ମୁଦିତାସ୍ ତେ ଽଭଵନ୍ ସର୍ଵେ ସଦା ରାମାନୁଵର୍ତିନଃ ତତଃ କତିପଯାହେଷୁ ଅନାର୍ଯେଭ୍ଯୋ ଵିରୂପିକାମ୍
ସମସ୍ତେ ସଦା ଆନନ୍ଦରେ ରହିଲେ, ସବୁବେଳେ ରାମଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରି; କିଛି ଦିନ ପରେ, ଅନାର୍ଯ୍ୟମାନଙ୍କ ଠାରୁ ଅପମାନଜନକ କଥା ଆସିଲା।
ଵାଚଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସ ତତ୍ଯାଜ ଗୁର୍ଵିଣୀଂ ତାମ୍ ଅଯୋନିଜାମ୍ ମିଥ୍ଯାପଵାଦମ୍ ଅପି ହି ନ ସହନ୍ତେ କୁଲୋନ୍ନତାଃ
ସେ ଭାରି ଓ ମିଥ୍ୟା ଅପବାଦ ଶୁଣି, ଯେଉଁ ଜନନୀର ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନ ହୋଇଥିଲେ, ସେ ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ; ଉଚ୍ଚ କୁଳର ଲୋକମାନେ ମିଥ୍ୟା ଅପବାଦକୁ ମଧ୍ୟ ସହିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଵାଲ୍ମୀକେର୍ ମୁନିମୁଖ୍ଯସ୍ଯ ଆଶ୍ରମସ୍ଯ ସମୀପତଃ ତତ୍ଯାଜ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ସୀତାମ୍ ଅଦୁଷ୍ଟାଂ ରୁଦତୀଂ ରୁଦନ୍
ମହାମୁନି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ନିକଟରେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଓ କାନ୍ଦୁଥିବା ସୀତାଙ୍କୁ, ନିଜେ କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ତ୍ୟାଗ କଲେ।
ନୋଲ୍ଲଙ୍ଘ୍ଯାଜ୍ଞା ଗୁରୂଣାମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅସୌ ତଦ୍ ଅକରୋଦ୍ ଭିଯା ତତଃ କତିପଯାହେଷୁ ଵ୍ଯତୀତେଷୁ ନୃପାତ୍ମଜଃ
ବଡ଼ମାନେ ଦିଆଁ ଆଜ୍ଞା ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିବାଠାରୁ ଭୟରେ ସେ ଏହି କାମ କଲେ; ତାପରେ କିଛି ଦିନ ପରେ, ରାଜପୁତ୍ର...
ରାମଃ ସୌମିତ୍ରିଣା ସାର୍ଧଂ ହଯମେଧାଯ ଦୀକ୍ଷିତଃ ତତ୍ରୈଵାଜଗ୍ମତୁର୍ ଉଭୌ ରାମପୁତ୍ରୌ ଯଶସ୍ଵିନୌ
ରାମ, ସୌମିତ୍ରିଙ୍କ ସହିତ, ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଦୀକ୍ଷିତ ହେଲେ; ସେଠାରେ, ଦୁଇଜଣ ଯଶସ୍ବୀ ରାମପୁତ୍ର ଆସିଲେ।
ଲଵଃ କୁଶଶ୍ ଚ ଵିଖ୍ଯାତୌ ନାରଦାଵ୍ ଇଵ ଗାଯକୌ ରାମାଯଣଂ ସମଗ୍ରଂ ତଦ୍ ଗନ୍ଧର୍ଵାଵ୍ ଇଵ ସୁସ୍ଵରୌ
ଲବ ଓ କୁଶ, ନାରଦଙ୍କ ପରି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଗାୟକ, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଯେପରି ମଧୁର କଣ୍ଠରେ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରାମାୟଣ ଗାଇଲେ।
ରାମସ୍ଯ ଚରିତଂ ସର୍ଵଂ ଗାଯମାନୌ ସମୀଯତୁଃ ଯଜ୍ଞଵାଟଂ ରାଜସୁତୌ ହେତୁଭିର୍ ଲକ୍ଷିତୌ ତଦା
ରାଜପୁତ୍ରମାନେ, ରାମଙ୍କ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଗାଇ ଯଜ୍ଞମଣ୍ଡପକୁ ଆସିଲେ, ତାଙ୍କର ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ସ୍ପଷ୍ଟ ହେଉଥିଲେ।
ରାମପୁତ୍ରାଵ୍ ଉଭୌ ଶୂରୌ ଵୈଦେହ୍ଯାସ୍ ତନଯାଵ୍ ଇତି ତାଵ୍ ଆନୀଯ ତତଃ ପୁତ୍ରାଵ୍ ଅଭିଷିଚ୍ଯ ଯଥାକ୍ରମମ୍
ରାମଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ, ପ୍ରଶଂସିତ ଓ ଜଣେଇଦେହୀଙ୍କ ସନ୍ତାନ ବୋଲି ପରିଚିତ, ଆଣାଯାଇଲେ; ତାପରେ, ପୁଅମାନେ କ୍ରମକ୍ରମେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହେଲେ।
ଅଙ୍କାରୂଢୌ ତତଃ କୃତ୍ଵା ସସ୍ଵଜେ ତୌ ପୁନଃ ପୁନଃ ସଂସାରଦୁଃଖଖିନ୍ନାନାମ୍ ଅଗତୀନାଂ ଶରୀରିଣାମ୍
ତାପରେ, ତାଙ୍କୁ ଚାକରେ ବସାଇ, ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ପୁନିପୁନି ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ; ଏହି ସଂସାର ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ଓ ମାର୍ଗହୀନ ଜୀବମାନଙ୍କ ପାଇଁ...
ପୁତ୍ରାଲିଙ୍ଗନମ୍ ଏଵାତ୍ର ପରଂ ଵିଶ୍ରାନ୍ତିକାରଣମ୍ ମୁହୁର୍ ଆଲିଙ୍ଗ୍ଯ ତୌ ପୁତ୍ରୌ ମୁହୁଃ ସ୍ଵଜତି ଚୁମ୍ବତି
ଏଠାରେ, ପୁଅମାନଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିବା ହେଉଛି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶାନ୍ତିର କାରଣ; ସେ ପୁଅମାନେକୁ ପୁନିପୁନି ଆଲିଙ୍ଗନ, ମୋହ କରି ଚୁମ୍ବନ କରୁଥିଲେ।
କିମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅନ୍ତର୍ ଧ୍ଯାଯତି ଚ ନିଃଶ୍ଵସତ୍ଯ୍ ଅପି ଵୈ ମୁହୁଃ ଏତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଅନ୍ତରେ ପ୍ରାପ୍ତା ରାକ୍ଷସା ଲଙ୍କଵାସିନଃ
ସେ ଭିତରେ ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଥିଲେ, ବାରମ୍ବାର ଦୀର୍ଘଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ୁଥିଲେ; ସେଇ ସମୟରେ ଲଂକାରେ ବସୁଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ।
ସୁଗ୍ରୀଵୋ ହନୁମାଂଶ୍ ଚୈଵ ଅଙ୍ଗଦୋ ଜାମ୍ବଵାଂସ୍ ତଥା ଅନ୍ଯେ ଚ ଵାନରାଃ ସର୍ଵେ ଵିଭୀଷଣପୁରଃସରାଃ
ସୁଗ୍ରୀବ, ହନୁମାନ, ଅଙ୍ଗଦ, ଜାମ୍ବବାନ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ବାନରମାନେ, ବିଭୀଷଣଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ଆସିଥିଲେ।
ତେ ଚାଗତ୍ଯ ନୃପଂ ପ୍ରାପ୍ତାଃ ସିଂହାସନମ୍ ଉପସ୍ଥିତମ୍ ସୀତାମ୍ ଅଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହନୁମାନ୍ ଅଙ୍ଗଦଃ କନକାଙ୍ଗଦଃ
ସେମାନେ ଆସି ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ସିଂହାସନରେ ବସିଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ସୀତାଙ୍କୁ ନ ଦେଖି, ହନୁମାନ ଓ ଅଙ୍ଗଦ, ସୁନାର ବାହୁବଳୟ ପିନ୍ଧିଥିବା, ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ ହେଇପଡ଼ିଲେ।
କ୍ଵ ଗତାଯୋନିଜା ମାତା ଏକୋ ରାମୋ ଽତ୍ର ଦୃଶ୍ଯତେ ରାମେଣ ସା ପରିତ୍ଯକ୍ତା ଇତ୍ଯ୍ ଊଚୁର୍ ଦ୍ଵାରପାଲକାଃ
ସେମାନେ ପଚାରିଲେ, 'ମାଟିରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ମାଆ ସୀତା କେଉଁଠି ଗଲେ? ଏଠାରେ କେବଳ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖାଯାଉଛି।' ଦ୍ୱାରପାଳମାନେ କହିଲେ, 'ତାଙ୍କୁ ରାମ ଛାଡ଼ିଦେଇଛନ୍ତି।'
ପଶ୍ଯତ୍ସୁ ଲୋକପାଲେଷୁ ଆର୍ଯେ ତତ୍ର ପ୍ରଵାଦିନି ଅଗ୍ନୌ ଶୁଦ୍ଧିଗତାଂ ସୀତାଂ କିଂ ତୁ ରାଜା ନିରଙ୍କୁଶଃ
ଲୋକପାଳମାନେ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ଏବଂ ସେଇ ମହିଳାଙ୍କ ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା ହେଉଥିଲା, ସୀତା ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; କିନ୍ତୁ ରାଜା ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ରହିଲେ।
ଉତ୍ପନ୍ନୈର୍ ଲୌକିକୈର୍ ଵାକ୍ଯୈ ରାମସ୍ ତ୍ଯଜତି ତାଂ ପ୍ରିଯାମ୍ ମରିଷ୍ଯାଵ ଇତି ହ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ଗୌତମୀଂ ପୁନର୍ ଈଯତୁଃ
ଲୋକମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାମ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟାକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ; 'ଆମେ ମରିଯିବା' ବୋଲି କହି, ସେମାନେ ପୁଣି ଗୌତମୀକୁ ଫେରିଗଲେ।
ରାମସ୍ ତୌ ପୃଷ୍ଠତୋ ଽଭ୍ଯେତ୍ଯ ଅଯୋଧ୍ଯାଵାସିଭିଃ ସହ ଆଗତ୍ଯ ଗୌତମୀଂ ତତ୍ର ଽକୁର୍ଵଂସ୍ ତେ ପରମଂ ତପଃ
ରାମ ଏବଂ ଅୟୋଧ୍ୟାବାସୀମାନେ ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଲେ; ଗୌତମୀ ନଦୀ ପାଖରେ ପହଞ୍ଚି, ସେମାନେ ଉତ୍ତମ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ହେଲେ।
ସ୍ମାରଂ ସ୍ମାରଂ ନିଶ୍ଵସନ୍ତସ୍ ତାଂ ସୀତାଂ ଲୋକମାତରମ୍ ସଂସାରାସ୍ଥାଵିରହିତା ଗୌତମୀସେଵନୋତ୍ସୁକାଃ
ସେମାନେ ପୁଣିପୁଣି ସୀତା, ସମସ୍ତ ଜଗତର ମାଆଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରୁଥିଲେ, ଦୀର୍ଘଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ୁଥିଲେ, ସଂସାରର ଆସକ୍ତି ଛାଡ଼ି, ଗୌତମୀଙ୍କ ସେବା ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ହେଇଥିଲେ।
ଲୋକତ୍ରଯପତିଃ ସାକ୍ଷାଦ୍ ରାମୋ ଽନୁଜସମନ୍ଵିତଃ ପ୍ରାପ୍ତଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ଚ ଗୌତମ୍ଯାଂ ଶିଵାରାଧନତତ୍ପରଃ
ତିନି ଜଗତର ନାଥ ରାମ, ତାଙ୍କ ଭାଇ ସହିତ, ଏଠାକୁ ଆସିଲେ; ଗୌତମୀ ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରି, ସେ ଶିବଙ୍କ ପୂଜାରେ ଲିନ ହେଲେ।
ପରିତାପଂ ଜହୌ ସର୍ଵଂ ସହସ୍ରପରିଵାରିତଃ ଯତ୍ର ଚାସୀତ୍ ସ ଵୃତ୍ତାନ୍ତଃ ସହସ୍ରକୁଣ୍ଡମ୍ ଉଚ୍ଯତେ
ହଜାର ଲୋକ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇ, ସେ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ିଦେଲେ; ଯେଉଁଠାରେ ଏହି ଘଟଣା ଘଟିଥିଲା, ସେଠିକୁ 'ସହସ୍ରକୁଣ୍ଡ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଦଶାପରାଣି ତୀର୍ଥାନି ତତ୍ର ସର୍ଵାର୍ଥଦାନି ଚ ତତ୍ର ସ୍ନାନଂ ଚ ଦାନଂ ଚ ସହସ୍ରଫଲଦାଯକମ୍
ସେଠି ଦଶଟି ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ; ସେଠି ସ୍ନାନ କିମ୍ବା ଦାନ କଲେ, ହଜାରଗୁଣା ଫଳ ମିଳେ।
ଯତ୍ର ଶ୍ରୀଗୌତମୀତୀରେ ଵସିଷ୍ଠାଦିମୁନୀଶ୍ଵରୈଃ ସର୍ଵାପତ୍ତାରକଂ ହୋମମ୍ ଅକାରଯଦ୍ ଅଘାନ୍ତକମ୍
ଶ୍ରୀଗୌତମୀ ନଦୀ କୂଳରେ, ବସିଷ୍ଠ ଆଦି ମହାର୍ଷିମାନେ, ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଦୂର କରୁଥିବା ଏବଂ ପାପ ନାଶ କରୁଥିବା ହୋମ କରିଥିଲେ।
ସହସ୍ରସଂଖ୍ଯାଯୁକ୍ତେଷୁ କୁଣ୍ଡେଷୁ ଵସୁଧାରଯା ସର୍ଵାନ୍ ଅପେକ୍ଷିତାନ୍ କାମାନ୍ ଅଵାପାସୌ ମହାତପାଃ
ହଜାରଟି କୁଣ୍ଡରେ, ଭୂମିଦେବୀଙ୍କ କୃପାରେ, ସେ ମହାତପସ୍ବୀ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ସମସ୍ତ କାମନା ପୂରଣ କରିଥିଲେ।
ଗୌତମ୍ଯାଃ ସରିଦମ୍ବାଯାଃ ପ୍ରସାଦାଦ୍ ରାକ୍ଷସାନ୍ତକଃ ସହସ୍ରକୁଣ୍ଡାଭିଧଂ ତଦ୍ ଅଭୂତ୍ ତୀର୍ଥଂ ମହାଫଲମ୍
ଗୌତମୀ ନଦୀର ଦୟାରେ, ରାକ୍ଷସ ନାଶକ, ସେହି 'ସହସ୍ରକୁଣ୍ଡ' ନାମକ ତୀର୍ଥ ବହୁତ ମହାଫଳଦାୟକ ହେଲା।
କପିଲତୀର୍ଥମ୍ ଆଖ୍ଯାତଂ ତଦ୍ ଏଵାଙ୍ଗିରସଂ ସ୍ମୃତମ୍ ତଦ୍ ଏଵାଦିତ୍ଯମ୍ ଆଖ୍ଯାତଂ ସୈଂହିକେଯଂ ତଦ୍ ଉଚ୍ଯତେ
ଏହାକୁ 'କପିଳତୀର୍ଥ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହାକୁ 'ଅଙ୍ଗିରସ' ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ; ଏହାକୁ 'ଆଦିତ୍ୟ' ବୋଲି କୁହନ୍ତି, ଏବଂ 'ସୈଂହିକେୟ' ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ।
ଗୌତମ୍ଯା ଦକ୍ଷିଣେ ପାରେ ଆଦିତ୍ଯାନ୍ ମୁନିସତ୍ତମ ଅଯାଜଯନ୍ନ୍ ଅଙ୍ଗିରସୋ ଦକ୍ଷିଣାଂ ତେ ଭୁଵଂ ଦଦୁଃ
ଗୌତମୀ ନଦୀର ଦକ୍ଷିଣ ପାରେ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅଙ୍ଗିରସ ଆଦିତ୍ୟମାନଙ୍କ ପୂଜା କଲେ, ଏବଂ ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣ ଭୂମି ଦାନ କଲେ।
ଅଙ୍ଗିରୋଭ୍ଯସ୍ ତଦାଦିତ୍ଯାସ୍ ତପସେ ଽଙ୍ଗିରସୋ ଯଯୁଃ ସା ଭୂମିଃ ସୈଂହିକୀ ଭୂତ୍ଵା ଜନାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ଅଭକ୍ଷଯତ୍
ତାପରେ ଆଦିତ୍ୟମାନେ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ; ସେ ଭୂମି 'ସୈଂହିକୀ' ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ଖାଇଦେଲା।
ତତ୍ରସୁସ୍ ତେ ଜନାଃ ସର୍ଵେ ଅଙ୍ଗିରୋଭ୍ଯୋ ନ୍ଯଵେଦଯନ୍ ଵିଭୀତା ଜ୍ଞାନତୋ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଭୁଵଂ ତାଂ ସୈଂହିକୀମ୍ ଇତି
ସେଠି ବସୁଥିବା ସମସ୍ତ ଲୋକ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ଜଣାପଡ଼ିଲା ଯେ ଏହି ଭୂମି 'ସୈଂହିକୀ', ତାହା ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କୁ ଖବର ଦେଲେ।
ଆଦିତ୍ଯାନ୍ ଅନୁଗତ୍ଵାଥ ଵାଚମ୍ ଅଙ୍ଗିରସୋ ଽବ୍ରୁଵନ୍ ଭୁଵଂ ଗୃହ୍ଣନ୍ତୁ ଯା ଦତ୍ତା ନେତ୍ଯ୍ ଆଦିତ୍ଯାସ୍ ତଦାବ୍ରୁଵନ୍
ତାପରେ ଆଦିତ୍ୟମାନଙ୍କ ପଛରେ ଚଳି, ଅଙ୍ଗିରସମାନେ କହିଲେ, "ଯେ ଭୂମି ଦିଆଯାଇଥିଲା, ସେଠାରୁ ନେଇଯିଅନ୍ତୁ।" କିନ୍ତୁ ଆଦିତ୍ୟମାନେ କହିଲେ, "ନାହିଁ।"
ନିଵୃତ୍ତାଂ ଦକ୍ଷିଣାଂ ନୈଵ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣନ୍ତି ସୂରଯଃ ସ୍ଵଦତ୍ତାଂ ପରଦତ୍ତାଂ ଵା ଯୋ ହରେତ ଵସୁଂଧରାମ୍
ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ କେବେ ନିଜେ ଦିଆ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟେ ଦିଆ ଭୂମି ପୁଣି ନେଇନଥାନ୍ତି। ଯିଏ ଏପରି ଭୂମି ଦଳି ନେଇଥାଏ—