ଅଜକସ୍ଯ ତୁ ଦାଯାଦୋ ବଲାକାଶ୍ଵୋ ମହୀପତିଃ ବଭୂଵ ମୃଗଯାଶୀଲଃ କୁଶସ୍ ତସ୍ଯାତ୍ମଜୋ ଽଭଵତ୍
ଅଜକଙ୍କର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ବଲାକାଶ୍ୱ ନାମକ ରାଜା ହେଲେ, ଯିଏ ଶିକାରକୁ ଭଲପାଉଥିଲେ; ତାଙ୍କର ପୁଅ ହେଉଛନ୍ତି କୁଶ।
କୁଶପୁତ୍ରା ବଭୂଵୁର୍ ହି ଚତ୍ଵାରୋ ଦେଵଵର୍ଚସଃ କୁଶିକଃ କୁଶନାଭଶ୍ ଚ କୁଶାମ୍ବୋ ମୂର୍ତିମାଂସ୍ ତଥା
କୁଶଙ୍କର ଚାରିଜଣ ଦେବତା ସମ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ପୁଅ ଥିଲେ: କୁଶିକ, କୁଶନାଭ, କୁଶାମ୍ବ ଏବଂ ମୂର୍ତ୍ତିମାନ।
ବଲ୍ଲଵୈଃ ସହ ସଂଵୃଦ୍ଧୋ ରାଜା ଵନଚରଃ ସଦା କୁଶିକସ୍ ତୁ ତପସ୍ ତେପେ ପୁତ୍ରମ୍ ଇନ୍ଦ୍ରସମଂ ପ୍ରଭୁଃ
କୁଶିକ ଗୋପାଳମାନେ ସହିତ ବନରେ ବଢ଼ିଥିଲେ ଏବଂ ସଦା ବନରେ ବାସ କରୁଥିଲେ; ସେ ଇନ୍ଦ୍ର ସମ ପୁଅ ପାଇଁ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ।
ଲଭେଯମ୍ ଇତି ତଂ ଶକ୍ରସ୍ ତ୍ରାସାଦ୍ ଅଭ୍ଯେତ୍ଯ ଜଜ୍ଞିଵାନ୍ ପୂର୍ଣେ ଵର୍ଷସହସ୍ରେ ଵୈ ତତଃ ଶକ୍ରୋ ହ୍ଯ୍ ଅପଶ୍ଯତ
‘ମୁଁ ଏପରି ପୁଅ ପାଉଁ’ ବୋଲି ଚିନ୍ତା କରି, ଭୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ; ହଜାର ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ଅତ୍ଯୁଗ୍ରତପସଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସହସ୍ରାକ୍ଷଃ ପୁରଂଦରଃ ସମର୍ଥଃ ପୁତ୍ରଜନନେ ସ୍ଵଯମ୍ ଏଵାସ୍ଯ ଶାଶ୍ଵତଃ
ତାଙ୍କର ଅତି ଦୁର୍ଲଭ ତପସ୍ୟା ଦେଖି, ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଇନ୍ଦ୍ର ସ୍ୱୟଂ ତାଙ୍କୁ ପୁଅ ଦେବାର ଶକ୍ତି ଥିବା ନିତ୍ୟ ସହାୟକ ହେଲେ।
ପୁତ୍ରାର୍ଥଂ କଲ୍ପଯାମ୍ ଆସ ଦେଵେନ୍ଦ୍ରଃ ସୁରସତ୍ତମଃ ସ ଗାଧିର୍ ଅଭଵଦ୍ ରାଜା ମଘଵାନ୍ କୌଶିକଃ ସ୍ଵଯମ୍
ପୁଅ ପାଇଁ ଦେବମାନ୍ୟ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଇନ୍ଦ୍ର ସ୍ୱୟଂ ପୁଅ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେବାକୁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ; ଏଭଳି ମଘବାନ୍ ସ୍ୱୟଂ କୁଶିକଙ୍କ ପୁଅ ଗାଧି ରାଜା ହେଲେ।
ପୌରା ଯସ୍ଯାଭଵଦ୍ ଭାର୍ଯା ଗାଧିସ୍ ତସ୍ଯାମ୍ ଅଜାଯତ ଗାଧେଃ କନ୍ଯା ମହାଭାଗା ନାମ୍ନା ସତ୍ଯଵତୀ ଶୁଭା
ଗାଧିଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଥିଲେ ପୌରା; ତାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଗାଧି ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଗାଧିଙ୍କର ଅତି ଭାଗ୍ୟଶାଳି ଝିଅ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ସତ୍ୟବତୀ, ଯିଏ ଅତି ମଙ୍ଗଳମୟ।
ତାଂ ଗାଧିଃ କାଵ୍ଯପୁତ୍ରାଯ ଋଚୀକାଯ ଦଦୌ ପ୍ରଭୁଃ ତସ୍ଯାଃ ପ୍ରୀତଃ ସ ଵୈ ଭର୍ତା ଭାର୍ଗଵୋ ଭୃଗୁନନ୍ଦନଃ
ଗାଧି ସତ୍ୟବତୀଙ୍କୁ କାବ୍ୟଙ୍କ ପୁଅ ଋଚୀକଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ; ତାଙ୍କର ପତି ଭାର୍ଗବ ଭୃଗୁବଂଶୀ ଋଚୀକ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ପୁତ୍ରାର୍ଥଂ ସାଧଯାମ୍ ଆସ ଚରୁଂ ଗାଧେସ୍ ତଥୈଵ ଚ ଉଵାଚାହୂଯ ତାଂ ଭାର୍ଯାମ୍ ଋଚୀକୋ ଭାର୍ଗଵସ୍ ତଦା
ପୁଅ ପାଇଁ ଇଚ୍ଛା କରି, ଋଚୀକ ଗାଧିଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏକ ହବିଷ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ; ତାପରେ ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ଡାକି, ଭାର୍ଗବ ଋଚୀକ କହିଲେ।
ଉପଯୋଜ୍ଯଶ୍ ଚରୁର୍ ଅଯଂ ତ୍ଵଯା ମାତ୍ରା ସ୍ଵଯଂ ଶୁଭେ ତସ୍ଯାଂ ଜନିଷ୍ଯତେ ପୁତ୍ରୋ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ କ୍ଷତ୍ରିଯର୍ଷଭଃ
‘ଓ ଶୁଭେ, ତୁମେ ଏହି ହବିଷ୍ୟ ନିଜେ ଏବଂ ତୁମ ମାଆ ସହିତ ଗ୍ରହଣ କର; ତୁମ ଗର୍ଭରୁ ଏକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେବ।’
ଅଜେଯଃ କ୍ଷତ୍ରିଯୈର୍ ଲୋକେ କ୍ଷତ୍ରିଯର୍ଷଭସୂଦନଃ ତଵାପି ପୁତ୍ରଂ କଲ୍ଯାଣି ଧୃତିମନ୍ତଂ ତପୋଧନମ୍
‘ସେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଜୟ ହେବେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କୁ ବିନାଶ କରିବେ। ଏବଂ ତୁମ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ, ଓ ଭାଗ୍ୟବତୀ, ଏକ ଧୃଢ଼ ଏବଂ ତପସ୍ୟାଶୀଳ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେବ।’
ଶମାତ୍ମକଂ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଚରୁର୍ ଏଷ ଵିଧାସ୍ଯତି ଏଵମ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ତୁ ତାଂ ଭାର୍ଯାମ୍ ଋଚୀକୋ ଭୃଗୁନନ୍ଦନଃ
‘ଏହି ହବିଷ୍ୟ ଶାନ୍ତ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୁଅ ଦେବ।’ ଏଭଳି କହି ଭୃଗୁବଂଶୀ ଋଚୀକ ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ।
ତପସ୍ଯ୍ ଅଭିରତୋ ନିତ୍ଯମ୍ ଅରଣ୍ଯଂ ପ୍ରଵିଵେଶ ହ ଗାଧିଃ ସଦାରସ୍ ତୁ ତଦା ଋଚୀକାଶ୍ରମମ୍ ଅଭ୍ଯଗାତ୍
ସେ ସଦା ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଥିଲେ ଏବଂ ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଏବେ ଗାଧି ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ଋଚୀକଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ।
ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାପ୍ରସଙ୍ଗେନ ସୁତାଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ନରେଶ୍ଵରଃ ଚରୁଦ୍ଵଯଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ସା ଋଷେଃ ସତ୍ଯଵତୀ ତଦା
ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ସମୟରେ ରାଜା ଝିଅକୁ ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ; ତାପରେ ସତ୍ୟବତୀ ଋଷିଙ୍କଠାରୁ ଦୁଇଟି ହବିଷ୍ୟ ନେଲେ।
ଚରୁମ୍ ଆଦାଯ ଯତ୍ନେନ ସା ତୁ ମାତ୍ରେ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍ ମାତା ତୁ ତସ୍ଯା ଦୈଵେନ ଦୁହିତ୍ରେ ସ୍ଵଂ ଚରୁଂ ଦଦୌ
ସେ ହବିଷ୍ୟକୁ ସାବଧାନରେ ନେଇ ତାଙ୍କ ମାଆକୁ ଦେଲେ; କିନ୍ତୁ ଦେବତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ତାଙ୍କ ମାଆ ନିଜ ହବିଷ୍ୟ ଝିଅକୁ ଦେଲେ।
ତସ୍ଯାଶ୍ ଚରୁମ୍ ଅଥାଜ୍ଞାନାଦ୍ ଆତ୍ମସଂସ୍ଥଂ ଚକାର ହ ଅଥ ସତ୍ଯଵତୀ ସର୍ଵଂ କ୍ଷତ୍ରିଯାନ୍ତକରଂ ତଦା
ଅଜ୍ଞାନରେ ସେ ନିଜ ହବିଷ୍ୟକୁ ନିଜ ଶରୀରରେ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ଏଭଳି ସତ୍ୟବତୀ ସମସ୍ତ କ୍ଷତ୍ରିୟବିନାଶକ ଶକ୍ତିକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ଧାରଯାମ୍ ଆସ ଦୀପ୍ତେନ ଵପୁଷା ଘୋରଦର୍ଶନା ତାମ୍ ଋଚୀକସ୍ ତତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଯୋଗେନାଭ୍ଯୁପସୃତ୍ଯ ଚ
ସେ ତାଙ୍କର ତୀବ୍ର ଭୟଙ୍କର ରୂପରେ ସେହି ଭାରକୁ ଧାରଣ କଲେ । ତାଙ୍କୁ ଏଭଳି ଦେଖି, ଋଚୀକ ଯୋଗଶକ୍ତିରେ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ ।
ତତୋ ଽବ୍ରଵୀଦ୍ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସ୍ଵାଂ ଭାର୍ଯାଂ ଵରଵର୍ଣିନୀମ୍ ମାତ୍ରାସି ଵଞ୍ଚିତା ଭଦ୍ରେ ଚରୁଵ୍ଯତ୍ଯାସହେତୁନା
ତାପରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାଙ୍କର ଶୋଭାମୟୀ ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଭାଗ୍ୟବତୀ, ତୁମେ ତୁମ ମାଆଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚାରୁ ବଦଳ ହେବାର କାରଣରୁ ଠକାଯାଇଛ ।'
ଜନଯିଷ୍ଯତି ହି ପୁତ୍ରସ୍ ତେ କ୍ରୂରକର୍ମାତିଦାରୁଣଃ ଭ୍ରାତା ଜନିଷ୍ଯତେ ଚାପି ବ୍ରହ୍ମଭୂତସ୍ ତପୋଧନଃ
ତୁମର ପୁଅ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୁର କାର୍ଯ୍ୟ କରିବେ, ଭୟଙ୍କର ହେବେ; କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ଭାଇ ବ୍ରହ୍ମତ୍ୱ ଓ ତପସ୍ୟାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ଋଷି ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେବେ ।
ଵିଶ୍ଵଂ ହି ବ୍ରହ୍ମ ତପସା ମଯା ତସ୍ମିନ୍ ସମର୍ପିତମ୍ ଏଵମ୍ ଉକ୍ତା ମହାଭାଗା ଭର୍ତ୍ରା ସତ୍ଯଵତୀ ତଦା
'ମୋର ତପସ୍ୟାର ଫଳରେ ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମତ୍ୱ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିଛି ।' ଏଭଳି ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଉକ୍ତି ଶୁଣି ସତ୍ୟବତୀ, ସେଇ ମହାଭାଗା,
ପ୍ରସାଦଯାମ୍ ଆସ ପତିଂ ପୁତ୍ରୋ ମେ ନେଦୃଶୋ ଭଵେତ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣାପସଦସ୍ ତ୍ଵତ୍ତ ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତୋ ମୁନିର୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍
ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ମନାଇବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ: 'ମୋର ପୁଅ ଏପରି ନ ହେଉ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅପମାନ ସ୍ୱରୂପ ନ ହେଉ ।' ଏହିପରି କହିବା ପରେ ମୁନି କହିଲେ:
ନୈଷ ସଂକଲ୍ପିତଃ କାମୋ ମଯା ଭଦ୍ରେ ତଥାସ୍ତ୍ଵ୍ ଇତି ଉଗ୍ରକର୍ମା ଭଵେତ୍ ପୁତ୍ରଃ ପିତୁର୍ ମାତୁଶ୍ ଚ କାରଣାତ୍
'ଭାଗ୍ୟବତୀ, ଏହା ମୋର ଇଚ୍ଛା ଥିଲା ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଯାହା ହେଉ । ପିତା ଓ ମାଆ, ଉଭୟଙ୍କ କାରଣରୁ ପୁଅ ଉଗ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ କରିବେ ।'
ପୁନଃ ସତ୍ଯଵତୀ ଵାକ୍ଯମ୍ ଏଵମ୍ ଉକ୍ତ୍ଵାବ୍ରଵୀଦ୍ ଇଦମ୍ ଇଚ୍ଛଂଲ୍ ଲୋକାନ୍ ଅପି ମୁନେ ସୃଜେଥାଃ କିଂ ପୁନଃ ସୁତମ୍
ପୁଣି ସତ୍ୟବତୀ କହିଲେ: 'ମୁନି, ଆପଣ ଚାହାଁତିଲେ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରିବେ—ତେବେ ଏକ ପୁଅ କି ଅସମ୍ଭବ?'
ଶମାତ୍ମକମ୍ ଋଜୁଂ ତ୍ଵଂ ମେ ପୁତ୍ରଂ ଦାତୁମ୍ ଇହାର୍ହସି କାମମ୍ ଏଵଂଵିଧଃ ପୌତ୍ରୋ ମମ ସ୍ଯାତ୍ ତଵ ଚ ପ୍ରଭୋ
'ମୋତେ ଏକ ଶାନ୍ତ ଓ ସିଧାସଳଖ ପୁଅ ଦିଅନ୍ତୁ; ଏପରି ଏକ ନାତି ଆମ ଦୁହେଁର ହେଉ, ପ୍ରଭୁ ।'
ଯଦ୍ଯ୍ ଅନ୍ଯଥା ନ ଶକ୍ଯଂ ଵୈ କର୍ତୁମ୍ ଏତଦ୍ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ ତତଃ ପ୍ରସାଦମ୍ ଅକରୋତ୍ ସ ତସ୍ଯାସ୍ ତପସୋ ବଲାତ୍
'ଯଦି ଏହା ଅନ୍ୟଥା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତେବେ ସେ ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାର ବଳରେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁଗ୍ରହ କଲେ ।'
ପୁତ୍ରେ ନାସ୍ତି ଵିଶେଷୋ ମେ ପୌତ୍ରେ ଵା ଵରଵର୍ଣିନି ତ୍ଵଯା ଯଥୋକ୍ତଂ ଵଚନଂ ତଥା ଭଦ୍ରେ ଭଵିଷ୍ଯତି
'ମୋ ପାଇଁ ପୁଅ ଓ ନାତି ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଭେଦ ନାହିଁ, ଶୋଭାମୟୀ । ତୁମେ ଯେପରି କହିଛ, ଭାଗ୍ୟବତୀ, ସେଇପରି ହେବ ।'
ତତଃ ସତ୍ଯଵତୀ ପୁତ୍ରଂ ଜନଯାମ୍ ଆସ ଭାର୍ଗଵମ୍ ତପସ୍ଯ୍ ଅଭିରତଂ ଦାନ୍ତଂ ଜମଦଗ୍ନିଂ ସମାତ୍ମକମ୍
ତାପରେ ସତ୍ୟବତୀ ଭୃଗୁବଂଶର ଏକ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯିଏ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ ଓ ଶାନ୍ତସ୍ୱଭାବୀ ଜମଦଗ୍ନି ।
ଭୃଗୋର୍ ଜଗତ୍ଯାଂ ଵଂଶେ ଽସ୍ମିଞ୍ ଜମଦଗ୍ନିର୍ ଅଜାଯତ ସା ହି ସତ୍ଯଵତୀ ପୁଣ୍ଯା ସତ୍ଯଧର୍ମପରାଯଣା
ଭୃଗୁଙ୍କ ବଂଶରେ ଜମଦଗ୍ନି ପୃଥିବୀରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ସତ୍ୟବତୀ, ପୁଣ୍ୟବତୀ ଓ ସତ୍ୟଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ତାଙ୍କର ମାଆ ଥିଲେ ।
କୌଶିକୀତି ସମାଖ୍ଯାତା ପ୍ରଵୃତ୍ତେଯଂ ମହାନଦୀ ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁଵଂଶପ୍ରଭଵୋ ରେଣୁର୍ ନାମ ନରାଧିପଃ
ସେ କୌଶିକୀ ବଡ଼ ନଦୀ ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲେ; ଏବଂ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ରେଣୁ ନାମକ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ ।
ତସ୍ଯ କନ୍ଯା ମହାଭାଗା କାମଲୀ ନାମ ରେଣୁକା ରେଣୁକାଯାଂ ତୁ କାମଲ୍ଯାଂ ତପୋଵିଦ୍ଯାସମନ୍ଵିତଃ
ତାଙ୍କର ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳି କନ୍ୟା କାମଳୀ ନାମ ଥିଲେ, ଯିଏ ରେଣୁକା ଭି ଭାବେ ପରିଚିତ । ଏହି କାମଳୀ ଅଥବା ରେଣୁକା ତପସ୍ୟା ଓ ଜ୍ଞାନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ ।