ତତୋ ଦେଵାପିର୍ ଅମରରାଜାଙ୍ଘ୍ରିଧ୍ଯାନତତ୍ପରଃ ଋତ୍ଵିଜୋ ଽନ୍ଵେଷ୍ଯ ଯତ୍ନେନ ନତ୍ଵା ତାନ୍ ଋତ୍ଵିଜଃ ପୃଥକ୍ କୃତାଞ୍ଜଲିପୁଟୋ ବାଲୋ ଦେଵାପିର୍ ଵାକ୍ଯମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍
ତାପରେ ଦେବାପି ଅମରମାନଙ୍କ ରାଜାଙ୍କ ପାଦରେ ଧ୍ୟାନ ଲଗାଇ ରହି, ପୂର୍ବପୁରୁଷମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଅଛନ୍ତି ସେଉଁଠାକୁ ଯାଇ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅଲଗା ଅଲଗା ଭାବେ ହାତ ଜୋଡି ନମସ୍କାର କରି, ଏହି ଦେବାପି ଶିଶୁ ମନୋଭାବରେ କହିଲେ—
ଭଵଦ୍ଭିଶ୍ ଚ ମଖୋ ରକ୍ଷ୍ଯୋ ଯଜମାନଶ୍ ଚ ଦୀକ୍ଷିତଃ ପୁରୋଧାଶ୍ ଚ ତଥା ରକ୍ଷ୍ଯଃ ପତ୍ନୀ ଯା ଦୀକ୍ଷିତସ୍ଯ ତୁ
ତୁମେମାନେ ଏହି ଯଜ୍ଞକୁ, ଦୀକ୍ଷିତ ଯଜମାନଙ୍କୁ, ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ଏବଂ ଦୀକ୍ଷିତଙ୍କ ଜୀବନସାଥୀକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ରକ୍ଷା କରିବା ଦାୟିତ୍ୱ ନିଅ।
ଭଵତ୍ସୁ ତତ୍ର ପଶ୍ଯତ୍ସୁ ଯଜ୍ଞଂ ଵିଧ୍ଵସ୍ଯ ଦୈତ୍ଯରାଟ୍ ରାଜାଦଯସ୍ ତେନ ନୀତାସ୍ ତନ୍ ନ ଯୁକ୍ତତମଂ ଭଵେତ୍
ତୁମେମାନେ ସାମ୍ନାସାମ୍ନି ଦେଖୁଥିବା ବେଳେ ଯଦି ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ରାଜା ଯଜ୍ଞକୁ ଧ୍ୱଂସ କରି ରାଜାମାନଙ୍କୁ ନେଇଯିବେ, ତେବେ ଏହା କେବେ ଠିକ୍ ହେବ ନାହିଁ।
ଅଥାପ୍ଯ୍ ଏତଦ୍ ଅହଂ ମନ୍ଯେ ଭଵନ୍ତସ୍ ତାନ୍ ଅରୋଗିଣଃ ଦାତୁମ୍ ଅର୍ହନ୍ତି ତାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ଅନ୍ଯଥା ଶାପମ୍ ଅର୍ହଥ
ତଥାପି, ମୁଁ ଭାବୁଛି ତୁମେମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସୁସ୍ଥ ଅବସ୍ଥାରେ ଫେରାଇଦେବା ଉଚିତ; ନାହିଁହେଲେ ଶାପ ପାଇବାକୁ ପଡିପାରେ।
ମଖେ ଽଗ୍ନିଃ ପ୍ରଥମଂ ପୂଜ୍ଯୋ ହ୍ଯ୍ ଅଗ୍ନିର୍ ଏଵାତ୍ର ଦୈଵତମ୍ ତସ୍ମାଦ୍ ଵଯଂ ନ ଜାନୀମୋ ହ୍ଯ୍ ଅଗ୍ନୀନାଂ ପରିଚାରକାଃ
ଯଜ୍ଞରେ ପ୍ରଥମେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯିବା ଉଚିତ, କାରଣ ଏଠାରେ ଅଗ୍ନି ହିଁ ଦେବତା। ତେଣୁ ଆମେ ଅଗ୍ନିମାନଙ୍କ ସେବକ ଭାବେ ଏହି କଥା ଜାଣିନାହିଁ।
ସ ଏଵ ଦାତା ଭୋକ୍ତା ଚ ହର୍ତା କର୍ତା ଚ ହଵ୍ଯଵାଟ୍
ସେଉଁଠି ଅଗ୍ନି ଦାତା, ଭୋଗକର୍ତ୍ତା, ଗ୍ରାହକ, କର୍ତ୍ତା ଏବଂ ହବିର ଧାରକ।
ଋତ୍ଵିଜଃ ପୃଷ୍ଠତଃ କୃତ୍ଵା ଦେଵାପିର୍ ଜାତଵେଦସମ୍ ପୂଜଯିତ୍ଵା ଯଥାନ୍ଯାଯମ୍ ଅଗ୍ନଯେ ତନ୍ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍
ପୁରୋହିତମାନେ ପଛରେ ରହିଲେ, ଦେବାପି ଯଥାନିୟମ ଜାତବେଦସଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ ଏବଂ ଏହି କଥା ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ।
ଯଥର୍ତ୍ଵିଜସ୍ ତଥା ଚାହଂ ଦେଵାନାଂ ପରିଚାରକଃ ହଵ୍ଯଂ ଵହାମି ଦେଵାନାଂ ଭୋକ୍ତାରୋ ରକ୍ଷକାଶ୍ ଚ ତେ
ଯେପରି ପୁରୋହିତମାନେ, ସେପରି ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସେବକ; ମୁଁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ହବି ନେଇଯାଏ, ଏବଂ ସେମାନେ ଭୋଗକର୍ତ୍ତା ଓ ରକ୍ଷକ।
ଦେଵାନ୍ ଆହୂଯ ଯତ୍ନେନ ହଵିର୍ଭାଗାନ୍ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଦାସ୍ଯେ ଽହମ୍ ଏଷ ଦୋଷୋ ମେ ତସ୍ମାଦ୍ ଯାହି ସୁରାନ୍ ପ୍ରତି
ମୁଁ ଯଥାଯଥ ଉତ୍ସାହରେ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଡାକି, ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ଅଲଗା ଭାଗ ଦେଇଦେବି; ଏହି ମୋର ଦୋଷ, ତେଣୁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଅ।
ଦେଵାପିଃ ସ ସୁରାନ୍ ପ୍ରାପ୍ଯ ନତ୍ଵା ତେଭ୍ଯଃ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଋତ୍ଵିଗ୍ଵାକ୍ଯଂ ଚାଗ୍ନିଵାକ୍ଯଂ ଶାପଂ ଚାପି ନ୍ଯଵେଦଯତ୍
ଦେବାପି ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ପୁରୋହିତଙ୍କ କଥା, ଅଗ୍ନିଙ୍କ କଥା ଏବଂ ଶାପଟିକୁ ଅଲଗା ଅଲଗା ଭାବେ ଜଣାଇଲେ।
ଆହୂତା ଵୈଦିକୈର୍ ମନ୍ତ୍ରୈର୍ ଋତ୍ଵିଗ୍ଭିଶ୍ ଚ ଯଥାକ୍ରମମ୍ ଭୋକ୍ଷ୍ଯାମହେ ହଵିର୍ଭାଗାନ୍ ନ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ରା ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ପୁରୋହିତମାନେ ବେଦମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଯଥାକ୍ରମେ ଡାକିଲେ, ଆମେ ହବିର ଭାଗ ଭୋଗ କରିବୁ, ହେ ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କିନ୍ତୁ ଆମେ ସ୍ୱାଧୀନ ନୁହେଁ।
ତସ୍ମାଦ୍ ଵେଦାନୁଗା ନିତ୍ଯଂ ଵଯଂ ଵେଦେନ ଚୋଦିତାଃ ପରତନ୍ତ୍ରାସ୍ ତତୋ ଵିପ୍ର ଵେଦେଭ୍ଯସ୍ ତନ୍ ନିଵେଦଯ
ସେହିପରି, ଆମେ ସଦା ବେଦ ଅନୁସାରେ ଚଳିଥାଉଛୁ, ବେଦ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ଓ ଅନ୍ୟଙ୍ଗ ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ; ତେଣୁ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି କଥା ବେଦମାନଙ୍କୁ ଜଣାଇଦିଅ।
ସ ଦେଵାପିଃ ଶୁଚିର୍ ଭୂତ୍ଵା ଵେଦାନ୍ ଆହୂଯ ଯତ୍ନତଃ ଧ୍ଯାନେନ ତପସା ଯୁକ୍ତୋ ଵେଦାଶ୍ ଚାପି ପୁରୋ ଽଭଵନ୍
ତାପରେ ଦେବାପି ଶୁଚି ହୋଇ, ଉତ୍ସାହରେ ବେଦମାନଙ୍କୁ ଡାକିଲେ; ଧ୍ୟାନ ଓ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ହୋଇ, ବେଦମାନେ ସାମ୍ନାସାମ୍ନି ଆସିଗଲେ।
ଵେଦାନ୍ ଉଵାଚ ଦେଵାପିର୍ ନମସ୍ଯ ତୁ ପୁନଃ ପୁନଃ ଋତ୍ଵିଗ୍ଵାକ୍ଯଂ ଚାଗ୍ନିଵାକ୍ଯଂ ଦେଵଵାକ୍ଯଂ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍
ଦେବାପି ପୁନିପୁନି ନମସ୍କାର କରି ବେଦମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, ପୁରୋହିତଙ୍କ କଥା, ଅଗ୍ନିଙ୍କ କଥା ଏବଂ ଦେବତାମାନଙ୍କ କଥା ଜଣାଇଲେ।
ପରତନ୍ତ୍ରା ଵଯଂ ତାତ ଈଶ୍ଵରସ୍ଯ ଵଶାନୁଗାଃ ଅଶେଷଜଗଦାଧାରୋ ନିରାଧାରୋ ନିରଞ୍ଜନଃ
ହେ ପ୍ରିୟ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ ଓ ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଛୁ। ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ଆଧାର ଯିଏ, ସେ ନିଜେ କୌଣସି ଆଧାର ଉପରେ ନୁହଁନ୍ତି ଓ କୌଣସି ଦୋଷରେ ଲିପ୍ତ ନୁହଁନ୍ତି।
ସର୍ଵଶକ୍ତ୍ଯୈକସଦନଂ ନିଧାନଂ ସର୍ଵସଂପଦାମ୍ ସ ତୁ କର୍ତା ମହାଦେଵଃ ସଂହର୍ତା ସ ମହେଶ୍ଵରଃ
ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ଏକମାତ୍ର ନିବାସସ୍ଥଳ ଓ ସମସ୍ତ ଧନ-ସମ୍ପଦର ଭଣ୍ଡାର ସେ, ସେଇ ମହାଦେବ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସଂହାରକ ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନାୟକ।
ଵଯଂ ଶବ୍ଦମଯା ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଵଦାମୋ ଵିଦ୍ମ ଏଵ ଚ ଅସ୍ମାକମ୍ ଏତତ୍ କୃତ୍ଯଂ ସ୍ଯାଦ୍ ଵଦାମୋ ଯତ୍ ତୁ ପୃଚ୍ଛସି
ହେ ବ୍ରହ୍ମା, ଆମେ ଶବ୍ଦରୁ ଗଠିତ, କଥା କହୁଛୁ ଓ ଜାଣୁଛୁ; ଆମର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ହେଉଛି ଆପଣ ପଚାରିଥିବା କଥା କହିବା।
କେନ ନୀତାସ୍ ତସ୍ଯ ନାମ ତତ୍ପୁରଂ ତଦ୍ବଲଂ ତଥା ଭକ୍ଷିତାଃ କିଂ ତୁ ନୋ ନଷ୍ଟା ଏତଜ୍ ଜାନୀମହେ ଵଯମ୍
କିଏ ସେମାନେକୁ ନେଇଗଲେ, ତାଙ୍କର ନାମ କଣ, ସେ କେଉଁ ସ୍ଥାନର ଓ କେତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ? କିଏ ସେମାନେକୁ ଭକ୍ଷଣ କଲେ, କିମ୍ବା ସେମାନେ ହରାଇଗଲେ କି? ଏହି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆମେ ଜାଣୁ।
ଯଥା ଚ ତଵ ସାମର୍ଥ୍ଯଂ ଯମ୍ ଆରାଧ୍ଯ ଚ ଯତ୍ର ଚ ସ୍ଯାଦ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଏତଚ୍ ଚ ଜାନୀମୋ ଯଥା ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସି ତାନ୍ ପୁରଃ
ଆପଣଙ୍କର କ୍ଷମତା, କାହାକୁ ଉପାସନା କରିବେ ଓ କେଉଁଠି କରିବେ, ଏହା ଆମେ ଜାଣୁଛୁ; ଏହିପରି ଆପଣ ସେମାନେକୁ ପୁନି ପାଇପାରିବେ।
ଏତଚ୍ ଛ୍ରୁତ୍ଵାଵଦଦ୍ ଵେଦାନ୍ ଵିଚାର୍ଯ ସୁଚିରଂ ହୃଦି
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ହୃଦୟରେ ବେଦମାନ୍ୟ କଥା ଚିନ୍ତା କଲେ।
ଵେଦା ଵଦନ୍ତ୍ଵ୍ ଏତଦ୍ ଏଵ ସର୍ଵମ୍ ଏଵ ଯଥାର୍ଥତଃ ସର୍ଵାନ୍ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯେ ତଲଂ ନୀତାନ୍ ଅଲଂ ତେଭ୍ଯୋ ନମୋ ଽସ୍ତୁ ଵଃ
ବେଦମାନ୍ୟ ସତ୍ୟରେ ଏହି କଥା କହନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ ତଳଲୋକକୁ ନେଇଯାଇଯାଇଛନ୍ତି, ସେମାନେକୁ ମୁଁ ଫେରାଇ ଆଣିବି। ଏହା ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ, ମୁଁ ତୁମମାନେକୁ ନମସ୍କାର କରେ।
ଗୌତମୀଂ ଗଚ୍ଛ ଦେଵାପେ ତତ୍ର ସ୍ତୁହି ମହେଶ୍ଵରମ୍ ସୁପ୍ରସନ୍ନସ୍ ତଵାଭୀଷ୍ଟଂ ଦାସ୍ଯତ୍ଯ୍ ଏଵ କୃପାକରଃ
ହେ ଦେବାପି, ଗୌତମୀ ନଦୀକୁ ଯାଅ ଓ ସେଠାରେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କର। ସେ ଦୟାଳୁ ଯେତେବେଳେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେବେ, ତୁମ ଇଚ୍ଛା ନିଶ୍ଚୟ ପୂରଣ କରିବେ।
ଭଵେଦ୍ ଦେଵଃ ଶିଵଃ ପ୍ରୀତଃ ସ୍ତୁତଃ ସତ୍ଯଂ ମହାମତେ ଆର୍ଷ୍ଟିଷେଣଶ୍ ଚ ନୃପତିସ୍ ତସ୍ଯ ଜାଯା ଜଯା ସତୀ
ହେ ମହାମତି, ଯଦି ଦେବ ଶିବ ତୁମ ସ୍ତୁତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେବେ, ତେବେ ରାଜା ଋଷ୍ଟିଷେଣ ଓ ତାଙ୍କର ଜନ୍ମାନୀ ଜୟା ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ।
ପିତା ତଵାପ୍ଯ୍ ଉପମନ୍ଯୁସ୍ ତଲେ ତିଷ୍ଠନ୍ତ୍ଯ୍ ଅରୋଗିଣଃ ଵରଦାନାନ୍ ମହେଶସ୍ଯ ମିଥୁଂ ହତ୍ଵା ଚ ରାକ୍ଷସମ୍ ଯଶଃ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସି ଧର୍ମଂ ଚ ଏତଚ୍ ଛକ୍ଯଂ ନ ଚେତରତ୍
ତୁମର ବାପା ଉପମନ୍ୟୁ ମଧ୍ୟ ତଳଲୋକରେ ସୁସ୍ଥ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛନ୍ତି। ମହେଶ୍ୱରଙ୍କର ଅନୁଗ୍ରହ ଓ ରାକ୍ଷସକୁ ବଧ କରି, ତୁମେ କୀର୍ତ୍ତି ଓ ଧର୍ମ ଲାଭ କରିପାରିବ; ଏହି ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କିଛି ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
ତଦ୍ ଵେଦଵଚନାଦ୍ ବାଲୋ ଦେଵାପିର୍ ଗୌତମୀଂ ଗତଃ ସ୍ନାତ୍ଵା କୃତକ୍ଷଣୋ ଵିପ୍ରସ୍ ତୁଷ୍ଟାଵ ଚ ମହେଶ୍ଵରମ୍
ତାପରେ ବେଦବାଣୀ ଅନୁଯାୟୀ, ଶିଶୁ ଦେବାପି ଗୌତମୀକୁ ଗଲେ; ସ୍ନାନ କରି ଉଚିତ କ୍ରିୟା କଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ବାଲୋ ଽହଂ ଦେଵଦେଵେଶ ଗୁରୂଣାଂ ତ୍ଵଂ ଗୁରୁର୍ ମମ ନ ମେ ଶକ୍ତିସ୍ ତ୍ଵତ୍ସ୍ତଵନେ ତୁଭ୍ଯଂ ଶଂଭୋ ନମୋ ଽସ୍ତୁ ତେ
ହେ ଦେବଦେବ, ମୁଁ ଏକ ଶିଶୁ; ତୁମେ ସମସ୍ତ ଗୁରୁଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୋର ଗୁରୁ। ତୁମ ସ୍ତୁତି କରିବାକୁ ମୋର କୌଣସି ଶକ୍ତି ନାହିଁ; ହେ ଶମ୍ଭୁ, ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରେ।
ନ ତ୍ଵାଂ ଜାନନ୍ତି ନିଗମା ନ ଦେଵା ମୁନଯୋ ନ ଚ ନ ବ୍ରହ୍ମା ନାପି ଵୈକୁଣ୍ଠୋ ଯୋ ଽସି ସୋ ଽସି ନମୋ ଽସ୍ତୁ ତେ
ବେଦମାନ୍ୟ, ଦେବତା, ଋଷି, ବ୍ରହ୍ମା କିମ୍ବା ବିଷ୍ଣୁ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ଜାଣିନାହାନ୍ତି; ତୁମେ ଯେଉଁଠି ଅଛ, ସେଉଁଠି ଅଛ; ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରେ।
ଯେ ଽନାଥା ଯେ ଚ କୃପଣା ଯେ ଦରିଦ୍ରାଶ୍ ଚ ରୋଗିଣଃ ପାପାତ୍ମାନୋ ଯେ ଚ ଲୋକେ ତାଂସ୍ ତ୍ଵଂ ପାସି ମହେଶ୍ଵର
ଏହି ସଂସାରରେ ଯେଉଁମାନେ ଅନାଥ, ଦୁଃଖି, ଦରିଦ୍ର ଓ ରୋଗୀ, ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ପାପୀ, ସେମାନେକୁ ତୁମେ ରକ୍ଷା କର, ହେ ମହେଶ୍ୱର।
ତପସା ନିଯମୈର୍ ମନ୍ତ୍ରୈଃ ପୂଜିତାସ୍ ତ୍ରିଦିଵୌକସଃ ତ୍ଵଯା ଦତ୍ତଂ ଫଲଂ ତେଭ୍ଯୋ ଦାସ୍ଯନ୍ତି ଜଗତାଂ ପତେ
ତପସ୍ୟା, ନିୟମ ଓ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ ପୂଜିତ ହେଉଛନ୍ତି; ସେମାନେ ତୁମଠାରୁ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ପାଆନ୍ତି, ହେ ଜଗତ୍ପତି।
ଯାଚିତାରଶ୍ ଚ ଦାତାରସ୍ ତେଭ୍ଯୋ ଯଦ୍ ଯନ୍ ମନୀଷିତମ୍ ଭଵତୀତି ନ ଚିତ୍ରଂ ସ୍ଯାତ୍ ତ୍ଵଂ ଵିପର୍ଯଯକାରକଃ
ଯେଉଁମାନେ ଚାହାନ୍ତି ଓ ଯେଉଁମାନେ ଦେଇଥାନ୍ତି—ସେମାନେ ଯାହା ଇଚ୍ଛନ୍ତି, ତାହା ମିଳିଯାଏ, ଏହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ; କାରଣ, ତୁମେ ସେମାନଙ୍କର ଭାଗ୍ୟ ଫେରାଇଦେଉଛ।