ଜନ୍ମନା ସହ ଯତ୍ ପୁଂସାଂ ଵିହିତଂ ପରମେଷ୍ଠିନା କଦାଚିନ୍ ନାନ୍ଯଥା ତଦ୍ ଵୈ ଵୃଥା କ୍ଲିଶ୍ଯନ୍ତି ଜନ୍ତଵଃ
ମଣିଷମାନଙ୍କ ଜନ୍ମ ସହିତ ପରମେଶ୍ୱର ଯେଉଁ ଭାଗ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ସେ କେବେ ବଦଳେନାହିଁ; ପ୍ରାଣୀମାନେ ଅନାବଶ୍ୟକ ଦୁଃଖ ପାଆନ୍ତି।
ତସ୍ମାଦ୍ ଯାଚାଵହେ କିଂଚିଦ୍ ଧିତାଯ ଜଗତାଂ ଶୁଭମ୍ ଗୁଣଦାଯି ତୁ ସର୍ଵେଷାଂ ତଦ୍ ଯୁଵାମ୍ ଅନୁମନ୍ଯତାମ୍
ସେହିପାଇଁ, ଆମେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ ଓ ନୀତିଦାୟକ କିଛି ଆଶୀର୍ବାଦ ମାଗୁଛୁ; ତୁମେ ଦୁଇଁଜଣ ଏହାକୁ ଅନୁମତି ଦିଅ।
ତାଵ୍ ଆହତୁର୍ ଉଭୌ ଦେଵୌ ପକ୍ଷିଣୌ ଲୋକଵିଶ୍ରୁତୌ ଧର୍ମସ୍ଯ ଯଶସୋ ଽଵାପ୍ତ୍ଯେ ଲୋକାନାଂ ହିତକାମ୍ଯଯା
ତାପରେ ଲୋକମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଦୁଇଁଜଣ ଦେବପକ୍ଷୀ କହିଲେ: 'ଧର୍ମର ମହିମା ଓ ଲୋକଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ...'
ଆଵାଭ୍ଯାମ୍ ଆଶ୍ରମୌ ତୀର୍ଥେ ଗଙ୍ଗାଯା ଉଭଯେ ତଟେ ଭଵେତାଂ ଜଗତାଂ ନାଥାଵ୍ ଏଷ ଏଵ ପରୋ ଵରଃ
'ଗଙ୍ଗା ନଦୀର ଉଭୟ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ଆମର ଆଶ୍ରମ ହେଉ; ଆମେ ଦୁଇଁଜଣ ସମସ୍ତ ଜଗତର ରକ୍ଷକ ହେବା — ଏହିଏ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆଶୀର୍ବାଦ।'
ସ୍ନାନଂ ଦାନଂ ଜପୋ ହୋମଃ ପିତୄଣାଂ ଚାପି ପୂଜନମ୍ ସୁକୃତୀ ଦୁଷ୍କୃତୀ ଵାପି ଯଃ କରୋତି ଯଥା ତଥା ସର୍ଵଂ ତଦ୍ ଅକ୍ଷଯଂ ପୁଣ୍ଯଂ ସ୍ଯାଦ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଏଷ ପରୋ ଵରଃ
ସ୍ନାନ, ଦାନ, ଜପ, ହୋମ ଓ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ପୂଜା—ଯେଉଁଠି ନିଷ୍ଠାବାନ କିମ୍ବା ପାପୀ ଯେ କିଛି ଭଳି କରୁଥିବେ, ସେ ସବୁ କାର୍ଯ୍ୟ ସଦା ଅକ୍ଷୟ ପୁଣ୍ୟ ହୁଏ; ଏହିଠାରେ ଏହା ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଦାନ।
ଏଵମ୍ ଅସ୍ତୁ ତଥା ଚାନ୍ଯତ୍ ସୁପ୍ରୀତୌ ତୁ ବ୍ରଵାଵହୈ
ଏହିପରି ହେଉ; ଏବେ ଆମେ ଅନ୍ୟ କଥା କହିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ଆମେ ଖୁସି ହେଇଛୁ।
ଉତ୍ତରେ ଗୌତମୀତୀରେ ଯମସ୍ତୋତ୍ରଂ ପଠନ୍ତି ଯେ ତେଷାଂ ସପ୍ତସୁ ଵଂଶେଷୁ ନାକାଲେ ମୃତ୍ଯୁମ୍ ଆପ୍ନୁଯାତ୍
ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଗୌତମୀ ନଦୀ କୂଳରେ ଯେମାନେ ଯମଙ୍କର ସ୍ତୋତ୍ର ପଢ଼ନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ସାତ ପିଢି ମଧ୍ୟରେ କେହି ଅକାଳରେ ମୃତ୍ୟୁ ପାଉନାହାନ୍ତି।
ପୁରୁଷୋ ଭାଜନଂ ଚ ସ୍ଯାତ୍ ସର୍ଵଦା ସର୍ଵସଂପଦାମ୍ ଯସ୍ ତ୍ଵ୍ ଇଦଂ ପଠତେ ନିତ୍ଯଂ ମୃତ୍ଯୁସ୍ତୋତ୍ରଂ ଜିତାତ୍ମଵାନ୍
ଯିଏ ସ୍ବଯମକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି ନିତ୍ୟ ଏହି ମୃତ୍ୟୁସ୍ତୋତ୍ର ପଢ଼େ, ସେ ସମସ୍ତ ସମ୍ପଦର ଭାଣ୍ଡାର ହୁଏ।
ଅଷ୍ଟାଶୀତିସହସ୍ରୈଶ୍ ଚ ଵ୍ଯାଧିଭିର୍ ନ ସ ବାଧ୍ଯତେ ଅସ୍ମିଂସ୍ ତୀର୍ଥେ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠୌ ତ୍ରିମାସାଦ୍ ଗୁର୍ଵିଣୀ ସତୀ
ଏହି ତୀର୍ଥରେ, ଏ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତିନି ମାସ ଗର୍ଭବତୀ ଥିବା ଜଣେ ମହିଳା ଓ ଅଷ୍ଟାଶୀ ହଜାର ରୋଗ କୌଣସି ଲୋକଙ୍କୁ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼େନାହିଁ।
ଅର୍ଵାଗ୍ଵନ୍ଧ୍ଯା ଚ ଷଣ୍ମାସାତ୍ ସପ୍ତାହଂ ସ୍ନାନମ୍ ଆଚରେତ୍ ଵୀରସୂଃ ସା ଭଵେନ୍ ନାରୀ ଶତାଯୁଃ ସ ସୁତୋ ଭଵେତ୍
ଯେଉଁ ମହିଳା ପୂର୍ବରୁ ଅସନ୍ତାନ ଥିଲେ, ସେ ଛଅ ମାସ ପରେ ସପ୍ତାହ ଧରି ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ, ସେ ଏକ ପ୍ରତାପୀ ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେବେ ଓ ସେ ପୁଅ ଶତବର୍ଷ ଜୀବନ୍ତ ରହିବ।
ଲକ୍ଷ୍ମୀଵାନ୍ ମତିମାଞ୍ ଶୂରଃ ପୁତ୍ରପୌତ୍ରଵିଵର୍ଧନଃ ତତ୍ର ପିଣ୍ଡାଦିଦାନେନ ପିତରୋ ମୁକ୍ତିମ୍ ଆପ୍ନୁଯୁଃ ମନୋଵାକ୍କାଯଜାତ୍ ପାପାତ୍ ସ୍ନାନାନ୍ ମୁକ୍ତୋ ଭଵେନ୍ ନରଃ
ସେ ପୁଅ ଧନୀ, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍, ଶୂର ଓ ପୁଅ-ନାତିରେ ବୃଦ୍ଧି କରିବ; ସେଠାରେ ପିଣ୍ଡ ଓ ଅନ୍ୟ ଦାନ କଲେ ପିତୃମାନେ ମୋକ୍ଷ ପାଆନ୍ତି; ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ମନ, କଥା ଓ ଶରୀରର ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ଯମଵାକ୍ଯାଦ୍ ଅନୁ ତଥା ହଵ୍ଯଵାଡ୍ ଆହ ପକ୍ଷିଣୌ
ଯମଙ୍କର କଥା ପରେ, ଅଗ୍ନିଦେବ ଦୁଇଟି ପକ୍ଷୀଙ୍କୁ କହିଲେ।
ମତ୍ସ୍ତୋତ୍ରଂ ଦକ୍ଷିଣେ ତୀରେ ଯେ ପଠନ୍ତି ଯତଵ୍ରତାଃ ତେଷାମ୍ ଆରୋଗ୍ଯମ୍ ଐଶ୍ଵର୍ଯଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀଂ ରୂପଂ ଦଦାମ୍ଯ୍ ଅହମ୍
ଯେଉଁମାନେ ଦକ୍ଷିଣ କୂଳରେ ନିୟମ ଓ ବ୍ରତ ରେ ମୋର ସ୍ତୋତ୍ର ପଢ଼ନ୍ତି, ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ଧନ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ରୂପ ଦେଉଛି।
ଇଦଂ ସ୍ତୋତ୍ରଂ ତୁ ଯଃ କଶ୍ଚିଦ୍ ଯତ୍ର କ୍ଵାପି ପଠେନ୍ ନରଃ ନୈଵାଗ୍ନିତୋ ଭଯଂ ତସ୍ଯ ଲିଖିତେ ଽପି ଗୃହେ ସ୍ଥିତେ
ଯିଏ କେଉଁଠି ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର ପଢ଼େ, କିମ୍ବା ଲେଖି ଘରେ ରଖିଥାଏ, ସେଠାରେ ଅଗ୍ନିରୁ କେବେ ଭୟ ନାହିଁ।
ସ୍ନାନଂ ଦାନଂ ଚ ଯଃ କୁର୍ଯାଦ୍ ଅଗ୍ନିତୀର୍ଥେ ଶୁଚିର୍ ନରଃ ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମଫଲଂ ତସ୍ଯ ଭଵେଦ୍ ଏଵ ନ ସଂଶଯଃ
ଯିଏ ଶୁଚି ହୋଇ ଅଗ୍ନି କୂଳରେ ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ।
ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ତତ୍ ତୀର୍ଥଂ ଯାମ୍ଯମ୍ ଆଗ୍ନେଯମ୍ ଏଵ ଚ କପୋତଂ ଚ ତଥୋଲୂକଂ ହେତ୍ଯୁଲୂକଂ ଵିଦୁର୍ ବୁଧାଃ
ସେଠାରୁ ଏହି ତୀର୍ଥକୁ ଯାମ୍ୟ ଓ ଆଗ୍ନେୟ ଭାବେ ଜଣାଯାଏ; ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ମାନେ କପୋତ, ଉଲୂକ ଓ ଭୟଙ୍କର ଉଲୂକଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଜାଣନ୍ତି।
ତତ୍ର ତ୍ରୀଣି ସହସ୍ରାଣି ତାଵନ୍ତ୍ଯ୍ ଏଵ ଶତାନି ଚ ପୁନର୍ ନଵତିତୀର୍ଥାନି ପ୍ରତ୍ଯେକଂ ମୁକ୍ତିଭାଜନମ୍
ସେଠାରେ ତିନି ହଜାର ଓ ତିନି ଶତ ତଥା ପୁନି ନବେ ତୀର୍ଥ ଅଛି; ପ୍ରତ୍ୟେକ ତୀର୍ଥ ମୋକ୍ଷର ଉପାୟ।
ତେଷୁ ସ୍ନାନେନ ଦାନେନ ପ୍ରେତୀଭୂତାଶ୍ ଚ ଯେ ନରାଃ ପୂତାସ୍ ତେ ପୁତ୍ରଵିତ୍ତାଢ୍ଯା ଆକ୍ରମେଯୁର୍ ଦିଵଂ ଶୁଭାଃ
ସେଠାରେ ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ କଲେ, ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରେତ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି; ସେମାନେ ପୁଅ ଓ ଧନ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
ତପସ୍ତୀର୍ଥମ୍ ଇତି ଖ୍ଯାତଂ ତପୋଵୃଦ୍ଧିକରଂ ମହତ୍ ସର୍ଵକାମପ୍ରଦଂ ପୁଣ୍ଯଂ ପିତୄଣାଂ ପ୍ରୀତିଵର୍ଧନମ୍
ଏହି ତୀର୍ଥକୁ 'ତପସ୍ତୀର୍ଥ' ବୋଲି ଜଣାଯାଏ, ଏହା ତପସ୍ୟା ବଢ଼ାଏ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ, ପୁଣ୍ୟ ଦେଉଛି ଓ ପିତୃମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।
ତସ୍ମିଂସ୍ ତୀର୍ଥେ ତୁ ଯଦ୍ ଵୃତ୍ତଂ ଶୃଣୁ ପାପପ୍ରଣାଶନମ୍ ଅପାମ୍ ଅଗ୍ନେଶ୍ ଚ ସଂଵାଦମ୍ ଋଷୀଣାଂ ଚ ପରସ୍ପରମ୍
ଏହି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ କଣ ଘଟିଥିଲା, ଯାହା ପାପ ନଶ୍ୟ କରେ, ସେଥିରେ ଜଳ ଓ ଅଗ୍ନିଙ୍କର କଥାବାର୍ତ୍ତା, ଋଷିମାନେ ପରସ୍ପରେ କଣ କହିଥିଲେ, ଏବେ ଶୁଣ।
ଅପୋ ଜ୍ଯେଷ୍ଠତମାଃ କେଚିନ୍ ମେନିରେ ଽଗ୍ନିଂ ତଥାପରେ ଏଵଂ ବ୍ରୁଵନ୍ତୋ ମୁନଯଃ ସଂଵାଦଂ ଚାଗ୍ନିଵାରିଣୋଃ
କେହି ଜଳକୁ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବିଥିଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ଅଗ୍ନିକୁ; ଏଭଳି ମୁନିମାନେ ଅଗ୍ନି ଓ ଜଳର ମହିମା ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କରିଥିଲେ।
ଵିନାଗ୍ନିଂ ଜୀଵନଂ କ୍ଵ ସ୍ଯାଜ୍ ଜୀଵଭୂତୋ ଯତୋ ଽନଲଃ ଆତ୍ମଭୂତୋ ହଵ୍ଯଭୂତଶ୍ ଚାଗ୍ନିନା ଜାଯତେ ଽଖିଲମ୍
ଅଗ୍ନି ଛଡ଼ା ଜୀବନ କେଉଁଠି ଥାଏ? କାରଣ ଅଗ୍ନି ହେଉଛି ଜୀବନର ମୂଳ; ସମସ୍ତ କିଛି ଅଗ୍ନିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେ ନିଜେ ଆତ୍ମା ଓ ହବିର ଭୋକ୍ତା।
ଅଗ୍ନିନା ଧ୍ରିଯତେ ଲୋକୋ ହ୍ଯ୍ ଅଗ୍ନିର୍ ଜ୍ଯୋତିର୍ମଯଂ ଜଗତ୍ ତସ୍ମାଦ୍ ଅଗ୍ନେଃ ପରଂ ନାସ୍ତି ପାଵନଂ ଦୈଵତଂ ମହତ୍
ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜଗତ ଧରିତି ରହିଛି । ଅଗ୍ନି ହେଉଛି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ଆଲୋକ । ଏହିଠାରୁ ଅଗ୍ନିଠାରୁ ବଡ଼ କୌଣସି ପବିତ୍ରକାରୀ କିମ୍ବା ମହାଦେବତା ନାହିଁ ।
ଅନ୍ତର୍ଜ୍ଯୋତିଃ ସ ଏଵୋକ୍ତଃ ପରଂ ଜ୍ଯୋତିଃ ସ ଏଵ ହି ଵିନାଗ୍ନିନା କିଂଚିଦ୍ ଅସ୍ତି ଯସ୍ଯ ଧାମ ଜଗତ୍ତ୍ରଯମ୍
ସେଇ ଅଗ୍ନିକୁ ଅନ୍ତର୍ଜ୍ୟୋତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ସେଠି ଥିବା ଆଲୋକ ହେଉଛି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆଲୋକ । ଅଗ୍ନି ଛାଡ଼ି ତିନି ଜଗତର ଆଲୋକ ଦେଉଥିବା କିଛି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ ।
ତସ୍ମାଦ୍ ଅଗ୍ନେଃ ପରଂ ନାସ୍ତି ଭୂତାନାଂ ଜ୍ଯୈଷ୍ଠ୍ଯଭାଜନମ୍ ଯୋଷିତ୍କ୍ଷେତ୍ରେ ଽର୍ପିତଂ ବୀଜଂ ପୁରୁଷେଣ ଯଥା ତଥା
ଏହି କାରଣରୁ, ଅଗ୍ନିଠାରୁ ବଡ଼ କିଛି ନାହିଁ, ଏହା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ଥାନ ରଖିଥାଏ । ଯେପରି ଏକ ପୁରୁଷ ନାରୀର ଶରୀରରେ ବୀଜ ରଖେ, ସେପରି ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତର ମୂଳ ।
ତସ୍ଯ ଦେହାଦିକା ଶକ୍ତିଃ କୃଶାନୋର୍ ଏଵ ନାନ୍ଯଥା ଦେଵାନାଂ ହି ମୁଖଂ ଵହ୍ନିସ୍ ତସ୍ମାନ୍ ନାତଃ ପରଂ ଵିଦୁଃ
ତାଙ୍କର ଶରୀର ଓ ଶକ୍ତି ସବୁ କେବଳ ଅଗ୍ନି ପାଖରେ ଅଛି, ଅନ୍ୟ କୌଣସିଠି ନୁହେଁ । ଦେବତାମାନଙ୍କର ମୁଖ ହେଉଛି ଅଗ୍ନି, ଏହିଠାରୁ ଅଧିକ କିଛି ଜଣାଯାଏ ନାହିଁ ।
ଅପରେ ତୁ ହ୍ଯ୍ ଅପାଂ ଜ୍ଯୈଷ୍ଠ୍ଯଂ ମେନିରେ ଵେଦଵାଦିନଃ ଅଦ୍ଭିଃ ସଂପତ୍ସ୍ଯତେ ହ୍ଯ୍ ଅନ୍ନଂ ଶୁଚିର୍ ଅଦ୍ଭିଃ ପ୍ରଜାଯତେ
କିନ୍ତୁ କିଛି ବେଦଜ୍ଞ ବ୍ୟକ୍ତି ଜଳକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବୋଲି ଭାବିଛନ୍ତି । ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏବଂ ପବିତ୍ରତା ମଧ୍ୟ ଜଳରୁ ହୁଏ ।
ଅଦ୍ଭିର୍ ଏଵ ଧୃତଂ ସର୍ଵମ୍ ଆପୋ ଵୈ ମାତରଃ ସ୍ମୃତାଃ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଜୀଵନଂ ଵାରି ଵଦନ୍ତୀତି ପୁରାଵିଦଃ
ସମସ୍ତ କିଛି ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଧରିତି ରହିଛି । ଜଳକୁ ମାଆ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ । ପୁରାତନ ଜ୍ଞାନ ଥିବା ଲୋକେ କହନ୍ତି, ଜଳ ହେଉଛି ତିନି ଜଗତର ଜୀବନ ।
ଉତ୍ପନ୍ନମ୍ ଅମୃତଂ ହ୍ଯ୍ ଅଦ୍ଭ୍ଯସ୍ ତାଭ୍ଯଶ୍ ଚୌଷଧିସଂଭଵଃ ଅଗ୍ନିର୍ ଜ୍ଯେଷ୍ଠ ଇତି ପ୍ରାହୁର୍ ଆପୋ ଜ୍ଯେଷ୍ଠତମାଃ ପରେ
ଅମୃତ ମଧ୍ୟ ଜଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏବଂ ତାହାଠାରୁ ଔଷଧି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ । କିଛି ଲୋକ କହନ୍ତି ଅଗ୍ନି ସବୁଠାରୁ ପୁରୁଣା, ଆଉ କିଛି କହନ୍ତି ଜଳ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରାଚୀନ ।
ଏଵଂ ମୀମାଂସମାନାସ୍ ତେ ଋଷଯୋ ଵେଦଵାଦିନଃ ଵିରୁଦ୍ଧଵାଦିନୋ ମାଂ ଚ ସମଭ୍ଯେତ୍ଯେଦମ୍ ଅବ୍ରୁଵନ୍
ଏଭଳି ଭାବେ ବେଦ ଜ୍ଞାନ ଥିବା ଋଷିମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ବିପରୀତ ମତ ରଖିଥିଲେ, ମୋ ପାଖକୁ ଆସି ଏହି କଥା କହିଲେ ।