ଆଜଗାମ ସ୍ଵକଂ ଦେଶଂ ମହତ୍ଯା ସେନଯା ଵୃତଃ ପରୀକ୍ଷାର୍ଥଂ ଚ ତତ୍ପ୍ରେମ ପୁର୍ଯାଂ ଵାର୍ତ୍ତାମ୍ ଅଦୀଦିଶତ୍
ସେ ବଡ଼ ସେନା ସହିତ ନିଜ ଦେଶକୁ ଫେରିଲେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରେମ ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ସହରରେ ଖବର ପଠାଇଲେ।
ଦିଶୋ ଵିଜେତୁଂ ଶର୍ଯାତୌ ଯାତେ ରାକ୍ଷସପୁଂଗଵଃ ହତ୍ଵା ରସାତଲଂ ଯାତୋ ରାଜାନଂ ସପୁରୋଧସମ୍
ଶର୍ୟାତି ଦିଗ୍ବିଜୟ ପାଇଁ ବେରିବାବେଳେ, ରାକ୍ଷସମାନେ ରାଜା ଓ ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ମାରି, ତଳପାତାଳକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ରାଜ୍ଞୋ ଭାର୍ଯା ନିଶ୍ଚଯାଯ ପ୍ରଵୃତ୍ତା ମୁନିସତ୍ତମ ଵାର୍ତ୍ତାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦୂତମୁଖାନ୍ ମଧୁଚ୍ଛନ୍ଦଃପ୍ରିଯା ପୁନଃ
ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରାଜାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ନିଶ୍ଚୟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ଦୂତମାନଙ୍କ ମୁଖରୁ ଖବର ଶୁଣି, ସେ ପୁଣି ମଧୁଚ୍ଛନ୍ଦାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।
ତଦୈଵାଭୂଦ୍ ଗତପ୍ରାଣା ତଦ୍ ଵିଚିତ୍ରମ୍ ଇଵାଭଵତ୍ ତସ୍ଯା ଵୃତ୍ତଂ ତୁ ତେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦୂତା ରାଜ୍ଞେ ନ୍ଯଵେଦଯନ୍
ସେ ସମୟରେ ସେ ଜୀବନ ଛାଡ଼ିଦେଲେ; ଏହା ବିଚିତ୍ର ଘଟଣା ଥିଲା। ତାଙ୍କର ଅବସ୍ଥା ଦେଖି, ଦୂତମାନେ ଏହି କଥା ରାଜାଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ।
ଯତ୍ କୃତଂ ରାଜପତ୍ନୀଭିଃ ପ୍ରିଯଯା ଚ ପୁରୋଧସଃ ଵିସ୍ମିତୋ ଦୁଃଖିତୋ ରାଜା ପୁନର୍ ଦୂତାନ୍ ଅଭାଷତ
ରାଜପତ୍ନୀମାନେ ଓ ପୁରୋହିତଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଯାହା କରିଥିଲେ, ତାହା ଦେଖି ରାଜା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ି, ପୁଣି ଦୂତମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଶୀଘ୍ରଂ ଗଚ୍ଛନ୍ତୁ ହେ ଦୂତା ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ଯା ଯତ୍ କଲେଵରମ୍ ରକ୍ଷନ୍ତୁ ଵାର୍ତ୍ତାଂ କୁରୁତ ରାଜାଗନ୍ତା ପୁରୋଧସା
ହେ ଦୂତମାନେ, ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଯାଅ, ବ୍ରାହ୍ମଣୀଙ୍କ ଦେହକୁ ରକ୍ଷା କର; ଖବର ଆଣ, କାରଣ ରାଜା ଓ ପୁରୋହିତ ଶୀଘ୍ର ଆସିବେ।
ଇତି ଚିନ୍ତାତୁରେ ରାଜ୍ଞି ଵାଗ୍ ଉଵାଚାଶରୀରିଣୀ
ରାଜା ଚିନ୍ତାରେ ଅସ୍ଥିର ହେବାବେଳେ, ଏକ ଦେହହୀନ କଣ୍ଠସ୍ୱର କହିଲା।
ଵିଧାସ୍ଯତ୍ଯ୍ ଅଖିଲଂ ଗଙ୍ଗା ରାଜଂସ୍ ତଵ ସମୀହିତମ୍ ସର୍ଵାଭିଷଙ୍ଗଶମନୀ ପାଵନୀ ଭୁଵି ଗୌତମୀ
ହେ ରାଜା, ଗଙ୍ଗା ସମସ୍ତ ଆଶା ପୂରଣ କରିବେ; ଗୌତମୀ ଭୂମିକୁ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଦୂର କରନ୍ତି, ସେ ତୁମ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବେ।
ଏତଚ୍ ଛ୍ରୁତ୍ଵା ସ ଶର୍ଯାତିର୍ ଗୌତମୀତଟମ୍ ଆଶ୍ରିତଃ ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯୋ ଧନଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ତର୍ପଯିତ୍ଵା ପିତୄନ୍ ଦ୍ଵିଜାନ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଶର୍ୟାତି ଗୌତମୀ ତଟକୁ ଗଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଧନ ଦେଲେ, ପିତୃମାନେ ଓ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କଲେ।
ପୁରୋହିତଂ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ପ୍ରେଷଯିତ୍ଵା ଧନାନ୍ଵିତମ୍ ଅନ୍ଯତ୍ର ତୀର୍ଥେ ସାର୍ଥେଷୁ ଦାନଂ ଦେହି ପ୍ରଯତ୍ନତଃ
ସେ ତାଙ୍କର ପ୍ରଧାନ ପୁରୋହିତ, ଧନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥରେ ପଠାଇ, 'ଯାଅ, ସାର୍ଥମାନେ ଯେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି, ସେଠି ଯଥାଯଥ ଦାନ କର' ବୋଲି ଦେଶିଲେ।
ଏତତ୍ ସର୍ଵଂ ନ ଜାନାତି ରାଜ୍ଞଃ କୃତ୍ଯଂ ପୁରୋହିତଃ ଗତେ ତସ୍ମିନ୍ ଗୁରୌ ରାଜା ଵୈଶ୍ଵାମିତ୍ରେ ମହାତ୍ମନି
ପୁରୋହିତ ରାଜାଙ୍କ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଜାଣିନଥିଲେ; ଗୁରୁ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ରାଜା ମହାତ୍ମା ବୈଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।
ସର୍ଵଂ ବଲଂ ପ୍ରେଷଯିତ୍ଵା ଗଙ୍ଗାତୀରେ ଽଗ୍ନିମ୍ ଆଵିଶତ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ସ ତୁ ରାଜେନ୍ଦ୍ରୋ ଗଙ୍ଗାଂ ଭାନୁଂ ସୁରାନ୍ ଅପି
ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ପଠାଇ, ରାଜା ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଏହିପରି କହି ଗଙ୍ଗା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ମୋଦିତ କଲେ।
ଯଦି ଦତ୍ତଂ ଯଦି ହୁତଂ ଯଦି ତ୍ରାତା ପ୍ରଜା ମଯା ତେନ ସତ୍ଯେନ ସା ସାଧ୍ଵୀ ମମାଯୁଷ୍ଯେଣ ଜୀଵତୁ
ମୁଁ ଯଦି ଦାନ କରିଛି, ଯଦି ହବନ କରିଛି, ଯଦି ମୋ ପ୍ରଜାମାନେକୁ ରକ୍ଷା କରିଛି—ଏହି ସତ୍ୟରେ, ଏହି ସତୀ ମହିଳା ମୋ ଆୟୁଷ୍ୟରେ ବଞ୍ଚୁନ୍।
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵାଗ୍ନୌ ପ୍ରଵିଷ୍ଟେ ତୁ ଶର୍ଯାତୌ ନୃପସତ୍ତମେ ତଦୈଵ ଜୀଵିତା ଭାର୍ଯା ରାଜ୍ଞସ୍ ତସ୍ଯ ପୁରୋଧସଃ
ଏପରି କହି, ଶର୍ୟାତି ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ସମୟରେ, ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ରାଜାଙ୍କ ପୁରୋହିତଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ପୁଣି ଜୀବନ ପାଇଲେ।
ଅଗ୍ନିପ୍ରଵିଷ୍ଟଂ ରାଜାନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵିସ୍ମଯକାରଣମ୍ ପତିଵ୍ରତାଂ ତଥା ଭାର୍ଯାଂ ମୃତାଂ ଜୀଵାନ୍ଵିତାଂ ପୁନଃ
ରାଜା ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି, ଯାହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟର କାରଣ ଥିଲା, ଏବଂ ତାଙ୍କର ପତିବ୍ରତା ଭାର୍ଯ୍ୟା, ମୃତ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପୁଣି ଜୀବନ ପାଇଥିବା କଥା ଶୁଣି—
ତଦର୍ଥଂ ଚାପି ରାଜାନଂ ତ୍ଯକ୍ତାତ୍ମାନଂ ଵିଶେଷତଃ ଆତ୍ମନଶ୍ ଚ ପୁନଃ କୃତ୍ଯମ୍ ଅସ୍ମରନ୍ ନୃପତେର୍ ଗୁରୁଃ
ଏହି କାରଣରୁ, ଏବଂ ବିଶେଷ କରି ରାଜା ନିଜ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରିଥିବାରୁ, ରାଜାଙ୍କ ଗୁରୁ ପୁଣି ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ମନେ ପକାଇଲେ।
ଅହମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅଗ୍ନିମ୍ ଆଵେକ୍ଷ୍ଯ ଉତ ଯାସ୍ଯେ ପ୍ରିଯାନ୍ତିକମ୍ ଅଥଵେହ ତପସ୍ ତପ୍ସ୍ଯେ ତତୋ ନିଶ୍ଚଯଵାନ୍ ଦ୍ଵିଜଃ
ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏହି ଅଗ୍ନିକୁ ଦେଖି, କିମ୍ବା ମୋ ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଯିବି, କିମ୍ବା ଏଠାରେ ତପସ୍ୟା କରିବି; ଏପରେ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ସହିତ ସେ ଦ୍ୱିଜ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।
ଏତଦ୍ ଏଵାତ୍ମନଃ କୃତ୍ଯଂ ମନ୍ଯେ ସୁକୃତମ୍ ଏଵ ଚ ଜୀଵଯାମି ଚ ରାଜାନଂ ତତୋ ଯାମି ପ୍ରିଯାଂ ପୁନଃ
ଏହି କାମଟିକୁ ମୁଁ ମୋର ଉଚିତ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଭାବେ ଭାବେ, ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ଭଲ କାମ; ମୁଁ ରାଜାଙ୍କୁ ଜୀବନ ଦେଉଛି, ତାପରେ ପୁଣି ମୋ ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ଫେରିଯିବି।
ଏତଦ୍ ଏଵ ଶୁଭଂ ମେ ସ୍ଯାତ୍ ତତସ୍ ତୁଷ୍ଟାଵ ଭାସ୍କରମ୍ ନ ହ୍ଯ୍ ଅନ୍ଯଃ କୋପି ଦେଵୋ ଽସ୍ତି ସର୍ଵାଭୀଷ୍ଟପ୍ରଦୋ ରଵେଃ
ଏହି କାମଟି ମୋ ପାଇଁ ଶୁଭ ହେବ; ଏପରେ ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ, କାରଣ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିପାରିବା ଦେବତା ଏକମାତ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅଟେ।
ନମୋ ଽସ୍ତୁ ତସ୍ମୈ ସୂର୍ଯାଯ ମୁକ୍ତଯେ ଽମିତତେଜସେ ଛନ୍ଦୋମଯାଯ ଦେଵାଯ ଓଂକାରାର୍ଥାଯ ତେ ନମଃ
ଅପାର ତେଜସ୍ୱୀ, ବନ୍ଧନମୁକ୍ତିଦାୟକ, ଛନ୍ଦମୟ ଦେବତା, ଓଁକାରର ସ୍ୱରୂପ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ମୋର ନମସ୍କାର।
ଵିରୂପାଯ ସୁରୂପାଯ ତ୍ରିଗୁଣାଯ ତ୍ରିମୂର୍ତଯେ ସ୍ଥିତ୍ଯୁତ୍ପତ୍ତିଵିନାଶାନାଂ ହେତଵେ ପ୍ରଭଵିଷ୍ଣଵେ
ଅନେକ ରୂପ ଓ ସୁନ୍ଦର ରୂପ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ତିନି ଗୁଣ ଓ ତିନି ମୂର୍ତ୍ତିର ଧାରକ, ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ ଓ ସଂହାରର କାରଣ, ସମର୍ଥ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
ତତଃ ପ୍ରସନ୍ନଃ ସୂର୍ଯୋ ଽଭୂଦ୍ ଵରଯସ୍ଵେତ୍ଯ୍ ଅଭାଷତ
ତାପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ଖୁସି ହୋଇ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଚାହିଁଥିବା ଦାୟା ମାଗ।'
ରାଜାନଂ ଦେହି ଦେଵେଶ ଭାର୍ଯାଂ ଚ ପ୍ରିଯଵାଦିନୀମ୍ ଆତ୍ମନଶ୍ ଚ ଶୁଭାନ୍ ପୁତ୍ରାନ୍ ରାଜ୍ଞଶ୍ ଚୈଵ ଶୁଭାନ୍ ଵରାନ୍
ହେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁ, ମୋତେ ରାଜାଙ୍କୁ, ମିଠା କଥା କହୁଥିବା ଭାର୍ଯ୍ୟା, ମୋ ପାଇଁ ଶୁଭ ପୁଅମାନେ, ଏବଂ ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ଭଲ ଦାୟା ଦିଅ।
ତତଃ ପ୍ରାଦାଜ୍ ଜଗନ୍ନାଥଃ ଶର୍ଯାତିଂ ରତ୍ନଭୂଷିତମ୍ ତାଂ ଚ ଭାର୍ଯାଂ ଵରାନ୍ ଅନ୍ଯାନ୍ ସର୍ଵଂ କ୍ଷେମମଯଂ ତଥା
ତାପରେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ପ୍ରଭୁ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ ଶାର୍ୟାତି, ସେ ଭାର୍ଯ୍ୟା, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦାୟା ଏବଂ ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳ ଦେଲେ।
ତତୋ ଯାତଃ ପ୍ରିଯାଵିଷ୍ଟଃ ପ୍ରୀତେନ ଚ ପୁରୋଧସା ଯଯୌ ସୁଖୀ ସ୍ଵକଂ ଦେଶଂ ତତ୍ ତୁ ତୀର୍ଥଂ ଶୁଭଂ ସ୍ମୃତମ୍
ତାପରେ ପ୍ରିୟା ପ୍ରତି ଭଲପାଇବାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ପୁରୋହିତଙ୍କ ସହିତ ସେ ଖୁସିରେ ନିଜ ଦେଶକୁ ଗଲେ; ସେଠିକୁ ଏବେ ଏକ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।
ତତ୍ର ତ୍ରୀଣି ସହସ୍ରାଣି ତୀର୍ଥାନି ଗୁଣଵନ୍ତି ଚ ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ତତ୍ ତୀର୍ଥଂ ଭାନୁତୀର୍ଥମ୍ ଉଦାହୃତମ୍
ସେଠି ତିନି ହଜାର ଶୁଭ ତୀର୍ଥ ଅଛି; ସେ ଦିନଠାରୁ ଏହି ତୀର୍ଥକୁ 'ଭାନୁତୀର୍ଥ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ମୃତସଂଜୀଵନଂ ଚୈଵ ଶାର୍ଯାତଂ ଚେତି ଵିଶ୍ରୁତମ୍ ମାଧୁଚ୍ଛନ୍ଦସମାଖ୍ଯାତଂ ସ୍ମରଣାତ୍ ପାପନୁନ୍ ମୁନେ
ଏହାକୁ 'ମୃତସଞ୍ଜୀବନ', 'ଶାର୍ୟାତ', ଏବଂ 'ମାଧୁଚ୍ଛନ୍ଦସମାଖ୍ୟାତ' ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଏହାକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ, ହେ ମୁନି, ପାପ ଦୂର ହୁଏ।
ତେଷୁ ସ୍ନାନଂ ଚ ଦାନଂ ଚ ସର୍ଵକ୍ରତୁଫଲପ୍ରଦମ୍ ମୃତସଂଜୀଵନଂ ତତ୍ ସ୍ଯାଦ୍ ଆଯୁରାରୋଗ୍ଯଵର୍ଧନମ୍
ସେଠି ସ୍ନାନ କିମ୍ବା ଦାନ କଲେ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ; 'ମୃତସଞ୍ଜୀବନ' ଆୟୁ ଓ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ବଢ଼ାଏ।
ଖଡ୍ଗତୀର୍ଥମ୍ ଇତି ଖ୍ଯାତଂ ଗୌତମ୍ଯା ଉତ୍ତରେ ତଟେ ତତ୍ର ସ୍ନାନେନ ଦାନେନ ମୁକ୍ତିଭାଗୀ ଭଵେନ୍ ନରଃ
ଏହା 'ଖଡ୍ଗତୀର୍ଥ' ଭାବେ ପରିଚିତ, ଗୌତମୀ ନଦୀର ଉତ୍ତର ପାରେ ଅଛି; ସେଠି ସ୍ନାନ କିମ୍ବା ଦାନ କଲେ ମଣିଷ ମୁକ୍ତି ପାଏ।
ତତ୍ର ଵୃତ୍ତଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶୃଣୁ ନାରଦ ଯତ୍ନତଃ ପୈଲୂଷ ଇତି ଵିଖ୍ଯାତଃ କଵଷସ୍ଯ ସୁତୋ ଦ୍ଵିଜଃ
ସେଠି ଘଟିଥିବା ଘଟଣା ମୁଁ କହିବି, ହେ ନାରଦ, ମନୋଯୋଗରେ ଶୁଣ; 'ପୈଲୂଷ' ନାମରେ ପରିଚିତ, କବଷଙ୍କ ପୁଅ ଏକ ଦ୍ୱିଜ ଥିଲେ।