ଭଵେତାଂ ଦିଵ୍ଯରୂପେ ଵାଂ ଗଙ୍ଗଯା ସଂଗତେ ଯଦା ତଚ୍ଛାପାତ୍ ତେ ନଦୀରୂପେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ସଂବଭୂଵତୁଃ
ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଗଙ୍ଗା ସହିତ ମିଳିଥିଲେ, ସେ ଶାପର ପ୍ରଭାବରେ ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ତୁରନ୍ତ ନଦୀର ରୂପ ନେଇଗଲେ।
ଅପ୍ସରୋଯୁଗମ୍ ଆଖ୍ଯାତଂ ନଦୀଦ୍ଵଯମ୍ ଅତୋ ଽଭଵତ୍ ତାଭ୍ଯାଂ ପରସ୍ପରଂ ଚାପି ତାଭ୍ଯାଂ ଗଙ୍ଗାସୁସଂଗମଃ
ସେ ଦୁଇ ଅପ୍ସରା ଦୁଇଟି ନଦୀ ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲେ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକତା ହେଲା, ଏବଂ ଗଙ୍ଗା ଓ ଅସୁ ସହିତ ମିଳନ ହେଲା।
ସର୍ଵଲୋକେଷୁ ଵିଖ୍ଯାତୋ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିପ୍ରଦଃ ଶିଵଃ ତତ୍ରାସ୍ତେ ଦୃଷ୍ଟ ଏଵାସୌ ସର୍ଵସିଦ୍ଧିପ୍ରଦାଯକଃ
ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଶିବ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥିବା; ସେଠାରେ ସେ ବସିଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥିବା ଦୃଶ୍ୟମାନ।
ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ତୁ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମୁଚ୍ଯତେ ସର୍ଵବନ୍ଧନାତ୍
ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ଓ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ସମସ୍ତ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
କୋଟିତୀର୍ଥମ୍ ଇତି ଖ୍ଯାତଂ ଗଙ୍ଗାଯା ଦକ୍ଷିଣେ ତଟେ ଯସ୍ଯାନୁସ୍ମରଣାଦ୍ ଏଵ ସର୍ଵପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
ଗଙ୍ଗାର ଦକ୍ଷିଣ ତଟରେ ଯାହା କୋଟିତୀର୍ଥ ଭାବେ ପରିଚିତ, କେବଳ ତାହାକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ଯତ୍ର କୋଟୀଶ୍ଵରୋ ଦେଵଃ ସର୍ଵଂ କୋଟିଗୁଣଂ ଭଵେତ୍ କୋଟିଦ୍ଵଯଂ ତତ୍ର ପୂର୍ଣଂ ତୀର୍ଥାନାଂ ଶୁଭଦାଯିନାମ୍
ଯେଉଁଠାରେ କୋଟିଶ୍ୱର ଦେବତା ବସିଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ସମସ୍ତ କିଛି କୋଟିଗୁଣ ହୋଇଯାଏ; ସେଠାରେ ଦୁଇ କୋଟି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଅଛି।
ତତ୍ର ଵ୍ଯୁଷ୍ଟିଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶୃଣୁ ନାରଦ ତନ୍ମନାଃ କଣ୍ଵସ୍ଯ ତୁ ସୁତୋ ଜ୍ଯେଷ୍ଠୋ ବାହ୍ଲୀକ ଇତି ଵିଶ୍ରୁତଃ
ସେଠାରେ ମୁଁ ଏହି କଥା କହିବି; ନାରଦ, ମନ ଦେଇ ଶୁଣ। କଣ୍ବଙ୍କ ବଡ଼ ପୁଅ ବାହ୍ଳୀକ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
କାଣ୍ଵଶ୍ ଚେତି ଜନୈଃ ଖ୍ଯାତୋ ଵେଦଵେଦାଙ୍ଗପାରଗଃ ଇଷ୍ଟୀଃ ପାର୍ଵାଯଣାନୀର୍ ଯାଃ ସଭାର୍ଯୋ ଵେଦପାରଗଃ
କଣ୍ବ ନାମକ ବ୍ୟକ୍ତି ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ; ସେ ତାଙ୍କର ଜନ୍ମା ଛାଡ଼ି ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ବେଦ ଅନୁସାରେ ଯଜ୍ଞ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ।
କୁର୍ଵନ୍ନ୍ ଆସ୍ତେ ସ ଗୌତମ୍ଯାସ୍ ତୀରସ୍ଥୋ ଲୋକପୂଜିତଃ ପ୍ରାତଃକାଲେ ସଭାର୍ଯୋ ଽସୌ ଜୁହ୍ଵଦ୍ ଅଗ୍ନୌ ସମାହିତଃ
ସେ ଗୌତମୀ ନଦୀ କୂଳରେ ବସିଥିଲେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ; ପ୍ରଭାତେ ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ଅଗ୍ନିକୁ ଆହୁତି ଦେଉଥିଲେ, ମନ ଏକାଗ୍ର କରି।
ସର୍ଵଦାସ୍ତେ କଦାଚିତ୍ ତୁ ହଵନାଯ ସମୁଦ୍ଯତଃ ଏକାହୁତିଂ ସ ହୁତ୍ଵା ତୁ ସମିଦ୍ଧେ ହଵ୍ଯଵାହନେ
ସେ ସଦା ରହୁଥିଲେ, କେବେ କେବେ ହବନ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉଥିଲେ; ଏକ ଆହୁତି ଦେଇ ସଜାଗ ଅଗ୍ନିରେ ହବନ କଲେ।
ଆହୁତ୍ଯନ୍ତରଦାନାଯ ହଵିର୍ ଦ୍ରଵ୍ଯଂ କରେ ଽଗ୍ରହୀତ୍ ଏତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଅନ୍ତରେ ଵହ୍ନିର୍ ଉପଶାନ୍ତୋ ଽଭଵତ୍ ତଦା
ପରବର୍ତ୍ତୀ ଆହୁତି ପାଇଁ ହବି ଦ୍ରବ୍ୟ ହାତରେ ନେଲେ; ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ନି ସେଇ ସମୟରେ ନିଭିଗଲା।
ତତଶ୍ ଚିନ୍ତାପରଃ କାଣ୍ଵଃ କର୍ତଵ୍ଯଂ କିଂ ଭଵେଦ୍ ଇତି ଅନ୍ତର୍ ଵିଚାରଯାମ୍ ଆସ ଵିଷାଦଂ ପରମଂ ଗତଃ
ତାପରେ କଣ୍ବ ଚିନ୍ତାରେ ଲୀନ ହେଲେ, କଣ କରିବି ବୋଲି ଭାବିଲେ; ମନ ମଧ୍ୟରେ ବିଚାର କରି ବଡ଼ ଦୁଃଖରେ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ଆହୁତ୍ଯୋଶ୍ ଚ ଦ୍ଵଯୋର୍ ମଧ୍ଯ ଉପଶାନ୍ତୋ ହୁତାଶନଃ ଅଗ୍ନ୍ଯନ୍ତରମ୍ ଉପାଦେଯଂ ଵୈଦିକଂ ଲୌକିକଂ ତଥା
ଦୁଇଟି ଆହୁତି ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ନି ନିଭିଗଲା; ଅନ୍ୟ ଅଗ୍ନି ନେବା ଉଚିତ, ବେଦିକ ଓ ସାଧାରଣ ଭାବେ।
କ୍ଵ ହୋଷ୍ଯଂ ସ୍ଯାଦ୍ ଦ୍ଵିତୀଯଂ ତୁ ଆହୁତ୍ଯନ୍ତରମ୍ ଏଵ ଚ ଏଵଂ ମୀମାଂସମାନେ ତୁ ଦୈଵୀ ଵାଗ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍ ତଦା
ଦ୍ୱିତୀୟ ଆହୁତି କେଉଁଠି ଦିଅଯିବ ଓ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଅଗ୍ନି କେଉଁଠି ମିଳିବ? ଏଭଳି ଭାବିବା ସମୟରେ ଦିବ୍ୟ ସ୍ୱର ଶୁଣାଗଲା।
ଅଗ୍ନ୍ଯନ୍ତରଂ ନୈଵ ତେ ଽତ୍ର ଉପାଦେଯଂ ଭଵିଷ୍ଯତି ଯାନି ତତ୍ର ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ଶକଲାନି ସମୀପତଃ
ଏଠାରେ ତୁମେ ଅନ୍ୟ ଅଗ୍ନି ନେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏଠାରେ ଯେଉଁ ଅଂଶ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ଯଥେଷ୍ଟ।
ଅର୍ଧଦଗ୍ଧେଷୁ କାଷ୍ଠେଷୁ ଵିପ୍ରରାଜ ପ୍ରହୂଯତାମ୍ ନେତ୍ଯ୍ ଉଵାଚ ତଦା କାଣ୍ଵଃ ସୈଵ ଵାଗ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍ ପୁନଃ
ଅର୍ଦ୍ଧଦଗ୍ଧ କାଠିରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ରାଜା, ଆହୁତି ଦିଅ; କଣ୍ବ କହିଲେ 'ନା', କିନ୍ତୁ ସେଇ ଦିବ୍ୟ ସ୍ୱର ପୁଣି କହିଲା।
ଅଗ୍ନେଃ ପୁତ୍ରୋ ହିରଣ୍ଯସ୍ ତୁ ପିତା ପୁତ୍ରଃ ସ ଏଵ ତୁ ପୁତ୍ରେ ଦତ୍ତଂ ପ୍ରିଯାଯୈଵ ପିତୁଃ ପ୍ରୀତ୍ଯୈ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଅଗ୍ନିର ପୁଅ ହିରଣ୍ୟ, ବାପା ମଧ୍ୟ ପୁଅ; ପୁଅକୁ ଯାହା ଦିଆଯିବ, ପ୍ରିୟ ପାଇଁ, ସେଟି ବାପାଙ୍କ ପ୍ରୀତି ପାଇଁ ହେବ।
ପିତ୍ରେ ଦେଯଂ ସୁତେ ଦଦ୍ଯାତ୍ କୋଟିପ୍ରୀତିଗୁଣଂ ଭଵେତ୍ ଦୈଵୀ ଵାଗ୍ ଅବ୍ରଵୀଦ୍ ଏଵଂ ତତଃ ସର୍ଵେ ମହର୍ଷଯଃ
ବାପାକୁ ଦେବା ଉଚିତ, ପୁଅ ମଧ୍ୟ ଦେଉ; ଏହା କୋଟିଗୁଣ ପ୍ରୀତି ଦେଇଥାଏ। ଏଭଳି ଦିବ୍ୟ ସ୍ୱର କହିଲା, ତାପରେ ସମସ୍ତ ମହାର୍ଷିମାନେ।
ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ଧର୍ମସର୍ଵସ୍ଵଂ ତଥା ଚକ୍ରୁର୍ ଯଥୋଦିତମ୍ ଏତଜ୍ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଜଗତ୍ଯ୍ ଅତ୍ର ପୁତ୍ରେ ଦତ୍ତଂ ପିତୁର୍ ଭଵେତ୍
ଧର୍ମର ସମସ୍ତ ମୂଳ୍ୟକୁ ନିଶ୍ଚିତ କରି, ଯେପରି ଉଚ୍ଚାରିତ ହୋଇଛି, ସେମାନେ ତାହା ଅନୁସରଣ କଲେ । ଏହି ଜଗତରେ, ଏହି ଜ୍ଞାନ ରଖି, ପୁଅକୁ ଯାହା ଦିଆଯାଏ, ସେ ଜିନିଷ ପିତାଙ୍କର ହୁଏ ।
ଅପତ୍ଯାଦ୍ଯୁପକାରେଣ ପିତ୍ରୋଃ ପ୍ରୀତିର୍ ଯଥା ଭଵେତ୍ ତଥା ନାନ୍ଯେନ କେନାପି ଜଗତ୍ଯ୍ ଏତଦ୍ ଧି ଵିଶ୍ରୁତମ୍
ପୁଅ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପକାର ଦ୍ୱାରା ପିତାମାତାଙ୍କର ସ୍ନେହ ଯେପରି ହେବା ଉଚିତ, ସେପରି ହୁଏ; ଏହି ଜଗତରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟରେ ଏହି ସ୍ନେହ ହୁଏ ନାହିଁ — ଏହା ସବୁଠି ଚିରପରିଚିତ ।
ସୁପ୍ରସିଦ୍ଧଂ ଜଗତ୍ଯ୍ ଏତତ୍ ସର୍ଵଲୋକେଷୁ ପୂଜିତମ୍ ତସ୍ମିନ୍ ଦତ୍ତେ ଭଵେତ୍ ପୁଣ୍ଯଂ ସର୍ଵଂ କୋଟିଗୁଣଂ ସୁତ
ଏହି ଜଗତରେ ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପୂଜିତ । ସେଠାରେ ଦାନ କଲେ, ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ କୋଟି ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ବୃଦ୍ଧି ପାଏ, ପୁଅ ।
ମନୋଗ୍ଲାନିନିଵୃତ୍ତିଶ୍ ଚ ଜାଯତେ ଚ ମହତ୍ ସୁଖମ୍ ପୁନର୍ ଅପ୍ଯ୍ ଆହ ସା ଵାଣୀ କାଣ୍ଵେ ଽସ୍ମିଂସ୍ ତୀର୍ଥ ଉତ୍ତମେ
ମନର କ୍ଲାନି ଦୂର ହୁଏ ଏବଂ ବଡ଼ ସୁଖ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ପୁନି, ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କାଣ୍ବ ତୀରେ ଏହି କଥା ଆଉଥର କହାଯାଇଥିଲା ।
ଅଭଵତ୍ ତନ୍ ମହତ୍ ତୀର୍ଥଂ କାଣ୍ଵ ପୁଣ୍ଯପ୍ରଭାଵତଃ ଲୋକତ୍ରଯାଶ୍ରଯାଶେଷତୀର୍ଥେଭ୍ଯୋ ଽପି ମହାଫଲମ୍
ହେ କାଣ୍ବ, ସେଠି ତୀର ତାହାର ପୁଣ୍ୟର ପ୍ରଭାବରେ ବଡ଼ ତୀର ହେଲା; ଏହା ତିନି ଜଗତର ସମସ୍ତ ତୀର ଠାରୁ ବଡ଼ ଫଳ ଦେଇଥାଏ ।
ସ୍ନାନଦାନାଦିକଂ କିଂଚିଦ୍ ଭକ୍ତ୍ଯା କୁର୍ଵନ୍ ସମାହିତଃ ଫଲଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସ୍ଯ୍ ଅଶେଷେଣ ସର୍ଵଂ କୋଟିଗୁଣଂ ମୁନେ
ଏଠି ଯେକୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ — ସ୍ନାନ, ଦାନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ — ଭକ୍ତି ଓ ଏକାଗ୍ରତା ସହ କରିଲେ, ତୁମେ ସମସ୍ତ ଫଳକୁ କୋଟି ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ କରିବା, ମୁନି ।
ଯତ୍ କିଂଚିତ୍ କ୍ରିଯତେ ଚାତ୍ର ସ୍ନାନଦାନାଦିକଂ ନରୈଃ ସର୍ଵଂ କୋଟିଗୁଣଂ ଵିଦ୍ଯାତ୍ କୋଟିତୀର୍ଥଂ ତତୋ ଵିଦୁଃ
ଏଠି ଲୋକମାନେ କରୁଥିବା ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ — ସ୍ନାନ, ଦାନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ — ସମସ୍ତ ଫଳ କୋଟି ଗୁଣ ହୁଏ ବୋଲି ଜାଣ; ଏହି ତୀରକୁ 'କୋଟିତୀର' ବୋଲି ଚିହ୍ନାଯାଏ ।
ଯତ୍ରୈତଦ୍ ଵୃତ୍ତମ୍ ଆଗ୍ନେଯଂ କାଣ୍ଵଂ ପୌତ୍ରଂ ହିରଣ୍ଯକମ୍ ଵାଣୀସଂଜ୍ଞଂ କୋଟିତୀର୍ଥଂ କୋଟିତୀର୍ଥଫଲଂ ଯତଃ
ଯେଠି ଏହି ଘଟଣା — ଆଗ୍ନେୟ, କାଣ୍ବ ଓ ସୁନା ପୁଅ ଭାଣୀ — ଘଟିଥିଲା, ସେଠି ହେଉଛି 'କୋଟିତୀର', କାରଣ ଏଠି କୋଟି ତୀରର ଫଳ ମିଳେ ।
କୋଟିତୀର୍ଥସ୍ଯ ମାହାତ୍ମ୍ଯମ୍ ଅତ୍ର ଵକ୍ତୁଂ ନ ଶକ୍ଯତେ ଵାଚସ୍ପତିପ୍ରଭୃତିଭିର୍ ଅଥଵାନ୍ଯୈଃ ସୁରୈର୍ ଅପି
କୋଟିତୀରର ମହତ୍ତ୍ୱ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବାକୁ ବାଚସ୍ପତି ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସମର୍ଥ ନୁହନ୍ତି ।
ଯତ୍ରାନୁଷ୍ଠୀଯମାନଂ ହି ସର୍ଵଂ କର୍ମ ଯଥା ତଥା ଗୋଦାଵର୍ଯାଃ ପ୍ରସାଦେନ ସର୍ଵଂ କୋଟିଗୁଣଂ ଭଵେତ୍
ଏଠି ଯେକୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ, ଯେପରି କରାଯାଏ, ଗୋଦାବରୀଙ୍କର କୃପାରେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କୋଟି ଗୁଣ ହୁଏ ।
କୋଟିତୀର୍ଥେ ଦ୍ଵିଜାଗ୍ର୍ଯାଯ ଗାମ୍ ଏକାଂ ଯଃ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି ତସ୍ଯ ତୀର୍ଥସ୍ଯ ମାହାତ୍ମ୍ଯାଦ୍ ଗୋକୋଟିଫଲମ୍ ଅଶ୍ନୁତେ
କୋଟିତୀରରେ ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଏକଟି ଗାଁ ଦେଇଥିବା ଜଣେ, ସେ ତୀରର ମହତ୍ତ୍ୱରେ ଗୋକୋଟି ଫଳ ପାଏ ।
ତସ୍ମିଂସ୍ ତୀର୍ଥେ ଶୁଚିର୍ ଭୂତ୍ଵା ଭୂମିଦାନଂ କରୋତି ଯଃ ଶ୍ରଦ୍ଧାଯୁକ୍ତେନ ମନସା ସ୍ଯାତ୍ ତତ୍କୋଟିଗୁଣୋତ୍ତରମ୍
ସେଠି ପବିତ୍ର ହୋଇ, ଯେଉଁଠି ଜଣେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହ ଭୂମି ଦାନ କରେ, ସେ ତାହାର ଫଳ କୋଟି ଗୁଣ ଅଧିକ ପାଏ ।