ଆହୁତ୍ଯନ୍ତରଦାନାଯ ହଵିର୍ ଦ୍ରଵ୍ଯଂ କରେ ଽଗ୍ରହୀତ୍ ଏତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଅନ୍ତରେ ଵହ୍ନିର୍ ଉପଶାନ୍ତୋ ଽଭଵତ୍ ତଦା
ପରବର୍ତ୍ତୀ ଆହୁତି ପାଇଁ ହବି ଦ୍ରବ୍ୟ ହାତରେ ନେଲେ; ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ନି ସେଇ ସମୟରେ ନିଭିଗଲା।
ତତଶ୍ ଚିନ୍ତାପରଃ କାଣ୍ଵଃ କର୍ତଵ୍ଯଂ କିଂ ଭଵେଦ୍ ଇତି ଅନ୍ତର୍ ଵିଚାରଯାମ୍ ଆସ ଵିଷାଦଂ ପରମଂ ଗତଃ
ତାପରେ କଣ୍ବ ଚିନ୍ତାରେ ଲୀନ ହେଲେ, କଣ କରିବି ବୋଲି ଭାବିଲେ; ମନ ମଧ୍ୟରେ ବିଚାର କରି ବଡ଼ ଦୁଃଖରେ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ଆହୁତ୍ଯୋଶ୍ ଚ ଦ୍ଵଯୋର୍ ମଧ୍ଯ ଉପଶାନ୍ତୋ ହୁତାଶନଃ ଅଗ୍ନ୍ଯନ୍ତରମ୍ ଉପାଦେଯଂ ଵୈଦିକଂ ଲୌକିକଂ ତଥା
ଦୁଇଟି ଆହୁତି ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ନି ନିଭିଗଲା; ଅନ୍ୟ ଅଗ୍ନି ନେବା ଉଚିତ, ବେଦିକ ଓ ସାଧାରଣ ଭାବେ।
କ୍ଵ ହୋଷ୍ଯଂ ସ୍ଯାଦ୍ ଦ୍ଵିତୀଯଂ ତୁ ଆହୁତ୍ଯନ୍ତରମ୍ ଏଵ ଚ ଏଵଂ ମୀମାଂସମାନେ ତୁ ଦୈଵୀ ଵାଗ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍ ତଦା
ଦ୍ୱିତୀୟ ଆହୁତି କେଉଁଠି ଦିଅଯିବ ଓ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଅଗ୍ନି କେଉଁଠି ମିଳିବ? ଏଭଳି ଭାବିବା ସମୟରେ ଦିବ୍ୟ ସ୍ୱର ଶୁଣାଗଲା।
ଅଗ୍ନ୍ଯନ୍ତରଂ ନୈଵ ତେ ଽତ୍ର ଉପାଦେଯଂ ଭଵିଷ୍ଯତି ଯାନି ତତ୍ର ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ଶକଲାନି ସମୀପତଃ
ଏଠାରେ ତୁମେ ଅନ୍ୟ ଅଗ୍ନି ନେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏଠାରେ ଯେଉଁ ଅଂଶ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ଯଥେଷ୍ଟ।
ଅର୍ଧଦଗ୍ଧେଷୁ କାଷ୍ଠେଷୁ ଵିପ୍ରରାଜ ପ୍ରହୂଯତାମ୍ ନେତ୍ଯ୍ ଉଵାଚ ତଦା କାଣ୍ଵଃ ସୈଵ ଵାଗ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍ ପୁନଃ
ଅର୍ଦ୍ଧଦଗ୍ଧ କାଠିରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ରାଜା, ଆହୁତି ଦିଅ; କଣ୍ବ କହିଲେ 'ନା', କିନ୍ତୁ ସେଇ ଦିବ୍ୟ ସ୍ୱର ପୁଣି କହିଲା।
ଅଗ୍ନେଃ ପୁତ୍ରୋ ହିରଣ୍ଯସ୍ ତୁ ପିତା ପୁତ୍ରଃ ସ ଏଵ ତୁ ପୁତ୍ରେ ଦତ୍ତଂ ପ୍ରିଯାଯୈଵ ପିତୁଃ ପ୍ରୀତ୍ଯୈ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଅଗ୍ନିର ପୁଅ ହିରଣ୍ୟ, ବାପା ମଧ୍ୟ ପୁଅ; ପୁଅକୁ ଯାହା ଦିଆଯିବ, ପ୍ରିୟ ପାଇଁ, ସେଟି ବାପାଙ୍କ ପ୍ରୀତି ପାଇଁ ହେବ।
ପିତ୍ରେ ଦେଯଂ ସୁତେ ଦଦ୍ଯାତ୍ କୋଟିପ୍ରୀତିଗୁଣଂ ଭଵେତ୍ ଦୈଵୀ ଵାଗ୍ ଅବ୍ରଵୀଦ୍ ଏଵଂ ତତଃ ସର୍ଵେ ମହର୍ଷଯଃ
ବାପାକୁ ଦେବା ଉଚିତ, ପୁଅ ମଧ୍ୟ ଦେଉ; ଏହା କୋଟିଗୁଣ ପ୍ରୀତି ଦେଇଥାଏ। ଏଭଳି ଦିବ୍ୟ ସ୍ୱର କହିଲା, ତାପରେ ସମସ୍ତ ମହାର୍ଷିମାନେ।
ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ଧର୍ମସର୍ଵସ୍ଵଂ ତଥା ଚକ୍ରୁର୍ ଯଥୋଦିତମ୍ ଏତଜ୍ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଜଗତ୍ଯ୍ ଅତ୍ର ପୁତ୍ରେ ଦତ୍ତଂ ପିତୁର୍ ଭଵେତ୍
ଧର୍ମର ସମସ୍ତ ମୂଳ୍ୟକୁ ନିଶ୍ଚିତ କରି, ଯେପରି ଉଚ୍ଚାରିତ ହୋଇଛି, ସେମାନେ ତାହା ଅନୁସରଣ କଲେ । ଏହି ଜଗତରେ, ଏହି ଜ୍ଞାନ ରଖି, ପୁଅକୁ ଯାହା ଦିଆଯାଏ, ସେ ଜିନିଷ ପିତାଙ୍କର ହୁଏ ।
ଅପତ୍ଯାଦ୍ଯୁପକାରେଣ ପିତ୍ରୋଃ ପ୍ରୀତିର୍ ଯଥା ଭଵେତ୍ ତଥା ନାନ୍ଯେନ କେନାପି ଜଗତ୍ଯ୍ ଏତଦ୍ ଧି ଵିଶ୍ରୁତମ୍
ପୁଅ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପକାର ଦ୍ୱାରା ପିତାମାତାଙ୍କର ସ୍ନେହ ଯେପରି ହେବା ଉଚିତ, ସେପରି ହୁଏ; ଏହି ଜଗତରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟରେ ଏହି ସ୍ନେହ ହୁଏ ନାହିଁ — ଏହା ସବୁଠି ଚିରପରିଚିତ ।
ସୁପ୍ରସିଦ୍ଧଂ ଜଗତ୍ଯ୍ ଏତତ୍ ସର୍ଵଲୋକେଷୁ ପୂଜିତମ୍ ତସ୍ମିନ୍ ଦତ୍ତେ ଭଵେତ୍ ପୁଣ୍ଯଂ ସର୍ଵଂ କୋଟିଗୁଣଂ ସୁତ
ଏହି ଜଗତରେ ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପୂଜିତ । ସେଠାରେ ଦାନ କଲେ, ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ କୋଟି ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ବୃଦ୍ଧି ପାଏ, ପୁଅ ।
ମନୋଗ୍ଲାନିନିଵୃତ୍ତିଶ୍ ଚ ଜାଯତେ ଚ ମହତ୍ ସୁଖମ୍ ପୁନର୍ ଅପ୍ଯ୍ ଆହ ସା ଵାଣୀ କାଣ୍ଵେ ଽସ୍ମିଂସ୍ ତୀର୍ଥ ଉତ୍ତମେ
ମନର କ୍ଲାନି ଦୂର ହୁଏ ଏବଂ ବଡ଼ ସୁଖ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ପୁନି, ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କାଣ୍ବ ତୀରେ ଏହି କଥା ଆଉଥର କହାଯାଇଥିଲା ।
ଅଭଵତ୍ ତନ୍ ମହତ୍ ତୀର୍ଥଂ କାଣ୍ଵ ପୁଣ୍ଯପ୍ରଭାଵତଃ ଲୋକତ୍ରଯାଶ୍ରଯାଶେଷତୀର୍ଥେଭ୍ଯୋ ଽପି ମହାଫଲମ୍
ହେ କାଣ୍ବ, ସେଠି ତୀର ତାହାର ପୁଣ୍ୟର ପ୍ରଭାବରେ ବଡ଼ ତୀର ହେଲା; ଏହା ତିନି ଜଗତର ସମସ୍ତ ତୀର ଠାରୁ ବଡ଼ ଫଳ ଦେଇଥାଏ ।
ସ୍ନାନଦାନାଦିକଂ କିଂଚିଦ୍ ଭକ୍ତ୍ଯା କୁର୍ଵନ୍ ସମାହିତଃ ଫଲଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସ୍ଯ୍ ଅଶେଷେଣ ସର୍ଵଂ କୋଟିଗୁଣଂ ମୁନେ
ଏଠି ଯେକୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ — ସ୍ନାନ, ଦାନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ — ଭକ୍ତି ଓ ଏକାଗ୍ରତା ସହ କରିଲେ, ତୁମେ ସମସ୍ତ ଫଳକୁ କୋଟି ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ କରିବା, ମୁନି ।
ଯତ୍ କିଂଚିତ୍ କ୍ରିଯତେ ଚାତ୍ର ସ୍ନାନଦାନାଦିକଂ ନରୈଃ ସର୍ଵଂ କୋଟିଗୁଣଂ ଵିଦ୍ଯାତ୍ କୋଟିତୀର୍ଥଂ ତତୋ ଵିଦୁଃ
ଏଠି ଲୋକମାନେ କରୁଥିବା ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ — ସ୍ନାନ, ଦାନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ — ସମସ୍ତ ଫଳ କୋଟି ଗୁଣ ହୁଏ ବୋଲି ଜାଣ; ଏହି ତୀରକୁ 'କୋଟିତୀର' ବୋଲି ଚିହ୍ନାଯାଏ ।
ଯତ୍ରୈତଦ୍ ଵୃତ୍ତମ୍ ଆଗ୍ନେଯଂ କାଣ୍ଵଂ ପୌତ୍ରଂ ହିରଣ୍ଯକମ୍ ଵାଣୀସଂଜ୍ଞଂ କୋଟିତୀର୍ଥଂ କୋଟିତୀର୍ଥଫଲଂ ଯତଃ
ଯେଠି ଏହି ଘଟଣା — ଆଗ୍ନେୟ, କାଣ୍ବ ଓ ସୁନା ପୁଅ ଭାଣୀ — ଘଟିଥିଲା, ସେଠି ହେଉଛି 'କୋଟିତୀର', କାରଣ ଏଠି କୋଟି ତୀରର ଫଳ ମିଳେ ।
କୋଟିତୀର୍ଥସ୍ଯ ମାହାତ୍ମ୍ଯମ୍ ଅତ୍ର ଵକ୍ତୁଂ ନ ଶକ୍ଯତେ ଵାଚସ୍ପତିପ୍ରଭୃତିଭିର୍ ଅଥଵାନ୍ଯୈଃ ସୁରୈର୍ ଅପି
କୋଟିତୀରର ମହତ୍ତ୍ୱ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବାକୁ ବାଚସ୍ପତି ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସମର୍ଥ ନୁହନ୍ତି ।
ଯତ୍ରାନୁଷ୍ଠୀଯମାନଂ ହି ସର୍ଵଂ କର୍ମ ଯଥା ତଥା ଗୋଦାଵର୍ଯାଃ ପ୍ରସାଦେନ ସର୍ଵଂ କୋଟିଗୁଣଂ ଭଵେତ୍
ଏଠି ଯେକୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ, ଯେପରି କରାଯାଏ, ଗୋଦାବରୀଙ୍କର କୃପାରେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କୋଟି ଗୁଣ ହୁଏ ।
କୋଟିତୀର୍ଥେ ଦ୍ଵିଜାଗ୍ର୍ଯାଯ ଗାମ୍ ଏକାଂ ଯଃ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି ତସ୍ଯ ତୀର୍ଥସ୍ଯ ମାହାତ୍ମ୍ଯାଦ୍ ଗୋକୋଟିଫଲମ୍ ଅଶ୍ନୁତେ
କୋଟିତୀରରେ ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଏକଟି ଗାଁ ଦେଇଥିବା ଜଣେ, ସେ ତୀରର ମହତ୍ତ୍ୱରେ ଗୋକୋଟି ଫଳ ପାଏ ।
ତସ୍ମିଂସ୍ ତୀର୍ଥେ ଶୁଚିର୍ ଭୂତ୍ଵା ଭୂମିଦାନଂ କରୋତି ଯଃ ଶ୍ରଦ୍ଧାଯୁକ୍ତେନ ମନସା ସ୍ଯାତ୍ ତତ୍କୋଟିଗୁଣୋତ୍ତରମ୍
ସେଠି ପବିତ୍ର ହୋଇ, ଯେଉଁଠି ଜଣେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହ ଭୂମି ଦାନ କରେ, ସେ ତାହାର ଫଳ କୋଟି ଗୁଣ ଅଧିକ ପାଏ ।
ସର୍ଵତ୍ର ଗୌତମୀତୀରେ ପିତୄଣାଂ ଦାନମ୍ ଉତ୍ତମମ୍ ଵିଶେଷତଃ କୋଟିତୀର୍ଥେ ତଦ୍ ଅନନ୍ତଫଲପ୍ରଦମ୍ ଅତ୍ରୈକନ୍ଯୂନପଞ୍ଚାଶତ୍ ତୀର୍ଥାନି ମୁନଯୋ ଵିଦୁଃ
ଗୌତମୀ ତୀରରେ ସମସ୍ତଠି ପିତୃଦେବଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନ ଦିଆଯାଏ; ବିଶେଷ କରି କୋଟିତୀରରେ, ଏହା ଅନନ୍ତ ଫଳ ଦେଇଥାଏ । ଏଠି, ଏକ କମି ୫୦ ତୀର ଅଛି ବୋଲି ମୁନିମାନେ ଜାଣନ୍ତି ।
ନାରସିଂହମ୍ ଇତି ଖ୍ଯାତଂ ଗଙ୍ଗାଯା ଉତ୍ତରେ ତଟେ ତସ୍ଯାନୁଭାଵଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସର୍ଵରକ୍ଷାଵିଧାଯକମ୍
ଗଙ୍ଗାର ଉତ୍ତର ତୀରରେ 'ନରସିଂହ' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ତୀର; ଏହାର ପ୍ରଭାବ, ଯାହା ସମସ୍ତ ରକ୍ଷା ଦେଇଥାଏ, ମୁଁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି ।
ହିରଣ୍ଯକଶିପୁଃ ପୂର୍ଵମ୍ ଅଭଵଦ୍ ବଲିନାଂ ଵରଃ ତପସା ଵିକ୍ରମେଣାପି ଦେଵାନାମ୍ ଅପରାଜିତଃ
ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ପୂର୍ବେ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲେ; ତାପସ୍ୟା ଓ ପ୍ରଭାବରେ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଜିତିପାରିଲେ ନାହିଁ ।
ହରିଭକ୍ତାତ୍ମଜଦ୍ଵେଷକଲୁଷୀକୃତମାନସଃ ଆଵିର୍ଭୂଯ ସଭାସ୍ତମ୍ଭାଦ୍ ଵିଶ୍ଵାତ୍ମତ୍ଵଂ ପ୍ରଦର୍ଶଯନ୍
ହରିଭକ୍ତ ପୁଅଙ୍କୁ ଘୃଣା କରି ତାଙ୍କର ମନ ଅଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା; ସଭାର ଥମ୍ଭାରୁ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇ, ସେ ନିଜର ସମସ୍ତ ଜଗତର ସ୍ୱରୂପ ଦେଖାଇଲେ ।
ତଂ ହତ୍ଵା ନରସିଂହସ୍ ତତ୍ସୈନ୍ଯମ୍ ଅଦ୍ରାଵଯତ୍ ତଦା ସର୍ଵାନ୍ ହତ୍ଵା ମହାଦୈତ୍ଯାନ୍ କ୍ରମେଣାଜୌ ମହାମୃଗଃ
ତାଙ୍କୁ ମାରି, ନରସିଂହ ତାଙ୍କର ସେନାକୁ ଦୂର କଲେ; ପରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଏକେକରି ସମସ୍ତ ବଡ଼ ଦେତ୍ୟମାନେ ମାରି, ମହାମୃଗ ହେଲେ —
ରସାତଲସ୍ଥାଞ୍ ଶତ୍ରୂଂଶ୍ ଚ ଜିତ୍ଵା ସ୍ଵର୍ଲୋକମ୍ ଈଯିଵାନ୍ ତତ୍ର ଜିତ୍ଵା ଭୁଵଂ ଗତ୍ଵା ଦୈତ୍ଯାନ୍ ହତ୍ଵା ନଗସ୍ଥିତାନ୍
ପାତାଳରେ ଥିବା ଶତ୍ରୁମାନେ ଜିତି, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ; ସେଠି ଜିତି, ପୃଥିବୀକୁ ଆସି, ପାହାଡ଼ରେ ଥିବା ଦେତ୍ୟମାନେ ମାରିଦେଲେ ।
ସମୁଦ୍ରସ୍ଥାନ୍ ନଦୀସଂସ୍ଥାନ୍ ଗ୍ରାମସ୍ଥାନ୍ ଵନଵାସିନଃ ନାନାରୂପଧରାନ୍ ଦୈତ୍ଯାନ୍ ନିଜଘାନ ମୃଗାକୃତିଃ
ପ୍ରଭୁ ମୃଗ ଆକୃତି ଧରି, ସମୁଦ୍ର, ନଦୀ, ଗ୍ରାମ ଓ ଜଙ୍ଗଲରେ ବସୁଥିବା, ନାନା ରୂପ ନେଇଥିବା ଦେତ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ନିଜେ ହତ୍ୟା କଲେ।
ଆକାଶଗାନ୍ ଵାଯୁସଂସ୍ଥାଞ୍ ଜ୍ଯୋତିର୍ଲୋକମ୍ ଉପାଗତାନ୍ ଵଜ୍ରପାତାଧିକନଖଃ ସମୁଦ୍ଧୂତମହାସଟଃ
ତାଙ୍କର ନଖ ହେଲା ବଜ୍ର ଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ରୂଦ୍ର ମୁଣ୍ଡ ଫୁଲି ଉଠିଥିଲା; ସେ ଆକାଶରେ ଚଳିଥିବା, ପବନରେ ବସୁଥିବା ଓ ଆଲୋକ ଲୋକକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ଦେତ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ନିଜ ନଖ ଦ୍ୱାରା ଦଳି ଦେଲେ।
ଦୈତ୍ଯଗର୍ଭସ୍ରାଵିଗର୍ଜୀ ନିର୍ଜିତାଶେଷରାକ୍ଷସଃ ମହାନାଦୈର୍ ଵୀକ୍ଷିତୈଶ୍ ଚ ପ୍ରଲଯାନଲସଂନିଭୈଃ
ଦେତ୍ୟ ଗର୍ଭର ଦହାଡ଼ ଭଳି ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ରାଉଡ଼ି କରି, ସେ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେଙ୍କୁ ଜିତିଲେ; ତାଙ୍କର ଦେଖା ଏକ ପ୍ରଳୟ ଅଗ୍ନିର ଦହାଡ଼ ଭଳି ଭୟଙ୍କର ଥିଲା।
ଚପେଟୈର୍ ଅଙ୍ଗଵିକ୍ଷେପୈର୍ ଅସୁରାନ୍ ପର୍ଯଚୂର୍ଣଯତ୍ ଏଵଂ ହତ୍ଵା ବହୁଵିଧାନ୍ ଗୌତମୀମ୍ ଅଗମଦ୍ ଧରିଃ
ତାଙ୍କର ହାତର ଚାପେଟ ଓ ଦେହର ଭୟଙ୍କର ଚଳାଚଳରେ, ସେ ଅସୁରମାନେଙ୍କୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ; ଏଭଳି ଅନେକ ପ୍ରକାର ଦେତ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରି, ହରି ଗୌତମୀ ନଦୀକୁ ଗଲେ।