା ରାବଣଙ୍କୁ ମାରିଥିଲେ।
କିଷ୍କିନ୍ଧାଵାସିଭିଃ ସାର୍ଧଂ ଜଘାନ ରଣମୂର୍ଧନି ସପୁତ୍ରଂ ସବଲଂ ହତ୍ଵା ସୀତାମ୍ ଆଦାଯ ଶତ୍ରୁହା
କିଷ୍କିନ୍ଧାବାସୀମାନେ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ରାବଣ, ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ ଓ ସେନାକୁ ମାରିଦେଲେ; ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରି ସୀତାଙ୍କୁ ଫେରାଇଲେ।
ଭ୍ରାତ୍ରା ସୌମିତ୍ରିଣା ସାର୍ଧଂ ଵାନରୈଶ୍ ଚ ମହାବଲୈଃ ଵିଭୀଷଣେନ ବଲିନା ଦେଵୈଃ ପ୍ରତ୍ଯାଗତୋ ନୃପଃ
ଭାଇ ସୌମିତ୍ରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନରମାନେ, ବଳବାନ ବିଭୀଷଣ ଓ ଦେବତାମାନେ ସହିତ ରାଜା ଫେରିଲେ।
କୃତସ୍ଵସ୍ତ୍ଯଯନଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ପୁଷ୍ପକେଣ ଵିରାଜିତଃ ଯଦ୍ ଆସୀଦ୍ ଧନରାଜସ୍ଯ କାମଗେନାଶୁଗାମିନା
ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ କରି, ମହିମାମୟ ରାମ ଆକାଶର ପୁଷ୍ପକ ରଥରେ ବସିଲେ, ଯାହା ଧନର ରାଜାଙ୍କର ଥିଲା ଏବଂ ଇଚ୍ଛାମତେ ତୁରନ୍ତ ଚାଲିଥିଲା।
ଅଯୋଧ୍ଯାମ୍ ଅଗମନ୍ ସର୍ଵେ ଗଚ୍ଛନ୍ ଗଙ୍ଗାମ୍ ଅପଶ୍ଯତ ରାମୋ ଵିରାମଃ ଶତ୍ରୂଣାଂ ଶରଣ୍ଯଃ ଶରଣାର୍ଥିନାମ୍
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଯାଉଥିଲେ; ଯିବା ସମୟରେ, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ନଶ୍ୱ କରୁଥିବା ଏବଂ ଆଶ୍ରୟ ଦେଇଥିବା ରାମ ଗଙ୍ଗାକୁ ଦେଖିଲେ।
ଗୌତମୀଂ ତୁ ଜଗତ୍ପୁଣ୍ଯାଂ ସର୍ଵକାମପ୍ରଦାଯିନୀମ୍ ମନୋନଯନସଂତାପନିଵାରଣପରାଯଣାମ୍
ସେ ଗୌତମୀ ନଦୀକୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ପବିତ୍ର କରେ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ, ମନ ଓ ଚକ୍ଷୁର ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ।
ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନୃପତିଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଗଙ୍ଗାତୀରମ୍ ଅଥାଵିଶତ୍ ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରାହ ନୃପତିର୍ ହର୍ଷଗଦ୍ଗଦଯା ଗିରା ହରୀନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ଅଥାମନ୍ତ୍ର୍ଯ ହନୁମତ୍ପ୍ରମୁଖାନ୍ ମୁନେ
ସେ ନଦୀକୁ ଦେଖି ମହିମାମୟ ରାଜା ଗଙ୍ଗା ତୀରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ତାକୁ ଦେଖି ରାଜା ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଥିବା କଣ୍ଠରେ କଥା କହିଲେ, ହନୁମାନଙ୍କୁ ନେତୃତ୍ୱ ଦେଇ ସମସ୍ତ ବାନରମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ, ମୁନି।
ଅସ୍ଯାଃ ପ୍ରଭାଵାଦ୍ ଧରଯୋ ଯୋ ଽସୌ ମମ ପିତା ପ୍ରଭୁଃ ସର୍ଵପାପଵିନିର୍ମୁକ୍ତସ୍ ତତୋ ଯାତସ୍ ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପମ୍
ଏହି ନଦୀର ଶକ୍ତିରେ, ବାନରମାନେ, ମୋର ପିତା, ଯିଏ ପ୍ରଭୁ ଥିଲେ, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେଇ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।
ଇଯଂ ଜନିତ୍ରୀ ସକଲସ୍ଯ ଜନ୍ତୋର୍ ଭୁକ୍ତିପ୍ରଦା ମୁକ୍ତିମ୍ ଅଥାପି ଦଦ୍ଯାତ୍ ପାପାନି ହନ୍ଯାଦ୍ ଅପି ଦାରୁଣାନି କାନ୍ଯାନଯାସ୍ତ୍ଯ୍ ଅତ୍ର ନଦୀ ସମାନା
ଏହି ନଦୀ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଜନନୀ, ଭୋଗ ଦେଇଥାଏ, ମୁକ୍ତି ମଧ୍ୟ ଦେଇପାରେ; ସେ ଅତି ଭୟଙ୍କର ପାପକୁ ମଧ୍ୟ ନଶ୍ୱ କରେ। ଏଠି ଏହା ସମାନ କୌଣସି ନଦୀ ନାହିଁ।
ହତାନି ଶଶ୍ଵଦ୍ ଦୁରିତାନି ଚୈଵ ଅସ୍ଯାଃ ପ୍ରଭାଵାଦ୍ ଅରଯଃ ସଖାଯଃ ଵିଭୀଷଣୋ ମୈତ୍ରମ୍ ଉପୈତି ନିତ୍ଯଂ ସୀତା ଚ ଲବ୍ଧା ହନୁମାଂଶ୍ ଚ ବନ୍ଧୁଃ
ଏହି ନଦୀର ଶକ୍ତିରେ ଶତ୍ରୁ ଓ ଦୁଃଖ ସଦା ନଶ୍ୱ ହୁଏ; ବିଭୀଷଣ ସଦା ମିତ୍ରତା ଲାଭ କରନ୍ତି, ସୀତା ଫେରିଲେ, ହନୁମାନ ବନ୍ଧୁ ହେଲେ।