ତେଷାମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅତିପାପାନି ନାଶଂ ଯାନ୍ତି ମମାଜ୍ଞଯା ତତ୍ର ସ୍ନାନାଦି ଯଃ କୃତ୍ଵା କିଂଚିଦ୍ ଦତ୍ତ୍ଵା ଯତାତ୍ମଵାନ୍
ମୋର ଆଜ୍ଞାରେ ସେମାନଙ୍କର ଅତି ଭୟଙ୍କର ପାପ ମଧ୍ୟ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ। ଯେଉଁଠି ଯେଉଁ ଜଣେ ନିଜକୁ ସଂଯମ କରି ସ୍ନାନ, କ୍ରିୟା କରି, କିଛି ଦାନ ଦେଇଥାଏ—
ପିତୄଣାଂ ପିଣ୍ଡଦାନାଦି କୃତ୍ଵା ନତ୍ଵା ସୁରାନ୍ ଇମାନ୍ ଧନଂ ଧାନ୍ଯଂ ଯଶୋ ଵୀର୍ଯମ୍ ଆଯୁର୍ ଆରୋଗ୍ଯସଂପଦଃ
ପିତୃମାନଙ୍କୁ ପିଣ୍ଡ ଦେଇ, ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ସେ ଧନ, ଧାନ୍ୟ, କୀର୍ତି, ଶକ୍ତି, ଦୀର୍ଘ ଆୟୁଷ୍ୟ ଓ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟର ସମୃଦ୍ଧି ପାଉଥାଏ।
ପୁତ୍ରାନ୍ ପୌତ୍ରାନ୍ ପ୍ରିଯାଂ ଭାର୍ଯାଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ଚାନ୍ଯନ୍ ମନୀଷିତମ୍ ଅଵିଯୁକ୍ତଃ ପ୍ରୀତମନା ବନ୍ଧୁଭିଶ୍ ଚାତିମାନିତଃ
ସେ ପୁଅ, ପୁଅର ପୁଅ, ପ୍ରିୟା ଜନା ଓ ଜହା ଚାହେ ତାହା ପାଉଥାଏ। ନିଜ ପରିବାର ସହିତ ଏକତାରେ ରହି, ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅତି ଆଦର ମିଳି, ମନ ଖୁସି ରହିଥାଏ।
ନରକସ୍ଥାନ୍ ଅପି ପିତୄଂସ୍ ତାରଯିତ୍ଵା କୁଲାନି ଚ ପାଵଯିତ୍ଵା ପ୍ରିଯୈର୍ ଯୁକ୍ତୋ ହ୍ଯ୍ ଅନ୍ତେ ଵିଷ୍ଣୁଂ ଶିଵଂ ସ୍ମରେତ୍ ତତୋ ମୁକ୍ତିପଦଂ ଗଚ୍ଛେଦ୍ ଦେଵାନାଂ ଵଚନଂ ଯଥା
ନରକରେ ଥିବା ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରି, ନିଜ କୁଳକୁ ପବିତ୍ର କରି, ପ୍ରିୟମାନେ ସହିତ ଏକତାରେ ରହି, ଶେଷରେ ବିଷ୍ଣୁ କିମ୍ବା ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ମୁକ୍ତିର ପଦ ପାଉଥାଏ—ଯେପରି ଦେବତାମାନେ କହିଛନ୍ତି।
ଯକ୍ଷିଣୀସଂଗମଂ ନାମ ତୀର୍ଥଂ ସର୍ଵଫଲପ୍ରଦମ୍ ତତ୍ର ସ୍ନାନେନ ଦାନେନ ସର୍ଵାନ୍ କାମାନ୍ ଅଵାପ୍ନୁଯାତ୍
ଯକ୍ଷିଣୀସଂଗମ ନାମକ ଏକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଅଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ଓ ଦାନ ଦେଇ, ମନର ଚାହିଦା ସମସ୍ତ ପାଉଥାଏ।
ଯତ୍ର ଯକ୍ଷେଶ୍ଵରୋ ଦେଵୋ ଦର୍ଶନାଦ୍ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିଦଃ ତତ୍ର ଚ ସ୍ନାନମାତ୍ରେଣ ସତ୍ତ୍ରଯାଗଫଲଂ ଲଭେତ୍
ଯେଉଁଠି ଯକ୍ଷମାନଙ୍କ ମାନ୍ୟ ଦେବତା ଦର୍ଶନ କରି ଭୋଗ ଓ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ, ସେଠାରେ କେବଳ ସ୍ନାନ କରିଲେ ମହାଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳିଯାଏ।
ଵିଶ୍ଵାଵସୋଃ ସ୍ଵସା ନାମ୍ନା ପିପ୍ପଲା ଗୁରୁହାସିନୀ ଋଷୀଣାଂ ସତ୍ତ୍ରମ୍ ଅଗମଦ୍ ଗୌତମୀତୀରଵର୍ତିନାମ୍
ବିଶ୍ୱାବସୁଙ୍କର ଭଉଣୀ, ନାମ ପିପ୍ପଳା, ଗୁରୁ ସହିତ ରହି, ଗୌତମୀ ନଦୀ କୂଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ଋଷିମାନଙ୍କର ସଭାକୁ ଗଲା।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତତ୍ର ଋଷୀନ୍ କ୍ଷାମାନ୍ ସା ଜହାସାତିଗର୍ଵିତା ଯା ଗତ୍ଵାଶ୍ରାଵଯ ଵୌଷଡ୍ ଅସ୍ତୁ ଶ୍ରୌଷଡ୍ ଇତି ସ୍ଥିରମ୍
ସେଠାରେ ଋଷିମାନେ କ୍ଷୀଣ ଦେଖି, ସେ ଅତି ଅଭିମାନରେ ହସିଲା। ସେଠାକୁ ଯାଇ, ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କହିଲା—'ଶୁଣନ୍ତୁ! ଶୁଣନ୍ତୁ! ଏହା ଦୃଢ଼ ହେଉ!'
ଵିସ୍ଵରେଣ ବ୍ରୁଵତୀ ତାଂ ତେ ଶେପୁଃ ସ୍ରାଵିଣୀ ଭଵ ତତୋ ନଦ୍ଯ୍ ଅଭଵତ୍ ତତ୍ର ଯକ୍ଷିଣୀତି ସୁଵିଶ୍ରୁତା
ଅସମ୍ବିତ୍ ସ୍ୱରରେ କହିବାରୁ ଋଷିମାନେ ତାକୁ ଶାପ ଦେଲେ—'ପ୍ରବାହ ଦେଇବା ହେଉ!' ତେଣୁ ସେ ସେଠାରେ ଏକ ନଦୀ ହେଲା, ଯକ୍ଷିଣୀ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା।
ତତୋ ଵିଶ୍ଵାଵସୁଃ ପୂଜ୍ଯ ଋଷୀନ୍ ଦେଵଂ ତ୍ରିଲୋଚନମ୍ ସଂଗମ୍ଯ ଚୈଵ ଗୌତମ୍ଯା ତାଂ ଵିଶାପାମ୍ ଅଥାକରୋତ୍
ତାପରେ ବିଶ୍ୱାବସୁ ଋଷିମାନେ ଓ ତ୍ରିନୟନ ଦେବତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ଗୌତମୀ ସହିତ ଏକତାରେ ଯୋଗ ଦେଇ, ତାକୁ ପବିତ୍ର ନଦୀ କରିଦେଲେ।
ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ତତ୍ ତୀର୍ଥଂ ଯକ୍ଷିଣୀସଂଗମଂ ସ୍ମୃତମ୍ ତତ୍ର ସ୍ନାନାଦିଦାନେନ ସର୍ଵାନ୍ କାମାନ୍ ଅଵାପ୍ନୁଯାତ୍
ସେ ଦିନଠୁ ଏହି ସ୍ଥାନ ଯକ୍ଷିଣୀସଂଗମ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ କରି, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ।
ଵିଶ୍ଵାଵସୋଃ ପ୍ରସନ୍ନୋ ଽଭୂଦ୍ ଯତ୍ର ଶଂଭୁଃ ଶିଵାନ୍ଵିତଃ ଶୈଵଂ ତତ୍ ପରମଂ ତୀର୍ଥଂ ଦୁର୍ଗାତୀର୍ଥଂ ଚ ଵିଶ୍ରୁତମ୍
ଯେଉଁଠି ଶଂଭୁ, ଶିବା ସହିତ, ବିଶ୍ୱାବସୁଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ସେଠି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶିବ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଦୁର୍ଗାତୀର୍ଥ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ସର୍ଵପାପୌଘହରଣଂ ସର୍ଵଦୁର୍ଗତିନାଶନମ୍ ସର୍ଵେଷାଂ ତୀର୍ଥମୁଖ୍ଯାନାଂ ତଦ୍ ଧି ସାରଂ ମହାମୁନେ ତୀର୍ଥଂ ମୁନିଵରୈଃ ଖ୍ଯାତଂ ସର୍ଵସିଦ୍ଧିପ୍ରଦଂ ନୃଣାମ୍
ଏହି ସ୍ଥାନ ସମସ୍ତ ପାପର ଭାରକୁ ଦୂର କରେ, ସମସ୍ତ ଦୁଃଖକୁ ନଶ୍ଟ କରେ। ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ମୁଖ୍ୟ ଏବଂ ମହାମୁନିଙ୍କୁ ଏହି ସାର ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ, ଏହା ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ।
ଶୁକ୍ଲତୀର୍ଥମ୍ ଇତି ଖ୍ଯାତଂ ସର୍ଵସିଦ୍ଧିକରଂ ନୃଣାମ୍ ଯସ୍ଯ ସ୍ମରଣମାତ୍ରେଣ ସର୍ଵକାମାନ୍ ଅଵାପ୍ନୁଯାତ୍
ଏହା ଶୁକ୍ଳତୀର୍ଥ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ। କେବଳ ସ୍ମରଣ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ।
ଭରଦ୍ଵାଜ ଇତି ଖ୍ଯାତୋ ମୁନିଃ ପରମଧାର୍ମିକଃ ତସ୍ଯ ପୈଠୀନସୀ ନାମ ଭାର୍ଯା ସୁକଲଭୂଷଣା
ଭରଦ୍ୱାଜ ନାମକ ଏକ ମୁନି ଥିଲେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ପୈଠୀନସୀ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ।
ଗୌତମୀତୀରମ୍ ଅଧ୍ଯାସ୍ତେ ପତିଵ୍ରତପରାଯଣା ଅଗ୍ନୀଷୋମୀଯମ୍ ଐନ୍ଦ୍ରାଗ୍ନଂ ପୁରୋଡାଶମ୍ ଅକଲ୍ପଯତ୍
ସେ ଗୌତମୀ ନଦୀ କୂଳରେ ବସି, ପତିପ୍ରତି ନିଷ୍ଠାରେ ଅଟୁଟ, ଅଗ୍ନି-ସୋମ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର-ଅଗ୍ନିଙ୍କ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ ପିଠା ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ।
ପୁରୋଡାଶେ ଶ୍ରପ୍ଯମାଣେ ଧୂମାତ୍ କଶ୍ଚିଦ୍ ଅଜାଯତ ପୁରୋଡାଶଂ ଭକ୍ଷଯିତ୍ଵା ଲୋକତ୍ରିତଯଭୀଷଣଃ
ଯେତେବେଳେ ପୂରୋଡାଶ ପାକ ହେଉଥିଲା, ଧୂଆଁରୁ ଏକ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରାଣୀ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା, ସେ ପୂରୋଡାଶ ଖାଇ ତିନି ଲୋକକୁ ଭୟଭୀତ କରିଦେଲା।
ଯଜ୍ଞଂ ମେ ହ୍ଯ୍ ଅତ୍ର କୋ ହଂସି କୋପାତ୍ ତ୍ଵମ୍ ଇତି ତଂ ମୁନିଃ ପ୍ରୋଵାଚ ସତ୍ଵରଂ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଭରଦ୍ଵାଜୋ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ ତଦ୍ ଋଷେର୍ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାକ୍ଷସଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ତମ୍
‘କିଏ ତୁମେ, ଯିଏ କ୍ରୋଧରେ ଏଠାରେ ମୋ ଯଜ୍ଞକୁ ନଷ୍ଟ କରୁଛ?’—ଏଭଳି ଦ୍ବିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମହାମୁନି ଭରଦ୍ୱାଜ ତାଙ୍କୁ ତ୍ୱରିତ ଏବଂ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କହିଲେ। ଋଷିଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ରାକ୍ଷସ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲା।
ହଵ୍ଯଘ୍ନ ଇତି ଵିଖ୍ଯାତଂ ଭରଦ୍ଵାଜ ନିବୋଧ ମାମ୍ ସଂଧ୍ଯାସୁତୋ ଽହଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଶ୍ ଚ ସୁତଃ ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିଷଃ
ଭରଦ୍ୱାଜ, ମୁଁ ‘ହବ୍ୟଘ୍ନ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଏହି ଜଣିବା। ମୁଁ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିଷଙ୍କର ପ୍ରଥମ ପୁଅ।
ବ୍ରହ୍ମଣା ମେ ଵରୋ ଦତ୍ତୋ ଯଜ୍ଞାନ୍ ଖାଦ ଯଥାସୁଖମ୍ ମମାନୁଜଃ କଲିଶ୍ ଚାପି ବଲଵାନ୍ ଅତିଭୀଷଣଃ
ବ୍ରହ୍ମା ମୋତେ ଏହି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇଛନ୍ତି—‘ତୁମେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଯଜ୍ଞ ଭକ୍ଷଣ କର।’ ମୋ ଭାଇ କଳି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଅତି ଭୟଙ୍କର।
ଅହଂ କୃଷ୍ଣଃ ପିତା କୃଷ୍ଣୋ ମାତା କୃଷ୍ଣା ତଥାନୁଜଃ ଅହଂ ମଖଂ ହନିଷ୍ଯାମି ଯୂପଂ ଛେଦ୍ମି କୃତାନ୍ତକଃ
ମୁଁ କଳା, ମୋ ବାପା କଳା, ମୋ ମା କଳା, ଏବଂ ମୋ ଭାଇ ମଧ୍ୟ କଳା। ମୁଁ ଏହି ଯଜ୍ଞକୁ ନଷ୍ଟ କରିବି, ଯୂପକୁ କାଟିଦେବି, ମୁଁ କ୍ରିୟାର ଶେଷକାରୀ।
ରକ୍ଷ୍ଯତାଂ ମେ ତ୍ଵଯା ଯଜ୍ଞଃ ପ୍ରିଯୋ ଧର୍ମଃ ସନାତନଃ ଜାନେ ତ୍ଵାଂ ଯଜ୍ଞହନ୍ତାରଂ ସଦ୍ଦ୍ଵିଜଂ ରକ୍ଷ ମେ କ୍ରତୁମ୍
ମୋ ଯଜ୍ଞକୁ ରକ୍ଷା କର, ତୁମେ ଯାହା ପାଇଁ ଧର୍ମ ସଦା ପ୍ରିୟ। ମୁଁ ଜାଣିଛି, ତୁମେ ଏକ ସତ୍ୟ ଦ୍ବିଜ, ଯଜ୍ଞ ନଷ୍ଟ କରୁଥିବା—ମୋ କ୍ରତୁକୁ ରକ୍ଷା କର।
ଭରଦ୍ଵାଜ ନିବୋଧେଦଂ ଵାକ୍ଯଂ ମମ ସମାସତଃ ବ୍ରହ୍ମଣାହଂ ପୁରା ଶପ୍ତୋ ଦେଵଦାନଵସଂନିଧୌ
ଭରଦ୍ୱାଜ, ସଂକ୍ଷିପ୍ତରେ ମୋ କଥା ଶୁଣ: ପୂର୍ବେ, ଦେବ ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ, ବ୍ରହ୍ମା ମୋତେ ଶାପ ଦେଇଥିଲେ।
ତତଃ ପ୍ରସାଦିତୋ ଦେଵୋ ମଯା ଲୋକପିତାମହଃ ଅମୃତୈଃ ପ୍ରୋକ୍ଷଯିଷ୍ଯନ୍ତି ଯଦା ତ୍ଵାଂ ମୁନିସତ୍ତମାଃ
ତାପରେ, ମୁଁ ଲୋକପିତାମହ ଦେବତାଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିଲି, ସେ କହିଲେ—‘ଯେତେବେଳେ ମୁନିମାନେ ତୁମେ ପ୍ରତି ଅମୃତ ଛିଟିବେ...’
ତଦା ଵିଶାପୋ ଭଵିତା ହଵ୍ଯଘ୍ନ ତ୍ଵଂ ନ ଚାନ୍ଯଥା ଏଵଂ କରିଷ୍ଯସି ଯଦା ତତଃ ସର୍ଵଂ ଭଵିଷ୍ଯତି
‘ତାପରେ, ହବ୍ୟଘ୍ନ, ତୁମର ଶାପ ଶେଷ ହେବ, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ। ଏଭଳି କରିବା ପରେ, ସବୁ କଥା ପୂରଣ ହେବ।’
ଭରଦ୍ଵାଜଃ ପୁନଃ ପ୍ରାହ ସଖା ମେ ଽସି ମହାମତେ ମଖସଂରକ୍ଷଣଂ ଯେନ ସ୍ଯାନ୍ ମେ ଵଦ କରୋମି ତତ୍
ଭରଦ୍ୱାଜ ପୁନି କହିଲେ—‘ତୁମେ ମୋ ସଂଗୀ, ବଡ଼ ଜ୍ଞାନୀ। କିପରି ମୁଁ ଯଜ୍ଞକୁ ରକ୍ଷା କରିପାରିବି, କହ, ମୁଁ ତାହା କରିବି।’
ସଂଭୂଯ ଦେଵା ଦୈତେଯା ମମନ୍ଥୁଃ କ୍ଷୀରସାଗରମ୍ ଅଲଭନ୍ତାମୃତଂ କଷ୍ଟାତ୍ ତଦ୍ ଅସ୍ମତ୍ସୁଲଭଂ କଥମ୍
ଦେବତାମାନେ ଓ ଦାଇତ୍ୟମାନେ ଏକସাথে କ୍ଷୀରସାଗର ମଥିଲେ। ବଡ଼ କଷ୍ଟରେ ମଧ୍ୟ ଅମୃତ ପାଇଲେ ନାହିଁ—ତେବେ ଆମ ପାଇଁ କିପରି ସହଜ?
ପ୍ରୀତ୍ଯା ଯଦି ପ୍ରସନ୍ନୋ ଽସି ସୁଲଭଂ ଯଦ୍ ଵଦସ୍ଵ ତତ୍ ତଦ୍ ଋଷେର୍ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରକ୍ଷଃ ପ୍ରାହ ତଦା ମୁଦା
ମୁଁ ତୁମେ ପ୍ରତି ମିତ୍ରତାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ, ସହଜରେ କଣ ମିଳିପାରିବ, କହ। ଋଷିଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ରାକ୍ଷସ ଖୁସି ହୋଇ ଉତ୍ତର ଦେଲା।
ଅମୃତଂ ଗୌତମୀଵାରି ଅମୃତଂ ସ୍ଵର୍ଣମ୍ ଉଚ୍ଯତେ ଅମୃତଂ ଗୋଭଵଂ ଚାଜ୍ଯମ୍ ଅମୃତଂ ସୋମ ଏଵ ଚ
ଅମୃତ ହେଉଛି ଗୌତମୀ ନଦୀର ଜଳ, ଅମୃତ ହେଉଛି ସୁନା, ଅମୃତ ହେଉଛି ଗାଁଠୁ ମିଳିଥିବା ଘିଅ, ଅମୃତ ହେଉଛି ସୋମ ମଧ୍ୟ।
ଏତୈର୍ ମାମ୍ ଅଭିଷିଞ୍ଚସ୍ଵ ଅଥଵୈତୈସ୍ ତଥା ତ୍ରିଭିଃ ଗଙ୍ଗାଯା ଵାରିଣାଜ୍ଯେନ ହିରଣ୍ଯେନ ତଥୈଵ ଚ ସର୍ଵେଭ୍ଯୋ ଽପ୍ଯ୍ ଅଧିକଂ ଦିଵ୍ଯମ୍ ଅମୃତଂ ଗୌତମୀଜଲମ୍
ଏମାନେ ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ଅଭିଷେକ କର, କିମ୍ବା ଏହି ତିନିଟି ଦ୍ୱାରା—ଗଙ୍ଗା ଜଳ, ଘିଅ, ଓ ସୁନା। ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦିବ୍ୟ ଅମୃତ ହେଉଛି ଗୌତମୀ ଜଳ।