ତତଃ ପ୍ରଭୃତ୍ଯ୍ ଏତଦ୍ ଅତିପ୍ରସିଦ୍ଧଂ ପୈଶାଚନାଶଂ ଚ ମହାଗଦଂ ଚ ମହାନ୍ତି ପାପାନି ଚ ନାଶମ୍ ଆଶୁ ପ୍ରଯାନ୍ତି ଯସ୍ଯ ସ୍ମରଣେନ ପୁଂସାମ୍
ସେଇ ସମୟରୁ, ଏହି କଥା ବହୁତ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୋଇଛି । ଏହା ପିଶାଚ ନାଶ କରେ, ଭୟଙ୍କର ରୋଗ ଠିକ କରେ, ଏବଂ ଏହାକୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ମାତ୍ରରେ ମହାପାପ ଶୀଘ୍ର ଦୂର ହୋଇଯାଏ ।
ତୀର୍ଥସ୍ଯ ଚେଦଂ ଗଦିତଂ ତଵାଦ୍ଯ ମାହାତ୍ମ୍ଯମ୍ ଏତତ୍ ତ୍ରିଶତାନି ଯତ୍ର ତୀର୍ଥାନ୍ଯ୍ ଅଥାନ୍ଯାନି ଭଵନ୍ତି ଭୁକ୍ତି ମୁକ୍ତିପ୍ରଦାଯୀନି କିମ୍ ଅନ୍ଯଦ୍ ଅତ୍ର
ଆଜି ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ତୀର୍ଥର ମହିମା କହିଛି । ଏଠାରେ ତିନି ଶହ ତୀର୍ଥ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ମିଳେ । ଏଠି ଅଧିକ କିଛି କହିବା ଅବଶ୍ୟକ ନାହିଁ ।
ସର୍ଵସିଦ୍ଧିଦମ୍ ଆଖ୍ଯାତମ୍ ଇତ୍ଯାଦ୍ଯ୍ ଅତ୍ର ଶତତ୍ରଯମ୍ ତୀର୍ଥାନାଂ ମୁନିଜୁଷ୍ଟାନାଂ ସ୍ମରଣାଦ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅଭୀଷ୍ଟଦମ୍
ଏହିଠାରେ ମୁନିମାନେ ପ୍ରିୟ କରିଥିବା ତିନି ଶହ ତୀର୍ଥର ସ୍ମରଣ କେବଳ ଇଚ୍ଛା କାମନା ପୂରଣ କରେ, ଏହା ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥିବା ବୋଲି ଘୋଷିତ ହୋଇଛି।
ନିମ୍ନଭେଦମ୍ ଇତି ଖ୍ଯାତଂ ସର୍ଵପାପପ୍ରଣାଶନମ୍ ଗଙ୍ଗାଯା ଉତ୍ତରେ ପାରେ ତୀର୍ଥଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଵିଶ୍ରୁତମ୍
ନିମ୍ନଭେଦ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଏହି ତୀର୍ଥ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନଷ୍ଟ କରେ; ଏହା ଗଙ୍ଗାର ଉତ୍ତର ପାରେ ଅଛି, ତିନି ଲୋକରେ ଖ୍ୟାତିପ୍ରାପ୍ତ।
ଯସ୍ଯ ସଂସ୍ମରଣେନାପି ସର୍ଵପାପକ୍ଷଯୋ ଭଵେତ୍ ଵେଦଦ୍ଵୀପଶ୍ ଚ ତତ୍ରୈଵ ଦର୍ଶନାଦ୍ ଵେଦଵିଦ୍ ଭଵେତ୍
ଏହାର କେବଳ ସ୍ମରଣ କରିଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ନଷ୍ଟ ହୁଏ; ଏଠାରେ ବେଦଦ୍ବୀପ ଦର୍ଶନ କରିଲେ ବେଦର ଜ୍ଞାନ ମିଳେ।
ଉର୍ଵଶୀଂ ଚକମେ ରାଜା ଐଲଃ ପରମଧାର୍ମିକଃ କୋ ନ ମୋହମ୍ ଉପାଯାତି ଵିଲୋକ୍ଯ ମଦିରେକ୍ଷଣାମ୍
ଉର୍ବଶୀଙ୍କୁ ରାଜା ଏଇଳ ଅତି ଧାର୍ମିକ ଥିଲେ ଚାହିଲେ; ତାଙ୍କର ମଦିରା ଦୃଷ୍ଟି ଦେଖି କିଏ ଭ୍ରମିତ ହେବେ ନାହିଁ?
ସା ପ୍ରାଯାଦ୍ ଯତ୍ର ରାଜାସୌ ଘୃତଂ ସ୍ତୋକଂ ସମଶ୍ନୁତେ ଆନଗ୍ନଦର୍ଶନାତ୍ କୃତ୍ଵା ତସ୍ଯାଃ କାଲାଵଧିଂ ନୃପଃ
ସେ ଯେଉଁଠାରେ ରାଜା ଅଗ୍ନି ଦର୍ଶନ ପରେ ଘୃତ ଥୋଡ଼ା ଖାଇଥିଲେ, ସେଠିକୁ ଚାଲିଗଲେ; ତାଙ୍କର ଦେଖା ନିମିତ୍ତରେ ସମୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରାଯାଇଥିଲା।
ତାଂ ସ୍ଵୀଚକାର ଲଲନାଂ ଯୂନାଂ ରମ୍ଯାଂ ନଵାଂ ନଵାମ୍ ସୁପ୍ତାଯାଂ ଶଯନେ ତସ୍ଯାଂ ସମୁତ୍ତସ୍ଥୌ ପୁରୂରଵାଃ
ସେ ନବୀନ ଯୁବତୀ ଉର୍ବଶୀଙ୍କୁ ନିଜ ଜୀବନସଙ୍ଗୀନୀ କରିଲେ; ଶୟନରେ ସେ ଶୁଇଥିବାବେଳେ ପୁରୂରବା ତାଙ୍କ ପାଖରୁ ଉଠିଲେ।
ଵିଲୋକ୍ଯ ତଂ ଵିଵସନଂ ତଦୈଵାସୌ ଵିନିର୍ଗତା ଵିଦ୍ଯୁଚ୍ଚଞ୍ଚଲଚିତ୍ତାନାଂ କ୍ଵ ସ୍ଥୈର୍ଯଂ ନନୁ ଯୋଷିତାମ୍
ତାଙ୍କୁ ନଗ୍ନ ଦେଖି ଉର୍ବଶୀ ସତ୍ରେ ଚାଲିଗଲେ; ବିଦ୍ୟୁତ ଭଳି ଚଞ୍ଚଳ ମନ ଥିବା ଯୁବତୀମାନେ କେଉଁଠି ନିଶ୍ଚଳତା ରଖିପାରିବେ?
ଈକ୍ଷାଂ ଚକ୍ରେ ସ ଶର୍ଵର୍ଯାଂ ଵିଵସ୍ତ୍ରୋ ଵିସ୍ମିତୋ ମହାନ୍ ଏତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଅନ୍ତରେ ରାଜା ଯୁଦ୍ଧାଯାଗାଦ୍ ରିପୂନ୍ ପ୍ରତି
ସେ ଏହି ରାତିରେ ଉର୍ବଶୀଙ୍କୁ ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ, ନଗ୍ନ ଅବସ୍ଥାରେ; ଏହି ମଧ୍ୟରେ ରାଜା ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ତାଞ୍ ଜିତ୍ଵା ପୁନର୍ ଅପ୍ଯ୍ ଆଗାଦ୍ ଦେଵଲୋକଂ ସୁପୂଜିତମ୍ ସ ଚାଗତ୍ଯ ମହାରାଜୋ ଵସିଷ୍ଠାଚ୍ ଚ ପୁରୋଧସଃ
ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଜିତି ରାଜା ପୁନି ଦେବଲୋକକୁ ଫେରିଲେ, ସେଠାରେ ଅତି ଆଦର ମିଳିଲା; ଫେରି ଆସି ପରେ ମହାରାଜା ବସିଷ୍ଠ ପୁରୋହିତଙ୍କ ନିକଟରୁ ଉପଦେଶ ନେଲେ।
ଉର୍ଵଶ୍ଯା ଗମନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତତୋ ଦୁଃଖସମନ୍ଵିତଃ ନ ଜୁହୋତି ନ ଚାଶ୍ନାତି ନ ଶୃଣୋତି ନ ପଶ୍ଯତି
ଉର୍ବଶୀ ଚାଲିଯିବା ଶୁଣି ରାଜା ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଗଲେ; ସେ ନ ବଳି ଦେଲେ, ନ ଖାଇଲେ, ନ ଶୁଣିଲେ, ନ ଦେଖିଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଅନ୍ତରେ ତତ୍ର ମୃତାଵସ୍ଥଂ ନୃପୋତ୍ତମମ୍ ବୋଧଯାମ୍ ଆସ ଵାକ୍ଯୈଶ୍ ଚ ହେତୁଭୂତୈଃ ପୁରୋହିତଃ
ଏହି ମଧ୍ୟରେ ପୁରୋହିତ ତାଙ୍କୁ କାରଣ ଦେଇ କଥା କହି, ମୃତ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିବା ଉତ୍ତମ ରାଜାକୁ ଜାଗିଲେ।
ସା ମୃତାଦ୍ଯ ମହାରାଜ ମା ଵ୍ଯଥସ୍ଵ ମହାମତେ ଏଵଂ ସ୍ଥିତଂ ତୁ ମା ତ୍ଵାଂ ଵୈ ଅଶିଵାଃ ସ୍ପୃଶ୍ଯୁର୍ ଆଶୁଗାଃ
ସେ ଏବେ ମୃତ, ମହାରାଜା, ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ତୁମକୁ ଅଶୁଭ ଶକ୍ତିମାନେ ଛୁଇଁନପାରନ୍ତୁ।
ନ ଵୈ ସ୍ତ୍ରୈଣାନି ଜାନୀଷେ ହୃଦଯାନି ମହାମତେ ଶାଲାଵୃକାଣାଂ ଯାଦୄଂଶି ତସ୍ମାତ୍ ତ୍ଵଂ ଭୂପ ମା ଶୁଚଃ
ମହାମତି, ତୁମେ ଯୁବତୀମାନଙ୍କର ହୃଦୟ ଜାଣିନାହାଁ; ସେମାନଙ୍କର ମନ ଶାଳ ଓ ଶ୍ୱାନର ଭଳି; ତେଣୁ ଭୂପତି, ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
କୋ ନାମ ଲୋକେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର କାମିନୀଭିର୍ ନ ଵଞ୍ଚିତଃ ଵଞ୍ଚକତ୍ଵଂ ନୃଶଂସତ୍ଵଂ ଚଞ୍ଚଲତ୍ଵଂ କୁଶୀଲତା
ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଏହି ଜଗତରେ କିଏ ଯୁବତୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଠକି ନାହିଁ? ଠକିବା, ନିର୍ଦୟତା, ଚଞ୍ଚଳତା ଓ ଚତୁରତା ସେମାନଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ।
ଇତି ସ୍ଵାଭାଵିକଂ ଯାସାଂ ତାଃ କଥଂ ସୁଖହେତଵଃ କାଲେନ କୋ ନ ନିହତଃ କୋ ଽର୍ଥୀ ଗୌରଵମ୍ ଆଗତଃ
ଏହି ସ୍ୱଭାବ ଥିବା ଯୁବତୀମାନେ କିପରି ସୁଖର କାରଣ ହେବେ? କାଳରେ କିଏ ନଷ୍ଟ ହୋଇନାହାଁ? ଗୌରବ ଚାହିଁ କିଏ ପାଇଛି?
ଶ୍ରିଯା ନ ଭ୍ରାମିତଃ କୋ ଵା ଯୋଷିଦ୍ଭିଃ କୋ ନ ଖଣ୍ଡିତଃ ସ୍ଵପ୍ନମାଯୋପମା ରାଜନ୍ ମଦଵିପ୍ଲୁତଚେତସଃ
ଶ୍ରୀରେ କିଏ ଭ୍ରମିତ ହୋଇନାହାଁ, ଯୁବତୀମାନେ କିଏ ଦ୍ୱାରା ହାନିତ ହୋଇନାହାଁ? ମଦରେ ଭିନ୍ନ ମନ ଥିଲେ ସତ୍ୟ ଏକ ସ୍ୱପ୍ନ କିମ୍ବା ମାୟା ଭଳି ହୁଏ, ହେ ରାଜନ।
ସୁଖାଯ ଯୋଷିତଃ କସ୍ଯ ଜ୍ଞାତ୍ଵୈତଦ୍ ଵିଜ୍ଵରୋ ଭଵ ଵିହାଯ ଶଂକରଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ ଗୌତମୀଂ ଵା ମହାମତେ ଦୁଃଖିନାଂ ଶରଣଂ ନାନ୍ଯଦ୍ ଵିଦ୍ଯତେ ଭୁଵନତ୍ରଯେ
ଯୁବତୀମାନେ କିଏ ପାଇଁ ସୁଖର ଉତ୍ସ? ଏହି କଥା ଜାଣି, ମହାମତି, ଚିନ୍ତା ଛାଡ଼; ଶିବ, ବିଷ୍ଣୁ କିମ୍ବା ଗଂଗା ଛଡ଼ା ଦୁଃଖୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତିନି ଲୋକରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଆଶ୍ରୟ ନାହିଁ।
ଏତଚ୍ ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତତୋ ରାଜା ଦୁଃଖଂ ସଂହୃତ୍ଯ ଯତ୍ନତଃ ଗୌତମ୍ଯା ମଧ୍ଯସଂସ୍ଥୋ ଽସାଵ୍ ଐଲଃ ପରମଧାର୍ମିକଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାଜା ଏଇଳ ଯତ୍ନ କରି ଦୁଃଖକୁ ଦୂର କଲେ; ସେ ଅତି ଧାର୍ମିକ ହୋଇ ଗଂଗା ମଧ୍ୟରେ ରହିଲେ।
ତତ୍ର ଚାରାଧଯାମ୍ ଆସ ଶିଵଂ ଦେଵଂ ଜନାର୍ଦନମ୍ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଭାସ୍କରଂ ଗଙ୍ଗାଂ ଦେଵାନ୍ ଅନ୍ଯାଂଶ୍ ଚ ଯତ୍ନତଃ
ସେଠାରେ ସେ ବଡ଼ ଉତ୍ସାହରେ ଶିବ, ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ବ୍ରହ୍ମା, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଗଙ୍ଗା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।
ଯୋ ଵିପନ୍ନୋ ନ ତୀର୍ଥାନି ଦେଵତାଶ୍ ଚ ନ ସେଵତେ ସ କାଲଵଶଗୋ ଜନ୍ତୁଃ କାଂ ଦଶାମ୍ ଅନୁଯାସ୍ଯତି
ଯେଉଁ ଲୋକ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ି ତୀର୍ଥ କିମ୍ବା ଦେବତାଙ୍କ ସେବା କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ କାଳର ଆଧୀନ ହୋଇ, କେମିତି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶାକୁ ପହଁଚିବେ?
ତଦୀଶ୍ଵରୈକଶରଣୋ ଗୌତମୀସେଵନୋତ୍ସୁକଃ ପରାଂ ଶ୍ରଦ୍ଧାମ୍ ଉପଗତଃ ସଂସାରାସ୍ଥାପରାଙ୍ମୁଖଃ
ଯିଏ ଏକମାତ୍ର ଭଗବାନଙ୍କ ଶରଣ ନେଇଛନ୍ତି, ଗୌତମୀ ନଦୀର ସେବାକୁ ଆଗ୍ରହୀ, ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ସଂସାର ଆସକ୍ତିରୁ ମୁହଁ ଫେରାଇଛନ୍ତି—
ଈଜେ ଯଜ୍ଞାଂଶ୍ ଚ ବହୁଲାନ୍ ଋତ୍ଵିଗ୍ଭିର୍ ବହୁଦକ୍ଷିଣାନ୍ ଵେଦଦ୍ଵୀପୋ ଽଭଵତ୍ ତେନ ଯଜ୍ଞଦ୍ଵୀପଃ ସ ଉଚ୍ଯତେ
ସେ ବହୁ ଜ୍ଞ କଲେ, ବହୁ ପୁରୋହିତଙ୍କ ସହିତ ଏବଂ ବହୁ ଦାନ ଦେଲେ। ଏହିପରି ତିନି ବେଦ ଆଚରଣର ଦ୍ବୀପ ହେଲେ, ଏହିକାରଣରୁ ଏହାକୁ ଯଜ୍ଞଦ୍ବୀପ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ପୌର୍ଣମାସ୍ଯାଂ ତୁ ଶର୍ଵର୍ଯାଂ ତତ୍ରାଯାତି ସଦୋର୍ଵଶୀ ତସ୍ଯ ଦୀପସ୍ଯ ଯଃ କୁର୍ଯାତ୍ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍ ଅଥୋ ନରଃ
ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ରାତିରେ ଉର୍ବଶୀ ସେଠାକୁ ଆସନ୍ତି; ସେ ସମୟରେ ଯିଏ ସେ ଦ୍ବୀପକୁ ପରିକ୍ରମା କରେ—
ପ୍ରଦକ୍ଷିଣୀକୃତା ତେନ ପୃଥିଵୀ ସାଗରାମ୍ବରା ଵେଦାନାଂ ସ୍ମରଣଂ ତତ୍ର ଯଜ୍ଞାନାଂ ସ୍ମରଣଂ ତଥା
ସେ ପରିକ୍ରମା ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀ, ସମୁଦ୍ର ଓ ଆକାଶ ମଧ୍ୟ ପରିକ୍ରମିତ ହୁଏ; ସେଠାରେ ବେଦ ଓ ଯଜ୍ଞର ସ୍ମୃତି ହୁଏ।
ସୁକୃତୀ ତତ୍ର ଯଃ କୁର୍ଯାଦ୍ ଵେଦଯଜ୍ଞଫଲଂ ଲଭେତ୍ ଐଲତୀର୍ଥଂ ତୁ ତଜ୍ ଜ୍ଞେଯଂ ତଦ୍ ଏଵ ଚ ପୁରୂରଵମ୍
ସେଠାରେ ଯିଏ ପୁଣ୍ୟ କାମ କରେ, ସେ ବେଦ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ; ସେଠିକୁ ଏଇଲତୀର୍ଥ ବୋଲି ଜାଣ, ଏହାକୁ ପୁରୁରବା ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ।
ଵାସିଷ୍ଠଂ ଚାପି ତତ୍ ତୁ ସ୍ଯାନ୍ ନିମ୍ନଭେଦଂ ତଦ୍ ଉଚ୍ଯତେ ଐଲେ ରାଜ୍ଞି ନ କିଂଚିତ୍ ସ୍ଯାନ୍ ନିମ୍ନଂ ସର୍ଵେଷୁ କର୍ମସୁ
ଏହାକୁ ବାସିଷ୍ଠ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ, ଏହା ନଦୀ ପଥର ବିଭାଗ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ; ଏଇଲ ରାଜାଙ୍କ ଶାସନରେ କୌଣସି କାମରେ ଏହି ବିଭାଗ ହୋଇନଥିଲା।
ଯଦ୍ ଏତନ୍ ନିମ୍ନମ୍ ଉର୍ଵଶ୍ଯାଂ ସର୍ଵଭାଵେନ ଵର୍ତନମ୍ ତଚ୍ ଚାପି ଭେଦିତଂ ନିମ୍ନଂ ଵସିଷ୍ଠେନ ଚ ଗଙ୍ଗଯା
ଉର୍ବଶୀଙ୍କ ସ୍ଥାନରେ ଏହି ନଦୀ ପଥର ବିଭାଗ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପଥ, ବାସିଷ୍ଠ ଓ ଗଙ୍ଗା ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ବିଭକ୍ତ ହୋଇଥିଲା।
ନିମ୍ନଭେଦମ୍ ଅଭୂତ୍ ତେନ ଦୃଷ୍ଟାଦୃଷ୍ଟେଷ୍ଟସିଦ୍ଧିଦମ୍ ତତ୍ର ସପ୍ତ ଶତାନ୍ଯ୍ ଆହୁସ୍ ତୀର୍ଥାନି ଗୁଣଵନ୍ତି ଚ
ଏହିପରି ନଦୀ ପଥର ବିଭାଗ ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ; ସେଠି ସାତ ଶତ ଗୁଣବତୀ ତୀର୍ଥ ଅଛି ବୋଲି କୁହନ୍ତି।