କୁଲଵଧ୍ଵା ରହଃ କାର୍ଯଂ ଭୀତଯା ଶୀଲଵିପ୍ଲୁତେଃ ଵିଜ୍ଞାଯ ତତ୍ ପରିଜନାତ୍ ସହସୋତ୍ଥାଯ ନିର୍ଗତଃ
ଏକ ଉତ୍ତମ କୁଳର ଜଣା, ନିଜ ଶିଳ ନଷ୍ଟ ହେବାକୁ ଭୟ କରି, ଗୁପ୍ତ କାମ କୁ ସାବଧାନ ଭାବରେ କରିବା ଉଚିତ୍। ଯଦି ପରିଚାରିକାମାନେ ଜାଣିଯାନ୍ତି, ସେ ତୁରନ୍ତ ଉଠି ଚାଲିଯିବା ଉଚିତ୍।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଦ୍ ଦୁଷ୍କୃତଂ କର୍ମ ବୃହସ୍ପତିର୍ ଉଦାରଧୀଃ ଶଶାପ କୋପାଚ୍ ଚାକ୍ଷିପ୍ଯ ଵାଗ୍ଭିର୍ ଵିପ୍ରିଯକାରିଭିଃ
ସେ ଦୁଷ୍କର୍ମକୁ ଦେଖି, ଉଦାର ବୁଦ୍ଧି ଥିବା ବୃହସ୍ପତି କ୍ରୋଧରେ ଶାପ ଦେଲେ ଏବଂ କଠୋର କଥାରେ ତାଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କଲେ।
ପରାଭିଭୂତାମ୍ ଆଲୋକ୍ଯ କାନ୍ତାଂ କଃ ସୋଢୁମ୍ ଈଶ୍ଵରଃ ଯୁଯୁଧେ ତେନ ଜୀଵୋ ଽପି ଦେଵଶ୍ ଚନ୍ଦ୍ରମସା ରୁଷା
ଅନ୍ୟ କାହାରି ଦ୍ୱାରା ନିଜ ପ୍ରିୟା ଅଧିକୃତ ହେଉଥିବାକୁ ଦେଖି, କିଏ ସହିପାରିବ? ଏହି ଦୁଃଖକୁ ଏକ ଶ୍ୱାମୀ ମଧ୍ୟ ସହିପାରେନି। ଦେବତା ଚନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ନ ଶାପୈର୍ ହନ୍ଯତେ ଚନ୍ଦ୍ରୋ ନାଯୁଧୈଃ ସୁରମନ୍ତ୍ରିତୈଃ ବୃହସ୍ପତିପ୍ରଣୀତୈଶ୍ ଚ ନ ମନ୍ତ୍ରୈର୍ ହନ୍ଯତେ ଶଶୀ
ଚନ୍ଦ୍ରକୁ କେବେ ଶାପ, ଅସ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ଦେବତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ନଷ୍ଟ କରାଯାଇପାରେନି; ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ରଚିତ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଚନ୍ଦ୍ର ନଷ୍ଟ ହେଉନାହାନ୍ତି।
ତଦା ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ ତୁ ତାଂ ତାରାଂ ନୀତ୍ଵା ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ମନ୍ଦିରେ ବୁଭୁଜେ ବହୁଵର୍ଷାଣି ରୋହିଣୀଂ ଚାକୁତୋଭଯଃ
ତାପରେ ଚନ୍ଦ୍ର ତାରାକୁ ନେଇ ନିଜ ମହଳରେ ରଖିଲେ ଏବଂ ବର୍ଷରୁ ବର୍ଷ ତାଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦ କଲେ, ରୋହିଣୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନିର୍ଭୟ ଭାବରେ ଭୋଗ କଲେ।
ନ ଜୀଯେତ ତଦା ଦେଵୈର୍ ନ କୋପୈଃ ଶାପମନ୍ତ୍ରକୈଃ ନ ରାଜଭିର୍ ନ ଋଷିଭିର୍ ନ ସାମ୍ନା ଭେଦଦଣ୍ଡନୈଃ
ସେ ସମୟରେ ତାଙ୍କୁ ଦେବତା, କ୍ରୋଧ, ଶାପ, ମନ୍ତ୍ର, ରାଜା, ଋଷି, ମିଳନ, ଭେଦ କିମ୍ବା ଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା କେହି ମଧ୍ୟ ଜିତିପାରିଲେ ନାହାନ୍ତି।
ଯଦା ଭାର୍ଯାଂ ନ ଲେଭେ ଽସୌ ଗୁରୁଃ ସର୍ଵପ୍ରଯତ୍ନତଃ ସର୍ଵୋପାଯକ୍ଷଯେ ଜୀଵସ୍ ତଦା ନୀତିମ୍ ଅଥାସ୍ମରତ୍
ଗୁରୁ ସମସ୍ତ ଉପାୟ ଓ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ସତ୍ୱେ ଯେତେବେଳେ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ଫେରାଇପାରିଲେ ନାହିଁ, ସେତେବେଳେ ଜୀବ ନୀତିର ମନ୍ତ୍ରଣା ସ୍ମରଣ କଲେ।
ଅପମାନଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ମାନଂ କୃତ୍ଵା ତୁ ପୃଷ୍ଠତଃ ସ୍ଵାର୍ଥମ୍ ଉଦ୍ଧରତେ ପ୍ରାଜ୍ଞଃ ସ୍ଵାର୍ଥଭ୍ରଂଶୋ ହି ମୂର୍ଖତା
ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ନିଜ ମର୍ଯ୍ୟାଦାକୁ ପଛକୁ ରଖି, ଅପମାନକୁ ଗ୍ରହଣ କରି, ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରେ; କାରଣ, ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ହାରାଇବା ମୂର୍ଖତା।
ସାଧ୍ଯଂ କେନାପ୍ଯ୍ ଉପାଯେନ ଜାନଦ୍ଭିଃ ପୁରୁଷୈଃ ଫଲମ୍ ଵୃଥାଭିମାନିନଃ ଶୀଘ୍ରଂ ଵିପଦ୍ଯନ୍ତେ ଵିମୋହିତାଃ
ଯେଉଁମାନେ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ଯେକୌଣସି ଉପାୟରେ ନିଜ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପୂରଣ କରିବା ଉଚିତ୍; ଅହଂକାରୀ ଏବଂ ମୂଢ଼ ଲୋକ ଶୀଘ୍ର ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଏଵଂ ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ମେଧାଵୀ ଶୁକ୍ରଂ ଗତ୍ଵା ନ୍ଯଵେଦଯତ୍ ତମ୍ ଆଗତଂ କଵିର୍ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସଂମାନେନାଭ୍ଯନନ୍ଦଯତ୍
ଏଭଳି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ସେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଜଣେ ଶୁକ୍ରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ କଥା ଜଣାଇଲେ; କବି ତାଙ୍କ ଆଗମନ ଜାଣି, ସମ୍ମାନ ସହିତ ଆତିଥ୍ୟ କଲେ।
ଉପଵିଷ୍ଟଂ ସୁଵିଶ୍ରାନ୍ତଂ ପୂଜିତଂ ଚ ଯଥାଵିଧି ପର୍ଯପୃଚ୍ଛଦ୍ ଦୈତ୍ଯଗୁରୁସ୍ ତଦାଗମନକାରଣମ୍
ସେ ବସି ଭଲଭାବେ ବିଶ୍ରାମ କରି, ଯଥାଯଥି ଆଦର ପାଇଲେ, ଦୈତ୍ୟ ଗୁରୁ ତାଙ୍କ ଆସିବାର କାରଣ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
ଗୃହାଗତସ୍ଯ ଵିମୁଖାଃ ଶତ୍ରଵୋ ଽପ୍ଯ୍ ଉତ୍ତମା ନହି ତସ୍ମୈ ସ ଵିସ୍ତରେଣାହ ଭାର୍ଯାହରଣମ୍ ଆଦିତଃ
ଘରକୁ ଆସିଥିବା ଶତ୍ରୁକୁ ମଧ୍ୟ କେବେ ଅପ୍ରସନ୍ନ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏହିପରି, ସେ ତାଙ୍କୁ ଆରମ୍ଭରୁ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଅପହରଣର କଥା ସବୁ ଖୋଲାସା କଲେ।
ବୃହସ୍ପତେସ୍ ତଦା ଵାକ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କୋପାନ୍ଵିତଃ କଵିଃ ଅପରାଧଂ ତୁ ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ମେନେ ଶିଷ୍ଯସ୍ଯ ନାରଦ ଅତିକ୍ରମମ୍ ଇମଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କୋପାତ୍ କଵିର୍ ଅଥାବ୍ରଵୀତ୍
ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, କବି କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ; କିନ୍ତୁ ନାରଦ ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଏହି ଅତିକ୍ରମ ଶୁଣି, ଏକ ଅପରାଧ ଭାବେ ମନେ କଲେ ଏବଂ କ୍ରୋଧରେ କବି କହିଲେ।
ତଦା ଭୋକ୍ଷ୍ଯେ ତଦା ପାସ୍ଯେ ତଦା ସ୍ଵପ୍ସ୍ଯେ ତଦା ଵଦେ ଯଦାନଯେ ପ୍ରିଯାଂ ଭ୍ରାତସ୍ ତଵ ଭାର୍ଯାଂ ପରାର୍ଦିତାମ୍
ମୁଁ ସେତେବେଳେ ଖାଇବି, ପିଇବି, ଶୁଅବି ଏବଂ କଥା କହିବି—ଯେତେବେଳେ, ଭାଇ, ତୁମର ପ୍ରିୟା ଭାର୍ଯ୍ୟା, ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଅପମାନିତ, ତୁମ ପାଖକୁ ଫେରିଆସିବେ।
ତାମ୍ ଆନୀଯ ଭଵଂ ପୂଜ୍ଯ ଚନ୍ଦ୍ରଂ ଶପ୍ତ୍ଵା ଗୁରୁଦ୍ରୁହମ୍ ପଶ୍ଚାଦ୍ ଭୋକ୍ଷ୍ଯେ ମହାବାହୋ ଶୃଣୁ ଵାଚଂ ଗ୍ରହେଶ୍ଵର
ତାଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ଆଣ, ଆଦର କର, ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଗୁରୁଦ୍ରୋହ ପାଇଁ ଶାପ ଦେ, ଏବଂ ତାପରେ ମୁଁ ଖାଇବି—ବଳବାନ ଗ୍ରହପତି, ମୋ କଥା ଶୁଣ।
ଏଵମ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ସ ଜୀଵେନ ଦୈତ୍ଯାଚାର୍ଯୋ ଜଗାମ ହ ଶିଵମ୍ ଆରାଧ୍ଯ ଯତ୍ନେନ ପରଂ ସାମର୍ଥ୍ଯମ୍ ଆପ୍ତଵାନ୍
ଏପରି କହି, ଦୈତ୍ୟ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଜୀବଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ; ଶିବଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ପୂଜା କରି, ସେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଶକ୍ତି ଲାଭ କଲେ।
ଵରାନ୍ ଅଵାପ୍ଯ ଵିଵିଧାଞ୍ ଶଂକରାଦ୍ ଭାଵପୂଜିତାତ୍ ଶିଵପ୍ରସାଦାତ୍ କିଂ ନାମ ଦେହିନାମ୍ ଇହ ଦୁର୍ଲଭମ୍
ଭାବପୂଜିତ ଶିବଙ୍କ ଦୟାରେ ଶଙ୍କରଙ୍କଠାରୁ ବିଭିନ୍ନ ବର ପାଇ ପାରିଲେ, ଏହି ଜଗତରେ ଦେହଧାରୀ ଲୋକମାନେ ପାଇ ପାରିବାକୁ କ'ଣ ଅସମ୍ଭବ?
ଜଗାମ ଶୁକ୍ରୋ ଜୀଵେନ ତାରଯା ଯତ୍ର ଚନ୍ଦ୍ରମାଃ ଵର୍ତତେ ତଂ ଶଶାପୋଚ୍ଚୈଃ ଶୃଣୁ ତ୍ଵଂ ଚନ୍ଦ୍ର ମେ ଵଚଃ
ଶୁକ୍ର ଜୀବଙ୍କ ସହିତ ଯେଉଁଠାରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ବସୁଛନ୍ତି, ସେଠାକୁ ଗଲେ; ସେଠାରେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଇ କହିଲେ, 'ଚନ୍ଦ୍ର, ମୋ କଥା ଶୁଣ।'
ଯସ୍ମାତ୍ ପାପତରଂ କର୍ମ ତ୍ଵଯା ପାପ ମଦାତ୍ କୃତମ୍ କୁଷ୍ଠୀ ଭୂଯାସ୍ ତତଶ୍ ଚନ୍ଦ୍ରଂ ଶଶାପୈଵଂ ରୁଷା କଵିଃ
ତୁମେ ଅହଂକାରରେ ଅତି ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ, ଏହିପରି ପାପ ଆଉ କିଛି ନାହିଁ। ଏହି କାରଣରୁ, ଚନ୍ଦ୍ର, ତୁମେ କୁଷ୍ଠରୋଗୀ ହେଉ—ଏଭଳି କବି ରାଗରେ ଶାପ ଦେଲେ।
କଵିଶାପପ୍ରଦଗ୍ଧୋ ଽଭୂତ୍ ତଦୈଵ ମୃଗଲାଞ୍ଛନଃ ପ୍ରାପୁଃ କ୍ଷଯଂ ନ କେ ନାମ ଗୁରୁସ୍ଵାମିସଖିଦ୍ରୁହଃ
କବିଙ୍କ ଶାପରେ ଦହିଗଲେ ଏବଂ ସେମାନେ ତୁରନ୍ତ ମୃଗଚିହ୍ନିତ ହେଲେ। ଗୁରୁ, ସ୍ୱାମୀ କିମ୍ବା ବନ୍ଧୁଙ୍କୁ ଧୋକା ଦେଇ କିଏ ଅନ୍ତର୍ଗତ ନଷ୍ଟ ହୁଏନାହିଁ?
ତତ୍ଯାଜ ତାଂ ସ ଚନ୍ଦ୍ରୋ ଽପି ତାଂ ତାରାଂ ଜଗୃହେ କଵିଃ ଶୁକ୍ରୋ ଽପି ଦେଵାନ୍ ଆହୂଯ ଋଷୀନ୍ ପିତୃଗଣାଂସ୍ ତଥା
ତାପରେ ଚନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ଛାଡିଦେଲେ, କବି ତାରାଙ୍କୁ ନେଲେ। ଶୁକ୍ର ଦେବତା, ଋଷି ଓ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ଡାକିଲେ।
ନଦୀର୍ ନଦାଂଶ୍ ଚ ଵିଵିଧାନ୍ ଓଷଧୀଶ୍ ଚ ପତିଵ୍ରତାଃ ତତଃ ସଂପ୍ରଷ୍ଟୁମ୍ ଆରେଭେ ତାରାଵୃତ୍ତଵିନିଷ୍କ୍ରଯମ୍
ସେ ବିଭିନ୍ନ ନଦୀ, ନଦୀଦେବତା ଓ ପତିବ୍ରତା ଔଷଧୀମାନେଙ୍କୁ ପଚାରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ତାରାଙ୍କ ବିବାଦର ସମାଧାନ ଖୋଜିବାକୁ।
ତତଃ ଶ୍ରୁତିଃ ସୁରାନ୍ ଆହ ଗୌତମ୍ଯାଂ ଭକ୍ତିତସ୍ ତ୍ଵ୍ ଇଯମ୍ ସ୍ନାନଂ କରୋତୁ ଜୀଵେନ ତାରା ପୂତା ଭଵିଷ୍ଯତି
ତାପରେ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟବାଣୀ କହିଲା: 'ତାରା ଯଦି ଗୌତମୀ ନଦୀରେ ଭକ୍ତିସହିତ ସ୍ନାନ କରିବେ, ସେ ପବିତ୍ର ହେବେ।'
ରହସ୍ଯମ୍ ଏତତ୍ ପରମଂ ନ କଥ୍ଯଂ ଯସ୍ଯ କସ୍ଯଚିତ୍ ସର୍ଵାସ୍ଵ୍ ଅପି ଦଶାସ୍ଵ୍ ଏହ ଶରଣଂ ଗୌତମୀ ନୃଣାମ୍
ଏହା ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁପ୍ତ ତଥ୍ୟ, କାହାକୁ ମଧ୍ୟ କୁହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ପରିସ୍ଥିତିରେ ଗୌତମୀ ନଦୀ ଲୋକମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ।
ତଥାକରୋଚ୍ ଚୈଵ ତାରା ଭର୍ତ୍ରା ସ୍ନାନଂ ଯଥାଵିଧି ପୁଷ୍ପଵୃଷ୍ଟିର୍ ଅଭୂତ୍ ତତ୍ର ଜଯଶବ୍ଦୋ ଵ୍ଯଵର୍ତତ
ତାରା ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ସହିତ ନିୟମିତ ଭାବେ ସ୍ନାନ କଲେ। ସେଠାରେ ଫୁଲର ବୃଷ୍ଟି ହେଲା ଓ ଜୟଧ୍ୱନି ଶୁଣାଗଲା।
ପୁନର୍ ଵୈ ଦେଵା ଅଦଦୁଃ ପୁନର୍ ମନୁଷ୍ଯା ଉତ ରାଜାନଃ ସତ୍ଯଂ କୃଣ୍ଵାନା ବ୍ରହ୍ମଜାଯାଂ ପୁନର୍ ଦଦୁଃ
ପୁଣିଥରେ ଦେବତା, ମନୁଷ୍ୟ ଓ ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ରାଜାମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଜାୟକୁ ଫେରାଇଦେଲେ। ସେମାନେ ପୁଣିଥରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଲେ।
ପୁନର୍ ଦତ୍ତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମଜାଯାଂ କୃତାଂ ଦେଵୈର୍ ଅକଲ୍ମଷାମ୍ ସର୍ଵଂ କ୍ଷେମମ୍ ଅଭୂତ୍ ତତ୍ର ତସ୍ମାତ୍ ତୀର୍ଥଂ ମହାମୁନେ
ଦେବତାମାନେ ଶୁଦ୍ଧ କରିଥିବା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଜାୟକୁ ଫେରାଇଦେଲେ, ସେଠାରେ ସବୁ କିଛି ଶାନ୍ତି ହେଲା। ଏହି କାରଣରୁ, ମହାମୁନି, ସେଠି ତୀର୍ଥ ହେଲା।
ପୁନର୍ ଦତ୍ତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମଜାଯାଂ କୃତାଂ ଦେଵୈର୍ ଅକଲ୍ମଷାମ୍ ସର୍ଵଂ କ୍ଷେମମ୍ ଅଭୂତ୍ ତତ୍ର ତସ୍ମାତ୍ ତୀର୍ଥଂ ମହାମୁନେ ତଦ୍ ଅଭୂତ୍ ସକଲାଘୌଘଧ୍ଵଂସନଂ ସର୍ଵକାମଦମ୍ ଆନନ୍ଦଂ କ୍ଷେମମ୍ ଅଭଵତ୍ ସୁରାଣାମ୍ ଅସୁରାରିଣାମ୍
ଦେବତାମାନେ ଶୁଦ୍ଧ କରିଥିବା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଜାୟକୁ ପୁଣି ଫେରାଇଦେଲେ, ସେଠାରେ ସବୁ କିଛି ଶାନ୍ତି ହେଲା। ଏହି କାରଣରୁ, ମହାମୁନି, ସେ ତୀର୍ଥ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରେ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ, ଦେବତା ଓ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନେ ପାଇଁ ଆନନ୍ଦ ଓ କ୍ଷେମ ଦେଇଥାଏ।
ବୃହସ୍ପତେଶ୍ ଚ ଶୁକ୍ରସ୍ଯ ତାରାଯାଶ୍ ଚ ଵିଶେଷତଃ ପରମାନନ୍ଦମ୍ ଆପନ୍ନୋ ଗୁରୁର୍ ଗଙ୍ଗାମ୍ ଅଭାଷତ
ବୃହସ୍ପତି, ଶୁକ୍ର ଓ ବିଶେଷ କରି ତାରା ପାଇଁ, ଗୁରୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରି ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ତ୍ଵଂ ଗୌତମି ସଦା ପୂଜ୍ଯା ସର୍ଵେଷାମ୍ ଅପି ମୁକ୍ତିଦା ଵିଶେଷତସ୍ ତୁ ସିଂହସ୍ଥେ ମଯି ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯପାଵନୀ
ହେ ଗୌତମୀ, ତୁମେ ସଦା ପୂଜ୍ୟ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୁକ୍ତି ଦେଉଥିବା। ବିଶେଷ କରି, ମୁଁ ସିଂହରାଶିରେ ଥିଲେ, ତୁମେ ତିନି ଲୋକକୁ ପବିତ୍ର କର।