ସ ତୁ ଜ୍ଯେଷ୍ଠୋ ଭଵେତ୍ ତସ୍ମାନ୍ ମା ଵାଦଂ କର୍ତୁମ୍ ଅର୍ହଥଃ ତଦ୍ଵାକ୍ଯାଦ୍ ଵିଷ୍ଣୁର୍ ଅଗମଦ୍ ଅଧୋ ଽହଂ ଚୋର୍ଧ୍ଵମ୍ ଏଵ ଚ
'ସେଇ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ହେବେ; ଏହିପାଇଁ ତୁମେ ବିବାଦ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ'। ଦେବୀର କଥା ଶୁଣି ବିଷ୍ଣୁ ତଳକୁ ଗଲେ ଓ ମୁଁ ଉପରକୁ ଗଲି।
ତତୋ ଵିଷ୍ଣୁଃ ଶୀଘ୍ରମ୍ ଏତ୍ଯ ଜ୍ଯୋତିଃପାର୍ଶ୍ଵ ଉପାଵିଶତ୍ ଅପ୍ରାପ୍ଯାନ୍ତମ୍ ଅହଂ ପ୍ରାଯାଂ ଦୂରାଦ୍ ଦୂରତରଂ ମୁନେ
ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁ ଶୀଘ୍ର ଆସି ଜ୍ୟୋତିର ପାଶରେ ବସିଲେ; ଶେଷ ପାଇପାରିଲେ ନାହିଁ, ମୁଁ ଦୂରକୁ ଦୂର ଯାଇଲି, ମୁନି।
ତତଃ ଶ୍ରାନ୍ତୋ ନିଵୃତ୍ତୋ ଽହଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମ୍ ଈଶଂ ତୁ ତଂ ପ୍ରଭୁମ୍ ତଦୈଵଂ ମମ ଧୀର୍ ଆସୀଦ୍ ଦୃଷ୍ଟଶ୍ ଚାନ୍ତୋ ମଯା ଭୃଶମ୍
ତାପରେ ଥକି ମୁଁ ଫେରିଲି, ସେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲି ନାହିଁ; ତଥାପି ମୋ ମନରେ ଭାବିଲି ଯେ, ମୁଁ ଶେଷ ଦେଖିଛି।
ଅସ୍ଯ ଦେଵସ୍ଯ ତଦ୍ ଵିଷ୍ଣୋର୍ ମମ ଜ୍ଯୈଷ୍ଠ୍ଯଂ ସ୍ଫୁଟଂ ଭଵେତ୍ ପୁନଶ୍ ଚାପି ମମ ତ୍ଵ୍ ଏଵଂ ମତିର୍ ଆସୀନ୍ ମହାମତେ
'ଏହି ଦେବତା ବିଷ୍ଣୁଠାରୁ ମୋର ଜ୍ୟେଷ୍ଠତା ସ୍ପଷ୍ଟ'; ପୁନି ମୋର ମନେ ଏହି ଭାବ ହେଲା, ବୁଦ୍ଧିମାନ।
ସତ୍ଯୈର୍ ଵକ୍ତ୍ରୈଃ କଥଂ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ପୀଡିତୋ ଽପ୍ଯ୍ ଅନୃତଂ ଵଚଃ ନାନାଵିଧେଷୁ ପାପେଷୁ ନାନୃତାତ୍ ପାତକଂ ପରମ୍
ମୁଁ ସତ୍ୟ କଥା କହିବା ପାଇଁ ମୁଖ ରଖିଛି, ତେବେ କିପରି ଅସତ୍ୟ କହିପାରିବି? ସମସ୍ତ ପାପ ମଧ୍ୟରେ, ଅସତ୍ୟ ଠାରୁ ବଡ଼ ପାପ ନାହିଁ।
ସତ୍ଯୈର୍ ଵକ୍ତ୍ରୈର୍ ଅସତ୍ଯାଂ ଵା ଵାଚଂ ଵକ୍ଷ୍ଯେ କଥଂ ତ୍ଵ୍ ଇତି ତତୋ ଽହଂ ପଞ୍ଚମଂ ଵକ୍ତ୍ରଂ ଗର୍ଦଭାକୃତିଭୀଷଣମ୍
ମୁଁ ସତ୍ୟ କଥା କହିବା ମୁଖ ରଖିଛି, ତେବେ କିପରି ଅସତ୍ୟ କହିପାରିବି? ଏହିପାଇଁ ମୁଁ ଗର୍ଦ୍ଧଭ ଆକାରର ଭୟଙ୍କର ପଞ୍ଚମ ମୁଖ ତିଆରି କଲି।
କୃତ୍ଵା ତେନାନୃତଂ ଵକ୍ଷ୍ଯ ଇତି ଧ୍ଯାତ୍ଵା ଚିରଂ ତଦା ଅବ୍ରଵଂ ତଂ ହରିଂ ତତ୍ର ଆସୀନଂ ଜଗତାଂ ପ୍ରଭୁମ୍
ସେ ମୁଖ ତିଆରି କରି, ଏହାରେ ଅସତ୍ୟ କହିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲି; ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଭାବି, ସେଠାରେ ବସିଥିବା ହରି, ଜଗତର ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ କହିଲି।
ଅସ୍ଯ ଚାନ୍ତୋ ମଯା ଦୃଷ୍ଟସ୍ ତେନ ଜ୍ଯୈଷ୍ଠ୍ଯଂ ଜନାର୍ଦନ ମମେତି ଵଦତଃ ପାର୍ଶ୍ଵେ ଉଭୌ ତୌ ହରିଶଂକରୌ
'ମୁଁ ଏହାର ଶେଷ ଦେଖିଛି; ତେଣୁ ଜନାର୍ଦନ, ମୋର ଜ୍ୟେଷ୍ଠତା ସ୍ଥିର'; ଏପରି କହିବା ସମୟରେ, ହରି ଓ ଶଙ୍କର ମୋ ପାଖରେ ଥିଲେ।
ଏକରୂପତ୍ଵମ୍ ଆପନ୍ନୌ ସୂର୍ଯାଚନ୍ଦ୍ରମସାଵ୍ ଇଵ ତୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିସ୍ମିତୋ ଭୀତଶ୍ ଚାସ୍ତଵଂ ତାଵ୍ ଉଭାଵ୍ ଅପି ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୌ ଜଗନ୍ନାଥୌ ଵାଚଂ ତାମ୍ ଇଦମ୍ ଊଚତୁଃ
ସେ ଦୁଇଜଣ ଏକ ଆକାର ଧାରଣ କଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି; ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ମୁଁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଭୟିତ ହେଲି। ତାପରେ ଦୁଇଜଣ ଜଗନ୍ନାଥ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ସେ ବାଣୀକୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଦୁଷ୍ଟେ ତ୍ଵଂ ନିମ୍ନଗା ଭୂଯା ନାନୃତାଦ୍ ଅସ୍ତି ପାତକମ୍
'ତୁମେ ଦୁଷ୍ଟ, ଏବେ ନଦୀ ହେଉ; ଅସତ୍ୟରୁ ବଡ଼ ପାପ କିଛି ନାହିଁ'।
ତତଃ ସା ଵିହ୍ଵଲା ଭୂତ୍ଵା ନଦୀଭାଵମ୍ ଉପାଗତା ତଦ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିସ୍ମିତୋ ଭୀତସ୍ ତାମ୍ ଅବ୍ରଵମ୍ ଅହଂ ତଦା
ତାପରେ ସେ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇ ଏକ ନଦୀର ଆକାର ଧାରଣ କଲେ। ମୁଁ ଏହା ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଭୟଭିତ ହେଲି, ତାକୁ ସେଇ ସମୟରେ କହିଲି।
ଯସ୍ମାଦ୍ ଅସତ୍ଯମ୍ ଉକ୍ତାସି ବ୍ରହ୍ମଵାଚି ସ୍ଥିତା ସତୀ ତସ୍ମାଦ୍ ଅଦୃଶ୍ଯା ତ୍ଵଂ ଭୂଯାଃ ପାପରୂପାସ୍ଯ୍ ଅସଂଶଯମ୍
ତୁମେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଶବ୍ଦରେ ଦଢ଼ିଆ ହୋଇ ମିଥ୍ୟା କହିଛ, ଯଦିଓ ତୁମେ ଧର୍ମିକ। ଏହି କାରଣରୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତୁମେ ଅଦୃଶ୍ୟ ଓ ପାପର ଆକାର ଧାରଣ କରିବ।
ଏତଚ୍ ଛାପଂ ଵିଦିତ୍ଵା ତୁ ତୌ ଦେଵୌ ପ୍ରଣତା ତଦା ଵିଶାପତ୍ଵଂ ପ୍ରାର୍ଥଯନ୍ତୀ ତୁଷ୍ଟାଵ ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ
ଏହି ଶାପ ଜାଣି ଦୁଇ ଦେବତା ସେଇ ସମୟରେ ମୋ ପାଖରେ ଶିର ନମାଇଲେ, ଶାପ ମୁକ୍ତି ପାଇବାକୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ ଓ ପୁନିପୁନି ମୋତେ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ତତସ୍ ତୁଷ୍ଟୌ ଦେଵଦେଵୌ ପ୍ରାର୍ଥିତୌ ତ୍ରିଦଶାର୍ଚିତୌ ପ୍ରୀତ୍ଯା ହରିହରାଵ୍ ଏଵଂ ଵାଚଂ ଵାଚମ୍ ଅଥୋଚତୁଃ
ତାପରେ ଦେବଦେବ ଦୁଇଜଣ, ଯେଉଁମାନେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ, ଅନୁରୋଧ ପାଇ ଖୁସି ହେଲେ। ହରି ଓ ହରା ସ୍ନେହରେ ଏହିପରି କଥା କହିଲେ।
ଗଙ୍ଗଯା ସଂଗତା ଭଦ୍ରେ ଯଦା ତ୍ଵଂ ଲୋକପାଵନୀ ତଦା ପୁନର୍ ଵପୁସ୍ ତେ ସ୍ଯାତ୍ ପଵିତ୍ରଂ ହି ସୁଶୋଭନେ
ଶୁଭେ, ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ଲୋକପାବନୀ ଗଙ୍ଗା ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହେବ, ସେତେବେଳେ ତୁମର ଶୁଭ୍ର ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେହ ପୁନି ମିଳିବ।
ତଥେତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ସାପି ଦେଵୀ ଗଙ୍ଗଯା ସଂଗତାଭଵତ୍ ଭାଗୀରଥୀ ଗୌତମୀ ଚ ତତଶ୍ ଚାପି ସ୍ଵକଂ ଵପୁଃ
‘ଏମିତି ହେଉ’ ବୋଲି କହି, ସେ ଦେବୀ ଗଙ୍ଗା ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ। ଭାଗୀରଥୀ ଓ ଗୌତମୀ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ନିଜ ଦେହ ପୁନି ପାଇଲେ।
ଦେଵୀ ସା ଵ୍ଯଗମଦ୍ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଦେଵାନାମ୍ ଅପି ଦୁର୍ଲଭମ୍ ଗୌତମ୍ଯାଂ ସୈଵ ଵିଖ୍ଯାତା ନାମ୍ନା ଵାଣୀତି ପୁଣ୍ଯଦା
ହେ ବ୍ରହ୍ମାଣ, ସେ ଦେବୀ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଯାହା ପାଇବାକୁ ଅସମ୍ଭବ, ତାହା ଲାଭ କଲେ। ଗୌତମୀରେ ସେ ‘ବାଣୀ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ପୁଣ୍ୟଦାୟିନୀ।
ଭାଗୀରଥ୍ଯାଂ ସୈଵ ଦେଵୀ ସରସ୍ଵତ୍ଯ୍ ଅଭିଧୀଯତେ ଉଭଯତ୍ରାପି ଵିଖ୍ଯାତଃ ସଂଗମୋ ଲୋକପୂଜିତଃ
ଭାଗୀରଥୀରେ ସେ ଦେବୀ ‘ସରସ୍ୱତୀ’ ଭାବେ ଚିହ୍ନିତ। ଉଭୟ ସ୍ଥାନରେ ଏହି ସଂଗମ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ।
ସରସ୍ଵତୀସଂଗମଶ୍ ଚ ଵାଣୀସଂଗମ ଏଵ ଚ ଗୌତମ୍ଯା ସଂଗତା ଦେଵୀ ଵାଣୀ ଵାଚା ସରସ୍ଵତୀ
ସରସ୍ୱତୀ ସଂଗମ ଓ ବାଣୀ ସଂଗମ—ଏଠି ଦେବୀ ବାଣୀ, ଯିଏ ଶବ୍ଦରେ ସରସ୍ୱତୀ, ଗୌତମୀ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ।
ସର୍ଵତ୍ର ପୂଜିତଂ ତୀର୍ଥଂ ତତ୍ର ଵାଚା ଶିଵଂ ପ୍ରଭୁମ୍ ଦେଵେଶ୍ଵରଂ ପୂଜଯିତ୍ଵା ଵିଶାପମ୍ ଅଗମଦ୍ ଯତଃ
ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ଏହି ତୀର୍ଥ ପୂଜିତ। ସେଠାରେ ଶବ୍ଦର ନାଥ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜି, ଶାପ ଦୂର ହେଲା।
ବ୍ରହ୍ମା ଵିଧୂଯ ଵାଗ୍ଦୌଷ୍ଟ୍ଯଂ ସ୍ଵଂ ଚ ଧାମାଗମତ୍ ପୁନଃ ତସ୍ମାତ୍ ତତ୍ର ଶୁଚିର୍ ଭୂତ୍ଵା ସ୍ନାତ୍ଵା ତତ୍ର ଚ ସଂଗମେ
ବ୍ରହ୍ମା ନିଜ ଶବ୍ଦର ଦୋଷ ଦୂର କରି, ପୁନି ନିଜ ଧାମକୁ ଗଲେ। ତେଣୁ ଏଠାରେ ପବିତ୍ର ହୋଇ, ସଂଗମରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଵାଗୀଶ୍ଵରଂ ତତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାଵତା ମୁକ୍ତିମ୍ ଆପ୍ନୁଯାତ୍ ଦାନହୋମାଦିକଂ କିଂଚିଦ୍ ଉପଵାସାଦିକାଂ କ୍ରିଯାମ୍
ଏଠାରେ ଶବ୍ଦର ନାଥଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଦାନ, ହୋମ କିମ୍ବା ଉପବାସ ଆଦି କୌଣସି କ୍ରିୟାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ।
ଯଃ କୁର୍ଯାତ୍ ସଂଗମେ ପୁଣ୍ଯେ ସଂସାରେ ନ ଭଵେତ୍ ପୁନଃ ଏକୋନଵିଂଶତିଶତଂ ତୀର୍ଥାନାଂ ତୀରଯୋର୍ ଦ୍ଵଯୋଃ ନାନାଜନ୍ମାର୍ଜିତାଶେଷପାପକ୍ଷଯଵିଧାଯିନାମ୍
ଯିଏ ଏହି ପବିତ୍ର ସଂଗମରେ କୃତ୍ୟ କରେ, ସେ ପୁନି ଜନ୍ମ ନେଇନାହିଁ। ଉଭୟ କୂଳରେ ଏକ ଶତ ଏବଂ ଉଣିଶି ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହା ଅନେକ ଜନ୍ମର ସଂଚିତ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନଶ୍ଟ କରେ।
ଵିଷ୍ଣୁତୀର୍ଥମ୍ ଇତି ଖ୍ଯାତଂ ତତ୍ର ଵୃତ୍ତମ୍ ଇଦଂ ଶୃଣୁ ମୌଦ୍ଗଲ୍ଯ ଇତି ଵିଖ୍ଯାତୋ ମୁଦ୍ଗଲସ୍ଯ ସୁତୋ ଋଷିଃ
ଏହି ସ୍ଥାନ ‘ବିଷ୍ଣୁତୀର୍ଥ’ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏଠାରେ ଯାହା ଘଟିଥିଲା, ସେଥିରେ କାନ ଦିଅ। ମୌଦ୍ଗଲ୍ୟ ନାମକ ମୁଦ୍ଗଳଙ୍କ ପୁତ୍ର ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଋଷି ଥିଲେ।
ତସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ତୁ ଜାବାଲା ନାମ୍ନା ଖ୍ଯାତା ସୁପୁତ୍ରିଣୀ ପିତା ଋଷିସ୍ ତଥା ଵୃଦ୍ଧୋ ମୁଦ୍ଗଲୋ ଲୋକଵିଶ୍ରୁତଃ
ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଜାବାଳା ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ଭଲ ସନ୍ତାନର ମାଆ ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ବାପା ମୁଦ୍ଗଳ ମଧ୍ୟ ଏକ ବୃଦ୍ଧ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଋଷି ଥିଲେ।
ତସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ତଥା ଖ୍ଯାତା ନାମ୍ନା ଭାଗୀରଥୀ ଶୁଭା ସ ମୌଦ୍ଗଲ୍ଯଃ ପ୍ରାତର୍ ଏଵ ଗଙ୍ଗାଂ ସ୍ନାତି ଯତଵ୍ରତଃ
ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ମଧ୍ୟ ‘ଭାଗୀରଥୀ’ ନାମରେ ଶୁଭ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ। ସେଇ ମୌଦ୍ଗଲ୍ୟ ନିୟମିତ ଉପବାସୀ ଥିଲେ ଓ ପ୍ରତିଦିନ ସକାଳେ ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ କରୁଥିଲେ।
ନିତ୍ଯମ୍ ଏଵ ତ୍ଵ୍ ଇଦଂ କର୍ମ ତସ୍ଯାସୀନ୍ ମୁନିସତ୍ତମ ଗଙ୍ଗାତୀରେ କୁଶୈର୍ ମୃଦ୍ଭିଃ ଶମୀପୁଷ୍ପୈର୍ ଅହର୍ନିଶମ୍
ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସେ ନିତ୍ୟ କରୁଥିଲେ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଗଙ୍ଗା କୂଳରେ କୁଶ, ମାଟି ଓ ଶମୀ ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ଦିନ ରାତି ଉପାସନା କରୁଥିଲେ।
ଗୁରୂଦିତେନ ମାର୍ଗେଣ ସ୍ଵମାନସସରୋରୁହେ ଆଵାହନଂ ନିତ୍ଯମ୍ ଏଵ ଵିଷ୍ଣୋଶ୍ ଚକ୍ରେ ସ ମୌଦ୍ଗଲିଃ
ଗୁରୁଙ୍କ ଶିଖାଏ ହୋଇ, ନିଜ ମନର ପଦ୍ମରେ ସେ ମୌଦ୍ଗଲ୍ୟ ସଦା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରୁଥିଲେ।
ତେନାହୂତସ୍ ତ୍ଵରନ୍ନ୍ ଏତି ଲକ୍ଷ୍ମୀଭର୍ତା ଜଗତ୍ପତିଃ ଵୈନତେଯମ୍ ଅଥାରୁହ୍ଯ ଶଙ୍ଖଚକ୍ରଗଦାଧରଃ
ତାଙ୍କର ଡାକରେ ଶ୍ରୀଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କର ପତି, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ, ଗରୁଡ଼ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦା ଧରି, ତୁରନ୍ତ ଆସିଯାନ୍ତି।
ପୂଜିତସ୍ ତେନ ଋଷିଣା ସ ମୌଦ୍ଗଲ୍ଯେନ ଯତ୍ନତଃ ପ୍ରବ୍ରୂତେ ଚ କଥାଶ୍ ଚିତ୍ରା ମୌଦ୍ଗଲ୍ଯାଯ ଜଗତ୍ପ୍ରଭୁଃ
ମୌଦ୍ଗଲ୍ୟ ଋଷି ଯଥାଯଥ ଆଦର ସହିତ ପୂଜା କରିବା ପରେ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ ତାଙ୍କୁ ଅଦ୍ଭୁତ କଥାମାନେ କହିଦେଇଥାନ୍ତି।