ତ୍ଵଯି ସ୍ମୃତେ ଜଗନ୍ନାଥ ଶୋକଦାରିଦ୍ର୍ଯଦୁଷ୍କୃତମ୍ ନାଶଂ ଯାତି ଵିପତ୍ତିର୍ ମେ ତ୍ଵଯି ଦୃଷ୍ଟେ କଥଂ ସ୍ଥିତା
ହେ ଜଗନ୍ନାଥ, ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ ଶୋକ, ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଓ ଅପଶ୍ରୟ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ; ତେବେ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ମୋ ଦୁଃଖ କିପରି ରହିଯାଏ?
ସ୍ଵକୃତଂ ଭୁଜ୍ଯତେ ଭୂତୈଃ ସର୍ଵୈଃ ସର୍ଵତ୍ର ସର୍ଵଦା ନ କୋପି କସ୍ଯଚିତ୍ କିଂଚିତ୍ କରୋତ୍ଯ୍ ଅତ୍ର ହିତାହିତେ
ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ଜଣେ କରେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ସେଥିରେ ଫଳ ଭୋଗ କରନ୍ତି, ସବୁଠାରେ ଏବଂ ସବୁବେଳେ; କେହି କାହା ପାଇଁ କିଛି କରନ୍ତିନାହିଁ, ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ।
ଯାଦୃଶଂ ଚୋପ୍ଯତେ ବୀଜଂ ଫଲଂ ଭଵତି ତାଦୃଶମ୍ ରସାଲଃ ସ୍ଯାନ୍ ନ ନିମ୍ବସ୍ଯ ବୀଜାଜ୍ ଜାତ୍ଵ୍ ଅପି କୁତ୍ରଚିତ୍
ଯେପରି ବିଜ ଯେମିତି ପୋତାଯାଏ, ସେପରି ଫଳ ମିଳେ; କେବେ ମଧୁର ଆମ୍ବ ନିମ୍ବ ଗଛର ବିଜରୁ ହୁଏନାହିଁ।
ନ କୃତା ଗୌତମୀସେଵା ନାର୍ଚିତୌ ହରିଶଂକରୌ ନ ଦତ୍ତଂ ଯୈଶ୍ ଚ ଵିପ୍ରେଭ୍ଯସ୍ ତେ କଥଂ ଭାଜନଂ ଶ୍ରିଯଃ
ଯେଉଁମାନେ ଗୌତମୀ ସେବା କରିନାହାନ୍ତି, ହରି ଓ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପୂଜିନାହାନ୍ତି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଇନାହାନ୍ତି—ସେମାନେ କିପରି ଧନ୍ୟତାର ଅଂଶୀ ହେବେ?
ତ୍ଵଯା ନ ଦତ୍ତଂ କିଂଚିଚ୍ ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯୋ ମମାପି ଚ ଯଦ୍ ଦୀଯତେ ତଦ୍ ଏଵେହ ପରସ୍ମିଂଶ୍ ଚୋପତିଷ୍ଠତି
ତୁମେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ କିଛି ଦେଇନାହ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଦେଇନାହିଁ; ଏଠାରେ ଯାହା ଦିଆଯାଏ, ସେହି ଏଠା ଓ ପରଲୋକରେ ଥାଏ।
ମୃଦ୍ଭିର୍ ଵାର୍ଭିଃ କୁଶୈର୍ ମନ୍ତ୍ରୈଃ ଶୁଚିକର୍ମ ସଦୈଵ ଯତ୍ କରୋତି ତସ୍ମାତ୍ ପୂତାତ୍ମା ଶରୀରସ୍ଯ ଚ ଶୋଷଣାତ୍
ମାଟି, ପାଣି, କୁଶ ଓ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମଣିଷ ସବୁବେଳେ ପବିତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ କରେ; ଏହିପରି ଶରୀରକୁ କ୍ଷୀଣ କରି, ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମା ମଣିଷ ପବିତ୍ର ହୁଏ।
ଵିନା ଦାନେନ ନ କ୍ଵାପି ଭୋଗାଵାପ୍ତିର୍ ନୃଣାଂ ଭଵେତ୍ ସତ୍କର୍ମାଚରଣାଚ୍ ଛୁଦ୍ଧୋ ଵିରକ୍ତଃ ସ୍ଯାତ୍ ତତୋ ନରଃ
ଦାନ ଛାଡ଼ି କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ମଣିଷମାନେ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ସତ୍କର୍ମ କରିଲେ ମନୁଷ୍ୟ ପବିତ୍ର ଓ ଅସକ୍ତ ହୁଏ, ଏହିପରି ଲୋକ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଯାଏ।
ତତୋ ଽପ୍ରତିହତଜ୍ଞାନୋ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତସ୍ ତତୋ ଭଵେତ୍ ସର୍ଵେଷାଂ ସୁଲଭା ମୁକ୍ତିର୍ ମଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ଚେହ ପୂର୍ତତଃ
ଏହାପରେ ଅବିରୋଧିତ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଜୀବନ୍ତାବସ୍ଥାରେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଏଠାରେ ମୋର ଭକ୍ତି ଓ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ସହଜରେ ମୁକ୍ତି ଲଭ୍ୟ।
ଭୁକ୍ତିର୍ ଦାନାଦିନା ସର୍ଵଭୂତଦୁଃଖନିବର୍ହଣାତ୍ ଅଥଵା ଲପ୍ସ୍ଯସେ ମୁକ୍ତିଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ଭୁକ୍ତିଂ ନ ଲପ୍ସ୍ଯସେ
ଦାନ ଓ ଏହାପରି କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦୂର କରି, ଭୋଗ ମିଳେ; କିମ୍ବା ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ମିଳିପାରେ, କିନ୍ତୁ ଭୋଗ ମିଳିବ ନାହିଁ।
ଭକ୍ତ୍ଯା ମୁକ୍ତିଃ କଥଂ ଭୂଯାଦ୍ ଭୁକ୍ତେର୍ ମୁକ୍ତିଃ ସୁଦୁର୍ଲଭା ଜାତା ଚେଦ୍ ଦେହିନାଂ ମୁକ୍ତିଃ କିମ୍ ଅନ୍ଯେନ ପ୍ରଯୋଜନମ୍
ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା କିପରି ମୁକ୍ତି ହୁଏ? ଭୋଗ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ। ଯଦି ଦେହୀମାନେ ମୁକ୍ତି ପାଇଯାନ୍ତି, ତେବେ ଅନ୍ୟ କିଛିର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଲା କଣ?
ଭକ୍ତ୍ଯା ମୁକ୍ତିଃ ସର୍ଵପୂଜ୍ଯା ତାମ୍ ଇଚ୍ଛେଯଂ ଜଗନ୍ମଯ
ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜ୍ୟ। ମୁଁ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତର ସାର, ଏହାକୁ ଆଶା କରେ।
ଏତଦ୍ ଏଵାନ୍ତରଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଦୀଯତେ ମାମ୍ ଅନୁସ୍ମରନ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣାଯାଥଵାର୍ଥିଭ୍ଯସ୍ ତଦ୍ ଏଵାକ୍ଷଯତାଂ ଵ୍ରଜେତ୍
ହେ ବ୍ରହ୍ମା, ଏହି ଗୁପ୍ତ ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଉଛି: ମୋତେ ସ୍ମରଣ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଆଗ୍ରହୀଙ୍କୁ ଯାହା ଦିଆଯାଏ, ସେହି ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ।
ମାମ୍ ଅଧ୍ଯାତ୍ଵାଥ ଯଦ୍ ଦଦ୍ଯାତ୍ ତତ୍ ତନ୍ମାତ୍ରଫଲପ୍ରଦମ୍ ତତ୍ ପୁନର୍ ଦତ୍ତମ୍ ଏଵେହ ନ ଭୋଗାଯାତ୍ର କଲ୍ପତେ
ମୋତେ ଧ୍ୟାନ କରି ଯାହା ଦିଆଯାଏ, ତାହା ସେହି ଦାନର ଫଳ ଦିଏ; ଏଠାରେ ଯାହା ଦିଆଯାଏ, ତାହା ଭୋଗ ପାଇଁ ନୁହେଁ।
ତସ୍ମାଦ୍ ଦେହି ମହାବୁଦ୍ଧେ ଭୋଜ୍ଯଂ କିଂଚିନ୍ ମମ ଧ୍ରୁଵମ୍ ଅଥଵା ଵିପ୍ରମୁଖ୍ଯାଯ ଗୌତମୀତୀରମ୍ ଆଶ୍ରିତଃ
ତେଣୁ, ହେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, ମୋତେ କିଛି ଖାଦ୍ୟ ଦିଅ, କିମ୍ବା ଗୌତମୀ ତୀରେ ଶରଣ ନେଇଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଦିଅ।
ମୌଦ୍ଗଲ୍ଯଃ ପ୍ରାହ ତଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ ଦେଯଂ ମମ ନ ଵିଦ୍ଯତେ ନାନ୍ଯତ୍ କିଂଚନ ଦେହାଦି ଯତ୍ ତତ୍ ତ୍ଵଯି ସମର୍ପିତମ୍
ମୌଦ୍ଗଲ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ମୋ ପାଖରେ ଦେବାକୁ କିଛି ନାହିଁ; ଦେହ ଓ ଅନ୍ୟ ଯାହା କିଛି ଅଛି, ସେ ସବୁ ଆପଣଙ୍କୁ ଅର୍ପିତ।'
ତତୋ ଵିଷ୍ଣୁର୍ ଗରୁତ୍ମନ୍ତଂ ପ୍ରାହ ଶୀଘ୍ରଂ ଜଗତ୍ପତିଃ ଇହାନଯସ୍ଵ କଣିଶଂ ମମାଯଂ ଚାର୍ପଯିଷ୍ଯତି
ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ, ଗରୁଡ଼ଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ତୁରନ୍ତ କଣିଶକୁ ଏଠାକୁ ଆଣ; ସେ ଏହି ଦାନ ମୋତେ ଅର୍ପଣ କରିବ।'
ତତୋ ଯୋଗ୍ଯାନ୍ ଅଯଂ ଭୋଗାନ୍ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯତେ ମନସଃ ପ୍ରିଯାନ୍ ଆକର୍ଣ୍ଯ ସ୍ଵାମିନାଦିଷ୍ଟଂ ତଥା ଚକ୍ରେ ସ ପକ୍ଷିରାଟ୍
ତାପରେ ସେ ଯୋଗ୍ୟ ଓ ମନକୁ ପ୍ରିୟ ଭୋଗ ଲଭିବ। ମାଲିକଙ୍କ ଆଦେଶ ଶୁଣି, ପକ୍ଷୀମହାରାଜ ତାହା ଅନୁସରଣ କଲେ।
ଵିଷ୍ଣୁହସ୍ତେ କଣାନ୍ ପ୍ରାଦାତ୍ ସ ମୌଦ୍ଗଲ୍ଯୋ ଯତଵ୍ରତଃ ଏତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଅନ୍ତରେ ଵିଷ୍ଣୁର୍ ଵିଶ୍ଵକର୍ମାଣମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍
ମୌଦ୍ଗଲ୍ୟ, ନିଷ୍ଠାବାନ ଥିବା, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ହାତରେ ଧାନ ଦେଲେ; ଏହି ମଧ୍ୟରେ ବିଷ୍ଣୁ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଯାଵଚ୍ ଚାସ୍ଯ କୁଲେ ସପ୍ତ ପୁରୁଷାସ୍ ତାଵଦ୍ ଏଵ ତୁ ଭଵିତାରୋ ମହାବୁଦ୍ଧେ ତାଵତ୍ କାମା ମନୀଷିତାଃ ଗାଵୋ ହିରଣ୍ଯଂ ଧାନ୍ଯାନି ଵସ୍ତ୍ରାଣ୍ଯ୍ ଆଭରଣାନି ଚ
ତାଙ୍କ ବଂଶରେ ସାତଜଣ ଯାଏଁ ରହିବେ, ହେ ମହାବୁଦ୍ଧି, ସେଉଁଠାଏଁ ସେମାନେ ରହିବେ; ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗୋ, ସୁନା, ଧାନ, ବସ୍ତ୍ର, ଆଭୂଷଣ ଇଚ୍ଛାମତ ଭୋଗ ମିଳିବ।
ଯଚ୍ ଚ କିଂଚିନ୍ ମନଃପ୍ରୀତ୍ଯୈ ଲୋକେ ଭଵତି ଭୂଷଣମ୍ ତତ୍ ସର୍ଵମ୍ ଆପ ମୌଦ୍ଗଲ୍ଯୋ ଵିଷ୍ଣୁଗଙ୍ଗାପ୍ରଭାଵତଃ
ଏହି ଲୋକରେ ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା ଯେଉଁ ଆଭୂଷଣ ଅଛି, ସେ ସବୁ ମୌଦ୍ଗଲ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଗଙ୍ଗାଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ପାଇଲେ।
ଗୃହଂ ଗଚ୍ଛେତି ମୌଦ୍ଗଲ୍ଯୋ ଵିଷ୍ଣୁନୋକ୍ତସ୍ ତତୋ ଯଯୌ ଆଶ୍ରମେ ସ୍ଵସ୍ଯ ସର୍ଵର୍ଦ୍ଧିଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଋଷିର୍ ଅଭାଷତ
ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ, 'ଘରକୁ ଯାଅ', ଏହାପରେ ମୌଦ୍ଗଲ୍ୟ ଚାଲିଗଲେ; ନିଜ ଆଶ୍ରମରେ ସମୃଦ୍ଧି ଦେଖି, ଋଷି କହିଲେ।
ଅହୋ ଦାନପ୍ରଭାଵୋ ଽଯମ୍ ଅହୋ ଵିଷ୍ଣୋର୍ ଅନୁସ୍ମୃତିଃ ଅହୋ ଗଙ୍ଗାପ୍ରଭାଵଶ୍ ଚ କୈର୍ ଵିଚାର୍ଯୋ ମହାନ୍ ଅଯମ୍
ହାଁ, ଏହା ଦାନର ପ୍ରଭାବ! ହାଁ, ବିଷ୍ଣୁ ସ୍ମରଣର ଶକ୍ତି! ହାଁ, ଗଙ୍ଗାର ପ୍ରଭାବ! ଏହି ମହତ୍ତ୍ୱକୁ କିଏ ବୁଝିପାରିବ?
ମୌଦ୍ଗଲ୍ଯୋ ଭାର୍ଯଯା ସାର୍ଧଂ ପୁତ୍ରୈଃ ପୌତ୍ରୈଶ୍ ଚ ବନ୍ଧୁଭିଃ ପିତୃଭ୍ଯାଂ ବୁଭୁଜେ ଭୋଗାନ୍ ଭୁକ୍ତିଂ ମୁକ୍ତିମ୍ ଅଵାପ ଚ
ମୌଦ୍ଗଲ୍ୟ ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା, ପୁଅ, ନାତି, ବନ୍ଧୁବନ୍ଧବ ଓ ପିତାମାତାଙ୍କ ସହିତ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କଲେ ଏବଂ ଭୋଗ ଓ ମୁକ୍ତି ଦୁହିଁ ଲାଭ କଲେ।
ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ତତ୍ ତୀର୍ଥଂ ମୌଦ୍ଗଲ୍ଯଂ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ତଥା ତତ୍ର ସ୍ନାନଂ ଚ ଦାନଂ ଚ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିଫଲପ୍ରଦମ୍
ସେଇଠୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ସେ ତୀର୍ଥ ମୌଦ୍ଗଲ୍ୟ ଓ ବୈଷ୍ଣବ ହେଲା; ସେଠାରେ ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ଭୋଗ ଓ ମୁକ୍ତିର ଫଳ ମିଳେ।
ତତ୍ର ଶ୍ରୁତିଃ ସ୍ମୃତିର୍ ଵାପି ତୀର୍ଥସ୍ଯ ସ୍ଯାତ୍ କଥଂଚନ ତସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁର୍ ଭଵେତ୍ ପ୍ରୀତଃ ପାପୈର୍ ମୁକ୍ତଃ ସୁଖୀ ଭଵେତ୍
ବେଦ କିମ୍ବା ସୃତିରେ ଯେଉଁଠି ତୀର୍ଥର ଉଲ୍ଲେଖ ହୁଏ, ସେଠାରେ ଯେଉଁ ଲୋକ ଏହାକୁ ଶୁଣେ, ତାଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି; ସେ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ସୁଖୀ ହୁଅନ୍ତି।
ଏକାଦଶ ସହସ୍ରାଣି ତୀର୍ଥାନାଂ ତୀରଯୋର୍ ଦ୍ଵଯୋଃ ସର୍ଵାର୍ଥଦାଯିନାଂ ତତ୍ର ସ୍ନାନଦାନଜପାଦିଭିଃ
ଉଭୟ କୂଳରେ ଏକାଦଶ ହଜାର ତୀର୍ଥ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ସମସ୍ତ ଆଶା ପୂରଣ କରେ; ସେଠାରେ ସ୍ନାନ, ଦାନ, ଜପ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଫଳ ମିଳେ।
ଲକ୍ଷ୍ମୀତୀର୍ଥମ୍ ଇତି ଖ୍ଯାତଂ ସାକ୍ଷାଲ୍ ଲକ୍ଷ୍ମୀଵିଵର୍ଧନମ୍ ଅଲକ୍ଷ୍ମୀନାଶନଂ ପୁଣ୍ଯମ୍ ଆଖ୍ଯାନଂ ଶୃଣୁ ନାରଦ
ନାରଦ, ଲକ୍ଷ୍ମୀତୀର୍ଥ ନାମକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନର କଥା ଶୁଣ। ଏହା ଲକ୍ଷ୍ମୀକୁ ବଢ଼ାଏ, ଅଶୁଭକୁ ଦୂର କରେ, ଏବଂ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ।
ସଂଵାଦଶ୍ ଚ ପୁରା ତ୍ଵ୍ ଆସୀଲ୍ ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯାଃ ପୁତ୍ର ଦରିଦ୍ରଯା ପରସ୍ପରଵିରୋଧିନ୍ଯାଵ୍ ଉଭେ ଵିଶ୍ଵଂ ସମୀଯତୁଃ
ପୁରୁଣାକାଳରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ତାଙ୍କର ପୁଅ ଦରିଦ୍ରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଆଲୋଚନା ହେଇଥିଲା; ଏହି ଦୁଇଜଣେ, ଯେଉଁମାନେ ପରସ୍ପର ବିରୋଧୀ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ତାଭ୍ଯାମ୍ ଅଵ୍ଯାପୃତଂ ଵସ୍ତୁ ତନ୍ ନାସ୍ତି ଭୁଵନତ୍ରଯେ ମମ ଜ୍ଯୈଷ୍ଠ୍ଯଂ ମମ ଜ୍ଯୈଷ୍ଠ୍ଯମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଊଚତୁର୍ ଉଭେ ମିଥଃ ଅହଂ ପୂର୍ଵଂ ସମୁଦ୍ଭୂତା ଇତ୍ଯ୍ ଆହ ଶ୍ରିଯମ୍ ଓଜସା
ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତିନିଭୁବନରେ କିଛି ମଧ୍ୟ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ ନାହିଁ। ଦୁହେଁ ପରସ୍ପରକୁ କହିଲେ, 'ମୋର ବଡ଼ପଣ, ମୋର ବଡ଼ପଣ!' ଦରିଦ୍ର ଶକ୍ତି ସହିତ ଶ୍ରୀଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ପ୍ରଥମେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲି।'
କୁଲଂ ଶୀଲଂ ଜୀଵିତଂ ଵା ଦେହିନାମ୍ ଅହମ୍ ଏଵ ତୁ ମଯା ଵିନା ଦେହଭାଜୋ ଜୀଵନ୍ତୋ ଽପି ମୃତା ଇଵ
ମୁଁ ହିଁ ଦେହଧାରୀମାନଙ୍କର କୁଳ, ଚରିତ୍ର ଓ ଜୀବନ; ମୋତେ ଛାଡ଼ି ଯେଉଁମାନେ ଦେହ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ବଞ୍ଚିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୃତ ଭଳି।