ତେଷୁ ସ୍ନାନଂ ଚ ଦାନଂ ଚ ସର୍ଵକ୍ରତୁଫଲପ୍ରଦମ୍ ସ୍ନାନଂ କୃତ୍ଵା ନିମ୍ନଭେଦେ ଯଃ ପଶ୍ଯତି ସୁରାନ୍ ଇମାନ୍
ସେଠି ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଦେଇଥାଏ; ନଦୀ ପଥ ବିଭାଗରେ ସ୍ନାନ କରି, ଯିଏ ଏହି ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଦେଖେ—
ଇହ ଚାମୁତ୍ର ଵା ନିମ୍ନଂ ନ କିଂଚିତ୍ ତସ୍ଯ ଵିଦ୍ଯତେ ସର୍ଵୋନ୍ନତିମ୍ ଅଵାପ୍ଯାସୌ ମୋଦତେ ଦିଵି ଶକ୍ରଵତ୍
ଏଠି କିମ୍ବା ପରଲୋକରେ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ବିଭାଗରେ କୌଣସି ଅବନତି ନାହିଁ; ସେ ସମସ୍ତ ଉନ୍ନତି ପାଇ, ଦିବ୍ୟ ଲୋକରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି।
ନନ୍ଦୀତଟମ୍ ଇତି ଖ୍ଯାତଂ ତୀର୍ଥଂ ଵେଦଵିଦୋ ଵିଦୁଃ ତସ୍ଯ ପ୍ରଭାଵଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶୃଣୁ ଯତ୍ନେନ ନାରଦ
ନନ୍ଦୀତଟ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ତୀର୍ଥକୁ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଜାଣନ୍ତି; ତାହାର ମହିମା କହିବି—ନାରଦ, ଆଗ୍ରହରେ ଶୁଣ।
ଅତ୍ରିପୁତ୍ରୋ ମହାତେଜାଶ୍ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଇତି ଵିଶ୍ରୁତଃ ସର୍ଵାନ୍ ଵେଦାଂଶ୍ ଚ ଵିଧିଵଦ୍ ଧନୁର୍ଵେଦଂ ଯଥାଵିଧି
ଅତ୍ରିଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରମା ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସମସ୍ତ ବେଦ ଓ ଧନୁର୍ବେଦ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଶିଖିଥିଲେ।
ଅଧୀତ୍ଯ ଜୀଵାତ୍ ସର୍ଵାଶ୍ ଚ ଵିଦ୍ଯାଶ୍ ଚାନ୍ଯା ମହାମତେ ଗୁରୁପୂଜାଂ କରୋମୀତି ଜୀଵମ୍ ଆହ ସ ଚନ୍ଦ୍ରମାଃ ବୃହସ୍ପତିସ୍ ତଦା ପ୍ରାହ ଚନ୍ଦ୍ରଂ ଶିଷ୍ଯଂ ମୁଦାନ୍ଵିତଃ
ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଜୀବଠାରୁ ଶିଖି, ଚନ୍ଦ୍ରମା କହିଲେ, 'ମୁଁ ମୋ ଗୁରୁଙ୍କୁ ପୂଜିବି'; ତେବେ ବୃହସ୍ପତି ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ।
ମମ ପ୍ରିଯା ତୁ ଜାନୀତେ ତାରା ରତିସମପ୍ରଭା
ମୋର ପ୍ରିୟା ତାରା, ଯିଏ ରତି ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।
ପ୍ରଷ୍ଟୁଂ ତାଂ ଚ ତଦା ପ୍ରାଯାଦ୍ ଅନ୍ତର୍ ଵେଶ୍ମ ସ ଚନ୍ଦ୍ରମାଃ ତାରାଂ ତାରାମୁଖୀଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଜଗୃହେ ତାଂ କରେଣ ସଃ
ତାଙ୍କୁ ପଚାରିବାକୁ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଗୃହ ଭିତରକୁ ଗଲେ; ତାରାଙ୍କୁ ତାରାପରି ମୁହଁ ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ ହାତ ଧରିଲେ।
ସ୍ଵଵେଶ୍ମ ପ୍ରତି ତାଂ ଲୋଭାଦ୍ ବଲାଦ୍ ଆକର୍ଷଯତ୍ ତଦା ତାଵଦ୍ ଧୈର୍ଯନିଧିର୍ ଜ୍ଞାନୀ ମତିମାନ୍ ଵିଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ
ଲୋଭରେ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ତାଙ୍କୁ ଜୋରକରି ନିଜ ଘରକୁ ନେଇଗଲେ; ତେବେ, ସେ ଧୈର୍ୟର ସାଗର, ଜ୍ଞାନୀ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜିତ।
ଯାଵନ୍ ନ କାମିନୀନେତ୍ରଵାଗୁରାଭିର୍ ନିବଧ୍ଯତେ ଵିଶେଷତୋ ରହଃସଂସ୍ଥାଂ କାମିନୀମ୍ ଆଯତେକ୍ଷଣାମ୍
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୁରୁଷ ଜଣେ ଜଣାର ଆକାଂକ୍ଷାଭରା ଦୃଷ୍ଟିର ଜାଳରେ ବିଶେଷ ଭାବେ ଆବୃତ ହେଉନାହାନ୍ତି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ଲମ୍ବା ଆକର୍ଷକ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଜଣାକୁ ଗୁପ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ଖୋଜିବାକୁ ଚାହେଁନି।
ଵିଲୋକ୍ଯ ନ ମନୋ ଯାତି କସ୍ଯ କାମେଷୁ ଵଶ୍ଯତାମ୍ ଅତ ଏଵାନ୍ଯପୁରୁଷଦର୍ଶନଂ ନ କଦାଚନ
ଏମିତି ଜଣାକୁ ଦେଖିଲେ କାହାର ମନ ଆକାଂକ୍ଷାର ଅଧୀନ ହୁଏନି? ଏହି କାରଣରୁ, ଏକ ଶିଳବତୀ ଜଣା କେବେ ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷକୁ ଦେଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
କୁଲଵଧ୍ଵା ରହଃ କାର୍ଯଂ ଭୀତଯା ଶୀଲଵିପ୍ଲୁତେଃ ଵିଜ୍ଞାଯ ତତ୍ ପରିଜନାତ୍ ସହସୋତ୍ଥାଯ ନିର୍ଗତଃ
ଏକ ଉତ୍ତମ କୁଳର ଜଣା, ନିଜ ଶିଳ ନଷ୍ଟ ହେବାକୁ ଭୟ କରି, ଗୁପ୍ତ କାମ କୁ ସାବଧାନ ଭାବରେ କରିବା ଉଚିତ୍। ଯଦି ପରିଚାରିକାମାନେ ଜାଣିଯାନ୍ତି, ସେ ତୁରନ୍ତ ଉଠି ଚାଲିଯିବା ଉଚିତ୍।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଦ୍ ଦୁଷ୍କୃତଂ କର୍ମ ବୃହସ୍ପତିର୍ ଉଦାରଧୀଃ ଶଶାପ କୋପାଚ୍ ଚାକ୍ଷିପ୍ଯ ଵାଗ୍ଭିର୍ ଵିପ୍ରିଯକାରିଭିଃ
ସେ ଦୁଷ୍କର୍ମକୁ ଦେଖି, ଉଦାର ବୁଦ୍ଧି ଥିବା ବୃହସ୍ପତି କ୍ରୋଧରେ ଶାପ ଦେଲେ ଏବଂ କଠୋର କଥାରେ ତାଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କଲେ।
ପରାଭିଭୂତାମ୍ ଆଲୋକ୍ଯ କାନ୍ତାଂ କଃ ସୋଢୁମ୍ ଈଶ୍ଵରଃ ଯୁଯୁଧେ ତେନ ଜୀଵୋ ଽପି ଦେଵଶ୍ ଚନ୍ଦ୍ରମସା ରୁଷା
ଅନ୍ୟ କାହାରି ଦ୍ୱାରା ନିଜ ପ୍ରିୟା ଅଧିକୃତ ହେଉଥିବାକୁ ଦେଖି, କିଏ ସହିପାରିବ? ଏହି ଦୁଃଖକୁ ଏକ ଶ୍ୱାମୀ ମଧ୍ୟ ସହିପାରେନି। ଦେବତା ଚନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ନ ଶାପୈର୍ ହନ୍ଯତେ ଚନ୍ଦ୍ରୋ ନାଯୁଧୈଃ ସୁରମନ୍ତ୍ରିତୈଃ ବୃହସ୍ପତିପ୍ରଣୀତୈଶ୍ ଚ ନ ମନ୍ତ୍ରୈର୍ ହନ୍ଯତେ ଶଶୀ
ଚନ୍ଦ୍ରକୁ କେବେ ଶାପ, ଅସ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ଦେବତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ନଷ୍ଟ କରାଯାଇପାରେନି; ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ରଚିତ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଚନ୍ଦ୍ର ନଷ୍ଟ ହେଉନାହାନ୍ତି।
ତଦା ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ ତୁ ତାଂ ତାରାଂ ନୀତ୍ଵା ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ମନ୍ଦିରେ ବୁଭୁଜେ ବହୁଵର୍ଷାଣି ରୋହିଣୀଂ ଚାକୁତୋଭଯଃ
ତାପରେ ଚନ୍ଦ୍ର ତାରାକୁ ନେଇ ନିଜ ମହଳରେ ରଖିଲେ ଏବଂ ବର୍ଷରୁ ବର୍ଷ ତାଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦ କଲେ, ରୋହିଣୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନିର୍ଭୟ ଭାବରେ ଭୋଗ କଲେ।
ନ ଜୀଯେତ ତଦା ଦେଵୈର୍ ନ କୋପୈଃ ଶାପମନ୍ତ୍ରକୈଃ ନ ରାଜଭିର୍ ନ ଋଷିଭିର୍ ନ ସାମ୍ନା ଭେଦଦଣ୍ଡନୈଃ
ସେ ସମୟରେ ତାଙ୍କୁ ଦେବତା, କ୍ରୋଧ, ଶାପ, ମନ୍ତ୍ର, ରାଜା, ଋଷି, ମିଳନ, ଭେଦ କିମ୍ବା ଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା କେହି ମଧ୍ୟ ଜିତିପାରିଲେ ନାହାନ୍ତି।
ଯଦା ଭାର୍ଯାଂ ନ ଲେଭେ ଽସୌ ଗୁରୁଃ ସର୍ଵପ୍ରଯତ୍ନତଃ ସର୍ଵୋପାଯକ୍ଷଯେ ଜୀଵସ୍ ତଦା ନୀତିମ୍ ଅଥାସ୍ମରତ୍
ଗୁରୁ ସମସ୍ତ ଉପାୟ ଓ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ସତ୍ୱେ ଯେତେବେଳେ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ଫେରାଇପାରିଲେ ନାହିଁ, ସେତେବେଳେ ଜୀବ ନୀତିର ମନ୍ତ୍ରଣା ସ୍ମରଣ କଲେ।
ଅପମାନଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ମାନଂ କୃତ୍ଵା ତୁ ପୃଷ୍ଠତଃ ସ୍ଵାର୍ଥମ୍ ଉଦ୍ଧରତେ ପ୍ରାଜ୍ଞଃ ସ୍ଵାର୍ଥଭ୍ରଂଶୋ ହି ମୂର୍ଖତା
ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ନିଜ ମର୍ଯ୍ୟାଦାକୁ ପଛକୁ ରଖି, ଅପମାନକୁ ଗ୍ରହଣ କରି, ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରେ; କାରଣ, ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ହାରାଇବା ମୂର୍ଖତା।
ସାଧ୍ଯଂ କେନାପ୍ଯ୍ ଉପାଯେନ ଜାନଦ୍ଭିଃ ପୁରୁଷୈଃ ଫଲମ୍ ଵୃଥାଭିମାନିନଃ ଶୀଘ୍ରଂ ଵିପଦ୍ଯନ୍ତେ ଵିମୋହିତାଃ
ଯେଉଁମାନେ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ଯେକୌଣସି ଉପାୟରେ ନିଜ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପୂରଣ କରିବା ଉଚିତ୍; ଅହଂକାରୀ ଏବଂ ମୂଢ଼ ଲୋକ ଶୀଘ୍ର ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଏଵଂ ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ମେଧାଵୀ ଶୁକ୍ରଂ ଗତ୍ଵା ନ୍ଯଵେଦଯତ୍ ତମ୍ ଆଗତଂ କଵିର୍ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସଂମାନେନାଭ୍ଯନନ୍ଦଯତ୍
ଏଭଳି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ସେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଜଣେ ଶୁକ୍ରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ କଥା ଜଣାଇଲେ; କବି ତାଙ୍କ ଆଗମନ ଜାଣି, ସମ୍ମାନ ସହିତ ଆତିଥ୍ୟ କଲେ।
ଉପଵିଷ୍ଟଂ ସୁଵିଶ୍ରାନ୍ତଂ ପୂଜିତଂ ଚ ଯଥାଵିଧି ପର୍ଯପୃଚ୍ଛଦ୍ ଦୈତ୍ଯଗୁରୁସ୍ ତଦାଗମନକାରଣମ୍
ସେ ବସି ଭଲଭାବେ ବିଶ୍ରାମ କରି, ଯଥାଯଥି ଆଦର ପାଇଲେ, ଦୈତ୍ୟ ଗୁରୁ ତାଙ୍କ ଆସିବାର କାରଣ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
ଗୃହାଗତସ୍ଯ ଵିମୁଖାଃ ଶତ୍ରଵୋ ଽପ୍ଯ୍ ଉତ୍ତମା ନହି ତସ୍ମୈ ସ ଵିସ୍ତରେଣାହ ଭାର୍ଯାହରଣମ୍ ଆଦିତଃ
ଘରକୁ ଆସିଥିବା ଶତ୍ରୁକୁ ମଧ୍ୟ କେବେ ଅପ୍ରସନ୍ନ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏହିପରି, ସେ ତାଙ୍କୁ ଆରମ୍ଭରୁ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଅପହରଣର କଥା ସବୁ ଖୋଲାସା କଲେ।
ବୃହସ୍ପତେସ୍ ତଦା ଵାକ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କୋପାନ୍ଵିତଃ କଵିଃ ଅପରାଧଂ ତୁ ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ମେନେ ଶିଷ୍ଯସ୍ଯ ନାରଦ ଅତିକ୍ରମମ୍ ଇମଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କୋପାତ୍ କଵିର୍ ଅଥାବ୍ରଵୀତ୍
ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, କବି କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ; କିନ୍ତୁ ନାରଦ ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଏହି ଅତିକ୍ରମ ଶୁଣି, ଏକ ଅପରାଧ ଭାବେ ମନେ କଲେ ଏବଂ କ୍ରୋଧରେ କବି କହିଲେ।
ତଦା ଭୋକ୍ଷ୍ଯେ ତଦା ପାସ୍ଯେ ତଦା ସ୍ଵପ୍ସ୍ଯେ ତଦା ଵଦେ ଯଦାନଯେ ପ୍ରିଯାଂ ଭ୍ରାତସ୍ ତଵ ଭାର୍ଯାଂ ପରାର୍ଦିତାମ୍
ମୁଁ ସେତେବେଳେ ଖାଇବି, ପିଇବି, ଶୁଅବି ଏବଂ କଥା କହିବି—ଯେତେବେଳେ, ଭାଇ, ତୁମର ପ୍ରିୟା ଭାର୍ଯ୍ୟା, ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଅପମାନିତ, ତୁମ ପାଖକୁ ଫେରିଆସିବେ।
ତାମ୍ ଆନୀଯ ଭଵଂ ପୂଜ୍ଯ ଚନ୍ଦ୍ରଂ ଶପ୍ତ୍ଵା ଗୁରୁଦ୍ରୁହମ୍ ପଶ୍ଚାଦ୍ ଭୋକ୍ଷ୍ଯେ ମହାବାହୋ ଶୃଣୁ ଵାଚଂ ଗ୍ରହେଶ୍ଵର
ତାଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ଆଣ, ଆଦର କର, ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଗୁରୁଦ୍ରୋହ ପାଇଁ ଶାପ ଦେ, ଏବଂ ତାପରେ ମୁଁ ଖାଇବି—ବଳବାନ ଗ୍ରହପତି, ମୋ କଥା ଶୁଣ।
ଏଵମ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ସ ଜୀଵେନ ଦୈତ୍ଯାଚାର୍ଯୋ ଜଗାମ ହ ଶିଵମ୍ ଆରାଧ୍ଯ ଯତ୍ନେନ ପରଂ ସାମର୍ଥ୍ଯମ୍ ଆପ୍ତଵାନ୍
ଏପରି କହି, ଦୈତ୍ୟ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଜୀବଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ; ଶିବଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ପୂଜା କରି, ସେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଶକ୍ତି ଲାଭ କଲେ।
ଵରାନ୍ ଅଵାପ୍ଯ ଵିଵିଧାଞ୍ ଶଂକରାଦ୍ ଭାଵପୂଜିତାତ୍ ଶିଵପ୍ରସାଦାତ୍ କିଂ ନାମ ଦେହିନାମ୍ ଇହ ଦୁର୍ଲଭମ୍
ଭାବପୂଜିତ ଶିବଙ୍କ ଦୟାରେ ଶଙ୍କରଙ୍କଠାରୁ ବିଭିନ୍ନ ବର ପାଇ ପାରିଲେ, ଏହି ଜଗତରେ ଦେହଧାରୀ ଲୋକମାନେ ପାଇ ପାରିବାକୁ କ'ଣ ଅସମ୍ଭବ?
ଜଗାମ ଶୁକ୍ରୋ ଜୀଵେନ ତାରଯା ଯତ୍ର ଚନ୍ଦ୍ରମାଃ ଵର୍ତତେ ତଂ ଶଶାପୋଚ୍ଚୈଃ ଶୃଣୁ ତ୍ଵଂ ଚନ୍ଦ୍ର ମେ ଵଚଃ
ଶୁକ୍ର ଜୀବଙ୍କ ସହିତ ଯେଉଁଠାରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ବସୁଛନ୍ତି, ସେଠାକୁ ଗଲେ; ସେଠାରେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଇ କହିଲେ, 'ଚନ୍ଦ୍ର, ମୋ କଥା ଶୁଣ।'
ଯସ୍ମାତ୍ ପାପତରଂ କର୍ମ ତ୍ଵଯା ପାପ ମଦାତ୍ କୃତମ୍ କୁଷ୍ଠୀ ଭୂଯାସ୍ ତତଶ୍ ଚନ୍ଦ୍ରଂ ଶଶାପୈଵଂ ରୁଷା କଵିଃ
ତୁମେ ଅହଂକାରରେ ଅତି ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ, ଏହିପରି ପାପ ଆଉ କିଛି ନାହିଁ। ଏହି କାରଣରୁ, ଚନ୍ଦ୍ର, ତୁମେ କୁଷ୍ଠରୋଗୀ ହେଉ—ଏଭଳି କବି ରାଗରେ ଶାପ ଦେଲେ।
କଵିଶାପପ୍ରଦଗ୍ଧୋ ଽଭୂତ୍ ତଦୈଵ ମୃଗଲାଞ୍ଛନଃ ପ୍ରାପୁଃ କ୍ଷଯଂ ନ କେ ନାମ ଗୁରୁସ୍ଵାମିସଖିଦ୍ରୁହଃ
କବିଙ୍କ ଶାପରେ ଦହିଗଲେ ଏବଂ ସେମାନେ ତୁରନ୍ତ ମୃଗଚିହ୍ନିତ ହେଲେ। ଗୁରୁ, ସ୍ୱାମୀ କିମ୍ବା ବନ୍ଧୁଙ୍କୁ ଧୋକା ଦେଇ କିଏ ଅନ୍ତର୍ଗତ ନଷ୍ଟ ହୁଏନାହିଁ?