ଵିରୂପାଯ ସୁରୂପାଯ ତ୍ରିଗୁଣାଯ ତ୍ରିମୂର୍ତଯେ ସ୍ଥିତ୍ଯୁତ୍ପତ୍ତିଵିନାଶାନାଂ ହେତଵେ ପ୍ରଭଵିଷ୍ଣଵେ
ଅନେକ ରୂପ ଓ ସୁନ୍ଦର ରୂପ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ତିନି ଗୁଣ ଓ ତିନି ମୂର୍ତ୍ତିର ଧାରକ, ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ ଓ ସଂହାରର କାରଣ, ସମର୍ଥ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
ତତଃ ପ୍ରସନ୍ନଃ ସୂର୍ଯୋ ଽଭୂଦ୍ ଵରଯସ୍ଵେତ୍ଯ୍ ଅଭାଷତ
ତାପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ଖୁସି ହୋଇ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଚାହିଁଥିବା ଦାୟା ମାଗ।'
ରାଜାନଂ ଦେହି ଦେଵେଶ ଭାର୍ଯାଂ ଚ ପ୍ରିଯଵାଦିନୀମ୍ ଆତ୍ମନଶ୍ ଚ ଶୁଭାନ୍ ପୁତ୍ରାନ୍ ରାଜ୍ଞଶ୍ ଚୈଵ ଶୁଭାନ୍ ଵରାନ୍
ହେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁ, ମୋତେ ରାଜାଙ୍କୁ, ମିଠା କଥା କହୁଥିବା ଭାର୍ଯ୍ୟା, ମୋ ପାଇଁ ଶୁଭ ପୁଅମାନେ, ଏବଂ ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ଭଲ ଦାୟା ଦିଅ।
ତତଃ ପ୍ରାଦାଜ୍ ଜଗନ୍ନାଥଃ ଶର୍ଯାତିଂ ରତ୍ନଭୂଷିତମ୍ ତାଂ ଚ ଭାର୍ଯାଂ ଵରାନ୍ ଅନ୍ଯାନ୍ ସର୍ଵଂ କ୍ଷେମମଯଂ ତଥା
ତାପରେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ପ୍ରଭୁ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ ଶାର୍ୟାତି, ସେ ଭାର୍ଯ୍ୟା, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦାୟା ଏବଂ ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳ ଦେଲେ।
ତତୋ ଯାତଃ ପ୍ରିଯାଵିଷ୍ଟଃ ପ୍ରୀତେନ ଚ ପୁରୋଧସା ଯଯୌ ସୁଖୀ ସ୍ଵକଂ ଦେଶଂ ତତ୍ ତୁ ତୀର୍ଥଂ ଶୁଭଂ ସ୍ମୃତମ୍
ତାପରେ ପ୍ରିୟା ପ୍ରତି ଭଲପାଇବାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ପୁରୋହିତଙ୍କ ସହିତ ସେ ଖୁସିରେ ନିଜ ଦେଶକୁ ଗଲେ; ସେଠିକୁ ଏବେ ଏକ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।
ତତ୍ର ତ୍ରୀଣି ସହସ୍ରାଣି ତୀର୍ଥାନି ଗୁଣଵନ୍ତି ଚ ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ତତ୍ ତୀର୍ଥଂ ଭାନୁତୀର୍ଥମ୍ ଉଦାହୃତମ୍
ସେଠି ତିନି ହଜାର ଶୁଭ ତୀର୍ଥ ଅଛି; ସେ ଦିନଠାରୁ ଏହି ତୀର୍ଥକୁ 'ଭାନୁତୀର୍ଥ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ମୃତସଂଜୀଵନଂ ଚୈଵ ଶାର୍ଯାତଂ ଚେତି ଵିଶ୍ରୁତମ୍ ମାଧୁଚ୍ଛନ୍ଦସମାଖ୍ଯାତଂ ସ୍ମରଣାତ୍ ପାପନୁନ୍ ମୁନେ
ଏହାକୁ 'ମୃତସଞ୍ଜୀବନ', 'ଶାର୍ୟାତ', ଏବଂ 'ମାଧୁଚ୍ଛନ୍ଦସମାଖ୍ୟାତ' ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଏହାକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ, ହେ ମୁନି, ପାପ ଦୂର ହୁଏ।
ତେଷୁ ସ୍ନାନଂ ଚ ଦାନଂ ଚ ସର୍ଵକ୍ରତୁଫଲପ୍ରଦମ୍ ମୃତସଂଜୀଵନଂ ତତ୍ ସ୍ଯାଦ୍ ଆଯୁରାରୋଗ୍ଯଵର୍ଧନମ୍
ସେଠି ସ୍ନାନ କିମ୍ବା ଦାନ କଲେ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ; 'ମୃତସଞ୍ଜୀବନ' ଆୟୁ ଓ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ବଢ଼ାଏ।
ଖଡ୍ଗତୀର୍ଥମ୍ ଇତି ଖ୍ଯାତଂ ଗୌତମ୍ଯା ଉତ୍ତରେ ତଟେ ତତ୍ର ସ୍ନାନେନ ଦାନେନ ମୁକ୍ତିଭାଗୀ ଭଵେନ୍ ନରଃ
ଏହା 'ଖଡ୍ଗତୀର୍ଥ' ଭାବେ ପରିଚିତ, ଗୌତମୀ ନଦୀର ଉତ୍ତର ପାରେ ଅଛି; ସେଠି ସ୍ନାନ କିମ୍ବା ଦାନ କଲେ ମଣିଷ ମୁକ୍ତି ପାଏ।
ତତ୍ର ଵୃତ୍ତଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶୃଣୁ ନାରଦ ଯତ୍ନତଃ ପୈଲୂଷ ଇତି ଵିଖ୍ଯାତଃ କଵଷସ୍ଯ ସୁତୋ ଦ୍ଵିଜଃ
ସେଠି ଘଟିଥିବା ଘଟଣା ମୁଁ କହିବି, ହେ ନାରଦ, ମନୋଯୋଗରେ ଶୁଣ; 'ପୈଲୂଷ' ନାମରେ ପରିଚିତ, କବଷଙ୍କ ପୁଅ ଏକ ଦ୍ୱିଜ ଥିଲେ।
କୁଟୁମ୍ବଭାରାତ୍ ପରିତୋ ହ୍ଯ୍ ଅର୍ଥାର୍ଥୀ ପରିଧାଵତି ନ କିମପ୍ଯ୍ ଆସସାଦାସୌ ତତୋ ଵୈରାଗ୍ଯମ୍ ଆସ୍ଥିତଃ
ପରିବାର ଭାରରେ ଦବାଯାଇ, ଧନ ପାଇଁ ଏଠୁ ସେଠୁ ଦୌଡ଼ିଲେ, କିଛି ମିଳିଲା ନାହିଁ; ଏପରେ ସେ ବିରାକ୍ତି ଧାରଣ କଲେ।
ଅତ୍ଯନ୍ତଵିମୁଖେ ଦୈଵେ ଵ୍ଯର୍ଥୀଭୂତେ ତୁ ପୌରୁଷେ ନ ଵୈରାଗ୍ଯାଦ୍ ଅନ୍ଯଦ୍ ଅସ୍ତି ପଣ୍ଡିତସ୍ଯାଵଲମ୍ବନମ୍
ଯେତେବେଳେ ଭାଗ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିପରୀତ ଓ ପ୍ରୟାସ ବ୍ୟର୍ଥ ହୁଏ, ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବିରାକ୍ତି ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଆଶ୍ରୟ ନାହିଁ।
ଇତି ସଂଚିନ୍ତଯାମ୍ ଆସ ତଦାସୌ ନିଃଶ୍ଵସନ୍ ମୁହୁଃ କ୍ରମାଗତଂ ଧନଂ ନାସ୍ତି ପୋଷ୍ଯାଶ୍ ଚ ବହଵୋ ମମ
ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି, ସେ ବାରମ୍ବାର ଦୀର୍ଘନିଶ୍ୱାସ ନେଲେ—'ଧନ ଆସୁନାହିଁ, ମୋର ରଖିବାକୁ ଅନେକ ଲୋକ ଅଛନ୍ତି।'
ମାନୀ ଚାତ୍ମା ନ କଷ୍ଟାର୍ହୋ ହା ଧିଗ୍ ଦୁର୍ଦୈଵଚେଷ୍ଟିତମ୍ ସ କଦାଚିଦ୍ ଵୃତ୍ତିଯୁତୋ ଵୃତ୍ତିଭିଃ ପରିଵର୍ତଯନ୍
ତାଙ୍କର ମନ ଗର୍ବିତ, କଷ୍ଟ ସହିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ—ହା, ଦୁର୍ଦ୍ଦୈବର କୌଶଳ କେତେ ଦୁଃଖଦାୟକ! କେବେ କେବେ ଜୀବିକା ମିଳିଲେ, ବିଭିନ୍ନ ଉପାୟରେ ଜୀବନ ଚାଲାଇଲେ।
ନ ଲେଭେ ତଦ୍ ଧନଂ ଵୃତ୍ତେର୍ ଵିରାଗମ୍ ଅଗମତ୍ ତଦା ସେଵା ନିଷିଦ୍ଧା ଯା କାଚିଦ୍ ଗହନା ଦୁଷ୍କରଂ ତପଃ
ସେ ସମୟରେ ସେ ଏହି ଧନ ପାଇଲେ ନାହିଁ, ବିରାଗ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଆସିଲା ନାହିଁ; ଯେଉଁ କୌଣସି ସେବା କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ତାହା ନିଷେଧ ହେଲା, ଏବଂ କଠିନ ତପସ୍ୟା କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍କର ହେଲା।
ବଲାଦ୍ ଆକର୍ଷତୀଯଂ ମାଂ ତୃଷ୍ଣା ସର୍ଵତ୍ର ଦୁଷ୍କୃତେ ତ୍ଵଯାପକୃତମ୍ ଅଜ୍ଞାନାତ୍ ତସ୍ମାତ୍ ତୃଷ୍ଣେ ନମୋ ଽସ୍ତୁ ତେ
ଏହି ତୃଷ୍ଣା ମୋତେ ଜୋରଦରେ ସବୁଠାରେ ଅନ୍ୟାୟ କାମରେ ଆକର୍ଷିତ କରୁଛି; ତୁମେ ଅଜ୍ଞାନରେ ଦୁଃଖ କରାଇଛ; ଏହି ତୃଷ୍ଣା, ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରେ।
ଏଵଂ ଵିଚିନ୍ତ୍ଯ ମେଧାଵୀ ତୃଷ୍ଣାଛେଦାଯ କିଂ ଭଵେତ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଆଲୋଚ୍ଯ ସ ପୈଲୂଷଃ ପିତରଂ ଵାକ୍ଯମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍
ଏଭଳି ଭାବି, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ପୈଲୂଷ ତୃଷ୍ଣାକୁ କିପରି କାଟିପାରିବ, ଏହି ଭାବରେ ଚିନ୍ତା କରି, ସେ ତାଙ୍କର ବାପାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଜ୍ଞାନାସିନା କ୍ରୋଧଲୋଭୌ ସଂସୃତିଂ ଚାତିଦୁସ୍ତରାମ୍ ଛେଦ୍ମୀମାଂ କେନ ହେ ତାତ ତମ୍ ଉପାଯଂ ଵଦ ପ୍ରଭୋ
ଜ୍ଞାନର ତଳୱାର ଦ୍ୱାରା କିପରି କ୍ରୋଧ ଓ ଲୋଭ, ଏବଂ ଏହି ଅତି ଦୁଷ୍କର ସଂସାର ଚକ୍ରକୁ କାଟିପାରିବି, ଏହି ଉପାୟ କହ, ହେ ବାପା, ହେ ପ୍ରଭୁ।
ଈଶ୍ଵରାଜ୍ ଜ୍ଞାନମ୍ ଅନ୍ଵିଚ୍ଛେଦ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଏଷା ଵୈଦିକୀ ଶ୍ରୁତିଃ ତସ୍ମାଦ୍ ଆରାଧଯେଶାନଂ ତତୋ ଜ୍ଞାନମ୍ ଅଵାପ୍ସ୍ଯସି
ଇଶ୍ୱରଙ୍କଠାରୁ ଜ୍ଞାନ ଆହୁରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା, ଏହି ହେଉଛି ବେଦର ଉପଦେଶ। ତେଣୁ ତୁମେ ଇଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜିବା, ତାପରେ ତୁମେ ଜ୍ଞାନ ପାଇବ।
ତଥେତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ସ ପୈଲୂଷୋ ଜ୍ଞାନାଯେଶ୍ଵରମ୍ ଆର୍ଚଯତ୍ ତତସ୍ ତୁଷ୍ଟୋ ମହେଶାନୋ ଜ୍ଞାନଂ ପ୍ରାଦାଦ୍ ଦ୍ଵିଜାତଯେ ପ୍ରାପ୍ତଜ୍ଞାନୋ ମହାବୁଦ୍ଧିର୍ ଗାଥାଃ ପ୍ରୋଵାଚ ମୁକ୍ତିଦାଃ
'ଏମିତି ହେଉ' ବୋଲି କହି, ପୈଲୂଷ ଜ୍ଞାନ ପାଇବା ପାଇଁ ଇଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ। ତାପରେ ମହାଦେବ ଖୁସି ହୋଇ, ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନ ଦେଲେ। ଜ୍ଞାନ ଓ ମହାବୁଦ୍ଧି ପାଇ, ସେ ମୁକ୍ତିଦାୟକ ଗୀତିଗୁଡ଼ିକୁ କହିଲେ।
କ୍ରୋଧସ୍ ତୁ ପ୍ରଥମଂ ଶତ୍ରୁର୍ ନିଷ୍ଫଲୋ ଦେହନାଶନଃ ଜ୍ଞାନଖଡ୍ଗେନ ତଂ ଛିତ୍ତ୍ଵା ପରମଂ ସୁଖମ୍ ଆପ୍ନୁଯାତ୍
କ୍ରୋଧ ପ୍ରଥମ ଶତ୍ରୁ, ଅଫଳ ଓ ଦେହକୁ ନଷ୍ଟ କରେ; ଏହାକୁ ଜ୍ଞାନର ତଳୱାର ଦ୍ୱାରା କାଟିଦେଲେ, ମଣିଷ ପରମ ସୁଖ ପାଏ।
ତୃଷ୍ଣା ବହୁଵିଧା ମାଯା ବନ୍ଧନୀ ପାପକାରିଣୀ ଛିତ୍ତ୍ଵୈତାଂ ଜ୍ଞାନଖଡ୍ଗେନ ସୁଖଂ ତିଷ୍ଠତି ମାନଵଃ
ତୃଷ୍ଣା ବହୁ ପ୍ରକାର, ମାୟା, ବାନ୍ଧନ ଓ ପାପର କାରଣ; ଏହାକୁ ଜ୍ଞାନର ତଳୱାର ଦ୍ୱାରା କାଟିଦେଲେ, ମଣିଷ ସୁଖରେ ରହେ।
ସଙ୍ଗସ୍ ତୁ ପରମୋ ଽଧର୍ମୋ ଦେଵାଦୀନାମ୍ ଇତି ଶ୍ରୁତିଃ ଅସଙ୍ଗସ୍ଯାତ୍ମନୋ ହ୍ଯ୍ ଅସ୍ଯ ସଙ୍ଗୋ ଽଯଂ ପରମୋ ରିପୁଃ
ସଙ୍ଗ ପରମ ଅଧର୍ମ, ଏହିପରି ଦେବତାମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ବେଦରେ କହିଛନ୍ତି; ନିଷ୍ପୃହ ଆତ୍ମା ପାଇଁ, ଏହି ସଙ୍ଗ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଶତ୍ରୁ।
ଛିତ୍ତ୍ଵୈନଂ ଜ୍ଞାନଖଡ୍ଗେନ ଶିଵୈକତ୍ଵମ୍ ଅଵାପ୍ନୁଯାତ୍ ସଂଶଯଃ ପରମୋ ନାଶୋ ଧର୍ମାର୍ଥାନାଂ ଵିନାଶକୃତ୍
ଏହି ସଙ୍ଗକୁ ଜ୍ଞାନର ତଳୱାର ଦ୍ୱାରା କାଟିଦେଲେ, ଶିବଙ୍କ ସହ ଏକତା ପାଇଯାଏ। ସନ୍ଦେହ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ନାଶ, ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥର ନାଶକାରୀ।
ଛିତ୍ତ୍ଵୈନଂ ସଂଶଯଂ ଜନ୍ତୁଃ ପରମେପ୍ସିତମ୍ ଆପ୍ନୁଯାତ୍ ପିଶାଚୀଵ ଵିଶତ୍ଯ୍ ଆଶା ନିର୍ଦହତ୍ଯ୍ ଅଖିଲଂ ସୁଖମ୍ ପୂର୍ଣାହନ୍ତାସିନା ଛିତ୍ତ୍ଵା ଜୀଵନ୍ ମୁକ୍ତିମ୍ ଅଵାପ୍ନୁଯାତ୍
ଏହି ସନ୍ଦେହକୁ କାଟିଦେଲେ, ପ୍ରାଣୀ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପାଏ। ଆଶା ଭୂତିନୀ ପରି ପ୍ରବେଶ କରି, ସମସ୍ତ ସୁଖକୁ ଜଳାଇଦିଏ; ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିରହଂକାରର ତଳୱାର ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ କାଟିଦେଲେ, ଜୀବନ୍ତାବସ୍ଥାରେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ତତୋ ଜ୍ଞାନମ୍ ଅଵାପ୍ଯାସୌ ଗଙ୍ଗାତୀରଂ ସମାଶ୍ରିତଃ ଜ୍ଞାନଖଡ୍ଗେନ ନିର୍ମୋହସ୍ ତତୋ ମୁକ୍ତିମ୍ ଅଵାପ ସଃ
ଏଭଳି ଜ୍ଞାନ ପାଇ, ସେ ଗଙ୍ଗା ତୀରରେ ଶରଣ ନେଲେ; ଜ୍ଞାନର ତଳୱାର ଦ୍ୱାରା ମୋହ ଛାଡ଼ି, ସେ ମୁକ୍ତି ପାଇଲେ।
ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ତତ୍ ତୀର୍ଥଂ ଖଡ୍ଗତୀର୍ଥମ୍ ଇତି ସ୍ମୃତମ୍ ଜ୍ଞାନତୀର୍ଥଂ ଚ କଵଷଂ ପୈଲୂଷଂ ସର୍ଵକାମଦମ୍
ତାପରୁ, ସେହି ତୀର୍ଥକୁ 'ଖଡ୍ଗତୀର୍ଥ' ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ କରାଯାଏ; ଏହାକୁ 'ଜ୍ଞାନତୀର୍ଥ', 'କବଷ', ଓ 'ପୈଲୂଷ' ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ।
ଇତ୍ଯାଦିଷଟ୍ସହସ୍ରାଣି ତୀର୍ଥାନ୍ଯ୍ ଆହୁର୍ ମହର୍ଷଯଃ ଅଶେଷପାପତାପୌଘହରାଣୀଷ୍ଟପ୍ରଦାନି ଚ
ଏଭଳି, ମହାର୍ଷିମାନେ କହନ୍ତି, ଏପରି ଛଅ ହଜାର ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପ ଓ ଦୁଃଖ ଦୂର କରେ ଏବଂ ଆକାଂକ୍ଷିତ ଫଳ ଦେଇଥାଏ।
ଆତ୍ରେଯମ୍ ଇତି ଵିଖ୍ଯାତମ୍ ଅନ୍ଵିନ୍ଦ୍ରଂ ତୀର୍ଥମ୍ ଉତ୍ତମମ୍ ତସ୍ଯ ପ୍ରଭାଵଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଭ୍ରଷ୍ଟରାଜ୍ଯପ୍ରଦାଯକମ୍
'ଆତ୍ରେୟ' ନାମକ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ, 'ଅନ୍ୱିନ୍ଦ୍ର' ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ; ଏହାର ଶକ୍ତି ବିଷୟରେ ମୁଁ କହିବି, ଯାହା ହାରାଇଥିବା ରାଜ୍ୟକୁ ଫେରାଇଦିଏ।
ଗୌତମ୍ଯା ଉତ୍ତରେ ତୀର ଆତ୍ରେଯୋ ଭଗଵାନ୍ ଋଷିଃ ଅନ୍ଵାରେଭେ ଽଥ ସତ୍ତ୍ରାଣି ଋତ୍ଵିଗ୍ଭିର୍ ମୁନିଭିର୍ ଵୃତଃ
ଗୌତମୀ ନଦୀର ଉତ୍ତର ତୀରରେ, ପୂଜ୍ୟ ଋଷି ଆତ୍ରେୟ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ମୁନିମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରି, ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ।