ଅଜେଯଃ କ୍ଷତ୍ରିଯୈର୍ ଲୋକେ କ୍ଷତ୍ରିଯର୍ଷଭସୂଦନଃ ତଵାପି ପୁତ୍ରଂ କଲ୍ଯାଣି ଧୃତିମନ୍ତଂ ତପୋଧନମ୍
‘ସେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଜୟ ହେବେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କୁ ବିନାଶ କରିବେ। ଏବଂ ତୁମ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ, ଓ ଭାଗ୍ୟବତୀ, ଏକ ଧୃଢ଼ ଏବଂ ତପସ୍ୟାଶୀଳ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେବ।’
ଶମାତ୍ମକଂ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଚରୁର୍ ଏଷ ଵିଧାସ୍ଯତି ଏଵମ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ତୁ ତାଂ ଭାର୍ଯାମ୍ ଋଚୀକୋ ଭୃଗୁନନ୍ଦନଃ
‘ଏହି ହବିଷ୍ୟ ଶାନ୍ତ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୁଅ ଦେବ।’ ଏଭଳି କହି ଭୃଗୁବଂଶୀ ଋଚୀକ ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ।
ତପସ୍ଯ୍ ଅଭିରତୋ ନିତ୍ଯମ୍ ଅରଣ୍ଯଂ ପ୍ରଵିଵେଶ ହ ଗାଧିଃ ସଦାରସ୍ ତୁ ତଦା ଋଚୀକାଶ୍ରମମ୍ ଅଭ୍ଯଗାତ୍
ସେ ସଦା ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଥିଲେ ଏବଂ ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଏବେ ଗାଧି ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ଋଚୀକଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ।
ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାପ୍ରସଙ୍ଗେନ ସୁତାଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ନରେଶ୍ଵରଃ ଚରୁଦ୍ଵଯଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ସା ଋଷେଃ ସତ୍ଯଵତୀ ତଦା
ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ସମୟରେ ରାଜା ଝିଅକୁ ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ; ତାପରେ ସତ୍ୟବତୀ ଋଷିଙ୍କଠାରୁ ଦୁଇଟି ହବିଷ୍ୟ ନେଲେ।
ଚରୁମ୍ ଆଦାଯ ଯତ୍ନେନ ସା ତୁ ମାତ୍ରେ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍ ମାତା ତୁ ତସ୍ଯା ଦୈଵେନ ଦୁହିତ୍ରେ ସ୍ଵଂ ଚରୁଂ ଦଦୌ
ସେ ହବିଷ୍ୟକୁ ସାବଧାନରେ ନେଇ ତାଙ୍କ ମାଆକୁ ଦେଲେ; କିନ୍ତୁ ଦେବତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ତାଙ୍କ ମାଆ ନିଜ ହବିଷ୍ୟ ଝିଅକୁ ଦେଲେ।
ତସ୍ଯାଶ୍ ଚରୁମ୍ ଅଥାଜ୍ଞାନାଦ୍ ଆତ୍ମସଂସ୍ଥଂ ଚକାର ହ ଅଥ ସତ୍ଯଵତୀ ସର୍ଵଂ କ୍ଷତ୍ରିଯାନ୍ତକରଂ ତଦା
ଅଜ୍ଞାନରେ ସେ ନିଜ ହବିଷ୍ୟକୁ ନିଜ ଶରୀରରେ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ଏଭଳି ସତ୍ୟବତୀ ସମସ୍ତ କ୍ଷତ୍ରିୟବିନାଶକ ଶକ୍ତିକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ଧାରଯାମ୍ ଆସ ଦୀପ୍ତେନ ଵପୁଷା ଘୋରଦର୍ଶନା ତାମ୍ ଋଚୀକସ୍ ତତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଯୋଗେନାଭ୍ଯୁପସୃତ୍ଯ ଚ
ସେ ତାଙ୍କର ତୀବ୍ର ଭୟଙ୍କର ରୂପରେ ସେହି ଭାରକୁ ଧାରଣ କଲେ । ତାଙ୍କୁ ଏଭଳି ଦେଖି, ଋଚୀକ ଯୋଗଶକ୍ତିରେ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ ।
ତତୋ ଽବ୍ରଵୀଦ୍ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସ୍ଵାଂ ଭାର୍ଯାଂ ଵରଵର୍ଣିନୀମ୍ ମାତ୍ରାସି ଵଞ୍ଚିତା ଭଦ୍ରେ ଚରୁଵ୍ଯତ୍ଯାସହେତୁନା
ତାପରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାଙ୍କର ଶୋଭାମୟୀ ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଭାଗ୍ୟବତୀ, ତୁମେ ତୁମ ମାଆଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚାରୁ ବଦଳ ହେବାର କାରଣରୁ ଠକାଯାଇଛ ।'
ଜନଯିଷ୍ଯତି ହି ପୁତ୍ରସ୍ ତେ କ୍ରୂରକର୍ମାତିଦାରୁଣଃ ଭ୍ରାତା ଜନିଷ୍ଯତେ ଚାପି ବ୍ରହ୍ମଭୂତସ୍ ତପୋଧନଃ
ତୁମର ପୁଅ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୁର କାର୍ଯ୍ୟ କରିବେ, ଭୟଙ୍କର ହେବେ; କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ଭାଇ ବ୍ରହ୍ମତ୍ୱ ଓ ତପସ୍ୟାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ଋଷି ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେବେ ।
ଵିଶ୍ଵଂ ହି ବ୍ରହ୍ମ ତପସା ମଯା ତସ୍ମିନ୍ ସମର୍ପିତମ୍ ଏଵମ୍ ଉକ୍ତା ମହାଭାଗା ଭର୍ତ୍ରା ସତ୍ଯଵତୀ ତଦା
'ମୋର ତପସ୍ୟାର ଫଳରେ ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମତ୍ୱ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିଛି ।' ଏଭଳି ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଉକ୍ତି ଶୁଣି ସତ୍ୟବତୀ, ସେଇ ମହାଭାଗା,
ପ୍ରସାଦଯାମ୍ ଆସ ପତିଂ ପୁତ୍ରୋ ମେ ନେଦୃଶୋ ଭଵେତ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣାପସଦସ୍ ତ୍ଵତ୍ତ ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତୋ ମୁନିର୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍
ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ମନାଇବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ: 'ମୋର ପୁଅ ଏପରି ନ ହେଉ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅପମାନ ସ୍ୱରୂପ ନ ହେଉ ।' ଏହିପରି କହିବା ପରେ ମୁନି କହିଲେ:
ନୈଷ ସଂକଲ୍ପିତଃ କାମୋ ମଯା ଭଦ୍ରେ ତଥାସ୍ତ୍ଵ୍ ଇତି ଉଗ୍ରକର୍ମା ଭଵେତ୍ ପୁତ୍ରଃ ପିତୁର୍ ମାତୁଶ୍ ଚ କାରଣାତ୍
'ଭାଗ୍ୟବତୀ, ଏହା ମୋର ଇଚ୍ଛା ଥିଲା ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଯାହା ହେଉ । ପିତା ଓ ମାଆ, ଉଭୟଙ୍କ କାରଣରୁ ପୁଅ ଉଗ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ କରିବେ ।'
ପୁନଃ ସତ୍ଯଵତୀ ଵାକ୍ଯମ୍ ଏଵମ୍ ଉକ୍ତ୍ଵାବ୍ରଵୀଦ୍ ଇଦମ୍ ଇଚ୍ଛଂଲ୍ ଲୋକାନ୍ ଅପି ମୁନେ ସୃଜେଥାଃ କିଂ ପୁନଃ ସୁତମ୍
ପୁଣି ସତ୍ୟବତୀ କହିଲେ: 'ମୁନି, ଆପଣ ଚାହାଁତିଲେ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରିବେ—ତେବେ ଏକ ପୁଅ କି ଅସମ୍ଭବ?'
ଶମାତ୍ମକମ୍ ଋଜୁଂ ତ୍ଵଂ ମେ ପୁତ୍ରଂ ଦାତୁମ୍ ଇହାର୍ହସି କାମମ୍ ଏଵଂଵିଧଃ ପୌତ୍ରୋ ମମ ସ୍ଯାତ୍ ତଵ ଚ ପ୍ରଭୋ
'ମୋତେ ଏକ ଶାନ୍ତ ଓ ସିଧାସଳଖ ପୁଅ ଦିଅନ୍ତୁ; ଏପରି ଏକ ନାତି ଆମ ଦୁହେଁର ହେଉ, ପ୍ରଭୁ ।'
ଯଦ୍ଯ୍ ଅନ୍ଯଥା ନ ଶକ୍ଯଂ ଵୈ କର୍ତୁମ୍ ଏତଦ୍ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ ତତଃ ପ୍ରସାଦମ୍ ଅକରୋତ୍ ସ ତସ୍ଯାସ୍ ତପସୋ ବଲାତ୍
'ଯଦି ଏହା ଅନ୍ୟଥା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତେବେ ସେ ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାର ବଳରେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁଗ୍ରହ କଲେ ।'
ପୁତ୍ରେ ନାସ୍ତି ଵିଶେଷୋ ମେ ପୌତ୍ରେ ଵା ଵରଵର୍ଣିନି ତ୍ଵଯା ଯଥୋକ୍ତଂ ଵଚନଂ ତଥା ଭଦ୍ରେ ଭଵିଷ୍ଯତି
'ମୋ ପାଇଁ ପୁଅ ଓ ନାତି ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଭେଦ ନାହିଁ, ଶୋଭାମୟୀ । ତୁମେ ଯେପରି କହିଛ, ଭାଗ୍ୟବତୀ, ସେଇପରି ହେବ ।'
ତତଃ ସତ୍ଯଵତୀ ପୁତ୍ରଂ ଜନଯାମ୍ ଆସ ଭାର୍ଗଵମ୍ ତପସ୍ଯ୍ ଅଭିରତଂ ଦାନ୍ତଂ ଜମଦଗ୍ନିଂ ସମାତ୍ମକମ୍
ତାପରେ ସତ୍ୟବତୀ ଭୃଗୁବଂଶର ଏକ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯିଏ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ ଓ ଶାନ୍ତସ୍ୱଭାବୀ ଜମଦଗ୍ନି ।
ଭୃଗୋର୍ ଜଗତ୍ଯାଂ ଵଂଶେ ଽସ୍ମିଞ୍ ଜମଦଗ୍ନିର୍ ଅଜାଯତ ସା ହି ସତ୍ଯଵତୀ ପୁଣ୍ଯା ସତ୍ଯଧର୍ମପରାଯଣା
ଭୃଗୁଙ୍କ ବଂଶରେ ଜମଦଗ୍ନି ପୃଥିବୀରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ସତ୍ୟବତୀ, ପୁଣ୍ୟବତୀ ଓ ସତ୍ୟଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ତାଙ୍କର ମାଆ ଥିଲେ ।
କୌଶିକୀତି ସମାଖ୍ଯାତା ପ୍ରଵୃତ୍ତେଯଂ ମହାନଦୀ ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁଵଂଶପ୍ରଭଵୋ ରେଣୁର୍ ନାମ ନରାଧିପଃ
ସେ କୌଶିକୀ ବଡ଼ ନଦୀ ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲେ; ଏବଂ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ରେଣୁ ନାମକ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ ।
ତସ୍ଯ କନ୍ଯା ମହାଭାଗା କାମଲୀ ନାମ ରେଣୁକା ରେଣୁକାଯାଂ ତୁ କାମଲ୍ଯାଂ ତପୋଵିଦ୍ଯାସମନ୍ଵିତଃ
ତାଙ୍କର ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳି କନ୍ୟା କାମଳୀ ନାମ ଥିଲେ, ଯିଏ ରେଣୁକା ଭି ଭାବେ ପରିଚିତ । ଏହି କାମଳୀ ଅଥବା ରେଣୁକା ତପସ୍ୟା ଓ ଜ୍ଞାନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ ।
ଆର୍ଚୀକୋ ଜନଯାମ୍ ଆସ ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯଂ ସୁଦାରୁଣମ୍ ସର୍ଵଵିଦ୍ଯାନ୍ତଗଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଧନୁର୍ଵେଦସ୍ଯ ପାରଗମ୍
ଋଚୀକ ଏହି ରେଣୁକାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର, ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ଧନୁର୍ବେଦର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜ୍ଞାତା ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ ।
ରାମଂ କ୍ଷତ୍ରିଯହନ୍ତାରଂ ପ୍ରଦୀପ୍ତମ୍ ଇଵ ପାଵକମ୍ ଔର୍ଵସ୍ଯୈଵମ୍ ଋଚୀକସ୍ଯ ସତ୍ଯଵତ୍ଯାଂ ମହାଯଶାଃ
କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ନାଶକ ଓ ଅଗ୍ନି ପରି ତୀବ୍ର ରାମ; ଏଭଳି ଥିଲେ ଔର୍ବ ବଂଶର ଋଚୀକ ଓ ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ମହାଯଶସ୍ୱୀ ପୁଅ ।
ଜମଦଗ୍ନିସ୍ ତପୋଵୀର୍ଯାଜ୍ ଜଜ୍ଞେ ବ୍ରହ୍ମଵିଦାଂ ଵରଃ ମଧ୍ଯମଶ୍ ଚ ଶୁନଃଶେଫଃ ଶୁନଃପୁଚ୍ଛଃ କନିଷ୍ଠକଃ
ଜମଦଗ୍ନି ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ମଧ୍ୟମ ପୁଅ ଥିଲେ ଶୁନଃଶେଫ, ଏବଂ ସବୁଠାରୁ ଛୋଟ ଥିଲେ ଶୁନଃପୁଛ ।
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଂ ତୁ ଦାଯାଦଂ ଗାଧିଃ କୁଶିକନନ୍ଦନଃ ଜନଯାମ୍ ଆସ ପୁତ୍ରଂ ତୁ ତପୋଵିଦ୍ଯାଶମାତ୍ମକମ୍
କୁଶିକଙ୍କ ପୁଅ ଗାଧି ତପସ୍ୟା, ଜ୍ଞାନ ଓ ଶାନ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଭାବେ ଜନ୍ମ ଦେଲେ ।
ପ୍ରାପ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିସମତାଂ ଯୋ ଽଯଂ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିତାଂ ଗତଃ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ ତୁ ଧର୍ମାତ୍ମା ନାମ୍ନା ଵିଶ୍ଵରଥଃ ସ୍ମୃତଃ
ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ସମାନ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ପାଇଁ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ହେଲେ; ତାଙ୍କୁ 'ବିଶ୍ୱରଥ' ନାମରେ ମଧ୍ୟ ମନେ କରାଯାଏ।
ଜଜ୍ଞେ ଭୃଗୁପ୍ରସାଦେନ କୌଶିକାଦ୍ ଵଂଶଵର୍ଧନଃ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ଯ ଚ ସୁତା ଦେଵରାତାଦଯଃ ସ୍ମୃତାଃ
ଭୃଗୁଙ୍କର କୃପାରେ କୌଶିକ ବଂଶର ଏକ ବଢ଼ିଆ ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ଦେବରାତ ଆଦି ଯେଉଁମାନେ, ସେମାନେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ପ୍ରଖ୍ଯାତାସ୍ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ତେଷାଂ ନାମାନ୍ଯ୍ ଅତଃପରମ୍ ଦେଵରାତଃ କତିଶ୍ ଚୈଵ ଯସ୍ମାତ୍ କାତ୍ଯାଯନାଃ ସ୍ମୃତାଃ
ତାଙ୍କର ନାମ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଦେବରାତ ଓ କତିଙ୍କୁ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଏ, ଯାହାଠାରୁ କାତ୍ୟାୟନ ବଂଶ ଚଳିଛି।
ଶାଲାଵତ୍ଯାଂ ହିରଣ୍ଯାକ୍ଷୋ ରେଣୁର୍ ଜଜ୍ଞେ ଽଥ ରେଣୁକଃ ସାଂକୃତିର୍ ଗାଲଵଶ୍ ଚୈଵ ମୁଦ୍ଗଲଶ୍ ଚୈଵ ଵିଶ୍ରୁତଃ
ଶାଳାବତୀରେ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ତାପରେ ରେଣୁ ଓ ରେଣୁକା; ସାଂକୃତି, ଗାଳବ ଓ ମୁଦ୍ଗଳ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ମଧୁଚ୍ଛନ୍ଦୋ ଜଯଶ୍ ଚୈଵ ଦେଵଲଶ୍ ଚ ତଥାଷ୍ଟକଃ କଚ୍ଛପୋ ହାରିତଶ୍ ଚୈଵ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ଯ ତେ ସୁତାଃ
ମଧୁଛନ୍ଦ, ଜୟ, ଦେବଳ, ଅଷ୍ଟକ, କଚ୍ଛପ ଓ ହାରିତ—ଏହିମାନେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ପୁଅ।
ତେଷାଂ ଖ୍ଯାତାନି ଗୋତ୍ରାଣି କୌଶିକାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍ ପାଣିନୋ ବଭ୍ରଵଶ୍ ଚୈଵ ଧ୍ଯାନଜପ୍ଯାସ୍ ତଥୈଵ ଚ
ଏହି ମହାତ୍ମା କୌଶିକମାନେଙ୍କର ଗୋତ୍ର ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ପାଣିନି, ବଭ୍ରବ ଓ ଧ୍ୟାନ ଓ ଜପରେ ଲିନ ଥିବାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଗୋତ୍ରର।