ଅହଂ ତୁ ଵିପ୍ରୋ ଵେଦଵିଦ୍ ବ୍ରହ୍ମଵୃନ୍ଦୈଃ ସମାଵିଷ୍ଟୋ ଗୌତମୀତୀରସଂସ୍ଥଃ ଯତ୍ରାଯତ୍ଯାଂ ନାଦ୍ଯ ଵା ସୌଖ୍ଯହେତୁସ୍ ତଚ୍ ଚାକାର୍ଷଂ କର୍ମ ଦୁର୍ଦୈଵଯୋଗାତ୍
ମୁଁ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବେଦ ଜଣା, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ଏକ ଦଳରେ ରହୁଥିଲି, ଗୌତମୀ ନଦୀର କୂଳରେ ବସିଥିଲି। ସେଠାରେ, ଆଗକୁ କିମ୍ବା ଆଜି, ସୁଖ ପାଇଁ ଯେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲି, ଦୁର୍ଦୈବର ପ୍ରଭାବରେ ହେଇଥିଲା।
ସଂହରସ୍ଵେଦମ୍ ଆତ୍ରେଯ ଯଦ୍ ଇନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଵିଡମ୍ବନମ୍ କ୍ଷେମସ୍ ତେ ଭଵିତା ସତ୍ଯଂ ନାନ୍ଯଥା ମୁନିସତ୍ତମ
ଏ ଆତ୍ରେୟ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଘମ ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ହଟାଇଲା, ସେଟି ଏକ ଅନୁକରଣ ମାତ୍ର ଥିଲା। ତୁମର କ୍ଷେମ ନିଶ୍ଚିତ, ଏହା ଅନ୍ୟଥା ହେବାକୁ ନାହିଁ।
ତଦାତ୍ରେଯୋ ଽବ୍ରଵୀଦ୍ ଵାକ୍ଯଂ ଯଥା ଵକ୍ଷ୍ଯନ୍ତି ମାମ୍ ଇହ କରୋମ୍ଯ୍ ଏଵ ମହାଭାଗାଃ ସତ୍ଯେନାଗ୍ନିଂ ସମାଲଭେ
ତାପରେ ଆତ୍ରେୟ କହିଲେ, 'ଏଠି ମୁଁ ଯେପରି ଆପଣମାନେ ମୋ ବିଷୟରେ କହିବେ, ସେପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି। ସତ୍ୟରେ ଅଗ୍ନିକୁ ଆହ୍ୱାନ କରୁଛି।'
ଏଵମ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ସ ଦୈତେଯାଂସ୍ ତ୍ଵଷ୍ଟାରଂ ପୁନର୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍
ଏପରି କହି ଆତ୍ରେୟ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି କହିଲେ, ପୁନି ତ୍ୱଷ୍ଟାକୁ ମଧ୍ୟ କହିଲେ।
ଯତ୍ କୃତଂ ତ୍ଵ୍ ଅତ୍ର ମତ୍ପ୍ରୀତ୍ଯାଐ ଐନ୍ଦ୍ରଂ ତ୍ଵଷ୍ଟଃ ପଦଂ ତ୍ଵଯା ସଂହରସ୍ଵ ପୁନଃ ଶୀଘ୍ରଂ ରକ୍ଷ ମାଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ମୁନିମ୍
ତ୍ୱଷ୍ଟା, ଏଠି ମୋ ପ୍ରେମରେ ତୁମେ ଯେ କିଛି କରିଛ, ଇନ୍ଦ୍ରର ପଦ ଦେଇଛ, ସେପଟିକୁ ଶୀଘ୍ର ହଟାଇ ଦିଅ। ମୋତେ, ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମୁନିକୁ, ରକ୍ଷା କର।
ପୁନର୍ ଦେହି ପଦଂ ମହ୍ଯମ୍ ଆଶ୍ରମଂ ମୃଗପକ୍ଷିଣଃ ଵୃକ୍ଷାଂଶ୍ ଚ ଵାରି ଯତ୍ରାସୀନ୍ ନ ମେ ଦିଵ୍ଯୈଃ ପ୍ରଯୋଜନମ୍ ସର୍ଵମ୍ ଅକ୍ରମମ୍ ଆଯାତଂ ନ ସୁଖାଯ ମନୀଷିଣାମ୍
ପୁନି ମୋ ପଦ, ମୋ ଆଶ୍ରମ, ମୃଗ, ପକ୍ଷୀ, ଗଛ ଓ ପାଣି ଯେପରି ଥିଲା, ସେପରି ଫେରାଇ ଦିଅ। ଦିବ୍ୟ ବସ୍ତୁର ମୋତେ କୌଣସି ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ। ଯେଉଁ ଅନ୍ୟଥା ଆସିଛି, ଏହା ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କର ସୁଖ ପାଇଁ ନୁହେଁ।
ତଥେତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରଜାନାଥସ୍ ତ୍ଵଷ୍ଟା ସଂହୃତଵାଂସ୍ ତଦା ଦୈତ୍ଯାଶ୍ ଚ ଜଗ୍ମୁଃ ସ୍ଵସ୍ଥାନଂ କୃତ୍ଵା ଦେଶମ୍ ଅକଣ୍ଟକମ୍
'ଏହିପରି ହେଉ' ବୋଲି ପ୍ରଜାପତି ତ୍ୱଷ୍ଟା ସେ ବରକୁ ହଟାଇଲେ। ଦୈତ୍ୟମାନେ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଫେରିଗଲେ, ଦେଶକୁ କଣ୍ଟକମୁକ୍ତ କରି।
ତ୍ଵଷ୍ଟା ଚାପି ଯଯୌ ସ୍ଥାନଂ ସ୍ଵକଂ ସଂପ୍ରହସନ୍ନ୍ ଇଵ ଆତ୍ରେଯୋ ଽପି ତଦା ଶିଷ୍ଯୈଃ ସଂଵୃତଃ ସହ ଭାର୍ଯଯା
ତ୍ୱଷ୍ଟା ମଧ୍ୟ ହସୁଥିବା ପରି ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଆତ୍ରେୟ ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନେ ଓ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ରହିଲେ।
ଗୌତମୀତୀରମ୍ ଆଶ୍ରିତ୍ଯ ତପୋନିଷ୍ଠୋ ଽଖିଲୈର୍ ଵୃତଃ ଵର୍ତମାନେ ମହାଯଜ୍ଞେ ଲଜ୍ଜିତୋ ଵାକ୍ଯମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍
ଗୌତମୀ ନଦୀର କୂଳକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ତପସ୍ୟାରେ ଲଗ୍ନ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିବା, ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ ଚାଲିଥିବାବେଳେ, ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇ ଆତ୍ରେୟ କହିଲେ:
ଅହୋ ମୋହସ୍ଯ ମହିମା ମମାପି ଭ୍ରାନ୍ତଚିତ୍ତତା କିଂ ମହେନ୍ଦ୍ରପଦଂ ଲବ୍ଧଂ କିଂ ମଯାତ୍ର ପୁରା କୃତମ୍
ହାୟ, ମୋହର ଶକ୍ତି ଏପରି! ମୋ ମନ ମଧ୍ୟ ଭ୍ରମିଗଲା। ମହେନ୍ଦ୍ରର ପଦ ମୋ ପାଇଁ କଣ ଉପଯୋଗୀ? ଏଠି ଆଗରୁ ମୁଁ କଣ କରିଥିଲି?
ଏଵଂ ଵଦନ୍ତମ୍ ଆତ୍ରେଯଂ ଲଜ୍ଜିତଂ ପ୍ରାବ୍ରୁଵନ୍ ସୁରାଃ
ଏପରି ଲଜ୍ଜିତ ଆତ୍ରେୟ କହୁଥିବାବେଳେ, ଦେବମାନେ ତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି କହିଲେ।
ଲଜ୍ଜାଂ ଜହି ମହାବାହୋ ଭଵିତା ଖ୍ଯାତିର୍ ଉତ୍ତମା ଆତ୍ରେଯତୀର୍ଥେ ଯେ ସ୍ନାନଂ ପ୍ରାଣିନଃ କୁର୍ଯୁର୍ ଅଞ୍ଜସା
ଲଜ୍ଜାକୁ ଛାଡ଼, ବଳଶାଳୀ। ଉତ୍ତମ କୀର୍ତି ତୁମର ହେବ। ଆତ୍ରେୟ ତୀର୍ଥରେ ଯେଉଁ ପ୍ରାଣୀମାନେ ସ୍ନାନ କରିବେ, ସେମାନେ ସହଜରେ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରିବେ।
ଇନ୍ଦ୍ରାସ୍ ତେ ଭଵିତାରୋ ଵୈ ସ୍ମରଣାତ୍ ସୁଖଭାଗିନଃ ତତ୍ର ପଞ୍ଚ ସହସ୍ରାଣି ତୀର୍ଥାନ୍ଯ୍ ଆହୁର୍ ମନୀଷିଣଃ
ସେମାନେ ସ୍ମରଣ କରିବା ମାତ୍ରରେ ଇନ୍ଦ୍ର ପରି ସୁଖ ଭୋଗ କରିବେ। ସେଠାରେ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହିଛନ୍ତି, ପାଞ୍ଚ ହଜାର ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଅଛି।
ଅନ୍ଵିନ୍ଦ୍ରାତ୍ରେଯଦୈତେଯନାମଭିଃ କୀର୍ତିତାନି ଚ ତେଷୁ ସ୍ନାନଂ ଚ ଦାନଂ ଚ ସର୍ଵମ୍ ଅକ୍ଷଯପୁଣ୍ଯଦମ୍
ଇନ୍ଦ୍ର, ଆତ୍ରେୟ ଓ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ନାମରେ ଏହି ତୀର୍ଥଗୁଡିକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଓ ଦାନ ଦେବା ଅକ୍ଷୟ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ।
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ଵିବୁଧା ଯାତାଃ ସଂତୁଷ୍ଟଶ୍ ଚାଭଵନ୍ ମୁନିଃ
ଏପରି କହି ଦେବମାନେ ଚାଲିଗଲେ, ମୁନି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ।
କପିଲାସଂଗମଂ ନାମ ତୀର୍ଥଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଵିଶ୍ରୁତମ୍ ତତ୍ର ନାରଦ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି କଥାଂ ପୁଣ୍ଯାମ୍ ଅନୁତ୍ତମାମ୍
କପିଳାସଙ୍ଗମ ନାମକ ଏକ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଅଛି, ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ନାରଦ, ସେଠାରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ପବିତ୍ର କଥା କହିବି।
କପିଲୋ ନାମ ତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞୋ ମୁନିର୍ ଆସୀନ୍ ମହାଯଶାଃ କ୍ରୂରଶ୍ ଚାପି ପ୍ରସନ୍ନଶ୍ ଚ ତପୋଵ୍ରତପରାଯଣଃ
କପିଳ ନାମକ ଏକ ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ ମୁନି ଥିଲେ, ବଡ଼ କୀର୍ତିଶାଳୀ, କଠୋର ଓ ଦୟାଳୁ, ତପସ୍ୟା ଓ ବ୍ରତରେ ନିଷ୍ଠାବାନ।
ତପସ୍ଯନ୍ତଂ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଗୌତମୀତୀରମ୍ ଆଶ୍ରିତମ୍ ତମ୍ ଆଗତ୍ଯ ମହାତ୍ମାନଂ ଵାମଦେଵାଦଯୋ ଽବ୍ରୁଵନ୍
ସେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ କପିଳ ଗୌତମୀ ନଦୀର କୂଳରେ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ। ବାମଦେବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଏହି ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଖି କହିଲେ।
ହତ୍ଵା ଵେନଂ ବ୍ରହ୍ମଶାପୈର୍ ନଷ୍ଟଧର୍ମେ ତ୍ଵ୍ ଅରାଜକେ କପିଲଂ ସିଦ୍ଧମ୍ ଆଚାର୍ଯମ୍ ଊଚୁର୍ ମୁନିଗଣାସ୍ ତଦା
ବେନଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବା ପରେ ଧର୍ମ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା ଏବଂ ରାଜ୍ୟ ରାଜା ବିହୀନ ହେଲା, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଶାପରେ ଏହି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା ଦେଖି ମୁନିମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶିକ୍ଷା ଓ ସିଦ୍ଧି ଥିବା କପିଳଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଗୁରୁ ବାପ୍ତରେ ଗଲେ।
ଗତେ ଵେଦେ ଗତେ ଧର୍ମେ କିଂ କର୍ତଵ୍ଯଂ ମୁନୀଶ୍ଵର
ବେଦ ଓ ଧର୍ମ ଦୁହେଁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲାବେଳେ, ଏହି ସମୟରେ କଣ କରିବା ଉଚିତ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ?
ତତୋ ଽବ୍ରଵୀନ୍ ମୁନିର୍ ଧ୍ଯାତ୍ଵା କପିଲସ୍ ତ୍ଵ୍ ଆଗତାନ୍ ମୁନୀନ୍
ତାପରେ କପିଳ ମୁନି ଧ୍ୟାନ କରି, ଏସାଥିରେ ଆସିଥିବା ମୁନିମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଵେନସ୍ଯୋରୁର୍ ଵିମଥ୍ଯୋ ଽଭୂତ୍ ତତଃ କଶ୍ଚିଦ୍ ଭଵିଷ୍ଯତି
ବେନଙ୍କ ଉରୁକୁ ମଥିଲେ, ସେଠାରୁ କେହି ଜନ୍ମ ନେବେ।
ତଥୈଵ ଚକ୍ରୁର୍ ମୁନଯୋ ଵେନସ୍ଯୋରୁଂ ଵିମଥ୍ଯ ଵୈ ତତ୍ରୋତ୍ପନ୍ନୋ ମହାପାପଃ କୃଷ୍ଣୋ ରୌଦ୍ରପରାକ୍ରମଃ
ମୁନିମାନେ କପିଳଙ୍କ କଥା ଅନୁସାରେ ବେନଙ୍କ ଉରୁକୁ ମଥିଲେ, ଏବଂ ସେଠାରୁ ଏକ ମହାପାପୀ, କଳା ରଙ୍ଗର, ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବ୍ୟକ୍ତି ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମୁନଯୋ ଭୀତା ନିଷୀଦସ୍ଵେତି ଚାବ୍ରୁଵନ୍ ନିଷାଦଃ ସୋ ଽଭଵତ୍ ତସ୍ମାନ୍ ନିଷାଦାଶ୍ ଚାଭଵଂସ୍ ତତଃ
ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ମୁନିମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ ଏବଂ କହିଲେ, 'ବସ'। ଏହିପରି ସେ ନିଷାଦ ହେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କଠାରୁ ନିଷାଦମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଵେନବାହୁଂ ମମନ୍ଥୁସ୍ ତେ ଦକ୍ଷିଣଂ ଧର୍ମସଂହିତମ୍ ତତଃ ପୃଥୁସ୍ଵରଶ୍ ଚୈଵ ସର୍ଵଲକ୍ଷଣଲକ୍ଷିତଃ
ତାପରେ ସେମାନେ ବେନଙ୍କ ଡାହାଣ ହାତକୁ ଯେଉଁଥିରେ ଧର୍ମ ଥିଲା, ମଥିଲେ। ଏଠାରୁ ପ୍ରଥୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯାହାଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ କଣ୍ଠ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଥିଲା।
ରାଜାଭଵତ୍ ପୃଥୁଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ବ୍ରହ୍ମସାମର୍ଥ୍ଯସଂଯୁତଃ ତମ୍ ଆଗତ୍ଯ ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ଅଭିନନ୍ଦ୍ଯ ଵରାଞ୍ ଶୁଭାନ୍
ପ୍ରଥୁ ରାଜା ହେଲେ, ମହିମା ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଯୁକ୍ତ। ସମସ୍ତ ଦେବତା ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସି, ସମ୍ମାନ ଦେଲେ ଏବଂ ଶୁଭ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ।
ତସ୍ମୈ ଦଦୁସ୍ ତଥାସ୍ତ୍ରାଣି ମନ୍ତ୍ରାଣି ଗୁଣଵନ୍ତି ଚ ତତୋ ଽବ୍ରୁଵନ୍ ମୁନିଗଣାସ୍ ତଂ ପୃଥୁଂ କପିଲେନ ଚ
ସେମାନେ ପ୍ରଥୁଙ୍କୁ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଗୁଣମୟ ମନ୍ତ୍ର ଦେଲେ। ତାପରେ ମୁନିମାନେ ଏବଂ କପିଳ, ପ୍ରଥୁଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଆହାରଂ ଦେହି ଜୀଵେଭ୍ଯୋ ଭୁଵା ଗ୍ରସ୍ତୌଷଧୀର୍ ଅପି
ପ୍ରାଣୀମାନେ ପାଇଁ ଆହାର ଦିଅ, କାରଣ ଭୂମିର ଔଷଧିମାନେ ଶେଷ ହୋଇଯାଇଛି।
ତତଃ ସ ଧନୁର୍ ଆଦାଯ ଭୁଵମ୍ ଆହ ନୃପୋତ୍ତମଃ
ତାପରେ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ଧନୁଷ ଧରି ଭୂମିକୁ କହିଲେ।
ଓଷଧୀର୍ ଦେହି ଯା ଗ୍ରସ୍ତାଃ ପ୍ରଜାନାଂ ହିତକାମ୍ଯଯା
ଲୋକମାନଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ, ଯେଉଁ ଔଷଧିମାନେ ଶେଷ ହୋଇଯାଇଛି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଫେରେଇ ଦିଅ।