ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ତତ୍ ତୀର୍ଥଂ ଯକ୍ଷିଣୀସଂଗମଂ ସ୍ମୃତମ୍ ତତ୍ର ସ୍ନାନାଦିଦାନେନ ସର୍ଵାନ୍ କାମାନ୍ ଅଵାପ୍ନୁଯାତ୍
ସେ ଦିନଠୁ ଏହି ସ୍ଥାନ ଯକ୍ଷିଣୀସଂଗମ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ କରି, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ।
ଵିଶ୍ଵାଵସୋଃ ପ୍ରସନ୍ନୋ ଽଭୂଦ୍ ଯତ୍ର ଶଂଭୁଃ ଶିଵାନ୍ଵିତଃ ଶୈଵଂ ତତ୍ ପରମଂ ତୀର୍ଥଂ ଦୁର୍ଗାତୀର୍ଥଂ ଚ ଵିଶ୍ରୁତମ୍
ଯେଉଁଠି ଶଂଭୁ, ଶିବା ସହିତ, ବିଶ୍ୱାବସୁଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ସେଠି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶିବ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଦୁର୍ଗାତୀର୍ଥ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ସର୍ଵପାପୌଘହରଣଂ ସର୍ଵଦୁର୍ଗତିନାଶନମ୍ ସର୍ଵେଷାଂ ତୀର୍ଥମୁଖ୍ଯାନାଂ ତଦ୍ ଧି ସାରଂ ମହାମୁନେ ତୀର୍ଥଂ ମୁନିଵରୈଃ ଖ୍ଯାତଂ ସର୍ଵସିଦ୍ଧିପ୍ରଦଂ ନୃଣାମ୍
ଏହି ସ୍ଥାନ ସମସ୍ତ ପାପର ଭାରକୁ ଦୂର କରେ, ସମସ୍ତ ଦୁଃଖକୁ ନଶ୍ଟ କରେ। ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ମୁଖ୍ୟ ଏବଂ ମହାମୁନିଙ୍କୁ ଏହି ସାର ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ, ଏହା ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ।
ଶୁକ୍ଲତୀର୍ଥମ୍ ଇତି ଖ୍ଯାତଂ ସର୍ଵସିଦ୍ଧିକରଂ ନୃଣାମ୍ ଯସ୍ଯ ସ୍ମରଣମାତ୍ରେଣ ସର୍ଵକାମାନ୍ ଅଵାପ୍ନୁଯାତ୍
ଏହା ଶୁକ୍ଳତୀର୍ଥ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ। କେବଳ ସ୍ମରଣ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ।
ଭରଦ୍ଵାଜ ଇତି ଖ୍ଯାତୋ ମୁନିଃ ପରମଧାର୍ମିକଃ ତସ୍ଯ ପୈଠୀନସୀ ନାମ ଭାର୍ଯା ସୁକଲଭୂଷଣା
ଭରଦ୍ୱାଜ ନାମକ ଏକ ମୁନି ଥିଲେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ପୈଠୀନସୀ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ।
ଗୌତମୀତୀରମ୍ ଅଧ୍ଯାସ୍ତେ ପତିଵ୍ରତପରାଯଣା ଅଗ୍ନୀଷୋମୀଯମ୍ ଐନ୍ଦ୍ରାଗ୍ନଂ ପୁରୋଡାଶମ୍ ଅକଲ୍ପଯତ୍
ସେ ଗୌତମୀ ନଦୀ କୂଳରେ ବସି, ପତିପ୍ରତି ନିଷ୍ଠାରେ ଅଟୁଟ, ଅଗ୍ନି-ସୋମ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର-ଅଗ୍ନିଙ୍କ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ ପିଠା ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ।
ପୁରୋଡାଶେ ଶ୍ରପ୍ଯମାଣେ ଧୂମାତ୍ କଶ୍ଚିଦ୍ ଅଜାଯତ ପୁରୋଡାଶଂ ଭକ୍ଷଯିତ୍ଵା ଲୋକତ୍ରିତଯଭୀଷଣଃ
ଯେତେବେଳେ ପୂରୋଡାଶ ପାକ ହେଉଥିଲା, ଧୂଆଁରୁ ଏକ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରାଣୀ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା, ସେ ପୂରୋଡାଶ ଖାଇ ତିନି ଲୋକକୁ ଭୟଭୀତ କରିଦେଲା।
ଯଜ୍ଞଂ ମେ ହ୍ଯ୍ ଅତ୍ର କୋ ହଂସି କୋପାତ୍ ତ୍ଵମ୍ ଇତି ତଂ ମୁନିଃ ପ୍ରୋଵାଚ ସତ୍ଵରଂ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଭରଦ୍ଵାଜୋ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ ତଦ୍ ଋଷେର୍ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାକ୍ଷସଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ତମ୍
‘କିଏ ତୁମେ, ଯିଏ କ୍ରୋଧରେ ଏଠାରେ ମୋ ଯଜ୍ଞକୁ ନଷ୍ଟ କରୁଛ?’—ଏଭଳି ଦ୍ବିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମହାମୁନି ଭରଦ୍ୱାଜ ତାଙ୍କୁ ତ୍ୱରିତ ଏବଂ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କହିଲେ। ଋଷିଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ରାକ୍ଷସ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲା।
ହଵ୍ଯଘ୍ନ ଇତି ଵିଖ୍ଯାତଂ ଭରଦ୍ଵାଜ ନିବୋଧ ମାମ୍ ସଂଧ୍ଯାସୁତୋ ଽହଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଶ୍ ଚ ସୁତଃ ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିଷଃ
ଭରଦ୍ୱାଜ, ମୁଁ ‘ହବ୍ୟଘ୍ନ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଏହି ଜଣିବା। ମୁଁ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିଷଙ୍କର ପ୍ରଥମ ପୁଅ।
ବ୍ରହ୍ମଣା ମେ ଵରୋ ଦତ୍ତୋ ଯଜ୍ଞାନ୍ ଖାଦ ଯଥାସୁଖମ୍ ମମାନୁଜଃ କଲିଶ୍ ଚାପି ବଲଵାନ୍ ଅତିଭୀଷଣଃ
ବ୍ରହ୍ମା ମୋତେ ଏହି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇଛନ୍ତି—‘ତୁମେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଯଜ୍ଞ ଭକ୍ଷଣ କର।’ ମୋ ଭାଇ କଳି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଅତି ଭୟଙ୍କର।
ଅହଂ କୃଷ୍ଣଃ ପିତା କୃଷ୍ଣୋ ମାତା କୃଷ୍ଣା ତଥାନୁଜଃ ଅହଂ ମଖଂ ହନିଷ୍ଯାମି ଯୂପଂ ଛେଦ୍ମି କୃତାନ୍ତକଃ
ମୁଁ କଳା, ମୋ ବାପା କଳା, ମୋ ମା କଳା, ଏବଂ ମୋ ଭାଇ ମଧ୍ୟ କଳା। ମୁଁ ଏହି ଯଜ୍ଞକୁ ନଷ୍ଟ କରିବି, ଯୂପକୁ କାଟିଦେବି, ମୁଁ କ୍ରିୟାର ଶେଷକାରୀ।
ରକ୍ଷ୍ଯତାଂ ମେ ତ୍ଵଯା ଯଜ୍ଞଃ ପ୍ରିଯୋ ଧର୍ମଃ ସନାତନଃ ଜାନେ ତ୍ଵାଂ ଯଜ୍ଞହନ୍ତାରଂ ସଦ୍ଦ୍ଵିଜଂ ରକ୍ଷ ମେ କ୍ରତୁମ୍
ମୋ ଯଜ୍ଞକୁ ରକ୍ଷା କର, ତୁମେ ଯାହା ପାଇଁ ଧର୍ମ ସଦା ପ୍ରିୟ। ମୁଁ ଜାଣିଛି, ତୁମେ ଏକ ସତ୍ୟ ଦ୍ବିଜ, ଯଜ୍ଞ ନଷ୍ଟ କରୁଥିବା—ମୋ କ୍ରତୁକୁ ରକ୍ଷା କର।
ଭରଦ୍ଵାଜ ନିବୋଧେଦଂ ଵାକ୍ଯଂ ମମ ସମାସତଃ ବ୍ରହ୍ମଣାହଂ ପୁରା ଶପ୍ତୋ ଦେଵଦାନଵସଂନିଧୌ
ଭରଦ୍ୱାଜ, ସଂକ୍ଷିପ୍ତରେ ମୋ କଥା ଶୁଣ: ପୂର୍ବେ, ଦେବ ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ, ବ୍ରହ୍ମା ମୋତେ ଶାପ ଦେଇଥିଲେ।
ତତଃ ପ୍ରସାଦିତୋ ଦେଵୋ ମଯା ଲୋକପିତାମହଃ ଅମୃତୈଃ ପ୍ରୋକ୍ଷଯିଷ୍ଯନ୍ତି ଯଦା ତ୍ଵାଂ ମୁନିସତ୍ତମାଃ
ତାପରେ, ମୁଁ ଲୋକପିତାମହ ଦେବତାଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିଲି, ସେ କହିଲେ—‘ଯେତେବେଳେ ମୁନିମାନେ ତୁମେ ପ୍ରତି ଅମୃତ ଛିଟିବେ...’
ତଦା ଵିଶାପୋ ଭଵିତା ହଵ୍ଯଘ୍ନ ତ୍ଵଂ ନ ଚାନ୍ଯଥା ଏଵଂ କରିଷ୍ଯସି ଯଦା ତତଃ ସର୍ଵଂ ଭଵିଷ୍ଯତି
‘ତାପରେ, ହବ୍ୟଘ୍ନ, ତୁମର ଶାପ ଶେଷ ହେବ, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ। ଏଭଳି କରିବା ପରେ, ସବୁ କଥା ପୂରଣ ହେବ।’
ଭରଦ୍ଵାଜଃ ପୁନଃ ପ୍ରାହ ସଖା ମେ ଽସି ମହାମତେ ମଖସଂରକ୍ଷଣଂ ଯେନ ସ୍ଯାନ୍ ମେ ଵଦ କରୋମି ତତ୍
ଭରଦ୍ୱାଜ ପୁନି କହିଲେ—‘ତୁମେ ମୋ ସଂଗୀ, ବଡ଼ ଜ୍ଞାନୀ। କିପରି ମୁଁ ଯଜ୍ଞକୁ ରକ୍ଷା କରିପାରିବି, କହ, ମୁଁ ତାହା କରିବି।’
ସଂଭୂଯ ଦେଵା ଦୈତେଯା ମମନ୍ଥୁଃ କ୍ଷୀରସାଗରମ୍ ଅଲଭନ୍ତାମୃତଂ କଷ୍ଟାତ୍ ତଦ୍ ଅସ୍ମତ୍ସୁଲଭଂ କଥମ୍
ଦେବତାମାନେ ଓ ଦାଇତ୍ୟମାନେ ଏକସাথে କ୍ଷୀରସାଗର ମଥିଲେ। ବଡ଼ କଷ୍ଟରେ ମଧ୍ୟ ଅମୃତ ପାଇଲେ ନାହିଁ—ତେବେ ଆମ ପାଇଁ କିପରି ସହଜ?
ପ୍ରୀତ୍ଯା ଯଦି ପ୍ରସନ୍ନୋ ଽସି ସୁଲଭଂ ଯଦ୍ ଵଦସ୍ଵ ତତ୍ ତଦ୍ ଋଷେର୍ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରକ୍ଷଃ ପ୍ରାହ ତଦା ମୁଦା
ମୁଁ ତୁମେ ପ୍ରତି ମିତ୍ରତାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ, ସହଜରେ କଣ ମିଳିପାରିବ, କହ। ଋଷିଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ରାକ୍ଷସ ଖୁସି ହୋଇ ଉତ୍ତର ଦେଲା।
ଅମୃତଂ ଗୌତମୀଵାରି ଅମୃତଂ ସ୍ଵର୍ଣମ୍ ଉଚ୍ଯତେ ଅମୃତଂ ଗୋଭଵଂ ଚାଜ୍ଯମ୍ ଅମୃତଂ ସୋମ ଏଵ ଚ
ଅମୃତ ହେଉଛି ଗୌତମୀ ନଦୀର ଜଳ, ଅମୃତ ହେଉଛି ସୁନା, ଅମୃତ ହେଉଛି ଗାଁଠୁ ମିଳିଥିବା ଘିଅ, ଅମୃତ ହେଉଛି ସୋମ ମଧ୍ୟ।
ଏତୈର୍ ମାମ୍ ଅଭିଷିଞ୍ଚସ୍ଵ ଅଥଵୈତୈସ୍ ତଥା ତ୍ରିଭିଃ ଗଙ୍ଗାଯା ଵାରିଣାଜ୍ଯେନ ହିରଣ୍ଯେନ ତଥୈଵ ଚ ସର୍ଵେଭ୍ଯୋ ଽପ୍ଯ୍ ଅଧିକଂ ଦିଵ୍ଯମ୍ ଅମୃତଂ ଗୌତମୀଜଲମ୍
ଏମାନେ ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ଅଭିଷେକ କର, କିମ୍ବା ଏହି ତିନିଟି ଦ୍ୱାରା—ଗଙ୍ଗା ଜଳ, ଘିଅ, ଓ ସୁନା। ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦିବ୍ୟ ଅମୃତ ହେଉଛି ଗୌତମୀ ଜଳ।
ଏତଦ୍ ଆକର୍ଣ୍ଯ ସ ଋଷିଃ ପରଂ ସଂତୋଷମ୍ ଆଗତଃ ପାଣାଵ୍ ଆଦାଯ ଗଙ୍ଗାଯାଃ ସଲିଲାମୃତମ୍ ଆଦରାତ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଋଷି ଅତି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ, ଆଦରସହିତ ଗଙ୍ଗା ଜଳର ଅମୃତ ହାତରେ ନେଲେ।
ତେନାକରୋଦ୍ ଋଷୀ ରକ୍ଷୋ ହ୍ଯ୍ ଅଭିଷିକ୍ତଂ ତଦା ମଖେ ପୁନଶ୍ ଚ ଯୂପେ ଚ ପଶାଵ୍ ଋତ୍ଵିକ୍ଷୁ ମଖମଣ୍ଡଲେ
ସେ ଋଷି ଏହି ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞରେ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କଲେ, ପୁନି ଯୂପ, ପଶୁ, ଋତ୍ୱିଜମାନେ ଓ ଯଜ୍ଞମଣ୍ଡଳରେ ମଧ୍ୟ।
ସର୍ଵମ୍ ଏଵାଭଵଚ୍ ଛୁକ୍ଲମ୍ ଅଭିଷେକାନ୍ ମହାତ୍ମନଃ ତଦ୍ ରକ୍ଷୋ ଽପି ତଦା ଶୁକ୍ଲୋ ଭୂତ୍ଵୋତ୍ପନ୍ନୋ ମହାବଲଃ
ମହାତ୍ମାଙ୍କର ଅଭିଷେକରେ ସବୁ କିଛି ଶୁଭ୍ର ହେଇଗଲା। ତାପରେ ରାକ୍ଷସ ମଧ୍ୟ ଶୁଭ୍ର ହୋଇ, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଲା।
ଯଃ ପୁରା କୃଷ୍ଣରୂପୋ ଽଭୂତ୍ ସ ତୁ ଶୁକ୍ଲୋ ଽଭଵତ୍ କ୍ଷଣାତ୍ ଯଜ୍ଞଂ ସର୍ଵଂ ସମାପ୍ଯାଥ ଭରଦ୍ଵାଜଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍
ଯିଏ ପୂର୍ବେ କଳା ଥିଲା, ସେ କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ଶୁଭ୍ର ହେଲା। ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଭରଦ୍ୱାଜ ତେଜସ୍ୱୀ ହୋଇ ଯାଇଲେ।
ଋତ୍ଵିଜୋ ଽପି ଵିସୃଜ୍ଯାଥ ଯୂପଂ ଗଙ୍ଗୋଦକେ ଽକ୍ଷିପତ୍ ଗଙ୍ଗାମଧ୍ଯେ ତଦ୍ ଧି ଯୂପମ୍ ଅଦ୍ଯାପ୍ଯ୍ ଆସ୍ତେ ମହାମତେ
ପୁରୋହିତମାନେ ଦିଆଯିବା ପରେ, ବେଦୀର ଦଣ୍ଡଟିକୁ ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ଫେଙ୍ଗିଦେଲେ; ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଏହି ଦଣ୍ଡଟି ଆଜିଯାଏ ଗଙ୍ଗାର ମଧ୍ୟରେ ଅଛି।
ଅଭିଷିକ୍ତଂ ଚାମୃତେନ ଅଭିଜ୍ଞାନଂ ତୁ ତନ୍ ମହତ୍ ତତ୍ର ତୀର୍ଥେ ପୁନା ରକ୍ଷୋ ଭରଦ୍ଵାଜମ୍ ଉଵାଚ ହ
ଏହାକୁ ଅମୃତରେ ଅଭିଷିକ୍ତ କରାଯାଇଥିଲା, ଏହାର ଉଲ୍ଲେଖ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତି ଅଛି; ସେହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ, ରାକ୍ଷସଟି ଆଉଥରେ ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କୁ କହିଲା।
ଅହଂ ଯାମି ଭରଦ୍ଵାଜ କୃତଃ ଶୁକ୍ଲସ୍ ତ୍ଵଯା ପୁନଃ ତସ୍ମାତ୍ ତଵାତ୍ର ତୀର୍ଥେ ଯେ ସ୍ନାନଦାନାଦିପୂଜନମ୍
ମୁଁ ଯାଉଛି, ଭରଦ୍ୱାଜ; ତୁମେ ପୁନି ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଛ; ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ, ଯେଉଁମାନେ ସ୍ନାନ, ଦାନ ଓ ପୂଜା କରନ୍ତି—
କୁର୍ଯୁସ୍ ତେଷାମ୍ ଅଭୀଷ୍ଟାନି ଭଵେଯୁର୍ ଯତ୍ ଫଲଂ ମଖେ ସ୍ମରଣାଦ୍ ଅପି ପାପାନି ନାଶଂ ଯାନ୍ତୁ ସଦା ମୁନେ
ତାଙ୍କ ପାଇଁ, ବେଦୀ କାର୍ଯ୍ୟର ଯେଉଁ ଫଳ ଆଶା କରାଯାଏ, ସେଗୁଡିକ ମିଳିବ; ମୁନି, କେବଳ ସ୍ମରଣ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ପାପ ସଦା ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ତତ୍ ତୀର୍ଥଂ ଶୁକ୍ଲତୀର୍ଥମ୍ ଇତି ସ୍ମୃତମ୍ ଗୌତମ୍ଯାଂ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ଯେ ସ୍ଵର୍ଗଦ୍ଵାରମ୍ ଅପାଵୃତମ୍
ସେତିଠୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ଶୁକ୍ଲତୀର୍ଥ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ; ଗୌତମୀ ନଦୀରେ, ଦଣ୍ଡକ ଅରଣ୍ୟରେ, ସ୍ବର୍ଗର ଦ୍ୱାର ଖୋଲା ଅଛି।
ଉଭଯୋସ୍ ତୀରଯୋଃ ସପ୍ତ ସହସ୍ରାଣ୍ଯ୍ ଅପରାଣି ଚ ତୀର୍ଥାନାଂ ମୁନିଶାର୍ଦୂଲ ସର୍ଵସିଦ୍ଧିପ୍ରଦାଯିନାମ୍
ଦୁଇ ତୀରରେ, ମୁନିମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସାତ ହଜାର ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ସେଗୁଡିକ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ।