ତସ୍ଯ ତତ୍ ପ୍ରାପ୍ଯ ଦୁଷ୍ପ୍ରାପ୍ଯମ୍ ଐଶ୍ଵର୍ଯମ୍ ଋଷିସତ୍କୃତମ୍ ଵିବଭ୍ରାମ ମତିସ୍ ତାତାଵିନଯାଦ୍ ଅନଯାହୃତା
ଏହି ଦୁର୍ଲଭ ଏବଂ ଋଷିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ଆଇଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ, ତାଙ୍କର ମନ ଅଭିମାନ ଓ ଅବିନୟରେ ଭରିଯାଇଥିଲା।
ବୃହସ୍ପତେଃ ସ ଵୈ ଭାର୍ଯାମ୍ ଐଶ୍ଵର୍ଯମଦମୋହିତଃ ଜହାର ତରସା ସୋମୋ ଵିମତ୍ଯାଙ୍ଗିରସଃ ସୁତମ୍
ଆଇଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟର ଅଭିମାନରେ ମତିହୀନ ହୋଇ, ସୋମ ତେଜରେ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ (ଅଙ୍ଗିରାସଙ୍କ ପୁଅ) ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ହରଣ କଲେ।
ସ ଯାଚ୍ଯମାନୋ ଦେଵୈଶ୍ ଚ ତଥା ଦେଵର୍ଷିଭିର୍ ମୁହୁଃ ନୈଵ ଵ୍ଯସର୍ଜଯତ୍ ତାରାଂ ତସ୍ମାଯ୍ ଅଙ୍ଗିରସେ ତଦା
ଦେବତାମାନେ ଓ ଦେବୃଷିମାନେ ପୁନିପୁନି ଅନୁରୋଧ କଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ସମୟରେ ତାରାଙ୍କୁ ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କୁ ଦେଲେ ନାହିଁ।
ଉଶନା ତସ୍ଯ ଜଗ୍ରାହ ପାର୍ଷ୍ଣିମ୍ ଅଙ୍ଗିରସସ୍ ତଦା ରୁଦ୍ରଶ୍ ଚ ପାର୍ଷ୍ଣିଂ ଜଗ୍ରାହ ଗୃହୀତ୍ଵାଜଗଵଂ ଧନୁଃ
ସେତେବେଳେ ଉଶନା ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କର ପାଦର ଗୁଡ଼ିକୁ ଧରିଲେ, ଓ ରୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଛାଡ଼ିକୁ ଧରି, ଛାଗର ସିଂଗ ଧନୁଷ୍ୟ ନେଇଲେ।
ତେନ ବ୍ରହ୍ମଶିରୋ ନାମ ପରମାସ୍ତ୍ରଂ ମହାତ୍ମନା ଉଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଦେଵାନ୍ ଉତ୍ସୃଷ୍ଟଂ ଯେନୈଷାଂ ନାଶିତଂ ଯଶଃ
ସେ ମହାତ୍ମା ବ୍ରହ୍ମଶିରୋ ନାମକ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ଦେବତାମାନେ ଉପରେ ଚଳାଇଲେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କର କୀର୍ତି ନଷ୍ଟ ହେଲା।
ତତ୍ର ତଦ୍ ଯୁଦ୍ଧମ୍ ଅଭଵତ୍ ପ୍ରଖ୍ଯାତଂ ତାରକାମଯମ୍ ଦେଵାନାଂ ଦାନଵାନାଂ ଚ ଲୋକକ୍ଷଯକରଂ ମହତ୍
ସେଠାରେ ତାରାଙ୍କୁ ନେଇ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବିଶ୍ୱବିନାଶକ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯାହା ସମସ୍ତ ଲୋକର ନାଶ କରିଥିଲା।
ତତ୍ର ଶିଷ୍ଟାସ୍ ତୁ ଯେ ଦେଵାସ୍ ତୁଷିତାଶ୍ ଚୈଵ ଯେ ଦ୍ଵିଜାଃ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଶରଣଂ ଜଗ୍ମୁର୍ ଆଦିଦେଵଂ ସନାତନମ୍
ସେଠାରେ ଯେଉଁ ଦେବତା ଓ ତୁଷିତ ଦେବତାମାନେ ଓ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଅବଶିଷ୍ଟ ଥିଲେ, ସେମାନେ ପ୍ରାଚୀନ ଓ ଶାଶ୍ୱତ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ।
ତଦା ନିଵାର୍ଯୋଶନସଂ ତଂ ଵୈ ରୁଦ୍ରଂ ଚ ଶଂକରମ୍ ଦଦାଵ୍ ଅଙ୍ଗିରସେ ତାରାଂ ସ୍ଵଯମ୍ ଏଵ ପିତାମହଃ
ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ଉଶନା ଓ ରୁଦ୍ର ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ରୋକି, ନିଜେ ତାରାଙ୍କୁ ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କୁ ଦେଲେ।
ତାମ୍ ଅନ୍ତଃପ୍ରସଵାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ପ୍ରାହ ବୃହସ୍ପତିଃ ମଦୀଯାଯାଂ ନ ତେ ଯୋନୌ ଗର୍ଭୋ ଧାର୍ଯଃ କଥଂଚନ
ତାଙ୍କୁ ଗର୍ଭବତୀ ଦେଖି ବୃହସ୍ପତି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କହିଲେ, 'ମୋର ଜନ୍ମଣୀରେ ତୁମର ଗର୍ଭ କେବେ ଧାରଣ ହେବ ନାହିଁ।'
ଇଷୀକାସ୍ତମ୍ବମ୍ ଆସାଦ୍ଯ ଗର୍ଭଂ ସା ଚୋତ୍ସସର୍ଜ ହ ଜାତମାତ୍ରଃ ସ ଭଗଵାନ୍ ଦେଵାନାମ୍ ଆକ୍ଷିପଦ୍ ଵପୁଃ
ଏକ ନଳ ଗଛ ପାଖକୁ ଯାଇ, ସେ ଗର୍ଭକୁ ବାହାର କଲେ; ଓ ଜନ୍ମମାତ୍ରେ, ସେ ପୁଣ୍ୟଶ୍ଳୀ ଶିଶୁ ଦେବତାଙ୍କ ପରି ଉଜ୍ୱଳ ହେଲେ।
ତତଃ ସଂଶଯମ୍ ଆପନ୍ନାସ୍ ତାରାମ୍ ଊଚୁଃ ସୁରୋତ୍ତମାଃ ସତ୍ଯଂ ବ୍ରୂହି ସୁତଃ କସ୍ଯ ସୋମସ୍ଯାଥ ବୃହସ୍ପତେଃ
ତାପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତାମାନେ ସନ୍ଦେହରେ ପଡ଼ି ତାରାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, 'ସତ୍ୟ କହ, ଏହି ପୁଅ କାହାର? ସୋମର, କିମ୍ବା ବୃହସ୍ପତିଙ୍କର?'
ପୃଚ୍ଛ୍ଯମାନା ଯଦା ଦେଵୈର୍ ନାହ ସା ଵିବୁଧାନ୍ କିଲ ତଦା ତାଂ ଶପ୍ତୁମ୍ ଆରବ୍ଧଃ କୁମାରୋ ଦସ୍ଯୁହନ୍ତମଃ
ଦେବତାମାନେ ପଚାରିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ଦୁଷ୍ଟଦଳନ କୁମାର ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ତଂ ନିଵାର୍ଯ ତତୋ ବ୍ରହ୍ମା ତାରାଂ ପପ୍ରଚ୍ଛ ସଂଶଯମ୍ ଯଦ୍ ଅତ୍ର ତଥ୍ଯଂ ତଦ୍ ବ୍ରୂହି ତାରେ କସ୍ଯ ସୁତସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅଯମ୍
ତାକୁ ରୋକି ବ୍ରହ୍ମା ତାରାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, 'ଏଠି ସତ୍ୟ କଥା କହ, ତାରା, ଏହି ପୁଅ କାହାର?'
ଉଵାଚ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିଃ ସା ତଂ ସୋମସ୍ଯେତି ପିତାମହମ୍ ତଦା ତଂ ମୂର୍ଧ୍ନି ଚାଘ୍ରାଯ ସୋମୋ ରାଜା ସୁତଂ ପ୍ରତି
ସେ ହାତ ଯୋଡ଼ି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଏହା ସୋମଙ୍କର ପୁଅ।' ତାପରେ ରାଜା ସୋମ ତାଙ୍କର ପୁଅଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଘ୍ରାଣ କରି ଖୁସି ହେଲେ।
ବୁଧ ଇତ୍ଯ୍ ଅକରୋନ୍ ନାମ ତସ୍ଯ ବାଲସ୍ଯ ଧୀମତଃ ପ୍ରତିକୂଲଂ ଚ ଗଗନେ ସମଭ୍ଯୁତ୍ତିଷ୍ଠତେ ବୁଧଃ
ସେ ଧୀର ଶିଶୁଙ୍କୁ 'ବୁଧ' ନାମ ଦେଲେ; ବୁଧ ଆକାଶରେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କଠାରୁ ବିପରୀତ ଭାବେ ଉଦୟ ହୁଏ।
ଉତ୍ପାଦଯାମ୍ ଆସ ତଦା ପୁତ୍ରଂ ଵୈରାଜପୁତ୍ରିକମ୍ ତସ୍ଯାପତ୍ଯଂ ମହାତେଜା ବଭୂଵୈଲଃ ପୁରୂରଵାଃ
ତାପରେ ସେ ବୈରୋଚନାନ୍ଦିନୀ ଇଳାଙ୍କୁ ଏକ ପୁଅ ଦେଲେ; ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସନ୍ତାନ ହେଲେ ପୁରୁରବା।
ଉର୍ଵଶ୍ଯାଂ ଜଜ୍ଞିରେ ଯସ୍ଯ ପୁତ୍ରାଃ ସପ୍ତ ମହାତ୍ମନଃ ଏତତ୍ ସୋମସ୍ଯ ଵୋ ଜନ୍ମ କୀର୍ତିତଂ କୀର୍ତିଵର୍ଧନମ୍
ଉର୍ବଶୀଙ୍କୁ ନେଇ ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ସାତିଜଣ ପୁଅ ଜନ୍ମିଥିଲେ; ଏଭଳି ଆପଣମାନେ ସୋମଙ୍କର ମହାନ ଜନ୍ମ କଥା ଶୁଣିଲେ।
ଵଂଶମ୍ ଅସ୍ଯ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ କୀର୍ତ୍ଯମାନଂ ନିବୋଧତ ଧନ୍ଯମ୍ ଆଯୁଷ୍ଯମ୍ ଆରୋଗ୍ଯଂ ପୁଣ୍ଯଂ ସଂକଲ୍ପସାଧନମ୍
ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଏବେ ତାଙ୍କର ଉତ୍ତମ ବଂଶାବଳୀ କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ, ଯାହା ଧନ୍ୟତା, ଦୀର୍ଘାୟୁ, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ପୁଣ୍ୟ ଓ ଇଚ୍ଛାପୂରଣ ଦେଇଥାଏ।
ସୋମସ୍ଯ ଜନ୍ମ ଶ୍ରୁତ୍ଵୈଵ ପାପେଭ୍ଯୋ ଵିପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
ସୋମଙ୍କର ଜନ୍ମ କଥା ମାତ୍ର ଶୁଣିଲେ, ମଣିଷ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ।
ବୁଧସ୍ଯ ତୁ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠା ଵିଦ୍ଵାନ୍ ପୁତ୍ରଃ ପୁରୂରଵାଃ ତେଜସ୍ଵୀ ଦାନଶୀଲଶ୍ ଚ ଯଜ୍ଵା ଵିପୁଲଦକ୍ଷିଣଃ
ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ବୁଧଙ୍କର ପଣ୍ଡିତ ପୁଅ ପୁରୁରବା ଥିଲେ, ଯିଏ ତେଜସ୍ୱୀ, ଦାନଶୀଳ, ଯଜ୍ଞପ୍ରିୟ ଓ ବିଶାଳ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇଥିଲେ।
ବ୍ରହ୍ମଵାଦୀ ପରାକ୍ରାନ୍ତଃ ଶତ୍ରୁଭିର୍ ଯୁଧି ଦୁର୍ଦମଃ ଆହର୍ତା ଚାଗ୍ନିହୋତ୍ରସ୍ଯ ଯଜ୍ଞାନାଂ ଚ ମହୀପତିଃ
ସେ ବ୍ରହ୍ମବାଦୀ ଥିଲେ, ଅପାର ସାହସ ଓ ବଳରେ ଅଜୟ, ଶତ୍ରୁମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କୁ ହରାଇପାରିନଥିଲେ। ସେ ନିୟମିତ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରୁଥିଲେ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଯଜ୍ଞର ମାଲିକ ଥିଲେ, ରାଜା।
ସତ୍ଯଵାଦୀ ପୁଣ୍ଯମତିଃ ସମ୍ଯକ୍ସଂଵୃତମୈଥୁନଃ ଅତୀଵ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଯଶସାପ୍ରତିମଃ ସଦା
ସେ ସତ୍ୟ କହୁଥିଲେ, ନିତ୍ୟ ଧର୍ମପରାୟଣ ଏବଂ ଶୁଭ ମନ ଥିଲା, ଜୀବନରେ ସଂଯମ ରଖିଥିଲେ, ତିନି ଲୋକରେ ତାଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି ସଦା ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଥିଲା।
ତଂ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନଂ ଶାନ୍ତଂ ଧର୍ମଜ୍ଞଂ ସତ୍ଯଵାଦିନମ୍ ଉର୍ଵଶୀ ଵରଯାମ୍ ଆସ ହିତ୍ଵା ମାନଂ ଯଶସ୍ଵିନୀ
ଏହି ଶାନ୍ତ, ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟାର ଉପଦେଷ୍ଟା, ଧର୍ମକୁ ଜାଣିଥିବା ଏବଂ ସତ୍ୟବାଦୀ ରାଜାଙ୍କୁ, ମହାନ ଯଶସ୍ବିନୀ ଉର୍ବଶୀ ତାଙ୍କ ଗର୍ବକୁ ଛାଡ଼ି ବରଣ କରିଥିଲେ।
ତଯା ସହାଵସଦ୍ ରାଜା ଦଶ ଵର୍ଷାଣି ପଞ୍ଚ ଚ ଷଟ୍ ପଞ୍ଚ ସପ୍ତ ଚାଷ୍ଟୌ ଚ ଦଶ ଚାଷ୍ଟୌ ଚ ଭୋ ଦ୍ଵିଜାଃ
ସେ ରାଜା ଉର୍ବଶୀଙ୍କ ସହ ଦଶ ବର୍ଷ, ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ, ଛଅ ବର୍ଷ, ପୁଣି ପାଞ୍ଚ, ସାତ, ଆଠ, ଦଶ ଏବଂ ପୁଣି ଆଠ ବର୍ଷ ରହିଥିଲେ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ।
ଵନେ ଚୈତ୍ରରଥେ ରମ୍ଯେ ତଥା ମନ୍ଦାକିନୀତଟେ ଅଲକାଯାଂ ଵିଶାଲାଯାଂ ନନ୍ଦନେ ଚ ଵନୋତ୍ତମେ
ସେ ଚୈତ୍ରରଥର ଶୋଭାମୟ ଅରଣ୍ୟରେ, ମନ୍ଦାକିନୀ ନଦୀର କୂଳରେ, ବିଶାଳ ଅଳକାନଗରରେ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ନନ୍ଦନବନରେ ବସିଥିଲେ।
ଉତ୍ତରାନ୍ ସ କୁରୂନ୍ ପ୍ରାପ୍ଯ ମନୋରମଫଲଦ୍ରୁମାନ୍ ଗନ୍ଧମାଦନପାଦେଷୁ ମେରୁଶୃଙ୍ଗେ ତଥୋତ୍ତରେ
ସେ ଉତ୍ତର କୁରୁ ଦେଶକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ମନୋହର ଫଳ ଗଛ ଥିଲା, ଗନ୍ଧମାଦନ ପାହାଡ଼ର ପାଦଦେଶରେ ଏବଂ ମେରୁ ପର୍ବତର ଉତ୍ତର ଶିଖରରେ ବସିଥିଲେ।
ଏତେଷୁ ଵନମୁଖ୍ଯେଷୁ ସୁରୈର୍ ଆଚରିତେଷୁ ଚ ଉର୍ଵଶ୍ଯା ସହିତୋ ରାଜା ରେମେ ପରମଯା ମୁଦା
ଏହି ସବୁ ମୁଖ୍ୟ ଅରଣ୍ୟରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତାମାନେ ଆସୁଥିଲେ, ରାଜା ଉର୍ବଶୀଙ୍କ ସହ ଅତି ଆନନ୍ଦରେ ରହିଥିଲେ।
ଦେଶେ ପୁଣ୍ଯତମେ ଚୈଵ ମହର୍ଷିଭିର୍ ଅଭିଷ୍ଟୁତେ ରାଜ୍ଯଂ ସ କାରଯାମ୍ ଆସ ପ୍ରଯାଗେ ପୃଥିଵୀପତିଃ
ଯେଉଁ ପବିତ୍ର ଦେଶକୁ ମହାର୍ଷିମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରିଥିଲେ, ସେଠାରେ ପୃଥିବୀର ମାଲିକ ରାଜା ପ୍ରୟାଗରେ ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ।
ଏଵଂପ୍ରଭାଵୋ ରାଜାସୀଦ୍ ଐଲସ୍ ତୁ ନରସତ୍ତମଃ ଉତ୍ତରେ ଜାହ୍ନଵୀତୀରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନେ ମହାଯଶାଃ
ଏଭଳି ମହିମା ଥିଲା ଇଲାଙ୍କ ବଂଶଜ ଏହି ମହାନ ରାଜାଙ୍କର, ଯିଏ ଉତ୍ତର ଜାହ୍ନବୀ କୂଳରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନରେ ବସିଥିଲେ।
ଐଲପୁତ୍ରା ବଭୂଵୁସ୍ ତେ ସପ୍ତ ଦେଵସୁତୋପମାଃ ଗନ୍ଧର୍ଵଲୋକେ ଵିଦିତା ଆଯୁର୍ ଧୀମାନ୍ ଅମାଵସୁଃ
ତାଙ୍କର ସାତିଜଣ ପୁଅ ଥିଲେ, ସମସ୍ତେ ଦେବପୁତ୍ରଙ୍କ ପରି, ଗନ୍ଧର୍ବଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ: ଆୟୁ, ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ ଅମାବସୁ।