ଯତ୍ର ଦେଵାଃ ସଗନ୍ଧର୍ଵା ଋଷଯଃ କପିଲୋ ମୁନିଃ ମହୀଂ ଗୋରୂପମ୍ ଆପନ୍ନାଂ ନର୍ମଦାଯାଂ ମହାମୁନେ
ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଋଷିମାନେ ଓ କପିଳ ମୁନି ଏକାଠି ହୋଇ, ମହାମୁନି, ନର୍ମଦା ନଦୀରେ ଭୂମିଙ୍କୁ ଗାଈ ଆକାରରେ ଦେଖିଥିଲେ।
ସରସ୍ଵତ୍ଯାଂ ଭାଗୀରଥ୍ଯାଂ ଗୋଦାଵର୍ଯାଂ ଵିଶେଷତଃ ମହାନଦୀଷୁ ସର୍ଵାସୁ ଦୁଦୁହେ ଽସୌ ପଯୋ ମହତ୍
ସରସ୍ୱତୀ, ଭାଗୀରଥୀ, ବିଶେଷ କରି ଗୋଦାବରୀ ଓ ସମସ୍ତ ମହାନଦୀରେ ସେ ମହାଦୁଧ ଦୋହିଥିଲେ।
ସା ଦୁହ୍ଯମାନା ପୃଥୁନା ପୁଣ୍ଯତୋଯାଭଵନ୍ ନଦୀ ଗୌତମ୍ଯା ସଂଗତା ଚାଭୂତ୍ ତଦ୍ ଅଦ୍ଭୁତମ୍ ଇଵାଭଵତ୍
ପୃଥୁ ଦ୍ୱାରା ଦୁଧ ଦୋହାଯିବା ସମୟରେ ନଦୀ ପବିତ୍ର ଓ ଶୁଦ୍ଧ ହେଲା, ଗୌତମୀ ସହ ଏକତ୍ରିତ ହେଲା; ଏହା ଦେଖି ଅଦ୍ଭୁତ ଲାଗିଲା।
ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ତତ୍ ତୀର୍ଥଂ କପିଲାସଂଗମଂ ଵିଦୁଃ ତତ୍ରାଷ୍ଟାଶୀତିଃ ପୂଜ୍ଯାନି ସହସ୍ରାଣି ମହାମତେ
ସେଇ ସମୟରୁ ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ 'କପିଳାସଙ୍ଗମ' ବୋଲି ଜଣାଯାଏ। ଏଠାରେ ଅଠାଉଁଠି ହଜାରିଏ ଆଦରଣୀୟ ସ୍ଥାନ ଅଛି, ହେ ମହାମତି।
ତୀର୍ଥାନ୍ଯ୍ ଆହୁର୍ ମୁନିଗଣାଃ ସ୍ମରଣାଦ୍ ଅପି ନାରଦ ପାଵନାନି ଜଗତ୍ଯ୍ ଅସ୍ମିଂସ୍ ତାନି ସର୍ଵାଣ୍ଯ୍ ଅନୁକ୍ରମାତ୍
ମୁନିମାନେ କହିଛନ୍ତି, ହେ ନାରଦ, ଏହି ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକୁ କେବଳ ସ୍ମରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ପବିତ୍ର ହୁଏ; ସେଗୁଡ଼ିକୁ କ୍ରମେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଏ।
ଦେଵସ୍ଥାନମ୍ ଇତି ଖ୍ଯାତଂ ତୀର୍ଥଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଵିଶ୍ରୁତମ୍ ତସ୍ଯ ପ୍ରଭାଵଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶୃଣୁ ଯତ୍ନେନ ନାରଦ
ଦେବସ୍ଥାନ ନାମରେ ପରିଚିତ ଏହି ତୀର୍ଥ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହାର ଶକ୍ତି ବିଷୟରେ ମୁଁ କହିବି, ହେ ନାରଦ, ଆଗ୍ରହରେ ଶୁଣ।
ପୁରା କୃତଯୁଗସ୍ଯାଦୌ ଦେଵଦାନଵସଂଗରେ ପ୍ରଵୃତ୍ତେ ଵା ସିଂହିକେତି ଵିଖ୍ଯାତା ଦୈତ୍ଯସୁନ୍ଦରୀ
ପ୍ରାଚୀନ କୃତଯୁଗ ଆରମ୍ଭରେ, ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବାବେଳେ, ସିଂହିକା ନାମକ ଏକ ଦାନବୀ କୁମାରୀ ଥିଲେ।
ତସ୍ଯାଃ ପୁତ୍ରୋ ମହାଦୈତ୍ଯୋ ରାହୁର୍ ନାମ ମହାବଲଃ ଅମୃତେ ତୁ ସମୁତ୍ପନ୍ନେ ସୈଂହିକେଯେ ଚ ଭେଦିତେ
ତାଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମହାଦାନବ ରାହୁ। ଅମୃତ ଉପଜିବା ସମୟରେ ଓ ସିଂହିକାପୁତ୍ର ବିଭାଜିତ ହେବାବେଳେ—
ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ମହାଦୈତ୍ଯୋ ମେଘହାସ ଇତି ଶ୍ରୁତଃ ପିତରଂ ଘାତିତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତପସ୍ ତେପେ ଽତିଦୁଃଖିତଃ
ତାଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ମହାଦାନବ ମେଘହାସ। ପିତାଙ୍କୁ ମାରାଯିବା ଖବର ଶୁଣି, ସେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ତପସ୍ୟା କରିଲେ।
ତପସ୍ଯନ୍ତଂ ରାହୁସୁତଂ ଗୌତମୀତୀରମ୍ ଆଶ୍ରିତମ୍ ଦେଵାଶ୍ ଚ ଋଷଯଃ ସର୍ଵେ ତମ୍ ଊଚୁର୍ ଅତିଭୀତଵତ୍
ରାହୁଙ୍କ ପୁଅ ମେଘହାସ ଗୌତମୀ ତୀରେ ତପସ୍ୟା କରୁଥିବାବେଳେ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ତପୋ ଜହି ମହାବାହୋ ଯତ୍ ତେ ମନସି ସଂସ୍ଥିତମ୍ ସର୍ଵଂ ଭଵତୁ ନାମେଦଂ ଶିଵଗଙ୍ଗାପ୍ରସାଦତଃ ଶିଵଗଙ୍ଗାପ୍ରସାଦେନ କିଂ ନାମାସ୍ତ୍ଯ୍ ଅତ୍ର ଦୁର୍ଲଭମ୍
ହେ ମହାବାହୁ, ତୁମେ ତପସ୍ୟା ଛାଡ଼। ତୁମ ମନରେ ଯାହା ଅଛି, ସେସବୁ ପୂରଣ ହେଉ। ଶିବଗଙ୍ଗାଙ୍କ କୃପାରେ ଏଠାରେ କିଛି ଅପ୍ରାପ୍ୟ ନାହିଁ।
ପରିଭୂତଃ ପିତା ପୂଜ୍ଯୋ ଯୁଷ୍ମାଭିର୍ ମମ ଦୈଵତମ୍ ତସ୍ଯାପି ମମ ଚାତ୍ଯନ୍ତଂ ପ୍ରୀତିଶ୍ ଚ କ୍ରିଯତେ ଯଦି
ମୋର ପିତା, ଯିଏ ପୂଜ୍ୟ, ତୁମେ ମୋର ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅବମାନିତ କରିଛ। ଯଦି ତାଙ୍କୁ ଓ ମୋତେ ସର୍ବାଧିକ ସ୍ନେହ ଦିଅଯିବ—
ଭଵଦ୍ଭିସ୍ ତପସୋ ଽସ୍ମାଚ୍ ଚ ଅହଂ ଵୈରାନ୍ ନିଵର୍ତଯେ ଵୈରନିର୍ଯାତନଂ କାର୍ଯଂ ପୁତ୍ରେଣ ପିତୁର୍ ଆଦରାତ୍ ପ୍ରାର୍ଥଯନ୍ତେ ଭଵନ୍ତଶ୍ ଚେତ୍ ପୂର୍ଣାସ୍ ତନ୍ ମେ ମନୋରଥାଃ
ତୁମେ ଓ ମୋର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଶତ୍ରୁତା ଛାଡ଼ିବି। ପିତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଆଦର ଦେଖାଇ ପୁଅ ଶତ୍ରୁତା ଦୂର କରିବାକୁ ଚାହିଁ। ତୁମେ ଯଦି ଏହି ଇଚ୍ଛା କର, ତେବେ ମୋର ସମସ୍ତ ଆଶା ପୂରଣ ହେବ।
ତତଃ ସୁରଗଣାଃ ସର୍ଵେ ରାହୁଂ ଚକ୍ରୁର୍ ଗ୍ରହାନୁଗମ୍ ତଂ ଚାପି ମେଘହାସଂ ତେ ଚକ୍ରୂ ରାକ୍ଷସପୁଂଗଵମ୍
ତାପରେ ସମସ୍ତ ସୁରମାନେ ରାହୁଙ୍କୁ ଗ୍ରହ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ଏବଂ ମେଘହାସଙ୍କୁ ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କରିଦେଲେ।
ତତୋ ଽଭଵଦ୍ ରାହୁସୁତୋ ନୈରୃତାଧିପତିଃ ପ୍ରଭୁଃ ପୁନଶ୍ ଚାହ ସୁରାନ୍ ଦୈତ୍ଯୋ ମମ ଖ୍ଯାତିର୍ ଯଥା ଭଵେତ୍
ତାପରେ ରାହୁର ପୁଅ, ନୈୃତ୍ୟ ଦିଗର ଅଧିପତି, ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ପୁନି କହିଲେ— 'ମୋର ଖ୍ୟାତି ଦେଖାଯିବା ଉଚିତ୍।'
ତୀର୍ଥସ୍ଯାସ୍ଯ ପ୍ରଭାଵଶ୍ ଚ ଦାତଵ୍ଯ ଇତି ମେ ମତିଃ ତଥେତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ଦଦୁର୍ ଦେଵାଃ ସର୍ଵମ୍ ଏଵ ମନୋଗତମ୍
ସେ କହିଲେ, 'ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନର ଶକ୍ତି ଦେବା ଦରକାର।' ଏହାକୁ ମନେ ରଖି, ଦେବତାମାନେ ସେମାନଙ୍କର ମନରେ ଥିବା ସମସ୍ତ କଥା ଦେଇଦେଲେ।
ଦୈତ୍ଯେଶ୍ଵରସ୍ଯ ଦେଵର୍ଷେ ତନ୍ନାମ୍ନା ତୀର୍ଥମ୍ ଉଚ୍ଯତେ ଦେଵା ଯତୋ ଽଭଵନ୍ ସର୍ଵେ ତତ୍ର ସ୍ଥାନେ ମହାମତେ
ହେ ଦେବମୁନି, ଦେବତାମାନେ ସେଠାରେ ଥିବାରୁ, ଦେତ୍ୟମାନଙ୍କର ଅଧିପତିଙ୍କ ନାମରେ ସେହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନର ନାମ ହୋଇଛି।
ଦେଵସ୍ଥାନଂ ତୁ ତତ୍ ତୀର୍ଥଂ ଦେଵାନାମ୍ ଅପି ଦୁର୍ଲଭମ୍ ଯତ୍ର ଦେଵେଶ୍ଵରୋ ଦେଵୋ ଦେଵତୀର୍ଥଂ ତତଃ ସ୍ମୃତମ୍
ସେହି ଦେବସ୍ଥାନ, ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ ଏକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥାନ୍ତି, ଏହିଠାରୁ ଏହାକୁ ଦେବତୀର୍ଥ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।
ତତ୍ରାଷ୍ଟାଦଶ ତୀର୍ଥାନି ଦୈତ୍ଯପୂଜ୍ଯାନି ନାରଦ ତେଷୁ ସ୍ନାନଂ ଚ ଦାନଂ ଚ ମହାପାତକନାଶନମ୍
ହେ ନାରଦ, ସେଠାରେ ଅଠାରୋଟି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଅଛି, ଯାହାକୁ ଦେତ୍ୟମାନେ ପୂଜନ୍ତି; ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଓ ଦାନ କଲେ ମହାପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।
ସିଦ୍ଧତୀର୍ଥମ୍ ଇତି ଖ୍ଯାତଂ ଯତ୍ର ସିଦ୍ଧେଶ୍ଵରୋ ହରଃ ତସ୍ଯ ପ୍ରଭାଵଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସର୍ଵସିଦ୍ଧିକରଂ ନୃଣାମ୍
ଏହି ସ୍ଥାନକୁ 'ସିଦ୍ଧତୀର୍ଥ' ବୋଲି ଚିହ୍ନାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କ ନାଥ ହରା ଅଛନ୍ତି; ଏହାର ଶକ୍ତି ବିଷୟରେ କହିବି, ଯାହା ଲୋକମାନେଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ।
ପୁଲସ୍ତ୍ଯଵଂଶସଂଭୂତୋ ରାଵଣୋ ଲୋକରାଵଣଃ ଦିଶୋ ଵିଜିତ୍ଯ ସର୍ଵାଶ୍ ଚ ସୋମଲୋକମ୍ ଅଜୀଗମତ୍
ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଓ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାବଣ, ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଜିତି ସୋମଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ସୋମେନ ସହ ଯୋତ୍ସ୍ଯନ୍ତଂ ଦଶାସ୍ଯମ୍ ଅହମ୍ ଅବ୍ରଵମ୍ ମନ୍ତ୍ରଂ ଦାସ୍ଯେ ନିଵର୍ତସ୍ଵ ସୋମଯୁଦ୍ଧାଦ୍ ଦଶାନନ
ସୋମଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଦଶମୁଖୀ ତୟାରି ହେଉଥିବା ବେଳେ, ମୁଁ କହିଲି— 'ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ମନ୍ତ୍ର ଦେବି; ଦଶମୁଖୀ, ସୋମ ସହ ଯୁଦ୍ଧ ଛାଡ଼।'
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵାଷ୍ଟୋତ୍ତରଂ ମନ୍ତ୍ରଂ ଶତନାମଭିର୍ ଅନ୍ଵିତମ୍ ଶିଵସ୍ଯ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରାଯ ପ୍ରାଦାଂ ନାରଦ ଶାନ୍ତଯେ
ଏଭଳି କହି, ମୁଁ ଶିବଙ୍କ ୧୦୮ ନାମର ମନ୍ତ୍ର ରାକ୍ଷସମହାରାଜଙ୍କୁ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ଦେଲି, ହେ ନାରଦ।
ନିଃଶ୍ରୀକାଣାଂ ଵିପନ୍ନାନାଂ ନାନାକ୍ଲେଶଜୁଷାଂ ନୃଣାମ୍ ଶରଣଂ ଶିଵ ଏଵାତ୍ର ସଂସାରେ ଽନ୍ଯୋ ନ କଶ୍ଚନ
ଯେଉଁମାନେ ଦୁଃଖୀ, ଅପମାନିତ, ବିଭିନ୍ନ କଷ୍ଟରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ପାଇଁ ଏହି ସଂସାରରେ ଶିବ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଆଶ୍ରୟ ନାହିଁ।
ତତୋ ନିଵୃତ୍ତଃ ସ ହ ମନ୍ତ୍ରିଯୁକ୍ତସ୍ ତତ୍ ସୋମଲୋକାଜ୍ ଜଯମ୍ ଆପ୍ଯ ରକ୍ଷଃ ସ ପୁଷ୍ପକାରୂଢଗତିଃ ସଗର୍ଵୋ ଲୋକାନ୍ ପୁନଃ ପ୍ରାପ ଜଵାଦ୍ ଦଶାସ୍ଯଃ
ତାପରେ ସେ ମନ୍ତ୍ରର ଶକ୍ତିରେ ସୋମଲୋକରୁ ଫେରିଗଲେ; ବିଜୟ ଲାଗି, ରାକ୍ଷସ ପୁଷ୍ପକ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ଦଶମୁଖୀ ଗର୍ବରେ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଭାବେ ପୁନି ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ସ ପ୍ରେକ୍ଷମାଣୋ ଦେଵମ୍ ଅନ୍ତରିକ୍ଷଂ ଭୁଵଂ ଚ ନାଗାଂଶ୍ ଚ ଗଜାଂଶ୍ ଚ ଵିପ୍ରାନ୍ ଆଲୋକଯାମ୍ ଆସ ନଗଂ ମହାନ୍ତଂ କୈଲାସମ୍ ଆଵାସ ଉମାପତେର୍ ଯଃ
ସେ ଦେବତାମାନେ, ଆକାଶ, ପୃଥିବୀ, ନାଗ, ହାତୀ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ଏବଂ ଉମାପତିଙ୍କ ନିବାସ, ବଡ଼ ପାହାଡ଼ କୈଳାଶକୁ ଦେଖିଲେ।
କୋ ଵା ଗିରାଵ୍ ଅତ୍ର ଵସେନ୍ ମହାତ୍ମା ଗିରିଂ ନଯାମ୍ଯ୍ ଏନମ୍ ଅଥାଧି ଭୂମେଃ ଲଙ୍କାଗତୋ ଽଯଂ ଗିରିର୍ ଆଶୁ ଶୋଭାଂ ଲଙ୍କାପି ସତ୍ଯଂ ଶ୍ରିଯମ୍ ଆତନୋତି
ଏହି ପାହାଡ଼ରେ କିଏ ମହାତ୍ମା ବସିବେ? ମୁଁ ଏହି ପାହାଡ଼କୁ ପୃଥିବୀରୁ ନେଇଯିବି। ଏହା ଲଙ୍କାକୁ ଆସିଥିବାରୁ, ଏହି ପାହାଡ଼ ଲଙ୍କାକୁ ତୁରନ୍ତ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଓ ଶ୍ରୀ ଦେଉଛି, ଏହା ସତ୍ୟ।
ଇତ୍ଥଂ ଵଚୋ ରାକ୍ଷସମନ୍ତ୍ରିଣୌ ତୌ ନିଶମ୍ଯ ରକ୍ଷୋଧିପତେଶ୍ ଚ ଭାଵମ୍ ନ ଯୁକ୍ତମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଊଚତୁର୍ ଇଷ୍ଟବୁଦ୍ଧ୍ଯା ନିଶାଚରସ୍ ତଦ୍ଵଚନଂ ନ ମେନେ
ରାକ୍ଷସମନ୍ତ୍ରୀ ଦୁଇଜଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଏବଂ ତାଙ୍କ ମାଲିକଙ୍କ ଭାବ ଅନୁଭବି, ସେମାନେ ଏହା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ବୋଲି ନିଷ୍ଠାରେ କହିଲେ; କିନ୍ତୁ ନିଶାଚର ସେଇ କଥାକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଲେ ନାହିଁ।
ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ତତ୍ ପୁଷ୍ପକମ୍ ଆଶୁ ରକ୍ଷଃ ପୁପ୍ଲାଵ କୈଲାସଗିରେଶ୍ ଚ ମୂଲେ ହିନ୍ଦୋଲଯାମ୍ ଆସ ଗିରିଂ ଦଶାସ୍ଯୋ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଭଵଃ କୃତ୍ଯମ୍ ଇଦଂ ଚକାର
ପୁଷ୍ପକ ରଥକୁ ତୁରନ୍ତ ରଖି, ରାକ୍ଷସ କୈଳାଶ ପାହାଡ଼ର ତଳକୁ ଲାଫ ମାରିଲେ; ଦଶମୁଖୀ ପାହାଡ଼କୁ ଝୁଲାଇବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ଏହା ଜାଣି ଭବ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।
ଜିତ୍ଵା ଦିଗୀଶାଂଶ୍ ଚ ସଗର୍ଵିତସ୍ଯ କୈଲାସମ୍ ଆନ୍ଦୋଲଯତଃ ସୁରାରେଃ ଅଙ୍ଗୁଷ୍ଠକୃତ୍ଯୈଵ ରସାତଲାଦି ଲୋକାଂଶ୍ ଚ ଯାତସ୍ଯ ଦଶାନନସ୍ଯ
ଦିଗ୍ପାଳମାନେଙ୍କୁ ଜିତି, ଗର୍ବିତ ଦେବଶତ୍ରୁ କୈଳାଶକୁ ଝୁଲାଇଥିବା ବେଳେ, ଶିବ ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗୁଠିରେ ଦବାଇ, ଦଶମୁଖୀଙ୍କୁ ରସାତଳ ଓ ଅନ୍ୟ ଲୋକକୁ ପଠାଇଦେଲେ।