ମାଯାରୂପାଂ ତୁ ପ୍ରମଦାଂ ଭକ୍ଷଯାମ୍ ଆସ ନାରଦ ତଦ୍ ଅଦ୍ଭୁତମ୍ ଅତୀଵାସୀତ୍ ତନ୍ମାଯାବଲଦର୍ଶିନାମ୍
ସେ ମାୟାର ରୂପରେ ଥିବା ମହିଳାକୁ ଖାଇଦେଲେ, ନାରଦ; ଏହା ତାଙ୍କ ପ୍ରଭାବ ଦେଖିଥିବାମାନେ ପାଇଁ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଘଟଣା ଥିଲା।
ମଖେ ଵିଧ୍ଵଂସ୍ଯମାନେ ତୁ ତେ ଵିଷ୍ଣୁଂ ଶରଣଂ ଯଯୁଃ ପ୍ରାଦାଦ୍ ଵିଷ୍ଣୁଶ୍ ଚକ୍ରମ୍ ଅଥୋ ମୁନୀନାଂ ରକ୍ଷଣାଯ ତୁ
ଯଜ୍ଞ ନଷ୍ଟ ହେଉଥିବାବେଳେ, ଋଷିମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶରଣ ନେଲେ; ତେବେ ବିଷ୍ଣୁ ମୁନିମାନେ ପାଇଁ ରକ୍ଷାର୍ଥରେ ଚକ୍ର ଦେଲେ।
ଚକ୍ରଂ ତଦ୍ ରାକ୍ଷସାନ୍ ଆଜୌ ଦୈତ୍ଯାଂଶ୍ ଚ ଦନୁଜାଂସ୍ ତଥା ଚିଚ୍ଛେଦ ତଦ୍ଭଯାଦ୍ ଏଵ ମୃତା ରାକ୍ଷସପୁଂଗଵାଃ
ସେ ଚକ୍ର ଯୁଦ୍ଧରେ ରାକ୍ଷସ, ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନଙ୍କୁ କାଟି ଦେଲା; ଏହାର ଭୟରେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟମାନେ ମରିଗଲେ।
ଋଷିଭିସ୍ ତନ୍ ମହାସତ୍ତ୍ରଂ ସଂପୂର୍ଣମ୍ ଅଭଵତ୍ ତଦା ଵିଷ୍ଣୋଃ ପ୍ରକ୍ଷାଲିତଂ ଚକ୍ରଂ ଗଙ୍ଗାମ୍ଭୋଭିଃ ସୁଦର୍ଶନମ୍
ତାପରେ ଋଷିମାନେ କରିଥିବା ବଡ଼ ଯଜ୍ଞରେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ପବିତ୍ର ହେଲା।
ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ତତ୍ ତୀର୍ଥଂ ଚକ୍ରତୀର୍ଥମ୍ ଉଦାହୃତମ୍ ତତ୍ର ସ୍ନାନେନ ଦାନେନ ସତ୍ତ୍ରଯାଗଫଲଂ ଲଭେତ୍
ସେଇ ସମୟରୁ ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ 'ଚକ୍ରତୀର୍ଥ' ବୋଲି ଡାକାଯାଉଛି; ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଓ ଦାନ ଦେଲେ, ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ।
ତତ୍ର ପଞ୍ଚ ଶତାନ୍ଯ୍ ଆସଂସ୍ ତୀର୍ଥାନାଂ ପାପହାରିଣାମ୍ ତେଷୁ ସ୍ନାନଂ ତଥା ଦାନଂ ପ୍ରତ୍ଯେକଂ ମୁକ୍ତିଦାଯକମ୍
ସେଠାରେ ପାପ ନଷ୍ଟ କରୁଥିବା ପାଞ୍ଚଶତ ତୀର୍ଥ ଥିଲା; ପ୍ରତ୍ୟେକ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ ଦେଲେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ଵାଣୀସଂଗମମ୍ ଆଖ୍ଯାତଂ ଯତ୍ର ଵାଗୀଶ୍ଵରୋ ହରଃ ତତ୍ ତୀର୍ଥଂ ସର୍ଵପାପାନାଂ ମୋଚନଂ ସର୍ଵକାମଦମ୍
ଏହି ସ୍ଥାନକୁ 'ବାଣୀସଙ୍ଗମ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯେଉଁଠି ବାଣୀର ନାଥ ହରା ଅଛନ୍ତି; ଏହି ତୀର୍ଥ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ।
ତତ୍ର ସ୍ନାନେନ ଦାନେନ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଦିନାଶନମ୍ ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣ୍ଵୋଶ୍ ଚ ସଂଵାଦେ ମହତ୍ତ୍ଵେ ଚ ପରସ୍ପରମ୍
ଏଠାରେ ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ ଦେଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ୟା ଭଳି ଭୟଙ୍କର ପାପ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୁଏ; ଏହା ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ସଂବାଦରେ ବର୍ଣ୍ନିତ।
ତଯୋର୍ ମଧ୍ଯେ ମହାଦେଵୋ ଜ୍ଯୋତିର୍ମୂର୍ତିର୍ ଅଭୂତ୍ କିଲ ତତ୍ରୈଵ ଵାଗ୍ ଉଵାଚେଦଂ ଦୈଵୀ ପୁତ୍ର ତଯୋଃ ଶୁଭା
ତାଙ୍କ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହାଦେବ ଜ୍ୟୋତିର ଆକାରରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ; ସେଠାରେ ଦେବୀ ବାଣୀ, ତାଙ୍କର ଶୁଭ କନ୍ୟା, ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଅହମ୍ ଅସ୍ମି ମହାଂସ୍ ତତ୍ର ଅହମ୍ ଅସ୍ମୀତି ଵୈ ମିଥଃ ଦୈଵୀ ଵାକ୍ ତାଵ୍ ଉଭୌ ପ୍ରାହ ଯସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅସ୍ଯାନ୍ତଂ ତୁ ପଶ୍ଯତି
ସେଠାରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣ କହିଲେ, 'ମୁଁ ସବୁଠୁ ବଡ଼'; ତେଣୁ ଦେବୀ ବାଣୀ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଏହାର ଶେଷ କିଏ ଦେଖିପାରିବ, ସେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ହେବେ'।
ସ ତୁ ଜ୍ଯେଷ୍ଠୋ ଭଵେତ୍ ତସ୍ମାନ୍ ମା ଵାଦଂ କର୍ତୁମ୍ ଅର୍ହଥଃ ତଦ୍ଵାକ୍ଯାଦ୍ ଵିଷ୍ଣୁର୍ ଅଗମଦ୍ ଅଧୋ ଽହଂ ଚୋର୍ଧ୍ଵମ୍ ଏଵ ଚ
'ସେଇ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ହେବେ; ଏହିପାଇଁ ତୁମେ ବିବାଦ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ'। ଦେବୀର କଥା ଶୁଣି ବିଷ୍ଣୁ ତଳକୁ ଗଲେ ଓ ମୁଁ ଉପରକୁ ଗଲି।
ତତୋ ଵିଷ୍ଣୁଃ ଶୀଘ୍ରମ୍ ଏତ୍ଯ ଜ୍ଯୋତିଃପାର୍ଶ୍ଵ ଉପାଵିଶତ୍ ଅପ୍ରାପ୍ଯାନ୍ତମ୍ ଅହଂ ପ୍ରାଯାଂ ଦୂରାଦ୍ ଦୂରତରଂ ମୁନେ
ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁ ଶୀଘ୍ର ଆସି ଜ୍ୟୋତିର ପାଶରେ ବସିଲେ; ଶେଷ ପାଇପାରିଲେ ନାହିଁ, ମୁଁ ଦୂରକୁ ଦୂର ଯାଇଲି, ମୁନି।
ତତଃ ଶ୍ରାନ୍ତୋ ନିଵୃତ୍ତୋ ଽହଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମ୍ ଈଶଂ ତୁ ତଂ ପ୍ରଭୁମ୍ ତଦୈଵଂ ମମ ଧୀର୍ ଆସୀଦ୍ ଦୃଷ୍ଟଶ୍ ଚାନ୍ତୋ ମଯା ଭୃଶମ୍
ତାପରେ ଥକି ମୁଁ ଫେରିଲି, ସେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲି ନାହିଁ; ତଥାପି ମୋ ମନରେ ଭାବିଲି ଯେ, ମୁଁ ଶେଷ ଦେଖିଛି।
ଅସ୍ଯ ଦେଵସ୍ଯ ତଦ୍ ଵିଷ୍ଣୋର୍ ମମ ଜ୍ଯୈଷ୍ଠ୍ଯଂ ସ୍ଫୁଟଂ ଭଵେତ୍ ପୁନଶ୍ ଚାପି ମମ ତ୍ଵ୍ ଏଵଂ ମତିର୍ ଆସୀନ୍ ମହାମତେ
'ଏହି ଦେବତା ବିଷ୍ଣୁଠାରୁ ମୋର ଜ୍ୟେଷ୍ଠତା ସ୍ପଷ୍ଟ'; ପୁନି ମୋର ମନେ ଏହି ଭାବ ହେଲା, ବୁଦ୍ଧିମାନ।
ସତ୍ଯୈର୍ ଵକ୍ତ୍ରୈଃ କଥଂ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ପୀଡିତୋ ଽପ୍ଯ୍ ଅନୃତଂ ଵଚଃ ନାନାଵିଧେଷୁ ପାପେଷୁ ନାନୃତାତ୍ ପାତକଂ ପରମ୍
ମୁଁ ସତ୍ୟ କଥା କହିବା ପାଇଁ ମୁଖ ରଖିଛି, ତେବେ କିପରି ଅସତ୍ୟ କହିପାରିବି? ସମସ୍ତ ପାପ ମଧ୍ୟରେ, ଅସତ୍ୟ ଠାରୁ ବଡ଼ ପାପ ନାହିଁ।
ସତ୍ଯୈର୍ ଵକ୍ତ୍ରୈର୍ ଅସତ୍ଯାଂ ଵା ଵାଚଂ ଵକ୍ଷ୍ଯେ କଥଂ ତ୍ଵ୍ ଇତି ତତୋ ଽହଂ ପଞ୍ଚମଂ ଵକ୍ତ୍ରଂ ଗର୍ଦଭାକୃତିଭୀଷଣମ୍
ମୁଁ ସତ୍ୟ କଥା କହିବା ମୁଖ ରଖିଛି, ତେବେ କିପରି ଅସତ୍ୟ କହିପାରିବି? ଏହିପାଇଁ ମୁଁ ଗର୍ଦ୍ଧଭ ଆକାରର ଭୟଙ୍କର ପଞ୍ଚମ ମୁଖ ତିଆରି କଲି।
କୃତ୍ଵା ତେନାନୃତଂ ଵକ୍ଷ୍ଯ ଇତି ଧ୍ଯାତ୍ଵା ଚିରଂ ତଦା ଅବ୍ରଵଂ ତଂ ହରିଂ ତତ୍ର ଆସୀନଂ ଜଗତାଂ ପ୍ରଭୁମ୍
ସେ ମୁଖ ତିଆରି କରି, ଏହାରେ ଅସତ୍ୟ କହିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲି; ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଭାବି, ସେଠାରେ ବସିଥିବା ହରି, ଜଗତର ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ କହିଲି।
ଅସ୍ଯ ଚାନ୍ତୋ ମଯା ଦୃଷ୍ଟସ୍ ତେନ ଜ୍ଯୈଷ୍ଠ୍ଯଂ ଜନାର୍ଦନ ମମେତି ଵଦତଃ ପାର୍ଶ୍ଵେ ଉଭୌ ତୌ ହରିଶଂକରୌ
'ମୁଁ ଏହାର ଶେଷ ଦେଖିଛି; ତେଣୁ ଜନାର୍ଦନ, ମୋର ଜ୍ୟେଷ୍ଠତା ସ୍ଥିର'; ଏପରି କହିବା ସମୟରେ, ହରି ଓ ଶଙ୍କର ମୋ ପାଖରେ ଥିଲେ।
ଏକରୂପତ୍ଵମ୍ ଆପନ୍ନୌ ସୂର୍ଯାଚନ୍ଦ୍ରମସାଵ୍ ଇଵ ତୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିସ୍ମିତୋ ଭୀତଶ୍ ଚାସ୍ତଵଂ ତାଵ୍ ଉଭାଵ୍ ଅପି ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୌ ଜଗନ୍ନାଥୌ ଵାଚଂ ତାମ୍ ଇଦମ୍ ଊଚତୁଃ
ସେ ଦୁଇଜଣ ଏକ ଆକାର ଧାରଣ କଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି; ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ମୁଁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଭୟିତ ହେଲି। ତାପରେ ଦୁଇଜଣ ଜଗନ୍ନାଥ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ସେ ବାଣୀକୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଦୁଷ୍ଟେ ତ୍ଵଂ ନିମ୍ନଗା ଭୂଯା ନାନୃତାଦ୍ ଅସ୍ତି ପାତକମ୍
'ତୁମେ ଦୁଷ୍ଟ, ଏବେ ନଦୀ ହେଉ; ଅସତ୍ୟରୁ ବଡ଼ ପାପ କିଛି ନାହିଁ'।
ତତଃ ସା ଵିହ୍ଵଲା ଭୂତ୍ଵା ନଦୀଭାଵମ୍ ଉପାଗତା ତଦ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିସ୍ମିତୋ ଭୀତସ୍ ତାମ୍ ଅବ୍ରଵମ୍ ଅହଂ ତଦା
ତାପରେ ସେ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇ ଏକ ନଦୀର ଆକାର ଧାରଣ କଲେ। ମୁଁ ଏହା ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଭୟଭିତ ହେଲି, ତାକୁ ସେଇ ସମୟରେ କହିଲି।
ଯସ୍ମାଦ୍ ଅସତ୍ଯମ୍ ଉକ୍ତାସି ବ୍ରହ୍ମଵାଚି ସ୍ଥିତା ସତୀ ତସ୍ମାଦ୍ ଅଦୃଶ୍ଯା ତ୍ଵଂ ଭୂଯାଃ ପାପରୂପାସ୍ଯ୍ ଅସଂଶଯମ୍
ତୁମେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଶବ୍ଦରେ ଦଢ଼ିଆ ହୋଇ ମିଥ୍ୟା କହିଛ, ଯଦିଓ ତୁମେ ଧର୍ମିକ। ଏହି କାରଣରୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତୁମେ ଅଦୃଶ୍ୟ ଓ ପାପର ଆକାର ଧାରଣ କରିବ।
ଏତଚ୍ ଛାପଂ ଵିଦିତ୍ଵା ତୁ ତୌ ଦେଵୌ ପ୍ରଣତା ତଦା ଵିଶାପତ୍ଵଂ ପ୍ରାର୍ଥଯନ୍ତୀ ତୁଷ୍ଟାଵ ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ
ଏହି ଶାପ ଜାଣି ଦୁଇ ଦେବତା ସେଇ ସମୟରେ ମୋ ପାଖରେ ଶିର ନମାଇଲେ, ଶାପ ମୁକ୍ତି ପାଇବାକୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ ଓ ପୁନିପୁନି ମୋତେ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ତତସ୍ ତୁଷ୍ଟୌ ଦେଵଦେଵୌ ପ୍ରାର୍ଥିତୌ ତ୍ରିଦଶାର୍ଚିତୌ ପ୍ରୀତ୍ଯା ହରିହରାଵ୍ ଏଵଂ ଵାଚଂ ଵାଚମ୍ ଅଥୋଚତୁଃ
ତାପରେ ଦେବଦେବ ଦୁଇଜଣ, ଯେଉଁମାନେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ, ଅନୁରୋଧ ପାଇ ଖୁସି ହେଲେ। ହରି ଓ ହରା ସ୍ନେହରେ ଏହିପରି କଥା କହିଲେ।
ଗଙ୍ଗଯା ସଂଗତା ଭଦ୍ରେ ଯଦା ତ୍ଵଂ ଲୋକପାଵନୀ ତଦା ପୁନର୍ ଵପୁସ୍ ତେ ସ୍ଯାତ୍ ପଵିତ୍ରଂ ହି ସୁଶୋଭନେ
ଶୁଭେ, ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ଲୋକପାବନୀ ଗଙ୍ଗା ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହେବ, ସେତେବେଳେ ତୁମର ଶୁଭ୍ର ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେହ ପୁନି ମିଳିବ।
ତଥେତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ସାପି ଦେଵୀ ଗଙ୍ଗଯା ସଂଗତାଭଵତ୍ ଭାଗୀରଥୀ ଗୌତମୀ ଚ ତତଶ୍ ଚାପି ସ୍ଵକଂ ଵପୁଃ
‘ଏମିତି ହେଉ’ ବୋଲି କହି, ସେ ଦେବୀ ଗଙ୍ଗା ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ। ଭାଗୀରଥୀ ଓ ଗୌତମୀ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ନିଜ ଦେହ ପୁନି ପାଇଲେ।
ଦେଵୀ ସା ଵ୍ଯଗମଦ୍ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଦେଵାନାମ୍ ଅପି ଦୁର୍ଲଭମ୍ ଗୌତମ୍ଯାଂ ସୈଵ ଵିଖ୍ଯାତା ନାମ୍ନା ଵାଣୀତି ପୁଣ୍ଯଦା
ହେ ବ୍ରହ୍ମାଣ, ସେ ଦେବୀ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଯାହା ପାଇବାକୁ ଅସମ୍ଭବ, ତାହା ଲାଭ କଲେ। ଗୌତମୀରେ ସେ ‘ବାଣୀ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ପୁଣ୍ୟଦାୟିନୀ।
ଭାଗୀରଥ୍ଯାଂ ସୈଵ ଦେଵୀ ସରସ୍ଵତ୍ଯ୍ ଅଭିଧୀଯତେ ଉଭଯତ୍ରାପି ଵିଖ୍ଯାତଃ ସଂଗମୋ ଲୋକପୂଜିତଃ
ଭାଗୀରଥୀରେ ସେ ଦେବୀ ‘ସରସ୍ୱତୀ’ ଭାବେ ଚିହ୍ନିତ। ଉଭୟ ସ୍ଥାନରେ ଏହି ସଂଗମ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ।
ସରସ୍ଵତୀସଂଗମଶ୍ ଚ ଵାଣୀସଂଗମ ଏଵ ଚ ଗୌତମ୍ଯା ସଂଗତା ଦେଵୀ ଵାଣୀ ଵାଚା ସରସ୍ଵତୀ
ସରସ୍ୱତୀ ସଂଗମ ଓ ବାଣୀ ସଂଗମ—ଏଠି ଦେବୀ ବାଣୀ, ଯିଏ ଶବ୍ଦରେ ସରସ୍ୱତୀ, ଗୌତମୀ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ।
ସର୍ଵତ୍ର ପୂଜିତଂ ତୀର୍ଥଂ ତତ୍ର ଵାଚା ଶିଵଂ ପ୍ରଭୁମ୍ ଦେଵେଶ୍ଵରଂ ପୂଜଯିତ୍ଵା ଵିଶାପମ୍ ଅଗମଦ୍ ଯତଃ
ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ଏହି ତୀର୍ଥ ପୂଜିତ। ସେଠାରେ ଶବ୍ଦର ନାଥ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜି, ଶାପ ଦୂର ହେଲା।