ଏତଦ୍ ଆକର୍ଣ୍ଯ ସ ଋଷିଃ ପରଂ ସଂତୋଷମ୍ ଆଗତଃ ପାଣାଵ୍ ଆଦାଯ ଗଙ୍ଗାଯାଃ ସଲିଲାମୃତମ୍ ଆଦରାତ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଋଷି ଅତି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ, ଆଦରସହିତ ଗଙ୍ଗା ଜଳର ଅମୃତ ହାତରେ ନେଲେ।
ତେନାକରୋଦ୍ ଋଷୀ ରକ୍ଷୋ ହ୍ଯ୍ ଅଭିଷିକ୍ତଂ ତଦା ମଖେ ପୁନଶ୍ ଚ ଯୂପେ ଚ ପଶାଵ୍ ଋତ୍ଵିକ୍ଷୁ ମଖମଣ୍ଡଲେ
ସେ ଋଷି ଏହି ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞରେ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କଲେ, ପୁନି ଯୂପ, ପଶୁ, ଋତ୍ୱିଜମାନେ ଓ ଯଜ୍ଞମଣ୍ଡଳରେ ମଧ୍ୟ।
ସର୍ଵମ୍ ଏଵାଭଵଚ୍ ଛୁକ୍ଲମ୍ ଅଭିଷେକାନ୍ ମହାତ୍ମନଃ ତଦ୍ ରକ୍ଷୋ ଽପି ତଦା ଶୁକ୍ଲୋ ଭୂତ୍ଵୋତ୍ପନ୍ନୋ ମହାବଲଃ
ମହାତ୍ମାଙ୍କର ଅଭିଷେକରେ ସବୁ କିଛି ଶୁଭ୍ର ହେଇଗଲା। ତାପରେ ରାକ୍ଷସ ମଧ୍ୟ ଶୁଭ୍ର ହୋଇ, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଲା।
ଯଃ ପୁରା କୃଷ୍ଣରୂପୋ ଽଭୂତ୍ ସ ତୁ ଶୁକ୍ଲୋ ଽଭଵତ୍ କ୍ଷଣାତ୍ ଯଜ୍ଞଂ ସର୍ଵଂ ସମାପ୍ଯାଥ ଭରଦ୍ଵାଜଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍
ଯିଏ ପୂର୍ବେ କଳା ଥିଲା, ସେ କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ଶୁଭ୍ର ହେଲା। ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଭରଦ୍ୱାଜ ତେଜସ୍ୱୀ ହୋଇ ଯାଇଲେ।
ଋତ୍ଵିଜୋ ଽପି ଵିସୃଜ୍ଯାଥ ଯୂପଂ ଗଙ୍ଗୋଦକେ ଽକ୍ଷିପତ୍ ଗଙ୍ଗାମଧ୍ଯେ ତଦ୍ ଧି ଯୂପମ୍ ଅଦ୍ଯାପ୍ଯ୍ ଆସ୍ତେ ମହାମତେ
ପୁରୋହିତମାନେ ଦିଆଯିବା ପରେ, ବେଦୀର ଦଣ୍ଡଟିକୁ ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ଫେଙ୍ଗିଦେଲେ; ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଏହି ଦଣ୍ଡଟି ଆଜିଯାଏ ଗଙ୍ଗାର ମଧ୍ୟରେ ଅଛି।
ଅଭିଷିକ୍ତଂ ଚାମୃତେନ ଅଭିଜ୍ଞାନଂ ତୁ ତନ୍ ମହତ୍ ତତ୍ର ତୀର୍ଥେ ପୁନା ରକ୍ଷୋ ଭରଦ୍ଵାଜମ୍ ଉଵାଚ ହ
ଏହାକୁ ଅମୃତରେ ଅଭିଷିକ୍ତ କରାଯାଇଥିଲା, ଏହାର ଉଲ୍ଲେଖ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତି ଅଛି; ସେହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ, ରାକ୍ଷସଟି ଆଉଥରେ ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କୁ କହିଲା।
ଅହଂ ଯାମି ଭରଦ୍ଵାଜ କୃତଃ ଶୁକ୍ଲସ୍ ତ୍ଵଯା ପୁନଃ ତସ୍ମାତ୍ ତଵାତ୍ର ତୀର୍ଥେ ଯେ ସ୍ନାନଦାନାଦିପୂଜନମ୍
ମୁଁ ଯାଉଛି, ଭରଦ୍ୱାଜ; ତୁମେ ପୁନି ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଛ; ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ, ଯେଉଁମାନେ ସ୍ନାନ, ଦାନ ଓ ପୂଜା କରନ୍ତି—
କୁର୍ଯୁସ୍ ତେଷାମ୍ ଅଭୀଷ୍ଟାନି ଭଵେଯୁର୍ ଯତ୍ ଫଲଂ ମଖେ ସ୍ମରଣାଦ୍ ଅପି ପାପାନି ନାଶଂ ଯାନ୍ତୁ ସଦା ମୁନେ
ତାଙ୍କ ପାଇଁ, ବେଦୀ କାର୍ଯ୍ୟର ଯେଉଁ ଫଳ ଆଶା କରାଯାଏ, ସେଗୁଡିକ ମିଳିବ; ମୁନି, କେବଳ ସ୍ମରଣ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ପାପ ସଦା ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ତତ୍ ତୀର୍ଥଂ ଶୁକ୍ଲତୀର୍ଥମ୍ ଇତି ସ୍ମୃତମ୍ ଗୌତମ୍ଯାଂ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ଯେ ସ୍ଵର୍ଗଦ୍ଵାରମ୍ ଅପାଵୃତମ୍
ସେତିଠୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ଶୁକ୍ଲତୀର୍ଥ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ; ଗୌତମୀ ନଦୀରେ, ଦଣ୍ଡକ ଅରଣ୍ୟରେ, ସ୍ବର୍ଗର ଦ୍ୱାର ଖୋଲା ଅଛି।
ଉଭଯୋସ୍ ତୀରଯୋଃ ସପ୍ତ ସହସ୍ରାଣ୍ଯ୍ ଅପରାଣି ଚ ତୀର୍ଥାନାଂ ମୁନିଶାର୍ଦୂଲ ସର୍ଵସିଦ୍ଧିପ୍ରଦାଯିନାମ୍
ଦୁଇ ତୀରରେ, ମୁନିମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସାତ ହଜାର ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ସେଗୁଡିକ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ।
ଚକ୍ରତୀର୍ଥମ୍ ଇତି ଖ୍ଯାତଂ ସ୍ମରଣାତ୍ ପାପନାଶନମ୍ ତସ୍ଯ ପ୍ରଭାଵଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶୃଣୁ ଯତ୍ନେନ ନାରଦ
ଏହା ଚକ୍ରତୀର୍ଥ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସ୍ମରଣ କରିଲେ ପାପ ନଷ୍ଟ ହୁଏ; ଏହାର ପ୍ରଭାବ ବିଷୟରେ ମୁଁ କହିବି—ନାରଦ, ଆଗ୍ରହରେ ଶୁଣ।
ଋଷଯଃ ସପ୍ତ ଵିଖ୍ଯାତା ଵସିଷ୍ଠପ୍ରମୁଖା ମୁନେ ଗୌତମ୍ଯାସ୍ ତୀରମ୍ ଆଶ୍ରିତ୍ଯ ସତ୍ତ୍ରଯଜ୍ଞମ୍ ଉପାସତେ
ସାତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷି, ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ଗୌତମୀ ତୀରକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ବୃହତ ଯଜ୍ଞ କରୁଛନ୍ତି।
ତତ୍ର ଵିଘ୍ନ ଉପକ୍ରାନ୍ତେ ରକ୍ଷୋଭିର୍ ଅତିଭୀଷଣେ ମାମ୍ ଅଭ୍ଯେତ୍ଯାଥ ମୁନଯୋ ରକ୍ଷଃକୃତ୍ଯଂ ନ୍ଯଵେଦଯନ୍
ସେଠାରେ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସମାନେ ବିଘ୍ନ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, ତେବେ ଋଷିମାନେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସି, ରାକ୍ଷସ ଭୟ ବିଷୟରେ ଜଣାଇଲେ।
ତଦାହଂ ପ୍ରମଦାରୂପଂ ମାଯଯାସୃଜ୍ଯ ନାରଦ ଯସ୍ଯାଶ୍ ଚ ଦର୍ଶନାଦ୍ ଏଵ ନାଶଂ ଯାନ୍ତ୍ଯ୍ ଅଥ ରାକ୍ଷସାଃ
ତେବେ, ନାରଦ, ମୁଁ ମୋ ମାୟାରେ ଏକ ମହିଳାକୁ ଆନନ୍ଦ ରୂପରେ ସୃଷ୍ଟି କଲି; ସେଉଁଠି ଦେଖିବାମାତ୍ରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ନଷ୍ଟ ହେଇଗଲେ।
ଏଵମ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ତୁ ତାଂ ପ୍ରାଦାମ୍ ଋଷିଭ୍ଯଃ ପ୍ରମଦାଂ ମୁନେ ମଦ୍ଵାକ୍ଯାଦ୍ ଋଷଯୋ ମାଯାମ୍ ଆଦାଯ ପୁନର୍ ଆଗମନ୍
ଏପରି କହି, ମୁଁ ସେ ମହିଳାକୁ ଋଷିମାନେ ପାଖକୁ ଦେଲି; ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ, ଋଷିମାନେ ମାୟାକୁ ନେଇ ଫେରିଗଲେ।
ଅଜୈକା ଯା ସମାଖ୍ଯାତା କୃଷ୍ଣଲୋହିତରୂପିଣୀ ମୁକ୍ତକେଶୀତ୍ଯ୍ ଅଭିଧଯା ସାସ୍ତେ ଽଦ୍ଯାପି ସ୍ଵରୂପିଣୀ
ଯିଏ ଅଜଏକା ନାମରେ ପରିଚିତ, କଳା ଓ ଲାଲ ରୂପରେ, ମୁକ୍ତକେଶୀ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ; ସେ ଆଜିଯାଏ ନିଜ ରୂପରେ ଅଛି।
ଲୋକତ୍ରିତଯସଂମୋହଦାଯିନୀ କାମରୂପିଣୀ ତଦ୍ବଲାତ୍ ସ୍ଵସ୍ଥମନସଃ ସର୍ଵେ ଚ ମୁନିପୁଂଗଵଃ
ସେ ତିନି ଲୋକକୁ ମୋହ ଦେଇଥାଏ, ଚାହିଲେ ଯେଉଁ ରୂପ ନେଇପାରେ; ତାଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ, ସମସ୍ତ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ମନରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଗଲେ।
ଗୌତମୀଂ ସରିତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠାଂ ପୁନର୍ ଯଜ୍ଞାଯ ଦୀକ୍ଷିତାଃ ପୁନସ୍ ତନ୍ମଖନାଶାଯ ରାକ୍ଷସାଃ ସମୁପାଗମନ୍
ପୁନି ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଦୀକ୍ଷିତ ହୋଇ, ଋଷିମାନେ ଗୌତମୀ ନଦୀ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସରିତା, ପାଖକୁ ଆସିଲେ; ଏଉଁଠି, ରାକ୍ଷସମାନେ ଯଜ୍ଞ ନଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଆସିଲେ।
ଯକ୍ଷଵାଟାନ୍ତିକେ ମାଯାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାକ୍ଷସପୁଂଗଵାଃ ତତୋ ନୃତ୍ଯନ୍ତି ଗାଯନ୍ତି ହସନ୍ତି ଚ ରୁଦନ୍ତି ଚ
ଯକ୍ଷ ଭୂମିର ପାଖରେ, ମାୟାକୁ ଦେଖି, ରାକ୍ଷସଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ନୃତ୍ୟ କରିଲେ, ଗୀତ ଗାଇଲେ, ହସିଲେ ଓ କାନ୍ଦିଲେ।
ମାହେଶ୍ଵରୀ ମହାମାଯା ପ୍ରଭାଵେଣାତିଦର୍ପିତା ତେଷାଂ ମଧ୍ଯେ ଦୈତ୍ଯପତିଃ ଶମ୍ବରୋ ନାମ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ମାହେଶ୍ୱରୀ ମହାମାୟାର ପ୍ରଭାବରେ ସେମାନେ ବହୁତ ଅହଂକାରୀ ହେଇଗଲେ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଦେତାମାନଙ୍କ ନାୟକ ଶମ୍ବର ନାମକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ।
ମାଯାରୂପାଂ ତୁ ପ୍ରମଦାଂ ଭକ୍ଷଯାମ୍ ଆସ ନାରଦ ତଦ୍ ଅଦ୍ଭୁତମ୍ ଅତୀଵାସୀତ୍ ତନ୍ମାଯାବଲଦର୍ଶିନାମ୍
ସେ ମାୟାର ରୂପରେ ଥିବା ମହିଳାକୁ ଖାଇଦେଲେ, ନାରଦ; ଏହା ତାଙ୍କ ପ୍ରଭାବ ଦେଖିଥିବାମାନେ ପାଇଁ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଘଟଣା ଥିଲା।
ମଖେ ଵିଧ୍ଵଂସ୍ଯମାନେ ତୁ ତେ ଵିଷ୍ଣୁଂ ଶରଣଂ ଯଯୁଃ ପ୍ରାଦାଦ୍ ଵିଷ୍ଣୁଶ୍ ଚକ୍ରମ୍ ଅଥୋ ମୁନୀନାଂ ରକ୍ଷଣାଯ ତୁ
ଯଜ୍ଞ ନଷ୍ଟ ହେଉଥିବାବେଳେ, ଋଷିମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶରଣ ନେଲେ; ତେବେ ବିଷ୍ଣୁ ମୁନିମାନେ ପାଇଁ ରକ୍ଷାର୍ଥରେ ଚକ୍ର ଦେଲେ।
ଚକ୍ରଂ ତଦ୍ ରାକ୍ଷସାନ୍ ଆଜୌ ଦୈତ୍ଯାଂଶ୍ ଚ ଦନୁଜାଂସ୍ ତଥା ଚିଚ୍ଛେଦ ତଦ୍ଭଯାଦ୍ ଏଵ ମୃତା ରାକ୍ଷସପୁଂଗଵାଃ
ସେ ଚକ୍ର ଯୁଦ୍ଧରେ ରାକ୍ଷସ, ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନଙ୍କୁ କାଟି ଦେଲା; ଏହାର ଭୟରେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟମାନେ ମରିଗଲେ।
ଋଷିଭିସ୍ ତନ୍ ମହାସତ୍ତ୍ରଂ ସଂପୂର୍ଣମ୍ ଅଭଵତ୍ ତଦା ଵିଷ୍ଣୋଃ ପ୍ରକ୍ଷାଲିତଂ ଚକ୍ରଂ ଗଙ୍ଗାମ୍ଭୋଭିଃ ସୁଦର୍ଶନମ୍
ତାପରେ ଋଷିମାନେ କରିଥିବା ବଡ଼ ଯଜ୍ଞରେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ପବିତ୍ର ହେଲା।
ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ତତ୍ ତୀର୍ଥଂ ଚକ୍ରତୀର୍ଥମ୍ ଉଦାହୃତମ୍ ତତ୍ର ସ୍ନାନେନ ଦାନେନ ସତ୍ତ୍ରଯାଗଫଲଂ ଲଭେତ୍
ସେଇ ସମୟରୁ ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ 'ଚକ୍ରତୀର୍ଥ' ବୋଲି ଡାକାଯାଉଛି; ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଓ ଦାନ ଦେଲେ, ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ।
ତତ୍ର ପଞ୍ଚ ଶତାନ୍ଯ୍ ଆସଂସ୍ ତୀର୍ଥାନାଂ ପାପହାରିଣାମ୍ ତେଷୁ ସ୍ନାନଂ ତଥା ଦାନଂ ପ୍ରତ୍ଯେକଂ ମୁକ୍ତିଦାଯକମ୍
ସେଠାରେ ପାପ ନଷ୍ଟ କରୁଥିବା ପାଞ୍ଚଶତ ତୀର୍ଥ ଥିଲା; ପ୍ରତ୍ୟେକ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ ଦେଲେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ଵାଣୀସଂଗମମ୍ ଆଖ୍ଯାତଂ ଯତ୍ର ଵାଗୀଶ୍ଵରୋ ହରଃ ତତ୍ ତୀର୍ଥଂ ସର୍ଵପାପାନାଂ ମୋଚନଂ ସର୍ଵକାମଦମ୍
ଏହି ସ୍ଥାନକୁ 'ବାଣୀସଙ୍ଗମ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯେଉଁଠି ବାଣୀର ନାଥ ହରା ଅଛନ୍ତି; ଏହି ତୀର୍ଥ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ।
ତତ୍ର ସ୍ନାନେନ ଦାନେନ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଦିନାଶନମ୍ ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣ୍ଵୋଶ୍ ଚ ସଂଵାଦେ ମହତ୍ତ୍ଵେ ଚ ପରସ୍ପରମ୍
ଏଠାରେ ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ ଦେଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ୟା ଭଳି ଭୟଙ୍କର ପାପ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୁଏ; ଏହା ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ସଂବାଦରେ ବର୍ଣ୍ନିତ।
ତଯୋର୍ ମଧ୍ଯେ ମହାଦେଵୋ ଜ୍ଯୋତିର୍ମୂର୍ତିର୍ ଅଭୂତ୍ କିଲ ତତ୍ରୈଵ ଵାଗ୍ ଉଵାଚେଦଂ ଦୈଵୀ ପୁତ୍ର ତଯୋଃ ଶୁଭା
ତାଙ୍କ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହାଦେବ ଜ୍ୟୋତିର ଆକାରରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ; ସେଠାରେ ଦେବୀ ବାଣୀ, ତାଙ୍କର ଶୁଭ କନ୍ୟା, ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଅହମ୍ ଅସ୍ମି ମହାଂସ୍ ତତ୍ର ଅହମ୍ ଅସ୍ମୀତି ଵୈ ମିଥଃ ଦୈଵୀ ଵାକ୍ ତାଵ୍ ଉଭୌ ପ୍ରାହ ଯସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅସ୍ଯାନ୍ତଂ ତୁ ପଶ୍ଯତି
ସେଠାରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣ କହିଲେ, 'ମୁଁ ସବୁଠୁ ବଡ଼'; ତେଣୁ ଦେବୀ ବାଣୀ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଏହାର ଶେଷ କିଏ ଦେଖିପାରିବ, ସେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ହେବେ'।