ତସ୍ଯାଃ ପ୍ରଭାଵଂ ପ୍ରାଶସ୍ତ୍ଯମ୍ ଅଗ୍ନେ କିଂଚିଚ୍ ଚ କୀର୍ତ୍ଯତେ ସର୍ଵତ୍ର ଯା ତୁ ସଂତିଷ୍ଠେଦ୍ ଆଯାତୁ ଵିଚରିଷ୍ଯତି
ତାଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ଓ ମହିମା, ହେ ଅଗ୍ନି, କିଛି ଅଂଶରେ କହାଯାଏ; ସେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ରହନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଯାଆନ୍ତୁ ଓ ଚଳନ୍ତୁ।
ସୁଵର୍ଣା କମଲା ସାକ୍ଷାତ୍ ପଵିତ୍ରା ଚ ଭଵିଷ୍ଯତି ଅଦ୍ଯ ପ୍ରଭୃତ୍ଯ୍ ଆତ୍ମଜଯୋସ୍ ତଥା ସ୍ଵୈରଂ ଵିଚେଷ୍ଟତୋଃ
ସୁବର୍ଣ୍ଣ କମଳା ହୋଇଯିବେ, ଏବଂ ପବିତ୍ର ହେବେ; ଆଜିଠାରୁ ଦୁଇ ଶିଶୁ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତୁ।
ତଥାପି ଚୈତଯୋଃ ପୁଣ୍ଯଂ ନ ଭୂତଂ ନ ଭଵିଷ୍ଯତି
ତଥାପି, ଏହି ଦୁଇଝଣଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ ପୂର୍ବରୁ କେବେ ହୋଇନାହିଁ, ଆଗକୁ ମଧ୍ୟ ହେବ ନାହିଁ।
ଏଵମ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ତତଃ ଶଂଭୁଃ ସାକ୍ଷାତ୍ ତତ୍ରାଭଵଚ୍ ଛିଵଃ ଲିଙ୍ଗରୂପେଣ ସର୍ଵେଷାଂ ଲୋକାନାଂ ହିତକାମ୍ଯଯା
ଏପରି କହି, ଶମ୍ଭୁ ସେଠାରେ ଶିବ ଭାବେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ, ଲିଙ୍ଗ ରୂପରେ ସମସ୍ତ ଲୋକର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ।
ଵରାନ୍ ପ୍ରାପ୍ଯ ସୁତାଭ୍ଯାଂ ସ ଅଗ୍ନିସ୍ ତୁଷ୍ଟୋ ଽଭଵତ୍ ତତଃ ସ୍ଵଭର୍ତ୍ରା ଚ ସୁଵର୍ଣା ସା ଧର୍ମେଣାଗ୍ନିସୁତା ମୁଦା
ଦୁଇ ପୁଅ ଦ୍ୱାରା ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇବା ପରେ ଅଗ୍ନି ଖୁସି ହେଲେ; ଏବଂ ସୁବର୍ଣ୍ଣା, ଅଗ୍ନିଙ୍କର ଝିଅ, ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ ସହିତ ଧର୍ମରେ ଆନନ୍ଦ ଭରି ରହିଲେ।
ଵର୍ତଯାମ୍ ଆସ ପୁତ୍ରୋ ଽପି ଵହ୍ନେଃ ସଂକଲ୍ପଯା ମୁଦା ଏତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଅନ୍ତରେ ସ୍ଵର୍ଣାମ୍ ଅଗ୍ନେର୍ ଦୁହିତରଂ ମୁନେ
ଅଗ୍ନିଙ୍କର ପୁଅ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦରେ ନିଜ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ପୂରଣ କରି ଜୀବନ ଯାପନ କରୁଥିଲେ; ଏହି ସମୟରେ, ମୁନି, ଅଗ୍ନିଙ୍କର ଝିଅ ସୁବର୍ଣ୍ଣା—
ପରିଭୂଯ ଚ ଧର୍ମଂ ତଂ ଶାର୍ଦୂଲୋ ଦାନଵେଶ୍ଵରଃ ଅହରଦ୍ ଭାଗ୍ଯସୌଭାଗ୍ଯଵିଲାସଵସତିଂ ଛଲାତ୍
ଧର୍ମକୁ ଅପମାନ କରି, ଦାନବମାନ୍ୟ ଶାର୍ଦୂଳ ଚଳାକିରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣାଙ୍କୁ, ଭାଗ୍ୟ ଓ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟର ଆଶ୍ରୟ, ଅପହରଣ କରି ନେଲେ।
ନୀତା ରସାତଲଂ ତେନ ସୁଵର୍ଣା ଲୋକଵିଶ୍ରୁତା ଜାମାତାଗ୍ନେଃ ସ ଧର୍ମଶ୍ ଚ ଅଗ୍ନିଶ୍ ଚୈଵ ସ ହଵ୍ଯଵାଟ୍
ସୁବର୍ଣ୍ଣା, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ତାଙ୍କୁ ଶାର୍ଦୂଳ ରସାତଳକୁ ନେଇଗଲେ; ଏହିପରି ଅଗ୍ନିଙ୍କର ଜାମାତା ଧର୍ମ, ଏବଂ ଅଗ୍ନି ନିଜେ, ହବ୍ୟବାହନ—
ଵିଷ୍ଣଵେ ଲୋକନାଥାଯ ସ୍ତୁତ୍ଵା ଚୈଵ ପୁନଃ ପୁନଃ କାର୍ଯଵିଜ୍ଞାପନଂ ଚୋଭୌ ଚକ୍ରତୁଃ ପ୍ରଭଵିଷ୍ଣଵେ
—ଉଭୟେ ବାରମ୍ବାର ଲୋକନାଥ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି, ଏକସাথে ନିଜ ଅନୁରୋଧ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ।
ତତଶ୍ ଚକ୍ରେଣ ଚିଚ୍ଛେଦ ଶାର୍ଦୂଲସ୍ଯ ଶିରୋ ହରିଃ ସାନୀତା ଵିଷ୍ଣୁନା ଦେଵୀ ସୁଵର୍ଣା ଲୋକସୁନ୍ଦରୀ
ତାପରେ ହରି ଚକ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶାର୍ଦୂଳଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ; ବିଷ୍ଣୁ ଦେବୀ ସୁବର୍ଣ୍ଣାଙ୍କୁ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଲୋକର ଶୋଭା, ଫେରାଇ ଆଣିଲେ।
ମହେଶ୍ଵରସୁତା ଚୈଵ ଅଗ୍ନେଶ୍ ଚୈଵ ତଥା ପ୍ରିଯା ମହେଶ୍ଵରାଯ ତାଂ ଵିଷ୍ଣୁର୍ ଦର୍ଶଯାମ୍ ଆସ ନାରଦ
ନାରଦ, ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କୁ, ଯିଏ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କର ଝିଅ ଓ ଅଗ୍ନିଙ୍କର ପ୍ରିୟା, ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖାଇଲେ।
ପ୍ରୀତୋ ଽଭଵନ୍ ମହେଶୋ ଽପି ସସ୍ଵଜେ ତାଂ ପୁନଃ ପୁନଃ ଚକ୍ରଂ ପ୍ରକ୍ଷାଲିତଂ ଯତ୍ର ଶାର୍ଦୂଲଚ୍ଛେଦି ଦୀପ୍ତିମତ୍
ମହେଶ୍ୱର ଖୁସି ହେଇ, ବାରମ୍ବାର ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ; ଯେଉଁଠାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଚକ୍ର ଶାର୍ଦୂଳଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ କାଟିଥିଲା—
ଚକ୍ରତୀର୍ଥଂ ତୁ ଵିଖ୍ଯାତଂ ଶାର୍ଦୂଲଂ ଚେତି ତଦ୍ ଵିଦୁଃ ଯତ୍ର ନୀତା ସୁଵର୍ଣା ସା ଵିଷ୍ଣୁନା ଶଂକରାନ୍ତିକମ୍
—ସେଠିକୁ ଚକ୍ରତୀର୍ଥ ଓ ଶାର୍ଦୂଳ ଭାବରେ ପରିଚିତ; ଏଠି ସୁବର୍ଣ୍ଣାଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁ ଶଙ୍କରଙ୍କ ନିକଟକୁ ନେଇଆସିଥିଲେ।
ତତ୍ ତୀର୍ଥଂ ଶାଂକରଂ ଜ୍ଞେଯଂ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ସିଦ୍ଧମ୍ ଏଵ ତୁ ଯତ୍ରାନନ୍ଦମ୍ ଅନୁପ୍ରାପ୍ତୋ ହ୍ଯ୍ ଅଗ୍ନିର୍ ଧର୍ମଶ୍ ଚ ଶାଶ୍ଵତଃ
ସେଠି ତୀର୍ଥକୁ ଶଙ୍କରଙ୍କର ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଭାବରେ ଜଣାଯିବା ଉଚିତ; ଏଠି ଅଗ୍ନି ଓ ଶାଶ୍ୱତ ଧର୍ମ ଆନନ୍ଦ ପାଇଥିଲେ।
ଆନନ୍ଦାଶ୍ରୂଣି ନ୍ଯପତନ୍ ଯତ୍ରାଗ୍ନେର୍ ମୁନିସତ୍ତମ ଆନନ୍ଦେତି ନଦୀ ଜାତା ତଥା ଵୈ ନନ୍ଦିନୀତି ଚ
ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏଠି ଅଗ୍ନିଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ଲୁହ ଝରିଥିଲା; ଏହିପରି ଆନନ୍ଦା ନଦୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଏବଂ ନନ୍ଦିନୀ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ।
ତସ୍ଯାଶ୍ ଚ ସଂଗମଃ ପୁଣ୍ଯୋ ଗଙ୍ଗାଯାଂ ତତ୍ର ଵୈ ଶିଵଃ ତତ୍ରୈଵ ସଂଗମେ ସାକ୍ଷାତ୍ ସୁଵର୍ଣାଦ୍ଯାପି ସଂସ୍ଥିତା
ସେ ନଦୀର ଗଙ୍ଗା ସହ ସଙ୍ଗମ ପବିତ୍ର; ସେଠି, ସଙ୍ଗମରେ, ସୁବର୍ଣ୍ଣା ଏଯାଁ ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ଭାବରେ ବସିଛନ୍ତି।
ଦାକ୍ଷାଯଣୀ ସୈଵ ଶିଵା ଆଗ୍ନେଯୀ ଚେତି ଵିଶ୍ରୁତା ଅମ୍ବିକା ଜଗଦାଧାରା ଶିଵା କାତ୍ଯାଯନୀଶ୍ଵରୀ
ସେ ଦାକ୍ଷାୟଣୀ, ଶିବା ଓ ଆଗ୍ନେୟୀ ଭାବରେ ପରିଚିତ; ଅମ୍ବିକା, ଜଗତର ଆଧାର, ଶିବା ଓ କାତ୍ୟାୟନୀଶ୍ୱରୀ।
ଭକ୍ତାଭୀଷ୍ଟପ୍ରଦା ନିତ୍ଯମ୍ ଅଲଂକୃତ୍ଯୋଭଯଂ ତଟମ୍ ତପସ୍ ତେପେ ଯତ୍ର ଚାଗ୍ନିସ୍ ତତ୍ ତୀର୍ଥଂ ତୁ ତପୋଵନମ୍
ସେ ସଦା ଭକ୍ତଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି, ଉଭୟ ତୀରକୁ ଶୋଭାଯୁକ୍ତ କରନ୍ତି; ଏଠି ଅଗ୍ନି ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ; ସେଠି ତୀର୍ଥକୁ ତପୋବନ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ।
ଏଵମାଦୀନି ତୀର୍ଥାନି ତୀରଯୋର୍ ଉଭଯୋର୍ ମୁନେ ତେଷୁ ସ୍ନାନଂ ଚ ଦାନଂ ଚ ସର୍ଵକାମପ୍ରଦଂ ଶୁଭମ୍
ମୁନି, ଏପରି ଉଭୟ ତୀରରେ ଅନେକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଅଛି; ସେଠି ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ ଏବଂ ଶୁଭ।
ଉତ୍ତରେ ଚୈଵ ପାରେ ଚ ସହସ୍ରାଣି ଚତୁର୍ଦଶ ଦକ୍ଷିଣେ ଚ ତଥା ପାରେ ସହସ୍ରାଣ୍ଯ୍ ଅଥ ଷୋଡଶ
ଉତ୍ତର ତୀରରେ ଚଉଦ ହଜାର ତୀର୍ଥ ଅଛି; ଏପରି ଦକ୍ଷିଣ ତୀରରେ ଷୋଳ ହଜାର ତୀର୍ଥ ଅଛି।
ତତ୍ର ତତ୍ର ଚ ତୀର୍ଥାନି ସାଭିଜ୍ଞାନାନି ସନ୍ତି ଵୈ ନାମାନି ଚ ପୃଥକ୍ ସନ୍ତି ସଂକ୍ଷେପାତ୍ ତନ୍ ମଯୋଚ୍ଯତେ
ଏଠି-ଏଠି ତୀର୍ଥ ଅଛି, ପ୍ରତ୍ୟେକର ନିଜ ଚିହ୍ନ ଅଛି; ତାଙ୍କର ନାମ ବହୁ, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ କହିବି।
ଏତାନି ଯଶ୍ ଚ ଶୃଣୁଯାଦ୍ ଯଶ୍ ଚ ଵା ପଠତି ସ୍ମରେତ୍ ସର୍ଵେଷୁ ତତ୍ର କାମ୍ଯେଷୁ ପରିପୂର୍ଣୋ ଭଵେନ୍ ନରଃ
ଏଗୁଡିକୁ ଯିଏ ଶୁଣିବେ, ପଢିବେ କିମ୍ବା ସ୍ମରଣ କରିବେ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛାରେ ସେ ଲୋକ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବେ।
ଏତଦ୍ ଵୃତ୍ତଂ ତୁ ଯୋ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତତ୍ର ସ୍ନାନାଦିକଂ ଚରେତ୍ ଲକ୍ଷ୍ମୀଵାଞ୍ ଜାଯତେ ନିତ୍ଯଂ ଧର୍ମଵାଂଶ୍ ଚ ଵିଶେଷତଃ
ଏହି ଘଟଣା ବିଷୟରେ ଜଣେ ଜାଣିଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ ଓ ଅନ୍ୟ ଆଚାର କରିଲେ, ସେ ସଦା ଧନୀ ଓ ବିଶେଷ ଭାବେ ଧର୍ମିକ ହେବେ।
ଅବ୍ଜକାତ୍ ପଶ୍ଚିମେ ତୀର୍ଥଂ ତଚ୍ ଛାର୍ଦୂଲମ୍ ଉଦାହୃତମ୍ ଵାରାଣସ୍ଯାଦିତୀର୍ଥେଭ୍ଯଃ ସର୍ଵେଭ୍ଯୋ ହ୍ଯ୍ ଅଧିକଂ ଭଵେତ୍
ଅବ୍ଜକାର ପଶ୍ଚିମ ତୀର ଯାହାକୁ ଶାର୍ଦୂଳ ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି, ଏହା ବାରାଣସୀ ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ତୀରଗୁଡିକୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ।
ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ପିତୄନ୍ ଦେଵାନ୍ ଵନ୍ଦତେ ତର୍ପଯତ୍ଯ୍ ଅପି ସର୍ଵପାପଵିନିର୍ମୁକ୍ତୋ ଵିଷ୍ଣୁଲୋକେ ମହୀଯତେ
ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଓ ତୃପ୍ତି ଦେଇ, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଲୋକରେ ମହିମା ପାଉଥାଏ।
ତପୋଵନାଚ୍ ଚ ଶାର୍ଦୂଲାନ୍ ମଧ୍ଯେ ତୀର୍ଥାନ୍ଯ୍ ଅଶେଷତଃ ତସ୍ଯୈକୈକସ୍ଯ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ନ କେନାପ୍ଯ୍ ଅତ୍ର ଵର୍ଣ୍ଯତେ
ତପୋବନ ଓ ଶାର୍ଦୂଳ ମଧ୍ୟରେ ଅନେକ ତୀର ଅଛି; ପ୍ରତ୍ୟେକର ମହିମା କେହି ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ନନା କରିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଇନ୍ଦ୍ରତୀର୍ଥମ୍ ଇତି ଖ୍ଯାତଂ ତତ୍ରୈଵ ଚ ଵୃଷାକପମ୍ ଫେନାଯାଃ ସଂଗମୋ ଯତ୍ର ହନୂମତଂ ତଥୈଵ ଚ
ସେଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ରତୀର୍ଥ ନାମର ଏକ ତୀର ଅଛି, ଫେନା ନଦୀର ସଙ୍ଗମ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ବୃଷାକପ ଓ ହନୁମତ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
ଅବ୍ଜକଂ ଚାପି ଯତ୍ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଯତ୍ର ଦେଵସ୍ ତ୍ରିଵିକ୍ରମଃ ତତ୍ର ସ୍ନାନଂ ଚ ଦାନଂ ଚ ପୁନରାଵୃତ୍ତିଦୁର୍ଲଭମ୍
ଅବ୍ଜକା ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତା ତ୍ରିବିକ୍ରମ ଅଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ କରିଲେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ହୋଇଯାଏ।
ତତ୍ର ଵୃତ୍ତାନ୍ଯ୍ ଅଥାଖ୍ଯାସ୍ଯେ ଗଙ୍ଗାଯା ଦକ୍ଷିଣେ ତଟେ ଇନ୍ଦ୍ରେଶ୍ଵରଂ ଚୋତ୍ତରେ ଚ ଶୃଣୁ ଭକ୍ତ୍ଯା ଯତଵ୍ରତଃ
ଏବେ ମୁଁ ଗଙ୍ଗାର ଦକ୍ଷିଣ ତଟରେ ଘଟିଥିବା ଘଟଣାଗୁଡିକ କଥା କହିବି; ଉତ୍ତର ତଟରେ ଇନ୍ଦ୍ରେଶ୍ୱର ବିଷୟରେ ଭକ୍ତି ଓ ନିୟମରେ ଶୁଣ।
ନମୁଚିର୍ ବଲଵାନ୍ ଆସୀଦ୍ ଇନ୍ଦ୍ରଶତ୍ରୁର୍ ମଦୋତ୍କଟଃ ତସ୍ଯେନ୍ଦ୍ରେଣାଭଵଦ୍ ଯୁଦ୍ଧଂ ଫେନେନେନ୍ଦ୍ରୋ ଽହରଚ୍ ଛିରଃ
ନମୁଚି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଅହଂକାରରେ ମତାଳି ଥିଲେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ଥିଲେ; ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରି ଫେନା ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ।