ଅଶ୍ଵମେଧେ ନିଵୃତ୍ତେ ତୁ ସୁରାସ୍ ତେଭ୍ଯୋ ଵରାନ୍ ଦଦୁଃ ସ୍ନାତ୍ଵା କୃତାର୍ଥା ଗଙ୍ଗାଯାଂ ତତସ୍ ତେ ଦିଵମ୍ ଆକ୍ରମନ୍
ଅଶ୍ୱମେଧ ଶେଷ ହେବା ପରେ, ଦେବତାମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ; ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ କରି, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଇ, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଲିଗଲେ।
ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ତତ୍ରାସଂସ୍ ତୀର୍ଥାନି ଦଶ ପଞ୍ଚ ଚ ସହସ୍ରାଣି ଶତାନ୍ଯ୍ ଅଷ୍ଟାଵ୍ ଉଭଯୋର୍ ଅପି ତୀରଯୋଃ ତେଷୁ ସ୍ନାନଂ ଚ ଦାନଂ ଚ ହ୍ଯ୍ ଅତୀଵ ଫଲଦଂ ଵିଦୁଃ
ସେଠାରୁ ଆଜିପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଦୁଇ ତୀର୍ଥରେ ପନ୍ଦର ହଜାର ଆଠଶେ ତୀର୍ଥ ଅଛି; ସେଠାରେ ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ କରିଲେ ବଡ଼ ଫଳ ମିଳେ।
ତପୋଵନମ୍ ଇତି ଖ୍ଯାତଂ ନନ୍ଦିନୀସଂଗମଂ ତଥା ସିଦ୍ଧେଶ୍ଵରଂ ତତ୍ର ତୀର୍ଥଂ ଗୌତମ୍ଯା ଦକ୍ଷିଣେ ତଟେ
ଯେଉଁ ସ୍ଥାନକୁ ତପୋବନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ନନ୍ଦିନୀ ନଦୀର ସଙ୍ଗମ ଓ ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱର ଅଛି; ଗୌତମୀ ତୀର୍ଥ ତାହାର ଦକ୍ଷିଣ ପାରେ ଅଛି।
ଶାର୍ଦୂଲଂ ଚେତି ଵିଖ୍ଯାତଂ ତେଷାଂ ଵୃତ୍ତମ୍ ଇଦଂ ଶୃଣୁ ଯସ୍ଯାକର୍ଣନମାତ୍ରେଣ ସର୍ଵପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
ଶାର୍ଦୂଳ ବୋଲି ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଅଛି; ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣ, ଯାହା ଶୁଣିଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର ହୋଇଯାଏ।
ଅଗ୍ନିର୍ ହୋତା ପୁରା ତ୍ଵ୍ ଆସୀଦ୍ ଦେଵାନାଂ ହଵ୍ଯଵାହନଃ ଭାର୍ଯାଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଦକ୍ଷସୁତାଂ ସ୍ଵାହାନାମ୍ନୀଂ ସୁରୂପିଣୀମ୍
ପୁରୁଣା ଦିନରେ ଅଗ୍ନି ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ହବି ନେଇଯାଉଥିଲେ; ସେ ଦକ୍ଷଙ୍କ କନ୍ୟା, ସୁନ୍ଦରୀ ସ୍ୱାହାକୁ ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ ଭାବେ ପାଇଥିଲେ।
ସାନପତ୍ଯା ପୁରା ଚାସୀତ୍ ପୁତ୍ରାର୍ଥଂ ତପ ଆଵିଶତ୍ ତପଶ୍ ଚରନ୍ତୀଂ ଵିପୁଲଂ ତୋଷଯନ୍ତୀଂ ହୁତାଶନମ୍ ସ ଭର୍ତା ହୁତଭୁକ୍ ପ୍ରାହ ଭାର୍ଯାଂ ସ୍ଵାହାମ୍ ଅନିନ୍ଦିତାମ୍
ସେ ଏକ ସମୟରେ ସନ୍ତାନହୀନ ଥିଲେ, ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ; ବଡ଼ ତପ କରି, ଅଗ୍ନିଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଥିଲେ। ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ଅଗ୍ନି, ନିର୍ମଳ ସ୍ୱାହାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଅପତ୍ଯାନି ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ମା ତପଃ କୁରୁ ଶୋଭନେ
ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ସନ୍ତାନ ପାଇବ; ଏଠିଏ ତପସ୍ୟା କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ।
ଏତଚ୍ ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଭର୍ତୃଵାକ୍ଯଂ ନିଵୃତ୍ତା ତପସୋ ଽଭଵତ୍ ସ୍ତ୍ରୀଣାମ୍ ଅଭୀଷ୍ଟଦଂ ନାନ୍ଯଦ୍ ଭର୍ତୃଵାକ୍ଯଂ ଵିନା କ୍ଵଚିତ୍
ସ୍ୱାମୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ସେ ତପସ୍ୟା ଛାଡ଼ିଦେଲେ; ନାରୀମାନେ ପାଇଁ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ କଥା ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କିଛି ଆବଶ୍ୟକ ନୁହେଁ।
ତତଃ କତିପଯେ କାଲେ ତାରକାଦ୍ ଭଯ ଆଗତେ ଅନୁତ୍ପନ୍ନେ କାର୍ତ୍ତିକେଯେ ଚିରକାଲରହୋଗତେ
ତାପରେ କିଛି ସମୟ ପରେ, ତାରକାଙ୍କ ଭୟ ଆସିଲା, କାର୍ତ୍ତିକେୟ ଜନ୍ମ ହୋଇନଥିଲେ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଗୁପ୍ତରେ କଟିଗଲା।
ମହେଶ୍ଵରେ ଭଵାନ୍ଯା ଚ ତ୍ରସ୍ତା ଦେଵାଃ ସମାଗତାଃ ଦେଵାନାଂ କାର୍ଯସିଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥମ୍ ଅଗ୍ନିଂ ପ୍ରୋଚୁର୍ ଦିଵୌକସଃ
ମହେଶ୍ୱର ଓ ଭବାନୀଙ୍କୁ ଦେଖି ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ଦେବତାମାନେ ଏକଠି ହେଲେ; ଦେବମାନେ ନିଜ କାମ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଦେଵ ଗଚ୍ଛ ମହାଭାଗ ଶଂଭୁଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯପୂଜିତମ୍ ତାରକାଦ୍ ଭଯମ୍ ଉତ୍ପନ୍ନଂ ଶଂଭଵେ ତ୍ଵଂ ନିଵେଦଯ
ହେ ଦେବ, ତୁମେ ଯାଅ, ମହାଭାଗ, ତିନି ଲୋକରେ ପୂଜିତ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ଖବର ଦିଅ। ତାରକା ଠାରୁ ଯେ ଭୟ ଉପଜିଛି, ସେଥିରେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ଅବଗତ କରା।
ନ ଗନ୍ତଵ୍ଯଂ ତତ୍ର ଦେଶେ ଦଂପତ୍ଯୋଃ ସ୍ଥିତଯୋ ରହଃ ସାମାନ୍ଯମାତ୍ରତୋ ନ୍ଯାଯଃ କିଂ ପୁନଃ ଶୂଲପାଣିନି
ଯେଉଁଠି ଦମ୍ପତି ଦୁଇଜଣେ ଏକାନ୍ତରେ ଅଛନ୍ତି, ସେଠି ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ସାଧାରଣ ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହି ନିୟମ ଅଛି, ତେବେ ଶୂଳଧାରୀ ପାଇଁ ତ ଅଧିକ ଉଚିତ୍।
ଏକାନ୍ତସ୍ଥିତଯୋଃ ସ୍ଵୈରଂ ଜଲ୍ପତୋର୍ ଯଃ ସରାଗଯୋଃ ଦଂପତ୍ଯୋଃ ଶୃଣୁଯାଦ୍ ଵାକ୍ଯଂ ନିରଯାତ୍ ତସ୍ଯ ନୋଦ୍ଧୃତିଃ
ଯଦି କେହି ଦମ୍ପତି ଏକାନ୍ତରେ ଭଲପାଇବା ସହିତ କଥାହୁଏ, ସେମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣିଥାଏ, ସେ ଲୋକ ପାଇଁ ନରକରୁ ମୁକ୍ତି ନାହିଁ।
ସ ସ୍ଵାମ୍ଯ୍ ଅଖିଲଲୋକାନାଂ ମହାକାଲସ୍ ତ୍ରିଶୂଲଵାନ୍ ନିରୀକ୍ଷଣୀଯଃ କେନ ସ୍ଯାଦ୍ ଭଵାନ୍ଯା ରହସି ସ୍ଥିତଃ
ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ, ମହାକାଳ, ତିନି ଶୂଳଧାରୀ; ଭବାନୀ ସହ ଏକାନ୍ତରେ ଥିବାବେଳେ କିଏ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବ?
ମହାଭଯେ ଚାନୁଗତେ ନ୍ଯାଯଃ କୋ ଽନ୍ଵ୍ ଅତ୍ର ଵର୍ଣ୍ଯତେ ତାରକାଦ୍ ଭଯ ଉତ୍ପନ୍ନେ ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ତାରକୋ ଭଵାନ୍
ଏଠାରେ ବଡ଼ ଭୟ ଆସିଥିଲେ କଣ ନିୟମ ରହିପାରିବ? ତାରକା ଠାରୁ ଭୟ ଉପଜିଛି, ତୁମେ ଯାଅ, ତୁମେ ତାରକା ହେଉ।
ମହାଭଯାବ୍ଧୌ ସାଧୂନାଂ ଯତ୍ ପରାର୍ଥାଯ ଜୀଵିତମ୍ ରୂପେଣାନ୍ଯେନ ଵା ଗଚ୍ଛ ଵାଚଂ ଵଦ ଯଥା ତଥା
ସାଧୁମାନେ ପାଇଁ ବଡ଼ ଭୟର ସମୁଦ୍ର ଉପଜିଲେ, ଅନ୍ୟଙ୍କର ଉପକାର ପାଇଁ ଜୀବନ ଦେଇଦିଅ। ତୁମେ ଯାଅ, ଅନ୍ୟ ରୂପ ଧରିବା କିମ୍ବା ଯଥାଯଥିକ କଥା କହ।
ଵିଶ୍ରାଵ୍ଯ ଦେଵଵଚନଂ ଶଂଭୁମ୍ ଆଗଚ୍ଛ ସତ୍ଵରଃ ତତୋ ଦାସ୍ଯାମହେ ପୂଜାମ୍ ଉଭଯୋର୍ ଲୋକଯୋଃ କଵେ
ଦେବମାନଙ୍କର କଥା ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ଶୁଣାଇ, ତୁରନ୍ତ ଫେରିଆସ। ତାପରେ, ହେ କବି, ଆମେ ଦୁଇଁ ଲୋକରେ ପୂଜା କରିବୁ।
ଶୁକୋ ଭୂତ୍ଵା ଜଗାମାଶୁ ଦେଵଵାକ୍ଯାଦ୍ ଧୁତାଶନଃ ଯତ୍ରାସୀଜ୍ ଜଗତାଂ ନାଥୋ ରମମାଣସ୍ ତଦୋମଯା
ଧୂତାଶନ ଶୁକ ପରି ହୋଇ, ଦେବମାନଙ୍କର ଆଜ୍ଞାରେ ତୁରନ୍ତ ଯାଇଲେ, ଯେଉଁଠି ଜଗତର ସ୍ୱାମୀ ଉମାଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦ କରୁଥିଲେ।
ସ ଭୀତଵଦ୍ ଅଥ ପ୍ରାଯାଚ୍ ଛୁକୋ ଭୂତ୍ଵା ତଦାନଲଃ ନାଶକଦ୍ ଦ୍ଵାରଦେଶେ ତୁ ପ୍ରଵେଷ୍ଟୁଂ ହଵ୍ଯଵାହନଃ
ତାପରେ, ଶୁକ ହୋଇ, ସେ ଅଗ୍ନିଦେବ ଭୟଭୀତ ଭାବେ ଆସିଲେ, କିନ୍ତୁ ହବ୍ୟବାହନ ଦ୍ୱାର ଦେଖି ପ୍ରବେଶ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ତତୋ ଗଵାକ୍ଷଦେଶେ ତୁ ତସ୍ଥୌ ଧୁନ୍ଵନ୍ନ୍ ଅଧୋମୁଖଃ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରହସଞ୍ ଶଂଭୁର୍ ଉମାଂ ପ୍ରାହ ରହୋଗତଃ
ତାପରେ, ସେ ଜଣେ ଖିଡ଼କି ପାଖରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଓ କମ୍ପିତ ହୋଇ ଦଠେ। ତାକୁ ଦେଖି, ଶମ୍ଭୁ ହସିଲେ ଓ ଉମାଙ୍କୁ ଏକାନ୍ତରେ କହିଲେ।
ପଶ୍ଯ ଦେଵି ଶୁକଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଦେଵଵାକ୍ଯାଦ୍ ଧୁତାଶନମ୍
ଦେବୀ, ଦେଖ, ଦେବମାନଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଧୂତାଶନ ଶୁକ ଆସିଛି।
ଲଜ୍ଜିତା ଚାଵଦଦ୍ ଦେଵମ୍ ଅଲଂ ଦେଵେତି ପାର୍ଵତୀ ପୁରଶ୍ଚରନ୍ତଂ ଦେଵେଶୋ ହ୍ଯ୍ ଅଗ୍ନିଂ ତଂ ଦ୍ଵିଜରୂପିଣମ୍
ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇ ପାର୍ବତୀ ଦେବତାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ବସ, ଦେବ।' ତାପରେ ଦେବେଶ୍ୱର ଦ୍ୱିଜ ରୂପ ଧରିଥିବା ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ଆହୂଯ ବହୁଶଶ୍ ଚାପି ଜ୍ଞାତୋ ଽସ୍ଯ୍ ଅଗ୍ନେ ଽତ୍ର ମା ଵଦ ଵିଦାରଯସ୍ଵ ସ୍ଵମୁଖଂ ଗୃହାଣେଦଂ ନଯସ୍ଵ ତତ୍
ବାରମ୍ବାର ଡାକି, ଶମ୍ଭୁ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିଲେ ଓ କହିଲେ, 'ଏଠାରେ କିଛି କହିବା ନାହିଁ; ତୁମର ମୁଁହ ଖୋଲ, ଏହା ଧର, ଏବଂ ଏହାକୁ ନେଇଯାଅ।'
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ତସ୍ଯ ଚାସ୍ଯେ ଽଗ୍ନେ ରେତଃ ସ ପ୍ରାକ୍ଷିପଦ୍ ବହୁ ରେତୋଗର୍ଭସ୍ ତଦା ଚାଗ୍ନିର୍ ଗନ୍ତୁଂ ନୈଵ ଚ ଶକ୍ତଵାନ୍
ଏଭଳି କହି, ଶମ୍ଭୁ ତାଙ୍କର ବୀର୍ୟ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ମୁଁହରେ ଦେଲେ; ବହୁ ବୀର୍ୟ ଧରି ଅଗ୍ନି ତାପରେ ଚାଲିଯିବାକୁ ସକ୍ଷମ ହେଲେ ନାହିଁ।
ସୁରନଦ୍ଯାସ୍ ତତସ୍ ତୀରଂ ଶ୍ରାନ୍ତୋ ଽଗ୍ନିର୍ ଉପତସ୍ଥିଵାନ୍ କୃତ୍ତିକାସୁ ଚ ତଦ୍ ରେତଃ ପ୍ରକ୍ଷେପାତ୍ କାର୍ତ୍ତିକୋ ଽଭଵତ୍
ତାପରେ, କ୍ଲାନ୍ତ ଅଗ୍ନି ସୁରନଦୀର କୂଳକୁ ଗଲେ; ସେଠାରେ ବୀର୍ୟ କୃତ୍ତିକାମାନେ ଉପରେ ଦେଇଲେ, ଏହିପରି କାର୍ତ୍ତିକେୟ ଜନ୍ମ ହେଲେ।
ଅଵଶିଷ୍ଟଂ ଚ ଯତ୍ କିଂଚିଦ୍ ଅଗ୍ନେର୍ ଦେହେ ଚ ଶାଂଭଵମ୍ ତଦ୍ ଏଵ ରେତୋ ଵହ୍ନିସ୍ ତୁ ସ୍ଵଭାର୍ଯାଯାଂ ଦ୍ଵିଧାକ୍ଷିପତ୍
ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଶରୀରରେ ଯେଉଁ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ବୀର୍ୟ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଗଲା, ସେହି ବୀର୍ୟକୁ ଅଗ୍ନି ଦୁଇ ଭାଗ କରି ନିଜ ଜନାନୀ ଭିତରେ ଦେଲେ।
ସ୍ଵାହାଯାଂ ପ୍ରିଯଭୂତାଯାଂ ପୁତ୍ରାର୍ଥିନ୍ଯାଂ ଵିଶେଷତଃ ପୁରା ସାଶ୍ଵାସିତା ତେନ ସଂତତିସ୍ ତେ ଭଵିଷ୍ଯତି
ସ୍ୱାହା, ଯିଏ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଓ ପୁଅ ପାଇଁ ବିଶେଷ ଆଶା କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଭିତରେ ଏହା ଦେଲେ; ସେ ତାଙ୍କଠାରୁ ଆଶ୍ୱାସ ପାଇଲେ, ତୁମର ବଂଶ ତାଙ୍କଠାରୁ ହେବ।
ତଦ୍ ଵହ୍ନିନାଥ ସଂସ୍ମୃତ୍ଯ ତତ୍ କ୍ଷିପ୍ତଂ ଶାଂଭଵଂ ମହଃ ତଦ୍ ଅଗ୍ନେ ରେତସସ୍ ତସ୍ଯାଂ ଜଜ୍ଞେ ମିଥୁନମ୍ ଉତ୍ତମମ୍
ଏଭଳି ମନେକରି, ଅଗ୍ନି ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ମହାତ୍ୱକୁ ତାଙ୍କ ଭିତରେ ଦେଲେ; ଅଗ୍ନିଙ୍କ ବୀର୍ୟ ତାଙ୍କ ଭିତରେ ପଡ଼ି, ଏକ ଉତ୍ତମ ଦମ୍ପତି ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ସୁଵର୍ଣଶ୍ ଚ ସୁଵର୍ଣା ଚ ରୂପେଣାପ୍ରତିମଂ ଭୁଵି ଅଗ୍ନେଃ ପ୍ରୀତିକରଂ ନିତ୍ଯଂ ଲୋକାନାଂ ପ୍ରୀତିଵର୍ଧନମ୍
ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣା, ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ରୂପରେ, ସଦା ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାନ୍ତି ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ବଢ଼ାଇଥାନ୍ତି।
ଅଗ୍ନିଃ ପ୍ରୀତ୍ଯା ସୁଵର୍ଣାଂ ତାଂ ପ୍ରାଦାଦ୍ ଧର୍ମାଯ ଧୀମତେ ସୁଵର୍ଣସ୍ଯାଥ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ସଂକଲ୍ପାମ୍ ଅକରୋତ୍ ପ୍ରିଯାମ୍ ଏଵଂ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ପୁତ୍ର୍ଯାଶ୍ ଚ ଵିଵାହମ୍ ଅକରୋତ୍ କଵିଃ
ଅଗ୍ନି ଆନନ୍ଦରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣାଙ୍କୁ ଧର୍ମପରାୟଣ ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କୁ ଦେଲେ; ପୁଣି ସୁବର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ପୁଅ ପାଇଁ ଏକ ପ୍ରିୟ ସଂକଳ୍ପ କଲେ, ଏଭଳି ମୁନି ତାଙ୍କର ପୁଅ ଓ ପୁଅର ଝିଅଙ୍କର ବିବାହ କରାଇଲେ।