ଯତ୍ର ସୌମିତ୍ରିଣା ସ୍ନାନଂ ଶଂକରସ୍ଯାର୍ଚନଂ କୃତମ୍ ତତ୍ ତୀର୍ଥଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଜାତଂ ତଥା ସୀତାସମୁଦ୍ଭଵମ୍
ଯେଉଁଠି ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସ୍ନାନ କରି ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପୂଜିଥିଲେ, ସେଠି 'ଲକ୍ଷ୍ମଣତୀର୍ଥ' ହେଲା, ଏବଂ ସେଠି ସୀତାଙ୍କ ଉଦ୍ଭବ ସ୍ଥାନ ମଧ୍ୟ।
ନାନାଵିଧାଶେଷପାପସଂଘନିର୍ମୂଲନକ୍ଷମମ୍ ଯଦ୍ ଅଙ୍ଘ୍ରିସଂଗାଦ୍ ଅଭଵଦ୍ ଗଙ୍ଗା ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯପାଵନୀ
ଯାହାଙ୍କ ପାଦ ସ୍ପର୍ଶରେ ଗଙ୍ଗା ନାନା ପ୍ରକାର ଅସଂଖ୍ୟ ପାପ ମୂଳୁହାରି କରି, ତିନି ଲୋକକୁ ପବିତ୍ର କରିଥିଲେ।
ସ ଯତ୍ର ସ୍ନାନମ୍ ଅକରୋତ୍ ତଦ୍ ଵୈଶିଷ୍ଟ୍ଯଂ କିମ୍ ଉଚ୍ଯତେ ତଦ୍ ରାମତୀର୍ଥସଦୃଶଂ ତୀର୍ଥଂ କ୍ଵାପି ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ଯେଉଁଠି ସେ ସ୍ନାନ କଲେ—ତାର ମହତ୍ତ୍ୱ କଣ କହିବି? ରାମତୀର୍ଥ ସମାନ ତୀର୍ଥ କେଉଁଠି ମିଳିବ ନାହିଁ।
ପୁତ୍ରତୀର୍ଥମ୍ ଇତି ଖ୍ଯାତଂ ପୁଣ୍ଯତୀର୍ଥଂ ତଦ୍ ଉଚ୍ଯତେ ସର୍ଵାନ୍ କାମାନ୍ ଅଵାପ୍ନୋତି ଯନ୍ମହିମ୍ନଃ ଶ୍ରୁତେର୍ ଅପି
'ପୁତ୍ରତୀର୍ଥ' ଭାବେ ପରିଚିତ, ଏହି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥକୁ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର କୁହାଯାଏ। ଏହାର ମହିମାରେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ।
ତସ୍ଯ ସ୍ଵରୂପଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶୃଣୁ ଯତ୍ନେନ ନାରଦ ଦିତେଃ ପୁତ୍ରାଶ୍ ଚ ଦନୁଜାଃ ପରିକ୍ଷୀଣା ଯଦାଭଵନ୍ ଅଦିତେସ୍ ତୁ ସୁତା ଜ୍ଯେଷ୍ଠାଃ ସର୍ଵଭାଵେନ ନାରଦ
ମୁଁ ତାହାର ସ୍ୱରୂପ ବିବରଣ କରିବି, ନାରଦ, ଆପଣ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଶୁଣନ୍ତୁ। ଯେତେବେଳେ ଦିତିଙ୍କର ପୁଅମାନେ, ଦାନବମାନେ, ଦୁର୍ବଳ ହେଇଗଲେ ଏବଂ ଅଦିତିଙ୍କର ପୁଅମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ବଡ଼, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଉନ୍ନତି କଲେ, ନାରଦ—
କ୍ଷୀଣାଃ ସୁତା ଆଵଯୋର୍ ଏଵ ଭଦ୍ରେ କିଂ କୁର୍ମହେ କର୍ମ ଲୋକେ ଗରୀଯଃ ପଶ୍ଯାଦିତେର୍ ଵଂଶମ୍ ଅଭିନ୍ନମ୍ ଉତ୍ତମଂ ସୌରାଜ୍ଯଯୁକ୍ତଂ ଯଶସା ଜଯଶ୍ରିଯା
ମୋର ପୁଅମାନେ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି, ବନ୍ଧୁ, ଏହି ଦୁନିଆରେ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ମନାଯାଏ। ଅଦିତିଙ୍କର ଅଟୁଟ, ଉତ୍ତମ ବଂଶକୁ ଦେଖ, ସେଠାରେ ରାଜ୍ୟ, ଖ୍ୟାତି ଓ ବିଜୟର ମହିମା ରହିଛି।
ଜିତାରିମ୍ ଅଭ୍ଯୁନ୍ନତକୀର୍ତିଧର୍ମଂ ମଚ୍ଚିତ୍ତସଂହର୍ଷଵିନାଶଦକ୍ଷମ୍ ସମାନଭର୍ତୃତ୍ଵସମାନଧର୍ମେ ସମାନଗୋତ୍ରେ ଽପି ସମାନରୂପେ
ସେମାନେ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଜିତିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଖ୍ୟାତି ଓ ଧର୍ମ ଉଚ୍ଚ, ସେମାନେ ମୋ ହୃଦୟର ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବାରେ ପାରଙ୍ଗତ; ଆମେ ସମାନ ସ୍ୱାମୀ, ସମାନ ଆଚରଣ, ସମାନ ବଂଶ ଓ ଦେହରେ ମଧ୍ୟ ସମାନ ହେଲେ—
ନ ଜୀଵଯେଯଂ ଶ୍ରିଯମ୍ ଉନ୍ନତିଂ ଚ ଜୀର୍ଣାସ୍ମି ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତ୍ଵ୍ ଅଦିତିପ୍ରସୂତାନ୍ କାମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅଵସ୍ଥାମ୍ ଅନୁଯାମି ଦୁଃସ୍ଥା ଽଦିତେର୍ ଵିଲୋକ୍ଯାଥ ପରାଂ ସମୃଦ୍ଧିମ୍
ମୁଁ ସେମାନଙ୍କର ଶ୍ରୀ ଓ ଉନ୍ନତିକୁ ଦେଖି ସହିପାରୁନି; ଅଦିତିଙ୍କର ପୁଅମାନେକୁ ଦେଖି ମୁଁ ଅତି କ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି। ଅଦିତିଙ୍କର ବିଶେଷ ସମୃଦ୍ଧି ଦେଖି, ମୁଁ ଏକ ଦୁଃଖଦ ଅବସ୍ଥାକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଛି।
ଏଵଂ ବ୍ରୁଵାଣାମ୍ ଅତିଦୀନଵକ୍ତ୍ରାଂ ଵିନିଶ୍ଵସନ୍ତୀଂ ପରମେଷ୍ଠିପୁତ୍ରଃ କୃତାଭିପୂଜୋ ଵିଗତଶ୍ରମସ୍ ତାଂ ସ ସାନ୍ତ୍ଵଯନ୍ନ୍ ଆହ ମନୋଭିରାମାମ୍
ଏଭଳି ଅତି ଦୁଃଖିତ ମୁହଁରେ କହୁଥିବା, ଗଭୀର ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ୁଥିବା ଦିତିଙ୍କୁ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପୁଅ, ଯିଏ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିଥିଲେ ଏବଂ କ୍ଳାନ୍ତିହୀନ ଥିଲେ, ସେ ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା ଶବ୍ଦରେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ।
ଖେଦୋ ନ କାର୍ଯଃ ସମଭୀପ୍ସିତଂ ଯତ୍ ତତ୍ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ପୁଣ୍ଯତ ଏଵ ଭଦ୍ରେ ତତ୍ସାଧନଂ ଵେତ୍ତି ମହାନୁଭାଵଃ ପ୍ରଜାପତିସ୍ ତେ ସ ତୁ ଵକ୍ଷ୍ଯତୀତି
ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ବନ୍ଧୁ; ଯାହା ଆମେ ଚାହୁଁ, ସେ କେବଳ ପୁଣ୍ୟରେ ମିଳେ। ଏହାର ଉପାୟ ମହାନ ଆତ୍ମା ପ୍ରଜାପତି ଜାଣନ୍ତି; ସେ ତୁମକୁ କହିବେ।
ସାଧ୍ଵ୍ଯ୍ ଏତତ୍ ସର୍ଵଭାଵେନ ପ୍ରଶ୍ରଯାଵନତା ସତୀ
ସେ, ଶୁଭ୍ର ଓ ନମ୍ର ଭାବରେ, ସମସ୍ତ ହୃଦୟରୁ ନମସ୍କାର କଲେ।
ଏଵଂ ବ୍ରୁଵାଣାଂ ଚ ଦିତିଂ ଦନୁଃ ପ୍ରୋଵାଚ ନାରଦ
ଏଭଳି କହୁଥିବା ଦିତିଙ୍କୁ ଦନୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, ନାରଦ।
ଭର୍ତାରଂ କଶ୍ଯପଂ ଭଦ୍ରେ ତୋଷଯସ୍ଵ ନିଜୈର୍ ଗୁଣୈଃ ତୁଷ୍ଟୋ ଯଦି ଭଵେଦ୍ ଭର୍ତା ତତଃ କାମାନ୍ ଅଵାପ୍ସ୍ଯସି
ବନ୍ଧୁ, ତୁମର ନିଜ ଗୁଣରେ ତୁମ ସ୍ୱାମୀ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କର; ସ୍ୱାମୀ ଯଦି ପ୍ରସନ୍ନ ହେବେ, ତେବେ ତୁମ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେବ।
ତଥେତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ସର୍ଵଭାଵୈସ୍ ତୋଷଯାମ୍ ଆସ କଶ୍ଯପମ୍ ଦିତିଂ ପ୍ରୋଵାଚ ଭଗଵାନ୍ କଶ୍ଯପୋ ଽଥ ପ୍ରଜାପତିଃ
‘ଏହିପରି ହେଉ’ ବୋଲି କହି, ସେ ସମସ୍ତ ହୃଦୟରୁ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ। ତାପରେ ପୂଜ୍ୟ ପ୍ରଜାପତି କଶ୍ୟପ ଦିତିଙ୍କୁ କହିଲେ।
କିଂ ଦଦାମି ଵଦାଭୀଷ୍ଟଂ ଦିତେ ଵରଯ ସୁଵ୍ରତେ
ମୁଁ କଣ ଦେଉ? ତୁମ ଇଚ୍ଛା କହ, ଦିତି, ଚୟନ କର, ଶୁଭ୍ରଚରିତ୍ରା।
ଦିତିର୍ ଅପ୍ଯ୍ ଆହ ଭର୍ତାରଂ ପୁତ୍ରଂ ବହୁଗୁଣାନ୍ଵିତମ୍ ଜେତାରଂ ସର୍ଵଲୋକାନାଂ ସର୍ଵଲୋକନମସ୍କୃତମ୍
ଦିତି ମଧ୍ୟ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଅନେକ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ, ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଜିତିପାରିବା, ସମସ୍ତ ଜୀବର ଆଦର ଲାଭ କରିଥିବା ପୁଅ ଦିଅନ୍ତୁ।'
ଯେନ ଜାତେନ ଲୋକେ ଽସ୍ମିନ୍ ଭଵେଯଂ ଵୀରପୁତ୍ରିଣୀ ତଂ ଵରେଯଂ ସୁରପିତର୍ ଇତ୍ଯ୍ ଆହ ଵିନଯାନ୍ଵିତା
'ଯାହାଙ୍କ ଜନ୍ମ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଲୋକରେ ମୁଁ ବୀର ପୁଅର ମାଆ ହେବି—ଏପରି ଏକ ଵର ମୁଁ ଚାହେଁ, ଦେବତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ,' ବିନୟ ଭରି କହିଲେ।
ଉପଦେକ୍ଷ୍ଯେ ଵ୍ରତଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଦ୍ଵାଦଶାବ୍ଦଫଲପ୍ରଦମ୍ ତତ ଆଗତ୍ଯ ତେ ଗର୍ଭମ୍ ଆଧାସ୍ଯେ ଯନ୍ ମନୋଗତମ୍ ନିଷ୍ପାପତାଯାଂ ଜାତାଯାଂ ସିଧ୍ଯନ୍ତି ହି ମନୋରଥାଃ
ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରତ କହିଦେବି, ଯାହା ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷର ଫଳ ଦିଏ। ତାପରେ ମୁଁ ଆସି ତୁମ ମନର ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ଗର୍ଭ ଦେଇଦେବି। ଯେଉଁଠି ଅପରାଧ ନାହିଁ, ସେଠି ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ।
ଭର୍ତୃଵାକ୍ଯାଦ୍ ଦିତିଃ ପ୍ରୀତା ତଂ ନମସ୍ଯାଯତେକ୍ଷଣା ଉପଦିଷ୍ଟଂ ଵ୍ରତଂ ଚକ୍ରେ ଭର୍ତ୍ରାଦିଷ୍ଟଂ ଯଥାଵିଧି
ସ୍ୱାମୀଙ୍କର କଥାରେ ଖୁସି ହୋଇ, ଦିତି, ବଡ଼ ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା, ସ୍ୱାମୀ ଯେପରି ନିୟମ କହିଥିଲେ, ସେପରି ବ୍ରତ କଲେ।
ତୀର୍ଥସେଵାପାତ୍ରଦାନଵ୍ରତଚର୍ଯାଦିଵର୍ଜିତାଃ କଥମ୍ ଆସାଦଯିଷ୍ଯନ୍ତି ପ୍ରାଣିନୋ ଽତ୍ର ମନୋରଥାନ୍
ଯେମାନେ ତୀର୍ଥସେବା, ଯୋଗ୍ୟଙ୍କୁ ଦାନ ଓ ବ୍ରତାଚରଣ ଆଦିକୁ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରନ୍ତିନାହିଁ, ସେମାନେ କିପରି ଏଠାରେ ନିଜ ମନର ଇଚ୍ଛା ପାଇପାରିବେ?
ତତଶ୍ ଚୀର୍ଣେ ଵ୍ରତେ ତସ୍ଯାଂ ଦିତ୍ଯାଂ ଗର୍ଭମ୍ ଅଧାରଯତ୍ ପୁନଃ କାନ୍ତାମ୍ ଅଥୋଵାଚ କଶ୍ଯପସ୍ ତାଂ ଦିତିଂ ରହଃ
ତାପରେ, ବ୍ରତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ, କଶ୍ୟପ ଦିତିଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ପୁଅ ଦେଲେ। ପୁଣି, ଗୁପ୍ତରେ, କଶ୍ୟପ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଦିତିଙ୍କୁ କହିଲେ।
ନ ପ୍ରାପ୍ନୁଵନ୍ତି ଯତ୍କାମାନ୍ ମୁନଯୋ ଽପି ତପସ୍ସ୍ଥିତାଃ ଯଥାଵିହିତକର୍ମାଙ୍ଗଅଵଜ୍ଞଯା ତଚ୍ ଛୁଚିସ୍ମିତେ
ଯେଉଁମାନେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଅବହେଳା କରନ୍ତି, ଶୁଭ୍ରହସିନୀ, ସେମାନେ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ପାଇନଥାନ୍ତି।
ନିନ୍ଦିତଂ ଚ ନ କର୍ତଵ୍ଯଂ ସଂଧ୍ଯଯୋର୍ ଉଭଯୋର୍ ଅପି ନ ସ୍ଵପ୍ତଵ୍ଯଂ ନ ଗନ୍ତଵ୍ଯଂ ମୁକ୍ତକେଶୀ ଚ ନୋ ଭଵ
ଉଭୟ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ନିନ୍ଦିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏହି ସମୟରେ ଘୁମାଇବା ନାହିଁ, ବାହାରକୁ ଯିବା ନାହିଁ, ଚୁଲ ଖୋଲି ରଖିବା ମଧ୍ୟ ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଭୋକ୍ତଵ୍ଯଂ ସୁଭଗେ ନୈଵ କ୍ଷୁତଂ ଵା ଜୃମ୍ଭଣଂ ତଥା ସଂଧ୍ଯାକାଲେ ନ କର୍ତଵ୍ଯଂ ଭୂତସଂଘସମାକୁଲେ
ସୁଭାଗେ, ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ଖାଇବା, ହାପିବା କିମ୍ବା ଦେହ ଟାଣିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ବିଶେଷକରି ଭୂତପ୍ରେତ ଏକତ୍ରିତ ହେବା ସମୟରେ।
ସାନ୍ତର୍ଧାନଂ ସଦା କାର୍ଯଂ ହସିତଂ ତୁ ଵିଶେଷତଃ ଗୃହାନ୍ତଦେଶେ ସଂଧ୍ଯାସୁ ନ ସ୍ଥାତଵ୍ଯଂ କଦାଚନ
ସଦା ଲୁଚିବା ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ୍, ହସିବା ବିଶେଷକରି ଲୁଚି ହସିବା; ଘର ଭିତରେ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ କେବେ ରହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ମୁଶଲୋଲୂଖଲାଦୀନି ଶୂର୍ପପୀଠପିଧାନକମ୍ ନୈଵାତିକ୍ରମଣୀଯାନି ଦିଵା ରାତ୍ରୌ ସଦା ପ୍ରିଯେ
ମୁସଳ, ଉଲୁଖଳ, ଶୂର୍ପ, ପୀଠ, ଢାକଣା ଦିନ ଓ ରାତି କେବେ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ପ୍ରିୟେ।
ଉଦକ୍ଶୀର୍ଷଂ ତୁ ଶଯନଂ ନ ସଂଧ୍ଯାସୁ ଵିଶେଷତଃ ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ନାନୃତଂ କିଂଚିନ୍ ନାନ୍ଯଗେହାଟନଂ ତଥା
ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁଣ୍ଡ ଦେଇ ଶୋଇବା, ବିଶେଷକରି ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ, ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ମିଥ୍ୟା କଥା କହିବା ନାହିଁ, ଅନ୍ୟ ଘରକୁ ଘୁଞ୍ଚିବା ମଧ୍ୟ ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
କାନ୍ତାଦ୍ ଅନ୍ଯୋ ନ ଵୀକ୍ଷ୍ଯସ୍ ତୁ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ନରଃ କ୍ଵଚିତ୍ ଇତ୍ଯାଦିନିଯମୈର୍ ଯୁକ୍ତା ଯଦି ତ୍ଵମ୍ ଅନୁଵର୍ତସେ ତତସ୍ ତେ ଭଵିତା ପୁତ୍ରସ୍ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯୈଶ୍ଵର୍ଯଭାଜନମ୍
ପ୍ରୟତ୍ନ କରି ଜଣେ ପୁରୁଷ ନିଜ ଜନାନୀ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟା ନାରୀକୁ କେବେ ଦେଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏହି ନିୟମ ଅନୁସରଣ କରିଲେ, ତୁମେ ଏମିତି ପୁଅ ପାଇବା, ଯେଉଁଥିରେ ତିନି ଲୋକର ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ରହିବ।
ତଥେତି ପ୍ରତିଜଜ୍ଞେ ସା ଭର୍ତାରଂ ଲୋକପୂଜିତମ୍ ଗତଶ୍ ଚ କଶ୍ଯପୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ନ୍ ଇତଶ୍ ଚେତଃ ସୁରାନ୍ ପ୍ରତି
ସେ ନିଜ ପତିଙ୍କୁ, ଯେଉଁଥିକି ଲୋକରେ ପୂଜିତ, 'ଏହିପରି ହେବ' ବୋଲି ସମ୍ମତି ଦେଲା; ଏବଂ କଶ୍ୟପ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଚିନ୍ତା କରି ସେଠାରୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଦିତେର୍ ଗର୍ଭୋ ଽପି ଵଵୃଧେ ବଲଵାନ୍ ପୁଣ୍ଯସଂଭଵଃ ଏତତ୍ ସର୍ଵଂ ମଯୋ ଦୈତ୍ଯୋ ମାଯଯା ଵେତ୍ତି ତତ୍ତ୍ଵତଃ
ଦିତିଙ୍କ ଗର୍ଭ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ପୁଣ୍ୟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା; ଏହା ସମସ୍ତ କଥା ଦାନବ ମୟା ତାଙ୍କର ମାୟା ଦ୍ୱାରା ସତ୍ୟରେ ଜାଣିଥାଏ।