ଏଵଂ ଵଦନ୍ତମ୍ ଆତ୍ରେଯଂ ଲଜ୍ଜିତଂ ପ୍ରାବ୍ରୁଵନ୍ ସୁରାଃ
ଏପରି ଲଜ୍ଜିତ ଆତ୍ରେୟ କହୁଥିବାବେଳେ, ଦେବମାନେ ତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି କହିଲେ।
ଲଜ୍ଜାଂ ଜହି ମହାବାହୋ ଭଵିତା ଖ୍ଯାତିର୍ ଉତ୍ତମା ଆତ୍ରେଯତୀର୍ଥେ ଯେ ସ୍ନାନଂ ପ୍ରାଣିନଃ କୁର୍ଯୁର୍ ଅଞ୍ଜସା
ଲଜ୍ଜାକୁ ଛାଡ଼, ବଳଶାଳୀ। ଉତ୍ତମ କୀର୍ତି ତୁମର ହେବ। ଆତ୍ରେୟ ତୀର୍ଥରେ ଯେଉଁ ପ୍ରାଣୀମାନେ ସ୍ନାନ କରିବେ, ସେମାନେ ସହଜରେ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରିବେ।
ଇନ୍ଦ୍ରାସ୍ ତେ ଭଵିତାରୋ ଵୈ ସ୍ମରଣାତ୍ ସୁଖଭାଗିନଃ ତତ୍ର ପଞ୍ଚ ସହସ୍ରାଣି ତୀର୍ଥାନ୍ଯ୍ ଆହୁର୍ ମନୀଷିଣଃ
ସେମାନେ ସ୍ମରଣ କରିବା ମାତ୍ରରେ ଇନ୍ଦ୍ର ପରି ସୁଖ ଭୋଗ କରିବେ। ସେଠାରେ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହିଛନ୍ତି, ପାଞ୍ଚ ହଜାର ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଅଛି।
ଅନ୍ଵିନ୍ଦ୍ରାତ୍ରେଯଦୈତେଯନାମଭିଃ କୀର୍ତିତାନି ଚ ତେଷୁ ସ୍ନାନଂ ଚ ଦାନଂ ଚ ସର୍ଵମ୍ ଅକ୍ଷଯପୁଣ୍ଯଦମ୍
ଇନ୍ଦ୍ର, ଆତ୍ରେୟ ଓ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ନାମରେ ଏହି ତୀର୍ଥଗୁଡିକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଓ ଦାନ ଦେବା ଅକ୍ଷୟ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ।
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ଵିବୁଧା ଯାତାଃ ସଂତୁଷ୍ଟଶ୍ ଚାଭଵନ୍ ମୁନିଃ
ଏପରି କହି ଦେବମାନେ ଚାଲିଗଲେ, ମୁନି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ।
କପିଲାସଂଗମଂ ନାମ ତୀର୍ଥଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଵିଶ୍ରୁତମ୍ ତତ୍ର ନାରଦ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି କଥାଂ ପୁଣ୍ଯାମ୍ ଅନୁତ୍ତମାମ୍
କପିଳାସଙ୍ଗମ ନାମକ ଏକ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଅଛି, ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ନାରଦ, ସେଠାରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ପବିତ୍ର କଥା କହିବି।
କପିଲୋ ନାମ ତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞୋ ମୁନିର୍ ଆସୀନ୍ ମହାଯଶାଃ କ୍ରୂରଶ୍ ଚାପି ପ୍ରସନ୍ନଶ୍ ଚ ତପୋଵ୍ରତପରାଯଣଃ
କପିଳ ନାମକ ଏକ ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ ମୁନି ଥିଲେ, ବଡ଼ କୀର୍ତିଶାଳୀ, କଠୋର ଓ ଦୟାଳୁ, ତପସ୍ୟା ଓ ବ୍ରତରେ ନିଷ୍ଠାବାନ।
ତପସ୍ଯନ୍ତଂ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଗୌତମୀତୀରମ୍ ଆଶ୍ରିତମ୍ ତମ୍ ଆଗତ୍ଯ ମହାତ୍ମାନଂ ଵାମଦେଵାଦଯୋ ଽବ୍ରୁଵନ୍
ସେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ କପିଳ ଗୌତମୀ ନଦୀର କୂଳରେ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ। ବାମଦେବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଏହି ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଖି କହିଲେ।
ହତ୍ଵା ଵେନଂ ବ୍ରହ୍ମଶାପୈର୍ ନଷ୍ଟଧର୍ମେ ତ୍ଵ୍ ଅରାଜକେ କପିଲଂ ସିଦ୍ଧମ୍ ଆଚାର୍ଯମ୍ ଊଚୁର୍ ମୁନିଗଣାସ୍ ତଦା
ବେନଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବା ପରେ ଧର୍ମ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା ଏବଂ ରାଜ୍ୟ ରାଜା ବିହୀନ ହେଲା, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଶାପରେ ଏହି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା ଦେଖି ମୁନିମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶିକ୍ଷା ଓ ସିଦ୍ଧି ଥିବା କପିଳଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଗୁରୁ ବାପ୍ତରେ ଗଲେ।
ଗତେ ଵେଦେ ଗତେ ଧର୍ମେ କିଂ କର୍ତଵ୍ଯଂ ମୁନୀଶ୍ଵର
ବେଦ ଓ ଧର୍ମ ଦୁହେଁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲାବେଳେ, ଏହି ସମୟରେ କଣ କରିବା ଉଚିତ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ?
ତତୋ ଽବ୍ରଵୀନ୍ ମୁନିର୍ ଧ୍ଯାତ୍ଵା କପିଲସ୍ ତ୍ଵ୍ ଆଗତାନ୍ ମୁନୀନ୍
ତାପରେ କପିଳ ମୁନି ଧ୍ୟାନ କରି, ଏସାଥିରେ ଆସିଥିବା ମୁନିମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଵେନସ୍ଯୋରୁର୍ ଵିମଥ୍ଯୋ ଽଭୂତ୍ ତତଃ କଶ୍ଚିଦ୍ ଭଵିଷ୍ଯତି
ବେନଙ୍କ ଉରୁକୁ ମଥିଲେ, ସେଠାରୁ କେହି ଜନ୍ମ ନେବେ।
ତଥୈଵ ଚକ୍ରୁର୍ ମୁନଯୋ ଵେନସ୍ଯୋରୁଂ ଵିମଥ୍ଯ ଵୈ ତତ୍ରୋତ୍ପନ୍ନୋ ମହାପାପଃ କୃଷ୍ଣୋ ରୌଦ୍ରପରାକ୍ରମଃ
ମୁନିମାନେ କପିଳଙ୍କ କଥା ଅନୁସାରେ ବେନଙ୍କ ଉରୁକୁ ମଥିଲେ, ଏବଂ ସେଠାରୁ ଏକ ମହାପାପୀ, କଳା ରଙ୍ଗର, ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବ୍ୟକ୍ତି ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମୁନଯୋ ଭୀତା ନିଷୀଦସ୍ଵେତି ଚାବ୍ରୁଵନ୍ ନିଷାଦଃ ସୋ ଽଭଵତ୍ ତସ୍ମାନ୍ ନିଷାଦାଶ୍ ଚାଭଵଂସ୍ ତତଃ
ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ମୁନିମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ ଏବଂ କହିଲେ, 'ବସ'। ଏହିପରି ସେ ନିଷାଦ ହେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କଠାରୁ ନିଷାଦମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଵେନବାହୁଂ ମମନ୍ଥୁସ୍ ତେ ଦକ୍ଷିଣଂ ଧର୍ମସଂହିତମ୍ ତତଃ ପୃଥୁସ୍ଵରଶ୍ ଚୈଵ ସର୍ଵଲକ୍ଷଣଲକ୍ଷିତଃ
ତାପରେ ସେମାନେ ବେନଙ୍କ ଡାହାଣ ହାତକୁ ଯେଉଁଥିରେ ଧର୍ମ ଥିଲା, ମଥିଲେ। ଏଠାରୁ ପ୍ରଥୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯାହାଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ କଣ୍ଠ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଥିଲା।
ରାଜାଭଵତ୍ ପୃଥୁଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ବ୍ରହ୍ମସାମର୍ଥ୍ଯସଂଯୁତଃ ତମ୍ ଆଗତ୍ଯ ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ଅଭିନନ୍ଦ୍ଯ ଵରାଞ୍ ଶୁଭାନ୍
ପ୍ରଥୁ ରାଜା ହେଲେ, ମହିମା ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଯୁକ୍ତ। ସମସ୍ତ ଦେବତା ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସି, ସମ୍ମାନ ଦେଲେ ଏବଂ ଶୁଭ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ।
ତସ୍ମୈ ଦଦୁସ୍ ତଥାସ୍ତ୍ରାଣି ମନ୍ତ୍ରାଣି ଗୁଣଵନ୍ତି ଚ ତତୋ ଽବ୍ରୁଵନ୍ ମୁନିଗଣାସ୍ ତଂ ପୃଥୁଂ କପିଲେନ ଚ
ସେମାନେ ପ୍ରଥୁଙ୍କୁ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଗୁଣମୟ ମନ୍ତ୍ର ଦେଲେ। ତାପରେ ମୁନିମାନେ ଏବଂ କପିଳ, ପ୍ରଥୁଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଆହାରଂ ଦେହି ଜୀଵେଭ୍ଯୋ ଭୁଵା ଗ୍ରସ୍ତୌଷଧୀର୍ ଅପି
ପ୍ରାଣୀମାନେ ପାଇଁ ଆହାର ଦିଅ, କାରଣ ଭୂମିର ଔଷଧିମାନେ ଶେଷ ହୋଇଯାଇଛି।
ତତଃ ସ ଧନୁର୍ ଆଦାଯ ଭୁଵମ୍ ଆହ ନୃପୋତ୍ତମଃ
ତାପରେ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ଧନୁଷ ଧରି ଭୂମିକୁ କହିଲେ।
ଓଷଧୀର୍ ଦେହି ଯା ଗ୍ରସ୍ତାଃ ପ୍ରଜାନାଂ ହିତକାମ୍ଯଯା
ଲୋକମାନଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ, ଯେଉଁ ଔଷଧିମାନେ ଶେଷ ହୋଇଯାଇଛି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଫେରେଇ ଦିଅ।
ତମ୍ ଉଵାଚ ମହୀ ଭୀତା ପୃଥୁଂ ତଂ ପୃଥୁଲୋଚନମ୍
ତାପରେ ଭୂମି, ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ବିସ୍ତୃତ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ପ୍ରଥୁଙ୍କୁ କହିଲେ।
ମଯି ଜୀର୍ଣା ମହୌଷଧ୍ଯଃ କଥଂ ଦାତୁମ୍ ଅହଂ କ୍ଷମା
ମୋ ଭିତରେ ସମସ୍ତ ମହାଔଷଧି ଶେଷ ହୋଇଯାଇଛି; ମୁଁ କିପରି ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଇପାରିବି?
ତତଃ ସକୋପୋ ନୃପତିସ୍ ତାମ୍ ଆହ ପୃଥିଵୀଂ ପୁନଃ
ତାପରେ ରାଜା କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ପୁନିଥରେ ଭୂମିକୁ କହିଲେ।
ନୋ ଚେଦ୍ ଦଦାସ୍ଯ୍ ଅଦ୍ଯ ତ୍ଵାଂ ଵୈ ହତ୍ଵା ଦାସ୍ଯେ ମହୌଷଧୀଃ
ଯଦି ତୁମେ ଆଜି ଦେଉନାହଁ, ତେବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ହତ୍ୟା କରି ନିଜେ ମହାଔଷଧି ଦେଇଦେବି।
କଥଂ ହଂସି ସ୍ତ୍ରିଯଂ ରାଜଞ୍ ଜ୍ଞାନୀ ଭୂତ୍ଵା ନୃପୋତ୍ତମ ଵିନା ମଯା କଥଂ ଚେମାଃ ପ୍ରଜାଃ ସଂଧାରଯିଷ୍ଯସି
ହେ ରାଜା, ତୁମେ ଜ୍ଞାନୀ ହୋଇ ଏକ ଜଣା ଜନାନୀଙ୍କୁ କିପରି ହତ୍ୟା କରିପାରିବ? ମୋ ବିନା ଏହି ପ୍ରଜାମାନେ କିପରି ଟିକି ରହିପାରିବେ?
ଯତ୍ରୋପକାରୋ ଽନେକାନାମ୍ ଏକନାଶେ ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ଦୋଷସ୍ ତତ୍ର ପୃଥିଵି ତପସା ଧାରଯେ ପ୍ରଜାଃ
ଯେଉଁଠାରେ ଏକଙ୍କ ନଷ୍ଟରେ ଅନେକଙ୍କ ଉପକାର ହୁଏ, ସେଠାରେ କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ, ହେ ଭୂମି। ମୁଁ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଜାମାନେ ଟିକେଇ ରଖିବି।
ନ ଦୋଷମ୍ ଅତ୍ର ପଶ୍ଯାମି ନାଚକ୍ଷେ ଽନର୍ଥକଂ ଵଚଃ ଯସ୍ମିନ୍ ନିପାତିତେ ସୌଖ୍ଯଂ ବହୂନାମ୍ ଉପଜାଯତେ ମୁନଯସ୍ ତଦ୍ଵଧଂ ପ୍ରାହୁର୍ ଅଶ୍ଵମେଧଶତାଧିକମ୍
ଏଠାରେ ମୁଁ କୌଣସି ଦୋଷ ଦେଖୁନି, ଏହି କଥାକୁ ଅର୍ଥହୀନ ମଧ୍ୟ ଭାବୁନି; କାରଣ, ଏହା କାର୍ଯ୍ୟରୂପେ ହେଲେ ବହୁ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ସୁଖ ଆସେ। ମୁନିମାନେ କହିଛନ୍ତି, ସେ ଏକଙ୍କ ବଧ ଶତାଧିକ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞରୁ ଅଧିକ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ।
ତତୋ ଦେଵାଶ୍ ଚ ଋଷଯଃ ସାନ୍ତ୍ଵଯିତ୍ଵା ନୃପୋତ୍ତମମ୍ ମହୀଂ ଚ ମାତରଂ ଦେଵୀମ୍ ଊଚୁଃ ସୁରଗଣାସ୍ ତଦା
ତାପରେ ଦେବତାମାନେ ଓ ଋଷିମାନେ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରି, ଭୂମି ମାତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ, ସେ ସମୟରେ ସମସ୍ତ ସୁରମାନେ ଏହିପରି କହିଲେ।
ଭୂମେ ଗୋରୂପିଣୀ ଭୂତ୍ଵା ପଯୋରୂପା ମହୌଷଧୀଃ ଦେହି ତ୍ଵଂ ପୃଥଵେ ରାଜ୍ଞେ ତତଃ ପ୍ରୀତୋ ଭଵେନ୍ ନୃପଃ ପ୍ରଜାସଂରକ୍ଷଣଂ ଚ ସ୍ଯାତ୍ ତତଃ କ୍ଷେମଂ ଭଵିଷ୍ଯତି
ହେ ଭୂମି, ଗାଈ ଆକାର ଧାରଣ କରି, ଦୁଧ ଓ ମହାଔଷଧି ରୂପେ ରାଜା ପୃଥୁଙ୍କୁ ଦିଅ। ତେବେ ରାଜା ପ୍ରସନ୍ନ ହେବେ, ପ୍ରଜାମାନେ ସୁରକ୍ଷିତ ରହିବେ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ହେବ।
ତତୋ ଗୋରୂପମ୍ ଆସ୍ଥାଯ ଭୂମ୍ଯ୍ ଆସୀତ୍ କପିଲାନ୍ତିକେ ଦୁଦୋହ ଚ ମହୌଷଧ୍ଯୋ ରାଜା ଵେନକରୋଦ୍ଭଵଃ
ତାପରେ ଭୂମି ଗାଈ ଆକାର ଧାରଣ କରି କପିଳଙ୍କ ନିକଟରେ ବସିଲେ, ଏବଂ ବେନଙ୍କ ସନ୍ତାନ ରାଜା ପୃଥୁ ମହାଔଷଧି ଦୁଧ ଦୋହିଲେ।