ତତ୍ରୈଷାଂ ପିଣ୍ଡଦାନେନ ପିତୄଣାଂ ପ୍ରୀଣନେନ ଚ କିଂଚିତ୍ ସୁଵର୍ଣଦାନେନ ତତଃ ପୁତ୍ରୋ ଭଵେଦ୍ ଧ୍ରୁଵମ୍
ସେଠାରେ ପିଣ୍ଡ ଦାନ କରି ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କଲେ, ବିଶେଷକରି ସୁନା ଦାନ କଲେ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପୁଅ ମିଳେ।
ଯେ ନ୍ଯାସାଦ୍ଯପହର୍ତାରୋ ରତ୍ନାପହ୍ନଵକାରକାଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧକର୍ମଵିହୀନାଶ୍ ଚ ତେଷାଂ ଵଂଶୋ ନ ଵର୍ଧତେ
ଯେମାନେ ଅମାନତ ଚୋରି କରନ୍ତି, ରତ୍ନ ଲୁଚାନ୍ତି, କିମ୍ବା ପିତୃକର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରନ୍ତିନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କର ବଂଶ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ ନାହିଁ।
ଦୋଷିଣାଂ ତୁ ପରେତାନାଂ ଗତିର୍ ଏଷା ଭଵେଦ୍ ଇତି ସଂତତିର୍ ଜାଯତାଂ ଶ୍ଲାଘ୍ଯା ଜୀଵତାଂ ତୀର୍ଥସେଵନାତ୍
ଯେମାନେ ପାପ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପରେ ଏହି ହେଉଛି ପଥ। କିନ୍ତୁ ଜୀବନ୍ତମାନେ ତୀର୍ଥସେବା କରିଲେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବଂଶ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
ସଂଗମେ ଦିତିଗଙ୍ଗାଯାଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ସିଦ୍ଧେଶ୍ଵରଂ ପ୍ରଭୁମ୍ ଅନାଦ୍ଯପାରମ୍ ଅଜରଂ ଚିତ୍ସଦାନନ୍ଦଵିଗ୍ରହମ୍
ଦିତି ଓ ଗଙ୍ଗା ନଦୀର ସଂଗମରେ ସ୍ନାନ କରି, ଅନାଦି, ଅନନ୍ତ, ଅଜର, ଚିତ୍ସ୍ଵରୂପ ଏବଂ ଆନନ୍ଦମୟ ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱର ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଦେଵର୍ଷିସିଦ୍ଧଗନ୍ଧର୍ଵଯୋଗୀଶ୍ଵରନିଷେଵିତମ୍ ଲିଙ୍ଗାତ୍ମକଂ ମହାଦେଵଂ ଜ୍ଯୋତିର୍ମଯମ୍ ଅନାମଯମ୍
ଯେଉଁ ମହାଦେବ ଲିଙ୍ଗ ରୂପରେ, ଜ୍ଵଳନ୍ତ ଆଲୋକ ଓ ଦୁଃଖରହିତ, ଦେବ, ଋଷି, ସିଦ୍ଧ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଯୋଗୀଶ୍ୱରମାନେ ସେଉଁଠି ସେବନ କରନ୍ତି।
ପୂଜଯିତ୍ଵୋପଚାରୈଶ୍ ଚ ନିତ୍ଯଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ଯତଵ୍ରତଃ ସ୍ତୋତ୍ରେଣାନେନ ଯଃ ସ୍ତୌତି ଚତୁର୍ଦଶ୍ଯଷ୍ଟମୀଷୁ ଚ
ଯିଏ ନିତ୍ୟ ଭକ୍ତି ଓ ନିୟମରେ ଉପଚାର ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରେ, ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଓ ଅଷ୍ଟମୀ ତିଥିରେ ପଢ଼ି ପ୍ରଶଂସା କରେ—
ଯଥାଶକ୍ତ୍ଯା ସ୍ଵର୍ଣଦାନଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଚ ଭୋଜନମ୍ ଯଃ କରୋତ୍ଯ୍ ଅତ୍ର ଗଙ୍ଗାଯାଂ ସ ପୁତ୍ରଶତମ୍ ଆପ୍ନୁଯାତ୍
ଯିଏ ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ସୁନା ଦାନ କରେ ଓ ଗଙ୍ଗା ତୀରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଏ, ସେ ଶତପୁତ୍ର ଲାଭ କରେ।
ସଂପ୍ରାପ୍ଯ ସକଲାନ୍ କାମାନ୍ ଅନ୍ତେ ଶିଵପୁରଂ ଵ୍ରଜେତ୍ ସ୍ତୋତ୍ରେଣାନେନ ଯଃ କଶ୍ଚିଦ୍ ଯତ୍ର କ୍ଵାପି ସ୍ତଵୀତି ମାମ୍ ଷଣ୍ମାସାତ୍ ପୁତ୍ରମ୍ ଆପ୍ନୋତି ଅପି ଵନ୍ଧ୍ଯାପ୍ଯ୍ ଅଶଙ୍କିତମ୍
ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରି, ଶେଷରେ ଶିବପୁରକୁ ଯାଏ। ଯିଏ କେଉଁଠି ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର ପଢ଼େ, ସେଠି ବନ୍ଧ୍ୟା ମହିଳା ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଛଅ ମାସ ମଧ୍ୟରେ ପୁଅ ପାଏ।
ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ତତ୍ ତୀର୍ଥଂ ପୁତ୍ରତୀର୍ଥମ୍ ଉଦାହୃତମ୍ ତତ୍ର ତୁ ସ୍ନାନଦାନାଦ୍ଯୈଃ ସର୍ଵକାମାନ୍ ଅଵାପ୍ନୁଯାତ୍
ସେଠାରୁ ଏହି ତୀର୍ଥକୁ 'ପୁତ୍ରତୀର୍ଥ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସେଠି ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ କଲେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ।
ମରୁଦ୍ଭିଃ ସହ ମୈତ୍ର୍ଯେଣ ମିତ୍ରତୀର୍ଥଂ ତଦ୍ ଉଚ୍ଯତେ ନିଷ୍ପାପତ୍ଵେନ ଚେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଶକ୍ରତୀର୍ଥଂ ତଦ୍ ଉଚ୍ଯତେ
ମରୁତମାନେ ସହିତ ସଖ୍ୟତା ଦ୍ୱାରା ଏହା 'ମିତ୍ରତୀର୍ଥ' ଭାବରେ ପରିଚିତ। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନିର୍ମଳତା ଦ୍ୱାରା ଏହା 'ଶକ୍ରତୀର୍ଥ' ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା।
ଐନ୍ଦ୍ରୀଂ ଶ୍ରିଯଂ ଯତ୍ର ଲେଭେ ତତ୍ ତୀର୍ଥଂ କମଲାଭିଧମ୍ ଏତାନି ସର୍ଵତୀର୍ଥାନି ସର୍ଵାଭୀଷ୍ଟପ୍ରଦାନି ହି
ଯେଉଁଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଶ୍ରୀ ଲାଭ କଲେ, ସେଠି 'କମଳତୀର୍ଥ' ଭାବରେ ପରିଚିତ। ଏହି ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ସମସ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷା ପୂରଣ କରେ।
ସର୍ଵଂ ଭଵିଷ୍ଯତୀତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ଶିଵଶ୍ ଚାନ୍ତରଧୀଯତ କୃତକୃତ୍ଯାଶ୍ ଚ ତେ ଜଗ୍ମୁଃ ସର୍ଵ ଏଵ ଯଥାଗତମ୍ ତୀର୍ଥାନାଂ ପୁଣ୍ଯଦଂ ତତ୍ର ଲକ୍ଷମ୍ ଏକଂ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍
‘ସମସ୍ତ କିଛି ହେବ’ ବୋଲି କହି ଶିବ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ସେମାନେ ନିଜ କାମ ସାରି ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଚାଲିଗଲେ। ସେଠି ଲକ୍ଷ ତୀର୍ଥ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଯମତୀର୍ଥମ୍ ଇତି ଖ୍ଯାତଂ ପିତୄଣାଂ ପ୍ରୀତିଵର୍ଧନମ୍ ଦୃଷ୍ଟାଦୃଷ୍ଟେଷ୍ଟଦଂ ସର୍ଵଦେଵର୍ଷିଗଣସେଵିତମ୍
‘ଯମତୀର୍ଥ’ ନାମରେ ପରିଚିତ ଏହି ସ୍ଥାନ ପିତୃମାନେଙ୍କର ପ୍ରସନ୍ନତା ବଢ଼ାଏ, ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ସେଉଁଠି ସେବନ କରନ୍ତି।
ତସ୍ଯ ପ୍ରଭାଵଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସର୍ଵପାପପ୍ରଣାଶନମ୍ ଅନୁହ୍ରାଦ ଇତି ଖ୍ଯାତଃ କପୋତୋ ବଲଵାନ୍ ଅଭୂତ୍
ଏହାର ଶକ୍ତି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରେ। ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପରା ନାମକ କପୋତ ଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଅନୁହ୍ରାଦ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ତସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ହେତିନାମ୍ନୀ ପକ୍ଷିଣୀ କାମରୂପିଣୀ ମୃତ୍ଯୋଃ ପୌତ୍ରୋ ହ୍ଯ୍ ଅନୁହ୍ରାଦୋ ଦୌହିତ୍ରୀ ହେତିର୍ ଏଵ ଚ
ତାଙ୍କର ଜଣେ ପତ୍ନୀ ଥିଲେ, ନାମ ହେଉଛି ହେତି, ସେ ଇଚ୍ଛାରୂପ ଧାରଣ କରିପାରୁଥିଲେ। ଅନୁହ୍ରାଦ ମୃତ୍ୟୁଙ୍କର ନାତି ଏବଂ ହେତି ମୃତ୍ୟୁଙ୍କର ନାତିନି।
କାଲେନାଥ ତଯୋଃ ପୁତ୍ରାଃ ପୌତ୍ରାଶ୍ ଚୈଵ ବଭୂଵିରେ ତସ୍ଯ ଶତ୍ରୁଶ୍ ଚ ବଲଵାନ୍ ଉଲୂକୋ ନାମ ପକ୍ଷିରାଟ୍
କିଛି ସମୟ ପରେ ସେମାନଙ୍କର ପୁଅ ଓ ପଉତା ହେଲେ। ତାଙ୍କର ଏକ ଶତ୍ରୁ ଥିଲେ, ନାମ ହେଉଛି ଉଲୂକ, ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପକ୍ଷୀରାଜ।
ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରାଶ୍ ଚ ପୌତ୍ରାଶ୍ ଚ ଆଗ୍ନେଯାସ୍ ତେ ବଲୋତ୍କଟାଃ ତଯୋଶ୍ ଚ ଵୈରମ୍ ଅଭଵଦ୍ ବହୁକାଲଂ ଦ୍ଵିଜନ୍ମନୋଃ
ସେ ଉଲୂକଙ୍କର ମଧ୍ୟ ପୁଅ ଓ ପଉତା ଥିଲେ, ସେମାନେ ଅଗ୍ନି ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ। ଏହି ଦୁଇ ଦ୍ୱିଜପକ୍ଷୀ ମଧ୍ୟରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଦ୍ୱେଷ ରହିଲା।
ଗଙ୍ଗାଯା ଉତ୍ତରେ ତୀରେ କପୋତସ୍ଯାଶ୍ରମୋ ଽଭଵତ୍ ତସ୍ଯାଶ୍ ଚ ଦକ୍ଷିଣେ କୂଲ ଉଲୂକୋ ନାମ ପକ୍ଷିରାଟ୍
ଗଙ୍ଗାର ଉତ୍ତର କୂଳରେ କପୋତଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଥିଲା, ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ କୂଳରେ ଉଲୂକ ପକ୍ଷୀରାଜ ବସୁଥିଲେ।
ଵାସଂ ଚକ୍ରେ ତତ୍ର ପୁତ୍ରୈଃ ପୌତ୍ରୈଶ୍ ଚ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ ତଯୋଶ୍ ଚ ଯୁଦ୍ଧମ୍ ଅଭଵଦ୍ ବହୁକାଲଂ ଵିରୁଦ୍ଧଯୋଃ
ସେଠାରେ ସେ ତାଙ୍କ ପୁଅ ଓ ନାତିମାନେ ସହିତ ବାସ କଲେ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଲା।
ପୁତ୍ରୈଃ ପୌତ୍ରୈଶ୍ ଚ ଵୃତଯୋର୍ ବଲିନୋର୍ ବଲିଭିଃ ସହ ଉଲୂକୋ ଵା କପୋତୋ ଵା ନୈଵାପ୍ନୋତି ଜଯାଜଯୌ
ପୁଅ ଓ ନାତିମାନେ ସହିତ ଏହି ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦଳ ଅନ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସାଥୀମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; କି ଉଲୁକ, କି ପରିବା, କେହି ଜିତିପାରିଲେ ନାହିଁ, କେହି ହାରିଲେ ନାହିଁ।
କପୋତୋ ଯମମ୍ ଆରାଧ୍ଯ ମୃତ୍ଯୁଂ ପୈତାମହଂ ତଥା ଯାମ୍ଯମ୍ ଅସ୍ତ୍ରମ୍ ଅଵାପ୍ଯାଥ ସର୍ଵେଭ୍ଯୋ ଽପ୍ଯ୍ ଅଧିକୋ ଽଭଵତ୍
ପରିବା ଯମଦେବଙ୍କୁ ଓ ପୂର୍ବଜଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ଯମଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ପାଇଲା ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କଠାରୁ ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲା।
ତଥୋଲୂକୋ ଽଗ୍ନିମ୍ ଆରାଧ୍ଯ ବଲଵାନ୍ ଅଭଵଦ୍ ଭୃଶମ୍ ଵରୈର୍ ଉନ୍ମତ୍ତଯୋର୍ ଯୁଦ୍ଧମ୍ ଅଭଵଚ୍ ଚାତିଭୀଷଣମ୍
ଏହିପରି ଉଲୁକ ଅଗ୍ନିଦେବଙ୍କୁ ପୂଜି ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲା; ଏହି ଦୁଇ ମତିହୀନ ଦଳ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ତତ୍ରାଗ୍ନେଯମ୍ ଉଲୂକୋ ଽପି କପୋତାଯାସ୍ତ୍ରମ୍ ଆକ୍ଷିପତ୍ କପୋତୋ ଽପ୍ଯ୍ ଅଥ ପାଶାନ୍ ଵୈ ଯାମ୍ଯାନ୍ ଆକ୍ଷିପ୍ଯ ଶତ୍ରଵେ
ସେଠାରେ ଉଲୁକ ପରିବା ଉପରେ ଅଗ୍ନି ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଲା, ଏବଂ ପରିବା ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ଉପରେ ଯମଙ୍କ ପାଶ ଛାଡ଼ିଲା।
ଉଲୂକାଯାଥ ଦଣ୍ଡଂ ଚ ମୃତ୍ଯୁପାଶାନ୍ ଅଵାସୃଜତ୍ ପୁନସ୍ ତଦ୍ ଅଭଵଦ୍ ଯୁଦ୍ଧଂ ପୁରାଡିବକଯୋର୍ ଯଥା
ତାପରେ ଉଲୁକଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ ଓ ମୃତ୍ୟୁର ପାଶ ଛାଡ଼ାଗଲା; ପୁଣି ଏକ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ପୂର୍ବେ କାଉଁଓ ଓ ବକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ହେଇଥିଲା।
ହେତିଃ କପୋତକୀ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଜ୍ଵଲନଂ ପ୍ରାପ୍ତମ୍ ଅନ୍ତିକେ ପତିଵ୍ରତା ମହାଯୁଦ୍ଧେ ଭର୍ତୁଃ ସା ଦୁଃଖଵିହ୍ଵଲା
ହେତି, ପରିବାଙ୍କ ଜଣେ ପତିବ୍ରତା ଜଣାଣୀ, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ନିକଟକୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କ ପତି ପାଇଁ ଦୁଃଖରେ ଭାସିଗଲେ।
ଅଗ୍ନିନା ଵେଷ୍ଟ୍ଯମାନାଂଶ୍ ଚ ପୁତ୍ରାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିଶେଷତଃ ସା ଗତ୍ଵା ଜ୍ଵଲନଂ ହେତିସ୍ ତୁଷ୍ଟାଵ ଵିଵିଧୋକ୍ତିଭିଃ
ବିଶେଷକରି ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଅଗ୍ନିରେ ଘେରାଯାଉଥିବା ଦେଖି, ହେତି ଅଗ୍ନି ସମ୍ନିଧିକୁ ଯାଇ ବିଭିନ୍ନ ଶବ୍ଦରେ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
ରୂପଂ ନ ଦାନଂ ନ ପରୋକ୍ଷମ୍ ଅସ୍ତି ଯସ୍ଯାତ୍ମଭୂତଂ ଚ ପଦାର୍ଥଜାତମ୍ ଅଶ୍ନନ୍ତି ହଵ୍ଯାନି ଚ ଯେନ ଦେଵାଃ ସ୍ଵାହାପତିଂ ଯଜ୍ଞଭୁଜଂ ନମସ୍ଯେ
ଯାହାଙ୍କ ରୂପ ନ ଦେଖାଯାଏ, ନ ଲୁଚିଯାଏ, ଯାହାଙ୍କ ସ୍ୱରୂପ ସମସ୍ତ ଜିନିଷରେ ଅଛି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ ହବ୍ୟ ଭୋଗ କରନ୍ତି, ସେଇ ହବ୍ୟେଶ୍ୱର, ଯଜ୍ଞଭୋକ୍ତାଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ।
ମୁଖଭୂତଂ ଚ ଦେଵାନାଂ ଦେଵାନାଂ ହଵ୍ଯଵାହନମ୍ ହୋତାରଂ ଚାପି ଦେଵାନାଂ ଦେଵାନାଂ ଦୂତମ୍ ଏଵ ଚ
ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମୁଁହ, ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ହବ୍ୟ ବହନ କରୁଥିବା, ଦେବତାମାନଙ୍କ ପୂଜାରୀ ଓ ଦୂତ ଅଟୁଟ।
ତଂ ଦେଵଂ ଶରଣଂ ଯାମି ଆଦିଦେଵଂ ଵିଭାଵସୁମ୍ ଅନ୍ତଃ ସ୍ଥିତଃ ପ୍ରାଣରୂପୋ ବହିଶ୍ ଚାନ୍ନପ୍ରଦୋ ହି ଯଃ ଯୋ ଯଜ୍ଞସାଧନଂ ଯାମି ଶରଣଂ ତଂ ଧନଂଜଯମ୍
ମୁଁ ସେଇ ଦେବତା, ପ୍ରାଚୀନ ଦେବ, ବିଭାବସୁଙ୍କ ଶରଣ ନେଉଛି, ଯିଏ ଭିତରେ ପ୍ରାଣ ରୂପେ ଅଛନ୍ତି, ବାହାରେ ଖାଦ୍ୟ ଦାତା ଭାବେ ଅଛନ୍ତି; ଯିଏ ଯଜ୍ଞ ସାଧନ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ମୁଁ ଶରଣ ନେଉଛି।
ଅମୋଘମ୍ ଏତଦ୍ ଅସ୍ତ୍ରଂ ମେ ନ୍ଯସ୍ତଂ ଯୁଦ୍ଧେ କପୋତକି ଯତ୍ର ଵିଶ୍ରମଯେଦ୍ ଅସ୍ତ୍ରଂ ତନ୍ ମେ ବ୍ରୂହି ପତିଵ୍ରତେ
ମୋର ଏହି ଅସ୍ତ୍ର ଯୁଦ୍ଧରେ ଅପରାଜିତ ଭାବେ ଛାଡ଼ାଯାଇଛି, ହେ ପରିବାବଧୂ, ଏହି ଅସ୍ତ୍ର କେଉଁଠି ଶାନ୍ତ ହେବ, ପତିବ୍ରତା ତୁମେ ମୋତେ କୁହ।