ଭକ୍ତ୍ଯା ମୁକ୍ତିଃ ସର୍ଵପୂଜ୍ଯା ତାମ୍ ଇଚ୍ଛେଯଂ ଜଗନ୍ମଯ
ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜ୍ୟ। ମୁଁ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତର ସାର, ଏହାକୁ ଆଶା କରେ।
ଏତଦ୍ ଏଵାନ୍ତରଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଦୀଯତେ ମାମ୍ ଅନୁସ୍ମରନ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣାଯାଥଵାର୍ଥିଭ୍ଯସ୍ ତଦ୍ ଏଵାକ୍ଷଯତାଂ ଵ୍ରଜେତ୍
ହେ ବ୍ରହ୍ମା, ଏହି ଗୁପ୍ତ ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଉଛି: ମୋତେ ସ୍ମରଣ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଆଗ୍ରହୀଙ୍କୁ ଯାହା ଦିଆଯାଏ, ସେହି ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ।
ମାମ୍ ଅଧ୍ଯାତ୍ଵାଥ ଯଦ୍ ଦଦ୍ଯାତ୍ ତତ୍ ତନ୍ମାତ୍ରଫଲପ୍ରଦମ୍ ତତ୍ ପୁନର୍ ଦତ୍ତମ୍ ଏଵେହ ନ ଭୋଗାଯାତ୍ର କଲ୍ପତେ
ମୋତେ ଧ୍ୟାନ କରି ଯାହା ଦିଆଯାଏ, ତାହା ସେହି ଦାନର ଫଳ ଦିଏ; ଏଠାରେ ଯାହା ଦିଆଯାଏ, ତାହା ଭୋଗ ପାଇଁ ନୁହେଁ।
ତସ୍ମାଦ୍ ଦେହି ମହାବୁଦ୍ଧେ ଭୋଜ୍ଯଂ କିଂଚିନ୍ ମମ ଧ୍ରୁଵମ୍ ଅଥଵା ଵିପ୍ରମୁଖ୍ଯାଯ ଗୌତମୀତୀରମ୍ ଆଶ୍ରିତଃ
ତେଣୁ, ହେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, ମୋତେ କିଛି ଖାଦ୍ୟ ଦିଅ, କିମ୍ବା ଗୌତମୀ ତୀରେ ଶରଣ ନେଇଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଦିଅ।
ମୌଦ୍ଗଲ୍ଯଃ ପ୍ରାହ ତଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ ଦେଯଂ ମମ ନ ଵିଦ୍ଯତେ ନାନ୍ଯତ୍ କିଂଚନ ଦେହାଦି ଯତ୍ ତତ୍ ତ୍ଵଯି ସମର୍ପିତମ୍
ମୌଦ୍ଗଲ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ମୋ ପାଖରେ ଦେବାକୁ କିଛି ନାହିଁ; ଦେହ ଓ ଅନ୍ୟ ଯାହା କିଛି ଅଛି, ସେ ସବୁ ଆପଣଙ୍କୁ ଅର୍ପିତ।'
ତତୋ ଵିଷ୍ଣୁର୍ ଗରୁତ୍ମନ୍ତଂ ପ୍ରାହ ଶୀଘ୍ରଂ ଜଗତ୍ପତିଃ ଇହାନଯସ୍ଵ କଣିଶଂ ମମାଯଂ ଚାର୍ପଯିଷ୍ଯତି
ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ, ଗରୁଡ଼ଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ତୁରନ୍ତ କଣିଶକୁ ଏଠାକୁ ଆଣ; ସେ ଏହି ଦାନ ମୋତେ ଅର୍ପଣ କରିବ।'
ତତୋ ଯୋଗ୍ଯାନ୍ ଅଯଂ ଭୋଗାନ୍ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯତେ ମନସଃ ପ୍ରିଯାନ୍ ଆକର୍ଣ୍ଯ ସ୍ଵାମିନାଦିଷ୍ଟଂ ତଥା ଚକ୍ରେ ସ ପକ୍ଷିରାଟ୍
ତାପରେ ସେ ଯୋଗ୍ୟ ଓ ମନକୁ ପ୍ରିୟ ଭୋଗ ଲଭିବ। ମାଲିକଙ୍କ ଆଦେଶ ଶୁଣି, ପକ୍ଷୀମହାରାଜ ତାହା ଅନୁସରଣ କଲେ।
ଵିଷ୍ଣୁହସ୍ତେ କଣାନ୍ ପ୍ରାଦାତ୍ ସ ମୌଦ୍ଗଲ୍ଯୋ ଯତଵ୍ରତଃ ଏତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଅନ୍ତରେ ଵିଷ୍ଣୁର୍ ଵିଶ୍ଵକର୍ମାଣମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍
ମୌଦ୍ଗଲ୍ୟ, ନିଷ୍ଠାବାନ ଥିବା, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ହାତରେ ଧାନ ଦେଲେ; ଏହି ମଧ୍ୟରେ ବିଷ୍ଣୁ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଯାଵଚ୍ ଚାସ୍ଯ କୁଲେ ସପ୍ତ ପୁରୁଷାସ୍ ତାଵଦ୍ ଏଵ ତୁ ଭଵିତାରୋ ମହାବୁଦ୍ଧେ ତାଵତ୍ କାମା ମନୀଷିତାଃ ଗାଵୋ ହିରଣ୍ଯଂ ଧାନ୍ଯାନି ଵସ୍ତ୍ରାଣ୍ଯ୍ ଆଭରଣାନି ଚ
ତାଙ୍କ ବଂଶରେ ସାତଜଣ ଯାଏଁ ରହିବେ, ହେ ମହାବୁଦ୍ଧି, ସେଉଁଠାଏଁ ସେମାନେ ରହିବେ; ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗୋ, ସୁନା, ଧାନ, ବସ୍ତ୍ର, ଆଭୂଷଣ ଇଚ୍ଛାମତ ଭୋଗ ମିଳିବ।
ଯଚ୍ ଚ କିଂଚିନ୍ ମନଃପ୍ରୀତ୍ଯୈ ଲୋକେ ଭଵତି ଭୂଷଣମ୍ ତତ୍ ସର୍ଵମ୍ ଆପ ମୌଦ୍ଗଲ୍ଯୋ ଵିଷ୍ଣୁଗଙ୍ଗାପ୍ରଭାଵତଃ
ଏହି ଲୋକରେ ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା ଯେଉଁ ଆଭୂଷଣ ଅଛି, ସେ ସବୁ ମୌଦ୍ଗଲ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଗଙ୍ଗାଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ପାଇଲେ।
ଗୃହଂ ଗଚ୍ଛେତି ମୌଦ୍ଗଲ୍ଯୋ ଵିଷ୍ଣୁନୋକ୍ତସ୍ ତତୋ ଯଯୌ ଆଶ୍ରମେ ସ୍ଵସ୍ଯ ସର୍ଵର୍ଦ୍ଧିଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଋଷିର୍ ଅଭାଷତ
ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ, 'ଘରକୁ ଯାଅ', ଏହାପରେ ମୌଦ୍ଗଲ୍ୟ ଚାଲିଗଲେ; ନିଜ ଆଶ୍ରମରେ ସମୃଦ୍ଧି ଦେଖି, ଋଷି କହିଲେ।
ଅହୋ ଦାନପ୍ରଭାଵୋ ଽଯମ୍ ଅହୋ ଵିଷ୍ଣୋର୍ ଅନୁସ୍ମୃତିଃ ଅହୋ ଗଙ୍ଗାପ୍ରଭାଵଶ୍ ଚ କୈର୍ ଵିଚାର୍ଯୋ ମହାନ୍ ଅଯମ୍
ହାଁ, ଏହା ଦାନର ପ୍ରଭାବ! ହାଁ, ବିଷ୍ଣୁ ସ୍ମରଣର ଶକ୍ତି! ହାଁ, ଗଙ୍ଗାର ପ୍ରଭାବ! ଏହି ମହତ୍ତ୍ୱକୁ କିଏ ବୁଝିପାରିବ?
ମୌଦ୍ଗଲ୍ଯୋ ଭାର୍ଯଯା ସାର୍ଧଂ ପୁତ୍ରୈଃ ପୌତ୍ରୈଶ୍ ଚ ବନ୍ଧୁଭିଃ ପିତୃଭ୍ଯାଂ ବୁଭୁଜେ ଭୋଗାନ୍ ଭୁକ୍ତିଂ ମୁକ୍ତିମ୍ ଅଵାପ ଚ
ମୌଦ୍ଗଲ୍ୟ ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା, ପୁଅ, ନାତି, ବନ୍ଧୁବନ୍ଧବ ଓ ପିତାମାତାଙ୍କ ସହିତ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କଲେ ଏବଂ ଭୋଗ ଓ ମୁକ୍ତି ଦୁହିଁ ଲାଭ କଲେ।
ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ତତ୍ ତୀର୍ଥଂ ମୌଦ୍ଗଲ୍ଯଂ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ତଥା ତତ୍ର ସ୍ନାନଂ ଚ ଦାନଂ ଚ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିଫଲପ୍ରଦମ୍
ସେଇଠୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ସେ ତୀର୍ଥ ମୌଦ୍ଗଲ୍ୟ ଓ ବୈଷ୍ଣବ ହେଲା; ସେଠାରେ ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ଭୋଗ ଓ ମୁକ୍ତିର ଫଳ ମିଳେ।
ତତ୍ର ଶ୍ରୁତିଃ ସ୍ମୃତିର୍ ଵାପି ତୀର୍ଥସ୍ଯ ସ୍ଯାତ୍ କଥଂଚନ ତସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁର୍ ଭଵେତ୍ ପ୍ରୀତଃ ପାପୈର୍ ମୁକ୍ତଃ ସୁଖୀ ଭଵେତ୍
ବେଦ କିମ୍ବା ସୃତିରେ ଯେଉଁଠି ତୀର୍ଥର ଉଲ୍ଲେଖ ହୁଏ, ସେଠାରେ ଯେଉଁ ଲୋକ ଏହାକୁ ଶୁଣେ, ତାଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି; ସେ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ସୁଖୀ ହୁଅନ୍ତି।
ଏକାଦଶ ସହସ୍ରାଣି ତୀର୍ଥାନାଂ ତୀରଯୋର୍ ଦ୍ଵଯୋଃ ସର୍ଵାର୍ଥଦାଯିନାଂ ତତ୍ର ସ୍ନାନଦାନଜପାଦିଭିଃ
ଉଭୟ କୂଳରେ ଏକାଦଶ ହଜାର ତୀର୍ଥ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ସମସ୍ତ ଆଶା ପୂରଣ କରେ; ସେଠାରେ ସ୍ନାନ, ଦାନ, ଜପ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଫଳ ମିଳେ।
ଲକ୍ଷ୍ମୀତୀର୍ଥମ୍ ଇତି ଖ୍ଯାତଂ ସାକ୍ଷାଲ୍ ଲକ୍ଷ୍ମୀଵିଵର୍ଧନମ୍ ଅଲକ୍ଷ୍ମୀନାଶନଂ ପୁଣ୍ଯମ୍ ଆଖ୍ଯାନଂ ଶୃଣୁ ନାରଦ
ନାରଦ, ଲକ୍ଷ୍ମୀତୀର୍ଥ ନାମକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନର କଥା ଶୁଣ। ଏହା ଲକ୍ଷ୍ମୀକୁ ବଢ଼ାଏ, ଅଶୁଭକୁ ଦୂର କରେ, ଏବଂ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ।
ସଂଵାଦଶ୍ ଚ ପୁରା ତ୍ଵ୍ ଆସୀଲ୍ ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯାଃ ପୁତ୍ର ଦରିଦ୍ରଯା ପରସ୍ପରଵିରୋଧିନ୍ଯାଵ୍ ଉଭେ ଵିଶ୍ଵଂ ସମୀଯତୁଃ
ପୁରୁଣାକାଳରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ତାଙ୍କର ପୁଅ ଦରିଦ୍ରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଆଲୋଚନା ହେଇଥିଲା; ଏହି ଦୁଇଜଣେ, ଯେଉଁମାନେ ପରସ୍ପର ବିରୋଧୀ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ତାଭ୍ଯାମ୍ ଅଵ୍ଯାପୃତଂ ଵସ୍ତୁ ତନ୍ ନାସ୍ତି ଭୁଵନତ୍ରଯେ ମମ ଜ୍ଯୈଷ୍ଠ୍ଯଂ ମମ ଜ୍ଯୈଷ୍ଠ୍ଯମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଊଚତୁର୍ ଉଭେ ମିଥଃ ଅହଂ ପୂର୍ଵଂ ସମୁଦ୍ଭୂତା ଇତ୍ଯ୍ ଆହ ଶ୍ରିଯମ୍ ଓଜସା
ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତିନିଭୁବନରେ କିଛି ମଧ୍ୟ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ ନାହିଁ। ଦୁହେଁ ପରସ୍ପରକୁ କହିଲେ, 'ମୋର ବଡ଼ପଣ, ମୋର ବଡ଼ପଣ!' ଦରିଦ୍ର ଶକ୍ତି ସହିତ ଶ୍ରୀଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ପ୍ରଥମେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲି।'
କୁଲଂ ଶୀଲଂ ଜୀଵିତଂ ଵା ଦେହିନାମ୍ ଅହମ୍ ଏଵ ତୁ ମଯା ଵିନା ଦେହଭାଜୋ ଜୀଵନ୍ତୋ ଽପି ମୃତା ଇଵ
ମୁଁ ହିଁ ଦେହଧାରୀମାନଙ୍କର କୁଳ, ଚରିତ୍ର ଓ ଜୀବନ; ମୋତେ ଛାଡ଼ି ଯେଉଁମାନେ ଦେହ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ବଞ୍ଚିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୃତ ଭଳି।
ଦରିଦ୍ରଯା ଚ ସା ପ୍ରୋକ୍ତା ସର୍ଵେଭ୍ଯୋ ହ୍ଯ୍ ଅଧିକା ହ୍ଯ୍ ଅହମ୍ ମୁକ୍ତିର୍ ମଦାଶ୍ରିତା ନିତ୍ଯଂ ଦରିଦ୍ରୈଵଂ ଵଚୋ ଽବ୍ରଵୀତ୍
ଦରିଦ୍ର କହିଲେ: 'ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କଠାରୁ ଉତ୍ତମ; ମୋ ଉପରେ ମୁକ୍ତି ନିର୍ଭର କରେ। ଏଭଳି ଦରିଦ୍ର କହିଲେ।'
କାମଃ କ୍ରୋଧଶ୍ ଚ ଲୋଭଶ୍ ଚ ମଦୋ ମାତ୍ସର୍ଯମ୍ ଏଵ ଚ ଯତ୍ରାହମ୍ ଅସ୍ମି ତତ୍ରୈତେ ନ ତିଷ୍ଠନ୍ତି କଦାଚନ
ଯେଉଁଠି ମୁଁ ଅଛି, ସେଠି କାମ, କ୍ରୋଧ, ଲୋଭ, ଅହଂକାର ଓ ଇର୍ଷ୍ୟା କେବେ ରୁହନ୍ତି ନାହିଁ।
ନ ଭଯୋଦ୍ଭୂତିର୍ ଉନ୍ମାଦ ଈର୍ଷ୍ଯା ଉଦ୍ଧତଵୃତ୍ତିତା ଯତ୍ରାହମ୍ ଅସ୍ମି ତତ୍ରୈତେ ନ ତିଷ୍ଠନ୍ତି କଦାଚନ
ଯେଉଁଠି ମୁଁ ଅଛି, ସେଠି ଭୟ, ପାଗଳପନ, ଇର୍ଷ୍ୟା ଓ ଅଭିମାନୀ ଆଚରଣ କେବେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଦରିଦ୍ରାଯା ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଲକ୍ଷ୍ମୀସ୍ ତାଂ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ
ଦରିଦ୍ରଙ୍କ ଉକ୍ତି ଶୁଣି ଲକ୍ଷ୍ମୀ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଅଲଂକୃତୋ ମଯା ଜନ୍ତୁଃ ସର୍ଵୋ ଭଵତି ପୂଜିତଃ ନିର୍ଧନଃ ଶିଵତୁଲ୍ଯୋ ଽପି ସର୍ଵୈର୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅଭିଭୂଯତେ
ମୋ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ ପ୍ରାଣୀ ଶୋଭିତ ହୁଏ, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ; ଏକ ଦରିଦ୍ର ମନୁଷ୍ୟ ଶିବ ସମାନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଠାରୁ ଅବହେଳିତ ହୁଏ।
ଦେହୀତି ଵଚନଦ୍ଵାରା ଦେହସ୍ଥାଃ ପଞ୍ଚ ଦେଵତାଃ ସଦ୍ଯୋ ନିର୍ଗତ୍ଯ ଗଚ୍ଛନ୍ତି ଧୀଶ୍ରୀହ୍ରୀଶାନ୍ତିକୀର୍ତଯଃ
'ଦେହ' ଏହି ଶବ୍ଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ସହିତ, ଦେହରେ ବସିଥିବା ପାଞ୍ଚଟି ଦେବତା—ବୁଦ୍ଧି, ଶ୍ରୀ, ଲଜ୍ଜା, ଶାନ୍ତି ଓ କୀର୍ତ୍ତି—ସହସା ବାହାରିଯାନ୍ତି।
ତାଵଦ୍ ଗୁଣା ଗୁରୁତ୍ଵଂ ଚ ଯାଵନ୍ ନାର୍ଥଯତେ ପରମ୍ ଅର୍ଥୀ ଚେତ୍ ପୁରୁଷୋ ଜାତଃ କ୍ଵ ଗୁଣାଃ କ୍ଵ ଚ ଗୌରଵମ୍
ଯେଉଁଯାଏଁ ଲୋକ ଧନ ଚାହାନ୍ତି ନାହିଁ, ସେଉଁଯାଏଁ ତାଙ୍କର ଗୁଣ ଓ ଗମ୍ଭୀରତା ରହିଥାଏ; କିନ୍ତୁ ଯଦି ସେ ଧନ ଆଶା କରନ୍ତି, ତେବେ ଗୁଣ କେଉଁଠି, ଗମ୍ଭୀରତା କେଉଁଠି?
ତାଵତ୍ ସର୍ଵୋତ୍ତମୋ ଜନ୍ତୁସ୍ ତାଵତ୍ ସର୍ଵଗୁଣାଲଯଃ ନମସ୍ଯଃ ସର୍ଵଲୋକାନାଂ ଯାଵନ୍ ନାର୍ଥଯତେ ପରମ୍
ଯେଉଁଯାଏଁ ପ୍ରାଣୀ ଧନ ଚାହାନ୍ତି ନାହିଁ, ସେଉଁଯାଏଁ ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ଗୁଣର ଆଶ୍ରୟ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜ୍ୟ।
କଷ୍ଟମ୍ ଏତନ୍ ମହାପାପଂ ନିର୍ଧନତ୍ଵଂ ଶରୀରିଣାମ୍ ନ ମାନଯତି ନୋ ଵକ୍ତି ନ ସ୍ପୃଶତ୍ଯ୍ ଅଧନଂ ଜନଃ
ଦେହଧାରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ବଡ଼ ଦୁଃଖ ଓ ମହାପାପ: କେହି ଦରିଦ୍ର ଲୋକଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି ନାହିଁ, କଥା ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ, ସ୍ପର୍ଶ କରନ୍ତି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
ଅହମ୍ ଏଵ ତତଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ଦରିଦ୍ରେ ଶୃଣୁ ମେ ଵଚଃ
ତେଣୁ ମୁଁ ଦରିଦ୍ରଠାରୁ ଉତ୍ତମ; ମୋର କଥା ଶୁଣ।