କସ୍ଯେଦଂ କର୍ମଣସ୍ ତାତ ଫଲଂ ନୃପତିସତ୍ତମ
ହେ ପିତା, ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, କାହା କର୍ମର ଫଳ ଏହି?
ସ ଚ ପ୍ରାହ ଯଥାଵୃତ୍ତଂ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାତ୍ରଯଂ ତଥା
ସେ ତାପରେ ଯେପରି ଘଟିଥିଲା, ସେପରି ତିନିଟି ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ୟାର ଘଟଣା ବର୍ଣ୍ନନା କଲେ।
ନିଷ୍କୃତିର୍ ବ୍ରହ୍ମହନ୍ତୄଣାଂ ପୁତ୍ରୌ କ୍ଵାପି ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ମୋ ପୁତ୍ରମାନେ, ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ୟା କରିଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ କେଉଁଠି ମୁକ୍ତି ନାହିଁ।
ତତୋ ଦୁଃଖେନ ମହତାଵୃତାଃ ସର୍ଵେ ଭୁଵଂ ଗତାଃ ରାଜାନଂ ଵନଵାସଂ ଚ ମାତରଂ ପିତରଂ ତଥା
ତାପରେ ବଡ଼ ଦୁଃଖରେ ଭରି ଏସାମାନେ ସମସ୍ତେ ଭୂମିକୁ ଗଲେ—ରାଜା, ଅରଣ୍ୟବାସୀ, ମାତା ଓ ପିତା ମଧ୍ୟରେ।
ଦୁଃଖାଗମଂ କର୍ମଗତିଂ ନରକେ ପାତନଂ ତଥା ଏଵମାଦ୍ଯ୍ ଅଥ ସଂସ୍ମୃତ୍ଯ ମୁମୋହ ନୃପତେଃ ସୁତଃ ଵିସଂଜ୍ଞଂ ନୃପତିଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୀତା ଵାକ୍ଯମ୍ ଅଥାବ୍ରଵୀତ୍
ଦୁଃଖର ଆଗମନ, କର୍ମର ପରିଣତି, ଓ ନରକରେ ପତନକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ରାଜାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଅଚେତ ହେଲେ; ରାଜାଙ୍କୁ ଅବଚେତନ ଦେଖି, ସୀତା କଥା କହିଲେ।
ନ ଶୋଚନ୍ତି ମହାତ୍ମାନସ୍ ତ୍ଵାଦୃଶା ଵ୍ଯସନାଗମେ ଚିନ୍ତଯନ୍ତି ପ୍ରତୀକାରଂ ଦୈଵ୍ଯମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅଥ ମାନୁଷମ୍
ବଡ଼ ଆତ୍ମାମାନେ ତୁମେ ପରି ବିପଦ ଆସିଲେ ଶୋକ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ସେମାନେ ଦେବୀୟ ଓ ମାନବୀୟ ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି।
ଶୋଚଦ୍ଭିର୍ ଯୁଗସାହସ୍ରଂ ଵିପତ୍ତିର୍ ନୈଵ ତୀର୍ଯତେ ଵ୍ଯାମୋହମ୍ ଆପ୍ନୁଵନ୍ତୀହ ନ କଦାଚିଦ୍ ଵିଚକ୍ଷଣାଃ
ହଜାର ଯୁଗ ଶୋକ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ବିପଦ ଦୂର ହୁଏ ନାହିଁ; ଯେଉଁମାନେ ବିବେକ ନାହିଁ, ସେମାନେ ଏଠାରେ ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ନ୍ତି, କେବେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।
କିମ୍ ଅନେନାତ୍ର ଦୁଃଖେନ ନିଷ୍ଫଲେନ ଜନେଶ୍ଵର ଦେହି ହତ୍ଯାଂ ପ୍ରଥମତୋ ଯା ଜାତା ହ୍ଯ୍ ଅତିଭୀଷଣା
ହେ ଜନେଶ୍ଵର, ଏହି ଫଳହୀନ ଦୁଃଖର କଣ ଉପକାର? ପ୍ରଥମେ ଯେ ହତ୍ୟା ଘଟିଥିଲା, ଯା ବହୁତ ଭୟଙ୍କର, ତାହା କହ।
ପିତୃଭକ୍ତଃ ପୁଣ୍ଯଶୀଲୋ ଵେଦଵେଦାଙ୍ଗପାରଗଃ ଅନାଗା ଯୋ ହତୋ ଵିପ୍ରସ୍ ତତ୍ପାପସ୍ଯାତ୍ର ନିଷ୍କୃତିମ୍
ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପିତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତ, ପୁଣ୍ୟଶୀଳ, ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ, ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ, ଯିଏ ହତ ହେଲେ—ସେ ପାପର ଏଠାରେ କେଉଁ ମୁକ୍ତି ଅଛି?
ଆଚରାମି ଯଥାଶାସ୍ତ୍ରଂ ମା ଶୋକଂ କୁରୁତଂ ଯୁଵାମ୍ ଦ୍ଵିତୀଯାଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ହତ୍ଯାଂ ଗୃହ୍ଣାତୁ ତ୍ଵ୍ ଅପରାଂ ଭଵାନ୍
ମୁଁ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି; ତୁମେ ଦୁଃଖ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦ୍ୱିତୀୟ ହତ୍ୟା ଗ୍ରହଣ କରୁନ୍ତୁ, ଆପଣ ଅନ୍ୟଟି ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।
ଏତଦ୍ ଧର୍ମଯୁତଂ ଵାକ୍ଯଂ ସୀତଯା ଭାଷିତଂ ଦୃଢମ୍ ତଥେତି ଚାହତୁର୍ ଉଭୌ ତତୋ ଦଶରଥୋ ଽବ୍ରଵୀତ୍
ସୀତା ନିଷ୍ଠାପୂର୍ଣ୍ଣ ଧର୍ମମୟ କଥା ଦୃଢ ଭାବରେ କହିଲେ । ଦୁଇଜଣେ 'ଏହିପରି ହେଉ' ବୋଲି ସମ୍ମତି ଦେଲେ । ତାପରେ ଦଶରଥ କହିଲେ ।
ତ୍ଵଂ ହି ବ୍ରହ୍ମଵିଦଃ କନ୍ଯା ଜନକସ୍ଯ ତ୍ଵ୍ ଅଯୋନିଜା ଭାର୍ଯା ରାମସ୍ଯ କିଂ ଚିତ୍ରଂ ଯଦ୍ ଯୁକ୍ତମ୍ ଅନୁଭାଷସେ
ତୁମେ ଜନକଙ୍କ ଝିଅ, ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନହୋଇଥିବା, ରାମଙ୍କ ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀ । ଏପରି ଯଥାଯଥ କଥା କହିଲେ କଣ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ?
ନ କୋପି ଭଵତାଂ କିଂତୁ ଶ୍ରମଃ ସ୍ଵଲ୍ପୋ ଽପି ଵିଦ୍ଯତେ ଗୌତମ୍ଯାଂ ସ୍ନାନଦାନେନ ପିଣ୍ଡନିର୍ଵପଣେନ ଚ
ତୁମମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେହି ପାଇଁ କୌଣସି କଷ୍ଟ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଗୌତମୀଙ୍କ ସ୍ନାନ, ଦାନ ଦେବା, ଓ ପିଣ୍ଡ ଦେବାରେ ଅଳ୍ପ ପରିଶ୍ରମ ଅଛି ।
ତିସୃଭିର୍ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଭିର୍ ମୁକ୍ତୋ ଯାମି ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପମ୍ ତ୍ଵଯା ଜନକସଂଭୂତେ ସ୍ଵକୁଲୋଚିତମ୍ ଈରିତମ୍
ତିନିଟି ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ମୁଁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଉଛି । ଜନକଙ୍କ ଝିଅ ହେବାରୁ ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ସେ ତୁମ ଘରଣା ପାଇଁ ଯଥାଯଥ ।
ପ୍ରାପଯନ୍ତି ପରଂ ପାରଂ ଭଵାବ୍ଧେଃ କୁଲଯୋଷିତଃ ଗୋଦାଵର୍ଯାଃ ପ୍ରସାଦେନ କିଂ ନାମାସ୍ତ୍ଯ୍ ଅତ୍ର ଦୁର୍ଲଭମ୍
ଉତ୍ତମ କୁଳର ଜଣେ ମହିଳା ଗୋଦାବରୀ ଦୟାରେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଭବସାଗରର ପାରକୁ ପହଞ୍ଚାନ୍ତି । ଏଠାରେ କଣ ଅପ୍ରାପ୍ୟ ?
ତଥେତି କ୍ରିଯମାଣେ ତୁ ପିଣ୍ଡଦାନାଯ ଶତ୍ରୁହା ନୈଵାପଶ୍ଯଦ୍ ଭକ୍ଷ୍ଯଭୋଜ୍ଯଂ ତତୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍
ପିଣ୍ଡ ଦାନ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହେବାବେଳେ, ଶତୃଘ୍ନ କୌଣସି ଭକ୍ଷ୍ୟ ବା ଖାଦ୍ୟ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ । ତାପରେ ସେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ପ୍ରାହ ଵିନଯାଦ୍ ଇଙ୍ଗୁଦ୍ଯାଶ୍ ଚ ଫଲାନି ଚ ସନ୍ତି ତେଷାଂ ଚ ପିଣ୍ଯାକମ୍ ଆନୀତଂ ତତ୍କ୍ଷଣାଦ୍ ଇଵ
ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଭଦ୍ର ଭାବରେ କହିଲେ, 'ଇଙ୍ଗୁଦୀ ଗଛର ଫଳ ଅଛି, ତାହାର ଚୁନା ମଧ୍ୟ ଆଣାଯାଇଛି, ପ୍ରାୟ ତୁରନ୍ତ ।'
ପିଣ୍ଯାକେନାଥ ଗଙ୍ଗାଯାଂ ପିଣ୍ଡଂ ଦାତୁଂ ତଥା ପିତୁଃ ମନଃ କୁର୍ଵଂସ୍ ତତୋ ରାମୋ ମନ୍ଦୋ ଽଭୂଦ୍ ଦୁଃଖିତସ୍ ତଦା
ତାପରେ ଚୁନା ନେଇ ରାମ ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ପିତାଙ୍କୁ ପିଣ୍ଡ ଦେବା ପାଇଁ ଚିନ୍ତା କରିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ଧୀର ଓ ଦୁଃଖିତ ହୋଇଗଲେ ।
ଦୈଵୀ ଵାଗ୍ ଅଭଵତ୍ ତତ୍ର ଦୁଃଖଂ ତ୍ଯଜ ନୃପାତ୍ମଜ ରାଜ୍ଯଭ୍ରଷ୍ଟୋ ଵନଂ ପ୍ରାପ୍ତଃ କିଂ ଵୈ ନିଷ୍କିଂଚନୋ ଭଵାନ୍
ସେଠାରେ ଦିବ୍ୟ ସ୍ୱର ହେଲା: 'ଦୁଃଖ ଛାଡ, ରାଜପୁତ୍ର ! ତୁମେ ରାଜ୍ୟ ହରାଇ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଆସିଛ, ଏଠାରେ ତୁମେ କଣ ଅଭାବ ଅନୁଭବ କରିବ ?'
ଅଶଠୋ ଧର୍ମନିରତୋ ନ ଶୋଚିତୁମ୍ ଇହାର୍ହସି ଵିତ୍ତଶାଠ୍ଯେନ ଯୋ ଧର୍ମଂ କରୋତି ସ ତୁ ପାତକୀ
ତୁମେ କୌଣସି ଚତୁର ନୁହଁ, ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା । ଏଠାରେ ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ ନୁହଁ । ଧନ ନେଇ ଚତୁରତା କରି ଯେ ଧର୍ମ କରେ, ସେ ଅପରାଧୀ ।
ଶ୍ରୂଯତେ ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରେଷୁ ଯଦ୍ ରାମ ଶୃଣୁ ଯତ୍ନତଃ ଯଦନ୍ନଃ ପୁରୁଷୋ ରାଜଂସ୍ ତଦନ୍ନାସ୍ ତସ୍ଯ ଦେଵତାଃ
ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଶୁଣିବାକୁ ମିଳେ, ରାମ, ସାବଧାନ ହୋଇ ଶୁଣ । ଯେଉଁ ଖାଦ୍ୟ ଏକ ଲୋକ ଖାଏ, ରାଜା, ସେଇ ଖାଦ୍ୟ ତାଙ୍କ ପୂର୍ବଜ ଦେବତାମାନେ ଖାନ୍ତି ।
ପିଣ୍ଡେ ନିପତିତେ ଭୂମୌ ନାପଶ୍ଯତ୍ ପିତରଂ ତଦା ଶଵଂ ଚ ପତିତଂ ଯତ୍ର ଶଵତୀର୍ଥମ୍ ଅନୁତ୍ତମମ୍
ପିଣ୍ଡ ଭୂମିରେ ପଡିଲାବେଳେ, ସେ ପିତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ, ଏବଂ ଯେଉଁଠି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶବ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ସେଠି ଶବ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ ।
ମହାପାତକସଂଘାତଵିଘାତକୃଦ୍ ଅନୁସ୍ମୃତିଃ ତତ୍ରାଗଚ୍ଛଂଲ୍ ଲୋକପାଲା ରୁଦ୍ରାଦିତ୍ଯାସ୍ ତଥାଶ୍ଵିନୌ
ବଡ଼ ଅପରାଧ ନାଶ କରିବା ଶ୍ମୃତି ସେଠାରେ ଆସିଗଲା । ଲୋକପାଳ, ରୁଦ୍ର, ଆଦିତ୍ୟ ଓ ଅଶ୍ୱିନୀ ଦେବତାମାନେ ଆସିଲେ ।
ସ୍ଵଂ ସ୍ଵଂ ଵିମାନମ୍ ଆରୂଢାସ୍ ତେଷାଂ ମଧ୍ଯେ ଽତିଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଵିମାନଵରମ୍ ଆରୂଢଃ ସ୍ତୂଯମାନଶ୍ ଚ କିଂନରୈଃ
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦେବତା ନିଜ ନିଜ ଦିବ୍ୟ ଯାନରେ ବସିଲେ । ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେବତା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯାନରେ ବସିଲେ, କିନ୍ନରମାନେ ସେଉଁଠି ସ୍ତୁତି କରୁଥିଲେ ।
ଆଦିତ୍ଯସଦୃଶାକାରସ୍ ତେଷାଂ ମଧ୍ଯେ ବଭୌ ପିତା ତମ୍ ଅଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ୍ଵପିତରଂ ଦେଵାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିମାନିନଃ
ତାଙ୍କ ପିତା ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିଲେ । ନିଜ ପିତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଦେବତାମାନେ ଦିବ୍ୟ ଯାନରେ ଦେଖିଲେ ।
କୃତାଞ୍ଜଲିପୁଟୋ ରାମଃ ପିତା ମେ କ୍ଵେତ୍ଯ୍ ଅଭାଷତ ଇତି ଦିଵ୍ଯାଭଵଦ୍ ଵାଣୀ ରାମଂ ସଂବୋଧ୍ଯ ସୀତଯା
ରାମ ହାତ ଜୋଡି ଭକ୍ତିରେ କହିଲେ: 'ମୋର ପିତା କେଉଁଠି ?' ତାପରେ ଦିବ୍ୟ ସ୍ୱର ସୀତା ମାଧ୍ୟମରେ ରାମଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲା ।
ତିସୃଭିର୍ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଭିର୍ ମୁକ୍ତୋ ଦଶରଥୋ ନୃପଃ ଵୃତଂ ପଶ୍ଯ ସୁରୈସ୍ ତାତ ଦେଵା ଅପ୍ଯ୍ ଊଚିରେ ଚ ତମ୍
ତିନିଟି ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାରୁ ମୁକ୍ତ ଦଶରଥ ରାଜା ଦେବତାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରି ଅଛନ୍ତି । 'ଦେଖ, ପୁତ୍ର,' ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଉଁଠି କହିଲେ ।
ଧନ୍ଯୋ ଽସି କୃତକୃତ୍ଯୋ ଽସି ରାମ ସ୍ଵର୍ଗଂ ଗତଃ ପିତା ନାନାନିରଯସଂଘାତାତ୍ ପୂର୍ଵଜାନ୍ ଉଦ୍ଧରେତ୍ ତୁ ଯଃ
ତୁମେ ଧନ୍ୟ, କାର୍ଯ୍ୟସାଧିତ ହେଲା । ରାମ, ତୁମ ପିତା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇଛନ୍ତି । ଯେଉଁଠି ଅନେକ ନରକରୁ ପୂର୍ବଜମାନେ ଉଦ୍ଧାର କରାଯାଏ, ସେ ଲୋକ ପ୍ରଶଂସିତ ।
ସ ଧନ୍ଯୋ ଽଲଂକୃତଂ ତେନ କୃତିନା ଭୁଵନତ୍ରଯମ୍ ଏନଂ ପଶ୍ଯ ମହାବାହୋ ମୁକ୍ତପାପଂ ରଵିପ୍ରଭମ୍
ସେ ଧନ୍ୟ, ସେଇ କର୍ମରେ ଶୋଭିତ, ମହାବାହୁ, ତାଙ୍କୁ ଦେଖ, ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏବଂ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ, ତିନି ଭୁବନରେ ପ୍ରଶଂସିତ।
ସର୍ଵସଂପତ୍ତିଯୁକ୍ତୋ ଽପି ପାପୀ ଦଗ୍ଧଦ୍ରୁମୋପମଃ ନିଷ୍କିଂଚନୋ ଽପି ସୁକୃତୀ ଦୃଶ୍ଯତେ ଚନ୍ଦ୍ରମୌଲିଵତ୍
ସମସ୍ତ ଧନ-ସମ୍ପଦ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯଦି କେହି ପାପୀ, ସେ ଜଳିଯାଇଥିବା ଗଛ ପରି; କିନ୍ତୁ ଧନ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯଦି କେହି ପୁଣ୍ୟବାନ, ସେ ଚନ୍ଦ୍ରଶିରୋମଣି ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖାଯାଏ।