ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଚାପି ତସ୍ଯୈଵ ଭାର୍ଯା ଯା ଵୃଷପର୍ଵଜା ଦେଵଯାନୀ ଶୁକ୍ରସୁତା ଦ୍ଵୌ ପୁତ୍ରୌ ସମଜୀଜନତ୍
ଶର୍ମିଷ୍ଠା, ବୃଷପର୍ବାଙ୍କ ଝିଅ, ସେମାନଙ୍କର ଦ୍ୱିତୀୟ ରାଣୀ ହେଲେ। ଦେବୟାନୀ, ଶୁକ୍ରଙ୍କ ଝିଅ, ଦୁଇଟି ପୁଅ ଜନ୍ମଦେଲେ।
ଯଦୁଂ ଚ ତୁର୍ଵସୁଂ ଚୈଵ ଦେଵପୁତ୍ରସମାଵ୍ ଉଭୌ ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଚ ନୃପାଲ୍ ଲେଭେ ତ୍ରୀନ୍ ପୁତ୍ରାନ୍ ଦେଵସଂନିଭାନ୍
ସେ ଦୁଇ ପୁଅ ହେଉଛନ୍ତି ଯଦୁ ଓ ତୁର୍ବସୁ, ଦେବତାଙ୍କ ପୁଅ ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ଶର୍ମିଷ୍ଠା, ରାଜାଙ୍କ ରାଣୀ, ତିନିଜଣ ଦେବତା ସମାନ ପୁଅ ପାଇଲେ।
ଦ୍ରୁହ୍ଯୁଂ ଚାନୁଂ ଚ ପୂରୁଂ ଚ ଯଯାତେର୍ ନୃପସତ୍ତମାତ୍ ଦେଵଯାନ୍ଯାଃ ସୁତୌ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ସଦୃଶୌ ଶୁକ୍ରରୂପତଃ
ଯୟାତି ଓ ଦେବୟାନୀଙ୍କଠାରୁ ଦୁଇ ପୁଅ ହେଲେ—ଦ୍ରୁହ୍ୟୁ ଓ ଅନୁ, ଏବଂ ପୁରୁ, ସମସ୍ତେ ଶୁକ୍ରଙ୍କ ଦେହ ପରି।
ଶର୍ମିଷ୍ଠାଯାସ୍ ତୁ ତନଯାଃ ଶକ୍ରାଗ୍ନିଵରୁଣପ୍ରଭାଃ ଦେଵଯାନୀ କଦାଚିତ୍ ତୁ ପିତରଂ ପ୍ରାହ ଦୁଃଖିତା
ଶର୍ମିଷ୍ଠାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି ଓ ବରୁଣଙ୍କ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ଏହିପରି, ଏକଥର ଦେବୟାନୀ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ତାଙ୍କ ବାପାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ମମ ତ୍ଵ୍ ଅପତ୍ଯଦ୍ଵିତଯମ୍ ଅଭାଗ୍ଯାଯା ଭୃଗୂଦ୍ଵହ ମମ ଦାସ୍ଯାଃ ସଭାଗ୍ଯାଯା ଅପତ୍ଯତ୍ରିତଯଂ ପିତଃ
ହେ ଭୃଗୁକୁଳର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ଅଭାଗିନୀ, ମୋର କେବଳ ଦୁଇଟି ସନ୍ତାନ, କିନ୍ତୁ ମୋର ଦାସୀ, ଭାଗ୍ୟବତୀ, ତିନିଟି ସନ୍ତାନ ପାଇଛି, ବାପା।
ତଦ୍ ଏତଦ୍ ଅନୁମୃଶ୍ଯାଯଂ ଦୁଃଖମ୍ ଅତ୍ଯନ୍ତମ୍ ଆଗତା ମରିଷ୍ଯେ ଦାନଵଗୁରୋ ଯଯାତିକୃତଵିପ୍ରିଯାତ୍ ମାନଭଙ୍ଗାଦ୍ ଵରଂ ତାତ ମରଣଂ ହି ମନସ୍ଵିନାମ୍
ଏହି କଥା ଭାବି, ମୋର ମନ ଅତି ଦୁଃଖରେ ଭରିଗଲା। ଯୟାତି ମୋତେ ଅପମାନ କରିଛନ୍ତି, ଏହି ଦୁଃଖରେ ମୁଁ ମରିଯିବି। ମାନ୍ୟ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଅପମାନ ଠାରୁ ମୃତ୍ୟୁ ଭଲ।
ତଦ୍ ଏତତ୍ ପୁତ୍ରିକାଵାକ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶୁକ୍ରଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ କୁପିତୋ ଽଭ୍ଯାଯଯୌ ଶୀଘ୍ରଂ ଯଯାତିମ୍ ଇଦମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍
ଏହିପରି କଥା ଝିଅଙ୍କ ଠାରୁ ଶୁଣି, ବଡ଼ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଶୁକ୍ର ରାଗରେ ଭରିଆ, ତୁରନ୍ତ ଯୟାତିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ ଏବଂ ଏହିପରି କହିଲେ—
ଯଦ୍ ଇଦଂ ଵିପ୍ରିଯଂ ମେ ତ୍ଵଂ ସୁତାଯାଃ କୃତଵାନ୍ ଅସି ରୂପୋନ୍ମତ୍ତେନ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ତସ୍ମାଦ୍ ଵୃଦ୍ଧୋ ଭଵିଷ୍ଯସି
ହେ ରାଜା, ତୁମେ ମୋ ଝିଅଙ୍କୁ ରୂପର ମୋହରେ ପଡି ଯେଉଁ ଦୁଃଖଦାୟକ କାମ କରିଛ, ତାପାଇଁ ତୁମେ ବୃଦ୍ଧ ହେବା।
ନ ଚ ଭୋକ୍ତୁଂ ନ ଚ ତ୍ଯକ୍ତୁଂ ଶକ୍ନୋତି ଵିଷଯାତୁରଃ ସ୍ପୃହଯନ୍ ମନସୈଵାସ୍ତେ ନିଃଶ୍ଵାସୋଚ୍ଛ୍ଵାସନଷ୍ଟଧୀଃ
ଯିଏ ଇଚ୍ଛାରେ ପୀଡିତ, ସେ ଭୋଗ କରିପାରେ ନାହିଁ, ଛାଡିପାରେ ନାହିଁ; ମନରେ ଲାଲସାରେ ରହିଯାଏ, ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ଓ ଉଚ୍ଛ୍ୱାସରେ ତାଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି ହରାଯାଏ।
ଵୃଦ୍ଧତ୍ଵମ୍ ଏଵ ମରଣଂ ଜୀଵତାମ୍ ଅପି ଦେହିନାମ୍ ତସ୍ମାଚ୍ ଛୀଘ୍ରଂ ପ୍ରଯାହି ତ୍ଵଂ ଜରାଂ ଭୂପାତିଦୁର୍ଧରାମ୍
ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ହେଉଛି ଜୀବନ୍ତ ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ସମାନ; ଏହିଠାରୁ, ରାଜା, ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଏହି ଦୁଃସହ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାକୁ ଗ୍ରହଣ କର।
ଏତଚ୍ ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଯଯାତିସ୍ ତୁ ଶାପଂ ଶୁକ୍ରସ୍ଯ ଧୀମତଃ କୃତାଞ୍ଜଲିପୁଟୋ ରାଜା ଯଯାତିଃ ଶୁକ୍ରମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍
ଶୁକ୍ରଙ୍କ ଏହି ଶାପ ଶୁଣି, ରାଜା ଯୟାତି ହାତ ଜୋଡି ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଶୁକ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ—
ନାପରାଧ୍ଯେ ନ ସଂକୁପ୍ଯେ ନୈଵାଧର୍ମଂ ପ୍ରଵର୍ତଯେ ଅଧର୍ମକାରିଣଃ ପାପାଃ ଶାସ୍ଯା ଏଵ ମହାତ୍ମନାମ୍
ମୁଁ କେବେ ଅପରାଧ କରେନି, ରାଗିବି ନାହିଁ, ଅଧର୍ମ କରେନି; ମହାତ୍ମାମାନେ କେବଳ ଅଧର୍ମ କରୁଥିବା ପାପୀମାନେକୁ ଦଣ୍ଡିତ କରନ୍ତି।
ଧର୍ମମ୍ ଏଵ ଚରନ୍ତଂ ଵୈ କଥଂ ମାଂ ଶପ୍ତଵାନ୍ ଅସି ଦେଵଯାନୀ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ଵୃଥା ମାଂ ଵକ୍ତି କିଂଚନ
ମୁଁ ସଦା ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ୍ ରହିଛି, ତେବେ ଆପଣ କିପରି ମୋତେ ଶାପ ଦେଲେ? ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦେବୟାନୀ ମୋ ବିରୁଦ୍ଧରେ ମିଥ୍ୟା କହିଛନ୍ତି।
ତସ୍ମାନ୍ ନ ମମ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର ଶାପଂ ଦାତୁଂ ତ୍ଵମ୍ ଅର୍ହସି ଵିଦ୍ଵାଂସୋ ଽପି ହି ନିର୍ଦୋଷେ ଯଦି କୁପ୍ଯନ୍ତି ମୋହିତାଃ ତଦା ନ ଦୋଷୋ ମୂର୍ଖାଣାଂ ଦ୍ଵେଷାଗ୍ନିପ୍ଲୁଷ୍ଟଚେତସାମ୍
ଏହିଠାରୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣ ମୋତେ ଏହି ଶାପ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କାରଣ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଯଦି ମୋହିତ ହୋଇ ଦୋଷହୀନଙ୍କୁ ରାଗିବେ, ତେବେ ଦ୍ୱେଷର ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ୁଥିବା ମୂର୍ଖମାନେ ତାହାରେ ଦୋଷୀ ନୁହେଁ।
ଯଯାତିଵାକ୍ଯାଚ୍ ଛୁକ୍ରୋ ଽପି ସସ୍ମାର ସୁତଯା କୃତମ୍ ଅସକୃଦ୍ ଵିପ୍ରିଯଂ ତସ୍ଯ ଦିଵା ରାତ୍ରୌ ପ୍ରଚଣ୍ଡଯା
ଯୟାତିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଶୁକ୍ର ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଝିଅଙ୍କୁ ଦିନ ଓ ରାତି ଯେଉଁ ଅନେକ ଅନ୍ୟାୟ ହୋଇଛି, ତାହା ତୀବ୍ର ଭାବେ ମନେପକାଇଲେ।
ଗତକୋପୋ ଽହମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା କାଵ୍ଯୋ ରାଜାନମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍
ମୁଁ ଏବେ ରାଗିନାହିଁ—ଏହିପରି କହି, କାବ୍ୟ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ—
ଜ୍ଞାତଂ ମଯାନଯାକାରି ଵିପ୍ରିଯଂ ନ ଵଦେ ଽନୃତମ୍ ଶାପସ୍ଯେମଂ କରିଷ୍ଯାମି ଶୃଣୁଷ୍ଵାନୁଗ୍ରହଂ ନୃପ
ମୁଁ ଏବେ ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଜାଣିଛି କିଏ ଦୁଃଖ କରିଛି; ମୁଁ କେବେ ମିଥ୍ୟା କହେନି। ଏହି ଶାପ ପୂରଣ କରିବି—ରାଜା, ମୋ କୃପା କଥା ଶୁଣ।
ଯସ୍ମୈ ପୁତ୍ରାଯ ସଂଦାତୁଂ ଜରାମ୍ ଇଚ୍ଛସି ମାନଦ ତସ୍ଯ ସା ଯାତ୍ଵ୍ ଇଯଂ ରାଜଞ୍ ଜରା ପୁତ୍ରାଯ ମଦ୍ଵରାତ୍
ତୁମେ ଯେଉଁ ପୁଅଙ୍କୁ ଏହି ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଦେବାକୁ ଚାହଁ, ହେ ମାନ୍ୟତା ଦେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ, ମୋ ଆଶୀର୍ବାଦରେ ଏହି ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ସେଇ ପୁଅଙ୍କୁ ଯାଉ।
ପୁନର୍ ଯଯାତିଃ ଶ୍ଵଶୁରଂ ଶୁକ୍ରଂ ପ୍ରାହ ଵିନୀତଵତ୍
ପୁଣି ଯୟାତି ସମ୍ମାନ ସହିତ ତାଙ୍କ ଶ୍ୱଶୁର ଶୁକ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ—
ଯୋ ଗୃହ୍ଣାତି ମଯା ଦତ୍ତାଂ ଜରାଂ ଭକ୍ତିସମନ୍ଵିତଃ ସ ରାଜା ସ୍ଯାଦ୍ ଦୈତ୍ଯଗୁରୋ ତଦ୍ ଏତଦ୍ ଅନୁମନ୍ଯତାମ୍
ମୁଁ ଯେଉଁ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଦେଉଛି, ଯିଏ ଭକ୍ତି ସହିତ ଗ୍ରହଣ କରିବ, ସେ ରାଜା ହେଉ, ହେ ଦେତ୍ୟଗୁରୁ; ଏହିଥିରେ ଆପଣ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ।
ଯୋ ମଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ନାଭିନନ୍ଦେତ୍ ସୁତୋ ଦୈତ୍ଯଗୁରୋ ଦୃଢମ୍ ତଂ ଶପେଯମ୍ ଅନୁଜ୍ଞାତ୍ର ଦାତଵ୍ଯୈଵ ତ୍ଵଯା ଗୁରୋ
ହେ ଦେତ୍ୟଗୁରୁ, ଯଦି କୌଣସି ପୁଅ ମୋ କଥା ମନେ ନ ରଖିବ, ତେବେ ଆପଣଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ମୁଁ ତାକୁ ଶାପ ଦେଇପାରିବି; ଏହା ଆପଣ ଦେବା ଉଚିତ।
ଏଵମ୍ ଅସ୍ତ୍ଵ୍ ଇତି ରାଜାନମ୍ ଉଵାଚ ଭୃଗୁନନ୍ଦନଃ ତତୋ ଯଯାତିଃ ସ୍ଵଂ ପୁତ୍ରମ୍ ଆହୂଯେଦଂ ଵଚୋ ଽବ୍ରଵୀତ୍
ଭୃଗୁବଂଶଜ ଏହିପରି କହି ରାଜାଙ୍କୁ ଅନୁମତି ଦେଲେ। ତାପରେ ଯୟାତି ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ଡାକି ଏହିପରି କହିଲେ—
ଯଦୋ ଗୃହାଣ ମେ ଶାପାଜ୍ ଜରାଂ ଜାତାଂ ସୁତୋ ଭଵାନ୍ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଃ ସର୍ଵାର୍ଥଵିତ୍ ପ୍ରୌଢଃ ପୁତ୍ରାଣାଂ ଧୁରି ସଂସ୍ଥିତଃ ପୁତ୍ରୀ ତେନୈଵ ଜନକୋ ଯସ୍ ତଦାଜ୍ଞାଵଶେ ସ୍ଥିତଃ
ଯଦୁ, ମୋ ଉପରେ ଯେଉଁ ଶାପ ଦ୍ୱାରା ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଆସିଛି, ତାହା ତୁମେ ଗ୍ରହଣ କର; ତୁମେ ବଡ଼, ସମସ୍ତ କଥାରେ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଅଛି, ପ୍ରଉଢ ଓ ପୁଅମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ। ପିତା ସେଇଁ ପିତା, ଯେଉଁଠାରେ ପୁଅ ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ମାନେ।
ନେତ୍ଯ୍ ଉଵାଚ ଯଦୁସ୍ ତାତଂ ଯଯାତିଂ ଭୂରିଦକ୍ଷିଣମ୍ ଯଯାତିଶ୍ ଚ ଯଦୁଂ ଶପ୍ତ୍ଵା ତୁର୍ଵସୁଂ କାମମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍
କିନ୍ତୁ ଯଦୁ ତାଙ୍କ ପିତା ଯୟାତିଙ୍କୁ 'ନା' କହିଲେ, ଯୟାତି ଯଦୁଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଇ, ଏବେ ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ ତୁର୍ବସୁଙ୍କୁ କହିଲେ।
ନାଗୃହ୍ଣାତ୍ ତୁର୍ଵସୁଶ୍ ଚାପି ପିତ୍ରା ଦତ୍ତାଂ ଜରାଂ ତଦା ତଂ ଶପ୍ତ୍ଵା ଚାବ୍ରଵୀଦ୍ ଦ୍ରୁହ୍ଯୁଂ ଗୃହାଣେମାଂ ଜରାଂ ମମ
ସେ ସମୟରେ ତୁର୍ବସୁ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେନି। ତେଣୁ ସେ ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଇ ଦ୍ରୁହ୍ୟୁଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୋ ଠାରୁ ଏହି ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ନେ।"
ଦ୍ରୁହ୍ଯୁଶ୍ ଚ ନୈଚ୍ଛତ୍ ତାଂ ଦତ୍ତାଂ ଜରାଂ ରୂପଵିନାଶିନୀମ୍ ଅନୁମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅବ୍ରଵୀଦ୍ ରାଜା ଗୃହାଣେମାଂ ଜରାଂ ମମ
ଦ୍ରୁହ୍ୟୁ ମଧ୍ୟ ସେ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା, ଯାହା ସୌନ୍ଦର୍ୟକୁ ନଷ୍ଟ କରେ, ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଚାହିଲେନି। ତାପରେ ରାଜା ଅନୁଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୋ ଠାରୁ ଏହି ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ନେ।"
ଅନୁର୍ ନେତି ତଦୋଵାଚ ଶପ୍ତ୍ଵା ତଂ ପୂରୁମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍ ଅଭିନନ୍ଦ୍ଯ ତଦା ପୂରୁର୍ ଜରାଂ ତାଂ ଜଗୃହେ ପିତୁଃ
ଅନୁ କହିଲେ, "ନା," ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଇ ପୁରୁଙ୍କୁ କହିଲେ। ସେତେବେଳେ ପୁରୁ ଖୁସି ହୋଇ ପିତାଙ୍କଠାରୁ ସେ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ସହସ୍ରମ୍ ଏକଂ ଵର୍ଷାଣାଂ ଯାଵତ୍ ପ୍ରୀତୋ ଽଭଵତ୍ ପିତା ଯୌଵନେ ଯାନି ଭୋଗ୍ଯାନି ଵସ୍ତୂନି ଵିଵିଧାନି ଚ
ପିତା ଯେତେଦିନ ଖୁସି ଥିଲେ, ସେତେଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ଯାଏଁ, ଯୁବାବସ୍ଥାର ସମସ୍ତ ସୁଖ ଓ ଭୋଗ ପୁରୁଙ୍କୁ ମିଳିଲା।
ପୁତ୍ରଯୌଵନସଂତୁଷ୍ଟୋ ଯଯାତିର୍ ବୁଭୁଜେ ସୁଖମ୍ ତତସ୍ ତୃପ୍ତୋ ଽଭଵଦ୍ ରାଜା ସର୍ଵଭୋଗେଷୁ ନାହୁଷଃ ତତୋ ହର୍ଷାତ୍ ସମାହୂଯ ପୂରୁଂ ପୁତ୍ରମ୍ ଅଥାବ୍ରଵୀତ୍
ପୁତ୍ରଙ୍କ ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଯୟାତି ସୁଖ ଉପଭୋଗ କଲେ। ପରେ ସମସ୍ତ ଭୋଗରେ ତୃପ୍ତ ହୋଇ ରାଜା ନାହୁଷ ଖୁସି ହୋଇ ପୁତ୍ର ପୁରୁଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ।
ତୃପ୍ତୋ ଽସ୍ମି ସର୍ଵଭୋଗେଷୁ ଯୌଵନେନ ତଵାନଘ ଗୃହାଣ ଯୌଵନଂ ପୁତ୍ର ଜରାଂ ମେ ଦେହି କଶ୍ମଲାମ୍
ହେ ନିର୍ମଳ ପୁତ୍ର, ତୋର ଯୁବାବସ୍ଥା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସମସ୍ତ ଭୋଗରେ ତୃପ୍ତ ହୋଇଛି। ଏବେ ତୋର ଯୁବାବସ୍ଥା ନେଇ ଯା, ଏବଂ ମୋର ଏହି ଦୁଷିତ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ମୋତେ ଫେରାଇ ଦେ।