ଇତ୍ଯ୍ ଏଵମ୍ ଉକ୍ତା ଦଯିତା ହରେଣ ସଂଶ୍ଲେଷସଂଲାପପରା ବଭୂଵ ଶ୍ରାନ୍ତା ଭଵସ୍ଯାର୍ଧତନୌ ସୁଲଗ୍ନା ଚିକ୍ଷେପ ଚ ସ୍ଵେଦଜଲଂ କରାଗ୍ରୈଃ
ଏପରି ଭାବରେ ହରିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯିବା ପରେ, ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟା ଅତି ସମୀପତା ଓ ଆଲାପରେ ଲୀନ ହୋଇ, କ୍ଲାନ୍ତ ହେଲେ ଓ ଭବଙ୍କ ଅର୍ଧଦେହକୁ ଉପରେ ଭଲଭାବେ ଆଶ୍ରୟ କଲେ; ତାଙ୍କର ହାତର ଆଗରୁ ଘମର ଜଳ ଛିଟିଲେ।
ତସ୍ମାଦ୍ ବଭୂଵ ପ୍ରଥମଂ ସ ଧର୍ମୋ ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ ଅଥୋ ଦାନମ୍ ଅଥୋ ସୁଵୃଷ୍ଟିଃ ସତ୍ତ୍ଵଂ ସୁସଂପନ୍ନଧରଂ ସରାଂସି ଧାନ୍ଯାନି ପୁଷ୍ପାଣି ଫଲାନି ଚୈଵ
ସେଠାରୁ ପ୍ରଥମେ ଧର୍ମ, ପରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ତାପରେ ଦାନ, ଭଲ ବର୍ଷା, ଉତ୍ତମ ଗୁଣ, ଜଳ, ଧାନ୍ୟ, ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ସୌଭାଗ୍ଯଵସ୍ତୂନି ଵପୁଃ ସୁଵେଷଃ ଶୃଙ୍ଗାରଭାଜୀନି ମହୌଷଧାନି ନୃତ୍ଯାନି ଗୀତାନ୍ଯ୍ ଅମୃତଂ ପୁରାଣଂ ଶ୍ରୁତିସ୍ମୃତୀ ନୀତିର୍ ଅଥାନ୍ନପାନେ
ସୌଭାଗ୍ୟ ଦେଇଥିବା ବସ୍ତୁ, ରୂପ, ଭଲ ପୋଶାକ, ପ୍ରେମ ଦେଇଥିବା ଜିନିଷ, ମହାଔଷଧ, ନୃତ୍ୟ, ଗୀତ, ଅମୃତ, ପୁରାତନ କଥା, ଶ୍ରୁତି-ସ୍ମୃତି, ନୀତି ଓ ଖାଦ୍ୟ ପାନୀୟ।
ଶସ୍ତ୍ରାଣି ଶାସ୍ତ୍ରାଣି ଗୃହୋପଯୋଗ୍ଯାନ୍ଯ୍ ଅସ୍ତ୍ରାଣି ତୀର୍ଥାନି ଚ କାନନାନି ଇଷ୍ଟାନି ପୂର୍ତାନି ଚ ମଙ୍ଗଲାନି ଯାନାନି ଶୁଭ୍ରାଭରଣାସନାନି
ଅସ୍ତ୍ର, ଶାସ୍ତ୍ର, ଘରେ ବ୍ୟବହୃତ ଜିନିଷ, ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର, ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ, ଅରଣ୍ୟ, ଯଜ୍ଞ, ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ, ମଙ୍ଗଳ କାର୍ଯ୍ୟ, ଯାନ, ଶୁଭ୍ର ଭୂଷଣ ଓ ଆସନ।
ଭଵାଙ୍ଗସଂସର୍ଗସୁସଂପ୍ରହାସ ସୁସ୍ଵେଦସଂଲାପରହଃପ୍ରକାରୈଃ ତଥୈଵ ଜାତଂ ସଚରାଚରଂ ଚ ଅପାପକଂ ଦେଵି ତତଶ୍ ଚ ଜାତମ୍
ଭବଙ୍କ ଦେହ ସମ୍ପର୍କର ଆନନ୍ଦ, ମଧୁର କଥାବାର୍ତ୍ତା ଓ ହସର ମାଧ୍ୟମରେ, ଏଭଳି ସମସ୍ତ ଚରାଚର ପ୍ରାଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ହେ ଦେବୀ, ଏହିପରି ନିଷ୍ପାପ ବସ୍ତୁ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଲା।
ସୁଖଂ ପ୍ରଭୂତଂ ଚ ଶୁଭଂ ଚ ନିତ୍ଯଂ ଵିରାଜି ଚୈତତ୍ ତଵ ଦେଵି ଭାଵାତ୍ ତସ୍ମାତ୍ ତୁ ମାଂ ରକ୍ଷ ଜଗଜ୍ଜନିତ୍ରି ଭୀତଂ ଭଯେଭ୍ଯୋ ଜଗତାଂ ପ୍ରଧାନେ
ସୁଖ, ସମୃଦ୍ଧି ଓ ଚିରକାଳ ଶୁଭ ତୁମର ଭାବରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ଚମକୁଛି, ହେ ଦେବୀ; ଏହିକାରଣରୁ, ହେ ଜଗତ୍ ଜନନୀ, ମୁଁ ଭୟଭୀତ, ମୋତେ ସମସ୍ତ ଭୟରୁ ରକ୍ଷା କର।
ଏକେ ତର୍କୈର୍ ଵିମୁହ୍ଯନ୍ତି ଲୀଯନ୍ତେ ତତ୍ର ଚାପରେ ଶିଵଶକ୍ତ୍ଯୋସ୍ ତଦାଦ୍ଵୈତଂ ସୁନ୍ଦରଂ ନୌମି ଵିଗ୍ରହମ୍
କେହି ତର୍କରେ ଭ୍ରମିତ ହୁଅନ୍ତି, ଅନ୍ୟେ ତାହାରେ ଲୀନ ହୁଅନ୍ତି; ମୁଁ ଶିବ ଓ ଶକ୍ତିଙ୍କର ସେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଶୁଭ ରୂପକୁ ପ୍ରଣାମ କରେ।
ଏଵଂ ତୁ ସ୍ତୁଵତସ୍ ତସ୍ଯ ପୁରସ୍ତାଦ୍ ଅଭଵଚ୍ ଛିଵଃ
ଏଭଳି ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିବାବେଳେ, ଶିବ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
କିମ୍ ଅଭୀଷ୍ଟଂ ଵରଯସେ ହରେ ଵଦ ପରାଯଣମ୍
ହେ ହରି, କଣ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହୁଁଛ? ତୁମର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଇଚ୍ଛା କହ।
ବଲଵାନ୍ ମେ ରିପୁଶ୍ ଚାସୀଦ୍ ଦର୍ଶନୈଶ୍ ଚ ଶନିର୍ ଯଥା ତେନ ବଦ୍ଧସ୍ ତଲଂ ନୀତଃ ପରିଭୂତସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅନେକଧା
ମୋର ଶତ୍ରୁ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ, ଶନିଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ପରି ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ବାନ୍ଧି ତଳକୁ ଫେଙ୍ଗିଦେଲେ, ଏବଂ ବହୁ ଭାବରେ ମୋତେ ଅପମାନିତ କଲେ।
ଵାକ୍ସାଯକୈସ୍ ତଥା ଵିଦ୍ଧସ୍ ତଦ୍ଵଧାଯ ତ୍ଵ୍ ଇଯଂ କୃତିଃ ତଦର୍ଥଂ ଜଗତାମ୍ ଈଶ ଯେନ ଜେଷ୍ଯେ ରିପୁଂ ପ୍ରଭୋ
ତାଙ୍କର କଥା ଓ ଅସ୍ତ୍ରରେ ମୁଁ ଆହତ ହୋଇଛି; ସେ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଉଛି। ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, ହେ ଜଗତଙ୍କ ନାଥ, ମୋତେ ଶତ୍ରୁ ଉପରେ ବିଜୟ ଦିଅ।
ତଦ୍ ଏଵ ଦେହି ଵୀର୍ଯଂ ମେ ଯଚ୍ ଚାନ୍ଯଦ୍ ରିପୁନାଶନମ୍ ଜାତଃ ପରାଭଵୋ ଯସ୍ମାତ୍ ତଦ୍ଵିନାଶେ କୃତେ ସତି ପୁନର୍ଜାତମ୍ ଅହଂ ମନ୍ଯେ ଵରଂ କୀର୍ତିର୍ ଜଯଶ୍ରିଯୋଃ
ମୋତେ ସେହି ଶକ୍ତି ଦିଅ, ଯାହା ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରିପାରିବ, ଓ ଯେଉଁଠି ଶତ୍ରୁ ନଶ୍ଟ ହେବାରେ ଅନ୍ୟ ଯାହା ଆବଶ୍ୟକ, ତାହା ମଧ୍ୟ ଦିଅ। ମୁଁ ଯେପରିକି ପରାଜିତ ହୋଇଛି, ତେଣୁ ଶତ୍ରୁ ନଶ୍ଟ ହେଲେ ପୁଣିଥରେ କୀର୍ତ୍ତି ଓ ବିଜୟ ଶ୍ରୀ ଲାଭ କରିପାରିବି, ଏହିକୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଭାବେ ମନେ କରେ।
ସ ଶିଵଃ ଶକ୍ରମ୍ ଆହେଦଂ ନ ମଯୈକେନ ତେ ରିପୁଃ ଵଧମ୍ ଆପ୍ନୋତି ତସ୍ମାତ୍ ତ୍ଵଂ ଵିଷ୍ଣୁମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅଵ୍ଯଯଂ ହରିମ୍
ତେବେ ଶିବ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, "ତୁମର ଶତ୍ରୁ କେବଳ ମୋ ଦ୍ୱାରା ମାରାଯିବେ ନାହିଁ। ଏହି କାରଣରୁ, ତୁମେ ଏବଂ ଅବିନାଶୀ ହରି ବିଷ୍ଣୁ ସହିତ—"
ଆରାଧଯସ୍ଵ ପୌଲୋମ୍ଯା ସହ ଦେଵଂ ଜନାର୍ଦନମ୍ ଲୋକତ୍ରଯୈକଶରଣଂ ନାରାଯଣମ୍ ଅନନ୍ଯଧୀଃ
"—ପୌଲୋମୀ ସହିତ ଏକାଗ୍ର ମନେ ତିନି ଲୋକର ଏକମାତ୍ର ଆଶ୍ରୟ, ଦେବ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ପୂଜା କର।"
ତତଃ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସି ତସ୍ମାଚ୍ ଚ ମତ୍ତଶ୍ ଚାପି ପ୍ରିଯଂ ହରେ ପୁନଶ୍ ଚୋଵାଚ ଭଗଵାନ୍ ଆଦିକର୍ତା ମହେଶ୍ଵରଃ
"ତାପରେ, ଏହା ଦ୍ୱାରା, ତୁମେ ମୋ ଓ ହରିଙ୍କ ଠାରୁ ତୁମ ପ୍ରିୟ ଜିନିଷ ପାଇପାରିବ।" ପୁନି, ଶ୍ରୀମାନ୍ ମହେଶ୍ୱର, ଆଦି ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଏହିପରି କହିଲେ—
ମନ୍ତ୍ରାଭ୍ଯାସସ୍ ତପୋ ଵାପି ଯୋଗାଭ୍ଯସନମ୍ ଏଵ ଚ ସଂଗମେ ଯତ୍ର କୁତ୍ରାପି ସିଦ୍ଧିଦଂ ମୁନଯୋ ଵିଦୁଃ
"ମନ୍ତ୍ର ଅଭ୍ୟାସ, ତପସ୍ୟା କିମ୍ବା ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ—ଯେଉଁଠାରେ ଏହିମାନେ ସଂଗମରେ କରାଯାଏ, ମୁନିମାନେ ଏହାକୁ ସିଦ୍ଧିଦାୟକ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି।"
କିଂ ପୁନଃ ସଂଗମେ ଵିପ୍ର ଗୌତମୀସିନ୍ଧୁଫେନଯୋଃ ଗିରୀଣାଂ ଗହ୍ଵରେ ଯଦ୍ ଵା ସରିତାମ୍ ଅଥ ସଂଗମେ
"ମୁନି, ତେବେ ଗୌତମୀ ଓ ସିନ୍ଧୁ ନଦୀର ସଂଗମରେ, ପାହାଡ଼ର ଗୁହାରେ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନଦୀ ସଂଗମରେ କେତେ ଅଧିକ ଫଳ ମିଳେ?"
ଵିପ୍ରୋ ଧିଯୈଵ ଭଵତି ମୁକୁନ୍ଦାଙ୍ଘ୍ରିନିଵିଷ୍ଟଯା ଗଙ୍ଗାଯା ଦକ୍ଷିଣେ ତୀର ଆପସ୍ତମ୍ବୋ ମୁନୀଶ୍ଵରଃ
"ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯଦି ମନ ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ଚରଣରେ ଅଟୁଟ ରଖେ, ସେ ଏପରି ହୁଏ; ଗଙ୍ଗାର ଦକ୍ଷିଣ ତୀରରେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆପସ୍ତମ୍ବ ଥିଲେ।"
ଆସ୍ତେ ତସ୍ଯାପ୍ଯ୍ ଅହଂ ତୋଷମ୍ ଅଗମଂ ବଲସୂଦନ ତେନ ତ୍ଵଂ ଭାର୍ଯଯା ଚୈଵ ତୋଷଯସ୍ଵ ଗଦାଧରମ୍
"ସେଠାରେ ରହିଥିଲେ। ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ସନ୍ତୋଷ ପାଇଲି, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ। ଏହି କାରଣରୁ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ଗଦାଧରଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କର।"
ଆପସ୍ତମ୍ବେନ ସହିତୋ ଗଙ୍ଗାଯା ଦକ୍ଷିଣେ ତଟେ ତୁଷ୍ଟାଵ ଦେଵଂ ପ୍ରଯତଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ପୁଣ୍ଯେ ଽଥ ସଂଗମେ
ଆପସ୍ତମ୍ବଙ୍କ ସହିତ, ଗଙ୍ଗାର ଦକ୍ଷିଣ ତଟରେ, ପବିତ୍ର ସଂଗମରେ ଭକ୍ତି ସହିତ ସ୍ନାନ କରି, ସେ ଦେବତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ଫେନାଯାଶ୍ ଚୈଵ ଗଙ୍ଗାଯାସ୍ ତତ୍ର ଦେଵଂ ଜନାର୍ଦନମ୍ ଵୈଦିକୈର୍ ଵିଵିଧୈର୍ ମନ୍ତ୍ରୈସ୍ ତପସାତୋଷଯତ୍ ତଦା
ଫେନା ଓ ଗଙ୍ଗାର ସଂଗମରେ, ସେ ବିଭିନ୍ନ ବେଦମନ୍ତ୍ର ଓ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଦେବ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ।
ତତସ୍ ତୁଷ୍ଟୋ ଽଭଵଦ୍ ଵିଷ୍ଣୁଃ କିଂ ଦେଯଂ ଚେତ୍ଯ୍ ଅଭାଷତ ଦେହି ମେ ଶତ୍ରୁହନ୍ତାରମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଆହ ଭଗଵାନ୍ ହରିଃ
ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ଓ ପଚାରିଲେ, "କଣ ଦେବି?" ସେ କହିଲେ, "ମୋତେ ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ଦିଅ।" ଭଗବାନ୍ ହରି ଏହିପରି କହିଲେ।
ଦତ୍ତମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଏଵ ଜାନୀହି ତମ୍ ଉଵାଚ ଜନାର୍ଦନଃ ତତ୍ରାଭଵଚ୍ ଛିଵସ୍ଯୈଵ ଗଙ୍ଗାଵିଷ୍ଣ୍ଵୋଃ ପ୍ରସାଦତଃ
"ଦିଆଯାଇଛି" ବୋଲି ଜନାର୍ଦ୍ଦନ କହିଲେ। ସେଠାରେ ଗଙ୍ଗାର ଶିବ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ କୃପାରେ ଏହା ଘଟିଲା।
ଅମ୍ଭସା ପୁରୁଷୋ ଜାତଃ ଶିଵଵିଷ୍ଣୁସ୍ଵରୂପଧୃକ୍ ଚକ୍ରପାଣିଃ ଶୂଲଧରଃ ସ ଗତ୍ଵା ତୁ ରସାତଲମ୍
ପାଣିରୁ ଜଣେ ପୁରୁଷ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯିଏ ଶିବ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ଚକ୍ର ଓ ତ୍ରିଶୂଳ ଧାରଣ କରି, ସେ ପରେ ପାତାଳକୁ ଗଲେ।
ନିଜଘାନ ତଦା ଦୈତ୍ଯମ୍ ଇନ୍ଦ୍ରଶତ୍ରୁଂ ମହାଶନିମ୍ ସଖାଭଵତ୍ ସ ଚେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଅବ୍ଜକଃ ସ ଵୃଷାକପିଃ
ସେ ତାବେ ଦାନବ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶତ୍ରୁକୁ ବଡ଼ ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ବଧ କଲେ। ସେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସଖା ହେଲେ—ଅବ୍ଜକ ଭାବେ, ଯିଏ ଭୃଷାକପି।
ଦିଵିସ୍ଥୋ ଽପି ସଦା ଚେନ୍ଦ୍ରସ୍ ତମ୍ ଅନ୍ଵେତି ଵୃଷାକପିମ୍ କୁପିତା ପ୍ରଣଯେନାଭୂଦ୍ ଅନ୍ଯାସକ୍ତଂ ଵିଲୋକ୍ଯ ତମ୍ ଶଚୀଂ ତାଂ ସାନ୍ତ୍ଵଯନ୍ନ୍ ଆହ ଶତମନ୍ଯୁର୍ ହସନ୍ନ୍ ଇଦମ୍
ସ୍ୱର୍ଗରେ ରହିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଇନ୍ଦ୍ର ସଦା ଭୃଷାକପିଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ। ସେ ଅନ୍ୟଠାରେ ଆସକ୍ତ ଦେଖି, ଶଚୀ କ୍ରୋଧ ଓ ସ୍ନେହରେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ; ଶତକ୍ରତୁ ହସି ତାଙ୍କୁ ଏହିପରି କହିଲେ—
ନାହମ୍ ଇନ୍ଦ୍ରାଣି ଶରଣମ୍ ଋତେ ସଖ୍ଯୁର୍ ଵୃଷାକପେଃ ଵାରି ଵାପି ହଵିର୍ ଯସ୍ଯ ଅଗ୍ନେଃ ପ୍ରିଯକରଂ ସଦା
"ଇନ୍ଦ୍ରାଣୀ, ମୋର ସଖା ଭୃଷାକପି ଛଡ଼ା ମୋର ଆଉ କୌଣସି ଆଶ୍ରୟ ନାହିଁ, ଯାହାଙ୍କର ପାଣି କିମ୍ବା ହବିଷ୍ୟ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ସଦା ପ୍ରିୟ।"
ନାହମ୍ ଅନ୍ଯତ୍ର ଗନ୍ତାସ୍ମି ପ୍ରିଯେ ଚାଙ୍ଗେନ ତେ ଶପେ ତସ୍ମାନ୍ ନାର୍ହସି ମାଂ ଵକ୍ତୁଂ ଶଙ୍କଯାନ୍ଯତ୍ର ଭାମିନି
"ପ୍ରିୟେ, ମୁଁ ଆଉ କୌଣସିଠାରେ ଯିବିନାହିଁ; ତୁମ ଦେହର ଶପଥ ଦେଉଛି। ଏହିପରି, ଭାମିନୀ, ତୁମେ ମୋତେ ସନ୍ଦେହରେ କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।"
ପତିଵ୍ରତା ପ୍ରିଯା ମେ ତ୍ଵଂ ଧର୍ମେ ମନ୍ତ୍ରେ ସହାଯିନୀ ସାପତ୍ଯା ଚ କୁଲୀନା ଚ ତ୍ଵତ୍ତୋ ଽନ୍ଯା କା ପ୍ରିଯା ମମ
"ତୁମେ ମୋର ପ୍ରିୟା, ଧର୍ମରେ ଓ ମନ୍ତ୍ରରେ ସହଯୋଗିନୀ, ସନ୍ତାନସହିତ ଓ ଉତ୍ତମ କୁଳର; ତୁମେ ଛଡ଼ା ଆଉ କିଏ ମୋତେ ପ୍ରିୟ?"
ତସ୍ମାତ୍ ତଵୋପଦେଶେନ ଗଙ୍ଗାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ମହାନଦୀମ୍ ପ୍ରସାଦାଦ୍ ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୋର୍ ଵୈ ଚକ୍ରପାଣିନଃ
"ତେଣୁ, ତୁମ ଉପଦେଶରେ, ମହାନଦୀ ଗଙ୍ଗାକୁ ପହଞ୍ଚି, ଦେବଦେବ ବିଷ୍ଣୁ, ଚକ୍ରଧାରୀଙ୍କ କୃପାରେ—"