କପୋତୋ ଯମମ୍ ଆରାଧ୍ଯ ମୃତ୍ଯୁଂ ପୈତାମହଂ ତଥା ଯାମ୍ଯମ୍ ଅସ୍ତ୍ରମ୍ ଅଵାପ୍ଯାଥ ସର୍ଵେଭ୍ଯୋ ଽପ୍ଯ୍ ଅଧିକୋ ଽଭଵତ୍
ପରିବା ଯମଦେବଙ୍କୁ ଓ ପୂର୍ବଜଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ଯମଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ପାଇଲା ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କଠାରୁ ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲା।
ତଥୋଲୂକୋ ଽଗ୍ନିମ୍ ଆରାଧ୍ଯ ବଲଵାନ୍ ଅଭଵଦ୍ ଭୃଶମ୍ ଵରୈର୍ ଉନ୍ମତ୍ତଯୋର୍ ଯୁଦ୍ଧମ୍ ଅଭଵଚ୍ ଚାତିଭୀଷଣମ୍
ଏହିପରି ଉଲୁକ ଅଗ୍ନିଦେବଙ୍କୁ ପୂଜି ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲା; ଏହି ଦୁଇ ମତିହୀନ ଦଳ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ତତ୍ରାଗ୍ନେଯମ୍ ଉଲୂକୋ ଽପି କପୋତାଯାସ୍ତ୍ରମ୍ ଆକ୍ଷିପତ୍ କପୋତୋ ଽପ୍ଯ୍ ଅଥ ପାଶାନ୍ ଵୈ ଯାମ୍ଯାନ୍ ଆକ୍ଷିପ୍ଯ ଶତ୍ରଵେ
ସେଠାରେ ଉଲୁକ ପରିବା ଉପରେ ଅଗ୍ନି ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଲା, ଏବଂ ପରିବା ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ଉପରେ ଯମଙ୍କ ପାଶ ଛାଡ଼ିଲା।
ଉଲୂକାଯାଥ ଦଣ୍ଡଂ ଚ ମୃତ୍ଯୁପାଶାନ୍ ଅଵାସୃଜତ୍ ପୁନସ୍ ତଦ୍ ଅଭଵଦ୍ ଯୁଦ୍ଧଂ ପୁରାଡିବକଯୋର୍ ଯଥା
ତାପରେ ଉଲୁକଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ ଓ ମୃତ୍ୟୁର ପାଶ ଛାଡ଼ାଗଲା; ପୁଣି ଏକ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ପୂର୍ବେ କାଉଁଓ ଓ ବକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ହେଇଥିଲା।
ହେତିଃ କପୋତକୀ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଜ୍ଵଲନଂ ପ୍ରାପ୍ତମ୍ ଅନ୍ତିକେ ପତିଵ୍ରତା ମହାଯୁଦ୍ଧେ ଭର୍ତୁଃ ସା ଦୁଃଖଵିହ୍ଵଲା
ହେତି, ପରିବାଙ୍କ ଜଣେ ପତିବ୍ରତା ଜଣାଣୀ, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ନିକଟକୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କ ପତି ପାଇଁ ଦୁଃଖରେ ଭାସିଗଲେ।
ଅଗ୍ନିନା ଵେଷ୍ଟ୍ଯମାନାଂଶ୍ ଚ ପୁତ୍ରାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିଶେଷତଃ ସା ଗତ୍ଵା ଜ୍ଵଲନଂ ହେତିସ୍ ତୁଷ୍ଟାଵ ଵିଵିଧୋକ୍ତିଭିଃ
ବିଶେଷକରି ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଅଗ୍ନିରେ ଘେରାଯାଉଥିବା ଦେଖି, ହେତି ଅଗ୍ନି ସମ୍ନିଧିକୁ ଯାଇ ବିଭିନ୍ନ ଶବ୍ଦରେ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
ରୂପଂ ନ ଦାନଂ ନ ପରୋକ୍ଷମ୍ ଅସ୍ତି ଯସ୍ଯାତ୍ମଭୂତଂ ଚ ପଦାର୍ଥଜାତମ୍ ଅଶ୍ନନ୍ତି ହଵ୍ଯାନି ଚ ଯେନ ଦେଵାଃ ସ୍ଵାହାପତିଂ ଯଜ୍ଞଭୁଜଂ ନମସ୍ଯେ
ଯାହାଙ୍କ ରୂପ ନ ଦେଖାଯାଏ, ନ ଲୁଚିଯାଏ, ଯାହାଙ୍କ ସ୍ୱରୂପ ସମସ୍ତ ଜିନିଷରେ ଅଛି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ ହବ୍ୟ ଭୋଗ କରନ୍ତି, ସେଇ ହବ୍ୟେଶ୍ୱର, ଯଜ୍ଞଭୋକ୍ତାଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ।
ମୁଖଭୂତଂ ଚ ଦେଵାନାଂ ଦେଵାନାଂ ହଵ୍ଯଵାହନମ୍ ହୋତାରଂ ଚାପି ଦେଵାନାଂ ଦେଵାନାଂ ଦୂତମ୍ ଏଵ ଚ
ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମୁଁହ, ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ହବ୍ୟ ବହନ କରୁଥିବା, ଦେବତାମାନଙ୍କ ପୂଜାରୀ ଓ ଦୂତ ଅଟୁଟ।
ତଂ ଦେଵଂ ଶରଣଂ ଯାମି ଆଦିଦେଵଂ ଵିଭାଵସୁମ୍ ଅନ୍ତଃ ସ୍ଥିତଃ ପ୍ରାଣରୂପୋ ବହିଶ୍ ଚାନ୍ନପ୍ରଦୋ ହି ଯଃ ଯୋ ଯଜ୍ଞସାଧନଂ ଯାମି ଶରଣଂ ତଂ ଧନଂଜଯମ୍
ମୁଁ ସେଇ ଦେବତା, ପ୍ରାଚୀନ ଦେବ, ବିଭାବସୁଙ୍କ ଶରଣ ନେଉଛି, ଯିଏ ଭିତରେ ପ୍ରାଣ ରୂପେ ଅଛନ୍ତି, ବାହାରେ ଖାଦ୍ୟ ଦାତା ଭାବେ ଅଛନ୍ତି; ଯିଏ ଯଜ୍ଞ ସାଧନ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ମୁଁ ଶରଣ ନେଉଛି।
ଅମୋଘମ୍ ଏତଦ୍ ଅସ୍ତ୍ରଂ ମେ ନ୍ଯସ୍ତଂ ଯୁଦ୍ଧେ କପୋତକି ଯତ୍ର ଵିଶ୍ରମଯେଦ୍ ଅସ୍ତ୍ରଂ ତନ୍ ମେ ବ୍ରୂହି ପତିଵ୍ରତେ
ମୋର ଏହି ଅସ୍ତ୍ର ଯୁଦ୍ଧରେ ଅପରାଜିତ ଭାବେ ଛାଡ଼ାଯାଇଛି, ହେ ପରିବାବଧୂ, ଏହି ଅସ୍ତ୍ର କେଉଁଠି ଶାନ୍ତ ହେବ, ପତିବ୍ରତା ତୁମେ ମୋତେ କୁହ।
ମଯି ଵିଶ୍ରମ୍ଯତାମ୍ ଅସ୍ତ୍ରଂ ନ ପୁତ୍ରେ ନ ଚ ଭର୍ତରି ସତ୍ଯଵାଗ୍ ଭଵ ହଵ୍ଯେଶ ଜାତଵେଦୋ ନମୋ ଽସ୍ତୁ ତେ
ଏହି ଅସ୍ତ୍ର ମୋ ଉପରେ ପଡ଼ୁ, ମୋ ପୁଅ କିମ୍ବା ପତି ଉପରେ ନୁହେଁ; ହବ୍ୟେଶ୍ୱର, ଜାତବେଦସ୍, ତୁମେ ସତ୍ୟବାଦୀ ହୁଅ, ମୋର ନମସ୍କାର ନିଅ।
ତୁଷ୍ଟୋ ଽସ୍ମି ତଵ ଵାକ୍ଯେନ ଭର୍ତୃଭକ୍ତ୍ଯା ପତିଵ୍ରତେ ତଵାପି ଭର୍ତୃପୁତ୍ରାଣାଂ ହେତି କ୍ଷେମଂ ଦଦାମ୍ଯ୍ ଅହମ୍
ତୁମ ଭାଷଣ ଓ ପତିପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଦେଖି ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲି, ହେ ପତିବ୍ରତା; ତୁମ ପାଇଁ, ହେତି, ମୁଁ ତୁମର ପତି ଓ ପୁଅମାନଙ୍କୁ ନିରାପଦ କରୁଛି।
ଆଗ୍ନେଯମ୍ ଏତଦ୍ ଅସ୍ତ୍ରଂ ମେ ନ ଭର୍ତାରଂ ସୁତାନ୍ ଅପି ନ ତ୍ଵାଂ ଦହେତ୍ ତତୋ ଯାହି ସୁଖେନ ତ୍ଵଂ କପୋତକି
ମୋର ଏହି ଅଗ୍ନି ଅସ୍ତ୍ର ତୁମର ପତି, ପୁଅ କିମ୍ବା ତୁମକୁ ଦହିବ ନାହିଁ; ତେଣୁ ତୁମେ ସୁଖରେ ଯାଅ, ହେ ପରିବାବଧୂ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଅନ୍ତରେ ତତ୍ର ଉଲୂକୀ ଦଦୃଶେ ପତିମ୍ ଵେଷ୍ଟ୍ଯମାନଂ ଯାମ୍ଯପାଶୈର୍ ଯମଦଣ୍ଡେନ ତାଡିତମ୍ ଉଲୂକୀ ଦୁଃଖିତା ଭୂତ୍ଵା ଯମଂ ପ୍ରାଯାଦ୍ ଭଯାତୁରା
ଏହି ମଧ୍ୟବେଳେ, ଉଲୁକୀ ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କୁ ଯମଙ୍କ ପାଶରେ ବନ୍ଧା ଓ ଯମଙ୍କ ଦଣ୍ଡରେ ପିଟାଯାଉଥିବା ଦେଖିଲେ; ଦୁଃଖିତ ଓ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ସେ ଯମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ତ୍ଵଦ୍ଭୀତା ଅନୁଦ୍ରଵନ୍ତେ ଜନାସ୍ ତ୍ଵଦ୍ଭୀତା ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯଂ ଚରନ୍ତି ତ୍ଵଦ୍ଭୀତାଃ ସାଧୁ ଚରନ୍ତି ଧୀରାସ୍ ତ୍ଵଦ୍ଭୀତାଃ କର୍ମନିଷ୍ଠା ଭଵନ୍ତି
ତୁମ ଭୟରେ ଲୋକେ ପଳାଯାନ୍ତି; ତୁମ ଭୟରେ ଲୋକେ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି; ତୁମ ଭୟରେ ଧୀର ଲୋକେ ନୀତିରେ ଚଲନ୍ତି; ତୁମ ଭୟରେ ଲୋକେ କର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ଧରନ୍ତି।
ତ୍ଵଦ୍ଭୀତା ଅନାଶକମ୍ ଆଚରନ୍ତି ଗ୍ରାମାଦ୍ ଅରଣ୍ଯମ୍ ଅଭି ଯଚ୍ ଚରନ୍ତି ତ୍ଵଦ୍ଭୀତାଃ ସୌମ୍ଯତାମ୍ ଆଶ୍ରଯନ୍ତେ ତ୍ଵଦ୍ଭୀତାଃ ସୋମପାନଂ ଭଜନ୍ତେ
ତୁମ ଭୟରେ ଲୋକେ ଅହିଂସା ଅନୁଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି, ଗାଁ ଛାଡ଼ି ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାନ୍ତି; ତୁମ ଭୟରେ ଲୋକେ ସାଧୁତା ଅନୁସରନ୍ତି; ତୁମ ଭୟରେ ଲୋକେ ସୋମପାନ କରନ୍ତି।
ଏଵଂ ବ୍ରୁଵତ୍ଯାଂ ତସ୍ଯାଂ ତାମ୍ ଆହ ଦକ୍ଷିଣଦିକ୍ପତିଃ
ସେ ଭଳି କହିବା ସମୟରେ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ରକ୍ଷକ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଵରଂ ଵରଯ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଦାସ୍ଯେ ଽହଂ ମନସଃ ପ୍ରିଯମ୍
ହେ ଶୁଭେ, ତୁମେ ଯେଉଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହଁ, ମୁଁ ତୁମର ମନର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବି।
ଯମସ୍ଯେତି ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସା ତମ୍ ଆହ ପତିଵ୍ରତା
ଯମଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେ ପତିବ୍ରତା ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଭର୍ତା ମେ ଵେଷ୍ଟିତଃ ପାଶୈର୍ ଦଣ୍ଡେନାଭିହତସ୍ ତଵ ତସ୍ମାଦ୍ ରକ୍ଷ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁତ୍ରାନ୍ ଭର୍ତାରମ୍ ଏଵ ଚ
ମୋ ପତି ତୁମର ପାଶରେ ବାନ୍ଧାଯାଇଛନ୍ତି ଏବଂ ତୁମ ଦଣ୍ଡରେ ଆଘାତ ପାଇଛନ୍ତି। ଏହିଠାରୁ, ହେ ଦେବମାନ୍ୟ, ମୋ ପୁଅମାନେ ଓ ପତିଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର।
ତଦ୍ଵାକ୍ଯାତ୍ କୃପଯା ଯୁକ୍ତୋ ଯମଃ ପ୍ରାହ ପୁନଃ ପୁନଃ
ତାଙ୍କ କଥାରେ କୃପା ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇ, ଯମ ଆଉ ଆଉ କହିଲେ।
ପାଶାନାଂ ଚାପି ଦଣ୍ଡସ୍ଯ ସ୍ଥାନଂ ଵଦ ଶୁଭାନନେ
ହେ ଶୁଭ ମୁଖୀ, ପାଶ ଓ ଦଣ୍ଡ କେଉଁଠି ରଖିବି, ତାହା କୁହ।
ସା ପ୍ରୋଵାଚ ଯମଂ ଦେଵଂ ମଯି ପାଶାସ୍ ତ୍ଵଯେରିତାଃ ଆଵିଶନ୍ତୁ ଜଗନ୍ନାଥ ଦଣ୍ଡୋ ମଯ୍ଯ୍ ଏଵ ସଂଵିଶେତ୍ ତତଃ ପ୍ରୋଵାଚ ଭଗଵାନ୍ ଯମସ୍ ତାଂ କୃପଯା ପୁନଃ
ସେ ଯମଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୋ ପାଇଁ ଯେଉଁ ପାଶ ତୁମେ ଛାଡ଼ିଛ, ସେଗୁଡ଼ିକ ମୋ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରୁନ୍। ହେ ଜଗନ୍ନାଥ, ଦଣ୍ଡ ମଧ୍ୟ ମୋ ଉପରେ ରହୁ।' ତାପରେ ଭଗବାନ୍ ଯମ କୃପାଭାବରେ ତାଙ୍କୁ ପୁଣି କହିଲେ।
ତଵ ଭର୍ତା ଚ ପୁତ୍ରାଶ୍ ଚ ସର୍ଵେ ଜୀଵନ୍ତୁ ଵିଜ୍ଵରାଃ
ତୁମ ପତି ଓ ପୁଅମାନେ ସମସ୍ତେ ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ି ସୁସ୍ଥ ରହନ୍ତୁ।
ନ୍ଯଵାରଯଦ୍ ଯମଃ ପାଶାନ୍ ଆଗ୍ନେଯାସ୍ତ୍ରଂ ତୁ ହଵ୍ଯଵାଟ୍ କପୋତୋଲୂକଯୋଶ୍ ଚାପି ପ୍ରୀତିଂ ଵୈ ଚକ୍ରତୁଃ ସୁରୌ ଆହତୁଶ୍ ଚ ଦ୍ଵିଜନ୍ମାନୌ ଵ୍ରିଯତାଂ ଵର ଈପ୍ସିତଃ
ଯମ ପାଶଗୁଡ଼ିକୁ ରୋକିଦେଲେ, ଅଗ୍ନିଦେବ ତାଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ଫେରାଇଲେ; କପୋତ ଓ ପିଙ୍ଗୁଳି, ଦୁଇଁଜଣ ଦେବପକ୍ଷୀ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ମିଳନ ହେଲା, ଏବଂ ଦୁଇଁଜଣ ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ: 'ତୁମେ ଯେଉଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହଁ, ଚୟନ କର।'
ଭଵତୋର୍ ଦର୍ଶନଂ ଲବ୍ଧଂ ଵୈରଵ୍ଯାଜେନ ଦୁଷ୍କରମ୍ ଵଯଂ ଚ ପକ୍ଷିଣଃ ପାପାଃ କିଂ ଵରେଣ ସୁରୋତ୍ତମୌ
ଆମେ ତୁମର ଦର୍ଶନ ପାଇଲୁ, ଯାହା ଶତ୍ରୁତା ବିନା ଦୁର୍ଲଭ; କିନ୍ତୁ ଆମେ ତ ଅପବିତ୍ର ପକ୍ଷୀ, ହେ ଦେବମାନ୍ୟ, ଆମ ପାଇଁ ଆଶୀର୍ବାଦର କଣ ଦରକାର?
ଅଥ ଦେଯୋ ଵରୋ ଽସ୍ମାକଂ ଭଵଦ୍ଭ୍ଯାଂ ପ୍ରୀତିପୂର୍ଵକମ୍ ନାତ୍ମାର୍ଥମ୍ ଅନୁଯାଚାଵୋ ଦୀଯମାନଂ ଵରଂ ଶୁଭମ୍
ଯଦି ଆମ ପାଇଁ କିଛି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ଭଲପାଇବା ସହିତ ତୁମେ ଦୁଇଁଜଣ ପାଇଁ ଦିଅ। ଆମେ ଆମ ପାଇଁ କିଛି ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହୁଁନାହିଁ, ଯଦିଓ ସେ ଶୁଭ ହେଉ।
ଆତ୍ମାର୍ଥଂ ଯସ୍ ତୁ ଯାଚେତ ସ ଶୋଚ୍ଯୋ ହି ସୁରେଶ୍ଵରୌ ଜୀଵିତଂ ସଫଲଂ ତସ୍ଯ ଯଃ ପରାର୍ଥୋଦ୍ଯତଃ ସଦା
ଯିଏ ନିଜ ପାଇଁ ମାଗେ, ହେ ଦେବମାନ୍ୟମାନେ, ସେ ଦୟନୀୟ; କିନ୍ତୁ ଯିଏ ସଦା ପରମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଉଦ୍ୟତ, ତାଙ୍କ ଜୀବନ ଫଳଦାୟକ।
ଅଗ୍ନିର୍ ଆପୋ ରଵିଃ ପୃଥ୍ଵୀ ଧାନ୍ଯାନି ଵିଵିଧାନି ଚ ପରାର୍ଥଂ ଵର୍ତନଂ ତେଷାଂ ସତାଂ ଚାପି ଵିଶେଷତଃ
ଅଗ୍ନି, ଜଳ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ପୃଥିବୀ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଧାନ୍ୟ — ସମସ୍ତେ ପରମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଅଛନ୍ତି, ବିଶେଷକରି ସଜ୍ଜନମାନେ।
ବ୍ରହ୍ମାଦଯୋ ଽପି ହି ଯତୋ ଯୁଜ୍ଯନ୍ତେ ମୃତ୍ଯୁନା ସହ ଏଵଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତୁ ଦେଵେଶୌ ଵୃଥା ସ୍ଵାର୍ଥପରିଶ୍ରମଃ
ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁରେ ପଡ଼ନ୍ତି; ଏହି କଥା ଜାଣି, ହେ ଦେବମାନ୍ୟମାନେ, ନିଜ ପାଇଁ ଉଦ୍ୟମ କରିବା ବ୍ୟର୍ଥ।