ତେଷୁ ସ୍ନାନଂ ଚ ଦାନଂ ଚ ଵାଜପେଯାଧିକଂ ମତମ୍ ଵିଶେଷତସ୍ ତୁ ଗଙ୍ଗାଯାଃ ପରୁଷ୍ଣ୍ଯା ସହ ସଂଗମେ
ସେଠାରେ ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ କରିବା, ଭାଜପେୟ ଯଜ୍ଞଠାରୁ ଅଧିକ ପୁଣ୍ୟ ମନାଯାଏ, ବିଶେଷକରି ଗଙ୍ଗା ଓ ପରୁଷ୍ଣୀ ମିଳନ ସ୍ଥଳରେ।
ସ୍ନାନଦାନାଦିଭିଃ ପୁଣ୍ଯଂ ଯତ୍ ତଦ୍ ଵକ୍ତୁଂ ନ ଶକ୍ଯତେ
ସେଠାରେ ସ୍ନାନ, ଦାନ ଓ ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଯେତେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ତାହା କହିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
ମାର୍କଣ୍ଡେଯଂ ନାମ ତୀର୍ଥଂ ସର୍ଵପାପଵିମୋଚନମ୍ ସର୍ଵକ୍ରତୁଫଲଂ ପୁଣ୍ଯମ୍ ଅଘୌଘଵିନିଵାରଣମ୍
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ନାମକ ଏକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଅଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରେ, ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଦେଇଥାଏ, ପବିତ୍ର ଏବଂ ଅନେକ ଦୁଷ୍କର୍ମ ଅପସାରଣ କରେ।
ତସ୍ଯ ପ୍ରଭାଵଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶୃଣୁ ନାରଦ ଯତ୍ନତଃ ମାର୍କଣ୍ଡେଯୋ ଭରଦ୍ଵାଜୋ ଵସିଷ୍ଠୋ ଽତ୍ରିଶ୍ ଚ ଗୌତମଃ
ତାହାର ମହିମା କହିବି, ନାରଦ, ଆଗ୍ରହରେ ଶୁଣ। ମାର୍କଣ୍ଡେୟ, ଭୃଗୁ, ବସିଷ୍ଠ, ଅତ୍ରି ଓ ଗୌତମ—
ଯାଜ୍ଞଵଲ୍କ୍ଯଶ୍ ଚ ଜାବାଲିର୍ ମୁନଯୋ ଽନ୍ଯେ ଽପି ନାରଦ ଏତେ ଶାସ୍ତ୍ରପ୍ରଣେତାରୋ ଵେଦଵେଦାଙ୍ଗପାରଗାଃ
ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ, ଜାବାଲି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଋଷିମାନେ, ହେ ନାରଦ—ଏମାନେ ଶାସ୍ତ୍ର ରଚୟିତା, ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ।
ପୁରାଣନ୍ଯାଯମୀମାଂସାକଥାସୁ ପରିନିଷ୍ଠିତାଃ ମିଥଃ ସମୂଚୁର୍ ଵିଦ୍ଵାଂସୋ ମୁକ୍ତିଂ ପ୍ରତି ଯଥାମତି
ପୁରାଣ, ନ୍ୟାୟ, ମୀମାଂସା ଓ କଥାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦକ୍ଷ, ସେମାନେ ପରସ୍ପରେ ଆଲୋଚନା କରି, ମୁକ୍ତି ବିଷୟରେ ନିଜ ମତ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ।
କେଚିଜ୍ ଜ୍ଞାନଂ ପ୍ରଶଂସନ୍ତି କେଚିତ୍ କର୍ମ ତଥୋଭଯମ୍ ଏଵଂ ଵିଵଦମାନାସ୍ ତେ ମାମ୍ ଊଚୁର୍ ଉଭଯଂ ମତମ୍
କେହି ଜ୍ଞାନକୁ, କେହି କର୍ମକୁ, ଆଉ କେହି ଉଭୟକୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି। ଏଭଳି ବିବାଦ କରୁଥିବାବେଳେ, ସେମାନେ ମୋ ମତ ଜାଣିବାକୁ ଚାହିଲେ।
ମଦୀଯଂ ତୁ ମତଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଯଯୁଶ୍ ଚକ୍ରଗଦାଧରମ୍ ତସ୍ଯ ଚାପି ମତଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଋଷଯସ୍ ତେ ମହୌଜସଃ
ମୋର ମତ ଜାଣି, ସେମାନେ ଚକ୍ର ଓ ଗଦାଧାରୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ତାଙ୍କର ମତ ମଧ୍ୟ ଜାଣି, ସେ ମହାବଳୀ ଋଷିମାନେ ତାହାଠାରୁ ଚାଲିଗଲେ।
ପୁନର୍ ଵିଵଦମାନାସ୍ ତେ ଶଂକରଂ ପ୍ରଷ୍ଟୁମ୍ ଉଦ୍ଯତାଃ ଗଙ୍ଗାଯାଂ ଚ ଭଵଂ ପୂଜ୍ଯ ତମ୍ ଏଵାର୍ଥଂ ଶଶଂସିରେ
ପୁନି ସେମାନେ ଆଉଥରେ ତର୍କ କରି, ଶିବଙ୍କୁ ପଚାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ଭବଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ସେଇ ଦୁଃଖର କଥା ତାଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ।
କର୍ମଣସ୍ ତୁ ପ୍ରଧାନତ୍ଵମ୍ ଉଵାଚ ତ୍ରିପୁରାନ୍ତକଃ କ୍ରିଯାରୂପଂ ଚ ତଜ୍ ଜ୍ଞାନଂ କ୍ରିଯା ସୈଵ ତଦ୍ ଉଚ୍ଯତେ
ତେବେ ତ୍ରିପୁରାସୁରଙ୍କୁ ମାରିଥିବା ମହାଦେବ କହିଲେ — କର୍ମ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଜ୍ଞାନ କର୍ମର ରୂପ ନେଇଥାଏ, ଏହି ଜ୍ଞାନକୁ ମଧ୍ୟ କର୍ମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ତସ୍ମାତ୍ ସର୍ଵାଣି ଭୂତାନି କର୍ମଣା ସିଦ୍ଧିମ୍ ଆପ୍ନୁଯୁଃ କର୍ମୈଵ ଵିଶ୍ଵତୋଵ୍ଯାପି ତଦୃତେ ନାସ୍ତି କିଂଚନ
ଏହିପରି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ପାଉଥାନ୍ତି। କର୍ମ ହିଁ ସମସ୍ତ କିଛିରେ ବ୍ୟାପିଥାଏ, କର୍ମ ବିନା କିଛି ନାହିଁ।
ଵିଦ୍ଯାଭ୍ଯାସୋ ଯଜ୍ଞକୃତିର୍ ଯୋଗାଭ୍ଯାସଃ ଶିଵାର୍ଚନମ୍ ସର୍ଵଂ କର୍ମୈଵ ନାକର୍ମୀ ପ୍ରାଣୀ କ୍ଵାପ୍ଯ୍ ଅତ୍ର ଵିଦ୍ଯତେ
ଜ୍ଞାନ ଅଭ୍ୟାସ, ଯଜ୍ଞ କରିବା, ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ, ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜିବା—ଏସବୁ କର୍ମ ହିଁ। ଏଠାରେ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ କର୍ମ ବିନା ନାହିଁ।
କର୍ମୈଵ କାରଣଂ ତସ୍ମାଦ୍ ଅନ୍ଯଦ୍ ଉନ୍ମତ୍ତଚେଷ୍ଟିତମ୍ ଋଷୀଣାଂ ଯତ୍ର ସଂଵାଦୋ ଯତ୍ର ଦେଵୋ ମହେଶ୍ଵରଃ
ତେଣୁ କର୍ମ ହିଁ କାରଣ, ଅନ୍ୟ କିଛି ମାନେ ଭ୍ରମିତ ଲୋକଙ୍କ କାମ। ଯେଉଁଠାରେ ଋଷିମାନେ ଆଲୋଚନା କରନ୍ତି, ସେଠାରେ ମହେଶ୍ୱର ଥାନ୍ତି।
ଚକାର ନିର୍ଣଯଂ ସର୍ଵଂ କର୍ମଣାଵାପ୍ଯତେ ନୃଭିଃ ମାର୍କଣ୍ଡଂ ମୁଖ୍ଯତଃ କୃତ୍ଵା ତତୋ ମାର୍କଣ୍ଡମ୍ ଉଚ୍ଯତେ
ସେ ନିଷ୍ପତ୍ତି କଲେ—ମାନବମାନେ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ କିଛି ପାଆନ୍ତି, ବିଶେଷକରି ମାର୍କଣ୍ଡଙ୍କୁ ମୁଖ୍ୟ କରି। ଏହିଠାରୁ ଏହାକୁ 'ମାର୍କଣ୍ଡ' ବୋଲାଯାଏ।
ତୀର୍ଥମ୍ ଋଷିଗଣାକୀର୍ଣଂ ଗଙ୍ଗାଯା ଉତ୍ତରେ ତଟେ ପିତୄଣାଂ ପାଵନଂ ପୁଣ୍ଯଂ ସ୍ମରଣାଦ୍ ଅପି ସର୍ଵଦା
ଏହା ହେଉଛି ଗଙ୍ଗାର ଉତ୍ତର ତଟରେ ଋଷିମାନେ ଭରିଥିବା ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ, ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ପବିତ୍ର ଓ ଶୁଭ, କେବଳ ସ୍ମରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର କରିଦିଏ।
ତତ୍ରାଷ୍ଟୌ ନଵତିସ୍ ତାତ ତୀର୍ଥାନ୍ଯ୍ ଆହ ଜଗନ୍ମଯଃ ଵେଦେନ ଚାପି ତତ୍ ପ୍ରୋକ୍ତମ୍ ଋଷଯୋ ମେନିରେ ଚ ତତ୍
ସେଠାରେ, ପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥ କହିଲେ—'ଏଠାରେ ଅଠାନବେ ତୀର୍ଥ ଅଛି'। ଏହି କଥା ବେଦରେ ମଧ୍ୟ ଲିଖାଅଛି, ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ମନେ କଲେ।
ଯାଯାତମ୍ ଅପରଂ ତୀର୍ଥଂ ଯତ୍ର କାଲଞ୍ଜରଃ ଶିଵଃ ସର୍ଵପାପପ୍ରଶମନଂ ତଦ୍ଵୃତ୍ତମ୍ ଉଚ୍ଯତେ ମଯା
ଏବେ ଆଉ ଏକ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥକୁ ଯାଅ, ଯେଉଁଠାରେ କାଳଞ୍ଜର ନାମରେ ଶିବ ଅଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରନ୍ତି। ଏହାର କଥା ମୁଁ କହିବି।
ଯଯାତିର୍ ନାହୁଷୋ ରାଜା ସାକ୍ଷାଦ୍ ଇନ୍ଦ୍ର ଇଵାପରଃ ତସ୍ଯ ଭାର୍ଯାଦ୍ଵଯଂ ଚାସୀତ୍ କୁଲଲକ୍ଷଣଭୂଷିତମ୍
ନାହୁଷଙ୍କ ପୁଅ ଯୟାତି, ଏକ ମହାନ ରାଜା, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତାଙ୍କର ଦୁଇଜଣ ରାଣୀ ଥିଲେ, ଦୁହେଁ ଉତ୍ତମ କୁଳର ଲକ୍ଷଣରେ ଶୋଭିତ।
ଜ୍ଯେଷ୍ଠା ତୁ ଦେଵଯାନୀତି ନାମ୍ନା ଶୁକ୍ରସୁତା ଶୁଭା ଶର୍ମିଷ୍ଠେତି ଦ୍ଵିତୀଯା ସା ସୁତା ସ୍ଯାଦ୍ ଵୃଷପର୍ଵଣଃ
ଝିଅ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ଥିଲେ ଦେବୟାନୀ, ଶୁକ୍ରଙ୍କ ଝିଅ, ଶୁଭ ଓ ମଧୁର ଶରୀର। ଦ୍ୱିତୀୟ ଥିଲେ ଶର୍ମିଷ୍ଠା, ବୃଷପର୍ବାଙ୍କ ଝିଅ।
ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ଯ୍ ଅପି ମହାପ୍ରାଜ୍ଞା ଦେଵଯାନୀ ସୁମଧ୍ଯମା ଯଯାତେର୍ ଅଭଵଦ୍ ଭାର୍ଯା ସା ତୁ ଶୁକ୍ରପ୍ରସାଦତଃ
ଦେବୟାନୀ, ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ କୁଳର ଜ୍ଞାନବାନ ଓ ମଧୁର ଦେହୀ, ଶୁକ୍ରଙ୍କ କୃପାରେ ଯୟାତିଙ୍କ ରାଣୀ ହେଲେ।
ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଚାପି ତସ୍ଯୈଵ ଭାର୍ଯା ଯା ଵୃଷପର୍ଵଜା ଦେଵଯାନୀ ଶୁକ୍ରସୁତା ଦ୍ଵୌ ପୁତ୍ରୌ ସମଜୀଜନତ୍
ଶର୍ମିଷ୍ଠା, ବୃଷପର୍ବାଙ୍କ ଝିଅ, ସେମାନଙ୍କର ଦ୍ୱିତୀୟ ରାଣୀ ହେଲେ। ଦେବୟାନୀ, ଶୁକ୍ରଙ୍କ ଝିଅ, ଦୁଇଟି ପୁଅ ଜନ୍ମଦେଲେ।
ଯଦୁଂ ଚ ତୁର୍ଵସୁଂ ଚୈଵ ଦେଵପୁତ୍ରସମାଵ୍ ଉଭୌ ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଚ ନୃପାଲ୍ ଲେଭେ ତ୍ରୀନ୍ ପୁତ୍ରାନ୍ ଦେଵସଂନିଭାନ୍
ସେ ଦୁଇ ପୁଅ ହେଉଛନ୍ତି ଯଦୁ ଓ ତୁର୍ବସୁ, ଦେବତାଙ୍କ ପୁଅ ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ଶର୍ମିଷ୍ଠା, ରାଜାଙ୍କ ରାଣୀ, ତିନିଜଣ ଦେବତା ସମାନ ପୁଅ ପାଇଲେ।
ଦ୍ରୁହ୍ଯୁଂ ଚାନୁଂ ଚ ପୂରୁଂ ଚ ଯଯାତେର୍ ନୃପସତ୍ତମାତ୍ ଦେଵଯାନ୍ଯାଃ ସୁତୌ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ସଦୃଶୌ ଶୁକ୍ରରୂପତଃ
ଯୟାତି ଓ ଦେବୟାନୀଙ୍କଠାରୁ ଦୁଇ ପୁଅ ହେଲେ—ଦ୍ରୁହ୍ୟୁ ଓ ଅନୁ, ଏବଂ ପୁରୁ, ସମସ୍ତେ ଶୁକ୍ରଙ୍କ ଦେହ ପରି।
ଶର୍ମିଷ୍ଠାଯାସ୍ ତୁ ତନଯାଃ ଶକ୍ରାଗ୍ନିଵରୁଣପ୍ରଭାଃ ଦେଵଯାନୀ କଦାଚିତ୍ ତୁ ପିତରଂ ପ୍ରାହ ଦୁଃଖିତା
ଶର୍ମିଷ୍ଠାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି ଓ ବରୁଣଙ୍କ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ଏହିପରି, ଏକଥର ଦେବୟାନୀ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ତାଙ୍କ ବାପାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ମମ ତ୍ଵ୍ ଅପତ୍ଯଦ୍ଵିତଯମ୍ ଅଭାଗ୍ଯାଯା ଭୃଗୂଦ୍ଵହ ମମ ଦାସ୍ଯାଃ ସଭାଗ୍ଯାଯା ଅପତ୍ଯତ୍ରିତଯଂ ପିତଃ
ହେ ଭୃଗୁକୁଳର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ଅଭାଗିନୀ, ମୋର କେବଳ ଦୁଇଟି ସନ୍ତାନ, କିନ୍ତୁ ମୋର ଦାସୀ, ଭାଗ୍ୟବତୀ, ତିନିଟି ସନ୍ତାନ ପାଇଛି, ବାପା।
ତଦ୍ ଏତଦ୍ ଅନୁମୃଶ୍ଯାଯଂ ଦୁଃଖମ୍ ଅତ୍ଯନ୍ତମ୍ ଆଗତା ମରିଷ୍ଯେ ଦାନଵଗୁରୋ ଯଯାତିକୃତଵିପ୍ରିଯାତ୍ ମାନଭଙ୍ଗାଦ୍ ଵରଂ ତାତ ମରଣଂ ହି ମନସ୍ଵିନାମ୍
ଏହି କଥା ଭାବି, ମୋର ମନ ଅତି ଦୁଃଖରେ ଭରିଗଲା। ଯୟାତି ମୋତେ ଅପମାନ କରିଛନ୍ତି, ଏହି ଦୁଃଖରେ ମୁଁ ମରିଯିବି। ମାନ୍ୟ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଅପମାନ ଠାରୁ ମୃତ୍ୟୁ ଭଲ।
ତଦ୍ ଏତତ୍ ପୁତ୍ରିକାଵାକ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶୁକ୍ରଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ କୁପିତୋ ଽଭ୍ଯାଯଯୌ ଶୀଘ୍ରଂ ଯଯାତିମ୍ ଇଦମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍
ଏହିପରି କଥା ଝିଅଙ୍କ ଠାରୁ ଶୁଣି, ବଡ଼ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଶୁକ୍ର ରାଗରେ ଭରିଆ, ତୁରନ୍ତ ଯୟାତିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ ଏବଂ ଏହିପରି କହିଲେ—
ଯଦ୍ ଇଦଂ ଵିପ୍ରିଯଂ ମେ ତ୍ଵଂ ସୁତାଯାଃ କୃତଵାନ୍ ଅସି ରୂପୋନ୍ମତ୍ତେନ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ତସ୍ମାଦ୍ ଵୃଦ୍ଧୋ ଭଵିଷ୍ଯସି
ହେ ରାଜା, ତୁମେ ମୋ ଝିଅଙ୍କୁ ରୂପର ମୋହରେ ପଡି ଯେଉଁ ଦୁଃଖଦାୟକ କାମ କରିଛ, ତାପାଇଁ ତୁମେ ବୃଦ୍ଧ ହେବା।
ନ ଚ ଭୋକ୍ତୁଂ ନ ଚ ତ୍ଯକ୍ତୁଂ ଶକ୍ନୋତି ଵିଷଯାତୁରଃ ସ୍ପୃହଯନ୍ ମନସୈଵାସ୍ତେ ନିଃଶ୍ଵାସୋଚ୍ଛ୍ଵାସନଷ୍ଟଧୀଃ
ଯିଏ ଇଚ୍ଛାରେ ପୀଡିତ, ସେ ଭୋଗ କରିପାରେ ନାହିଁ, ଛାଡିପାରେ ନାହିଁ; ମନରେ ଲାଲସାରେ ରହିଯାଏ, ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ଓ ଉଚ୍ଛ୍ୱାସରେ ତାଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି ହରାଯାଏ।
ଵୃଦ୍ଧତ୍ଵମ୍ ଏଵ ମରଣଂ ଜୀଵତାମ୍ ଅପି ଦେହିନାମ୍ ତସ୍ମାଚ୍ ଛୀଘ୍ରଂ ପ୍ରଯାହି ତ୍ଵଂ ଜରାଂ ଭୂପାତିଦୁର୍ଧରାମ୍
ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ହେଉଛି ଜୀବନ୍ତ ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ସମାନ; ଏହିଠାରୁ, ରାଜା, ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଏହି ଦୁଃସହ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାକୁ ଗ୍ରହଣ କର।