ରାମସ୍ ତଵ ସୁତଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଗୌତମୀତୀରମ୍ ଆଗତଃ ତସ୍ମାତ୍ ତ୍ଵଂ ନରକାଦ୍ ଘୋରାଦ୍ ଆକୃଷ୍ଟୋ ଽସି ନରୋତ୍ତମ
ତୁମ ଶ୍ରୀମାନ୍ ରାମ ନାମକ ପୁଅ ଗୌତମୀ ନଦୀର କୂଳକୁ ଆସିଛନ୍ତି; ଏହି କାରଣରୁ, ହେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଏହି ଭୟଙ୍କର ନରକରୁ ଉଦ୍ଧାର ହୋଇଛ।
ଯଦି ତ୍ଵାଂ ତତ୍ର ଗୌତମ୍ଯାଂ ସ୍ମରେଦ୍ ରାମଃ ସଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ସ୍ନାନଂ କୃତ୍ଵାଥ ପିଣ୍ଡାଦି ତେ ଦଦ୍ଯାତ୍ ସ ନୃପୋତ୍ତମ ତତସ୍ ତ୍ଵଂ ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯୋ ମୁକ୍ତୋ ଯାସି ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପମ୍
ଯଦି ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ଗୌତମୀ ନଦୀକୂଳରେ ତୁମକୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି, ସ୍ନାନ କରି ତୁମ ପାଇଁ ପିଣ୍ଡ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ରିୟା କରନ୍ତି, ତେବେ ହେ ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେବା ଓ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବା।
ତତ୍ର ଗତ୍ଵା ଭଵଦ୍ଵାକ୍ଯମ୍ ଆଖ୍ଯାସ୍ଯେ ସ୍ଵସୁତୌ ପ୍ରତି ଭଵନ୍ତ ଏଵ ଶରଣମ୍ ଅନୁଜ୍ଞାଂ ଦାତୁମ୍ ଅର୍ହଥ
ମୁଁ ସେଠାକୁ ଯାଇ, ତୁମ କଥା ତୁମ ପୁଅମାନଙ୍କୁ କହିଦେବି; ଆମେ ସମସ୍ତେ ତୁମ ଶରଣ, ତୁମେ ଆମକୁ ଅନୁମତି ଦେବାକୁ ଉଚିତ।
ତଦ୍ ରାଜଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କୃପଯା ଯମକିଂକରାଃ ଆଜ୍ଞାଂ ଚ ପ୍ରଦଦୁସ୍ ତସ୍ମୈ ରାଜା ପ୍ରାଗାତ୍ ସୁତୌ ପ୍ରତି
ରାଜାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଯମର ଦୂତମାନେ କୃପାବଶତଃ ତାଙ୍କୁ ଅନୁମତି ଦେଲେ, ଏବଂ ରାଜା ତାଙ୍କର ପୁଅମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଭୀଷଣଂ ଯାତନାଦେହମ୍ ଆପନ୍ନୋ ନିଃଶ୍ଵସନ୍ ମୁହୁଃ ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ସ୍ଵଂ ଲଜ୍ଜମାନଃ କୃତଂ କର୍ମ ଚ ସଂସ୍ମରନ୍
ଭୟଙ୍କର ଯନ୍ତ୍ରଣାର ଦେହ ଧାରଣ କରି, ସେ ପୁନିପୁନି ଦୀର୍ଘଶ୍ୱାସ ନେଲେ, ନିଜକୁ ଲଜ୍ଜାରେ ଦେଖିଲେ ଓ ନିଜ କର୍ମକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ।
ସ୍ଵେଚ୍ଛଯା ଵିହରନ୍ ଗଙ୍ଗାମ୍ ଆସସାଦ ଚ ରାଘଵଃ ଗୌତମ୍ଯାସ୍ ତଟମ୍ ଆଶ୍ରିତ୍ଯ ରାମୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏଵ ଚ
ରାଘବ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଘୁରୁଥିବାବେଳେ ଗଙ୍ଗାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଗୌତମୀ ନଦୀର କୂଳରେ ବସିଲେ।
ସୀତଯା ସହ ଵୈଦେହ୍ଯା ସସ୍ନୌ ଚୈଵ ଯଥାଵିଧି ନୈଵ ତତ୍ରାଭଵଦ୍ ଭୋଜ୍ଯଂ ଭକ୍ଷ୍ଯଂ ଵା ଗୌତମୀତଟେ
ସେଠାରେ ବିଦେହନନ୍ଦିନୀ ସୀତା ସହିତ ରାମ ବିଧିମତ ଭାବେ ସ୍ନାନ କଲେ; କିନ୍ତୁ ଗୌତମୀ ତୀରରେ କୌଣସି ଖାଦ୍ୟ ବା ଭୋଜ୍ୟ ମିଳିଲା ନାହିଁ।
ତଦ୍ଦିନେ ତତ୍ର ଵସତାଂ ଗୌତମୀତୀରଵାସିନାମ୍ ତଦ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦୁଃଖିତୋ ଭ୍ରାତା ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ରାମମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍
ସେହି ଦିନ ଗୌତମୀ ତୀରରେ ବସୁଥିବା ସମୟରେ, ଏହା ଦେଖି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ।
ପୁତ୍ରୌ ଦଶରଥସ୍ଯାଵାଂ ତଵାପି ବଲମ୍ ଈଦୃଶମ୍ ନାସ୍ତି ଭୋଜ୍ଯମ୍ ଅଥାସ୍ମାକଂ ଗଙ୍ଗାତୀରନିଵାସିନାମ୍
ଆମେ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ ଓ ତୁମର ଏତେ ଶକ୍ତି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଗଙ୍ଗା ତୀରରେ ଆମ ପାଇଁ ବା ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ କୌଣସି ଖାଦ୍ୟ ନାହିଁ।
ଭ୍ରାତର୍ ଯଦ୍ ଵିହିତଂ କର୍ମ ନୈଵ ତଚ୍ ଚାନ୍ଯଥା ଭଵେତ୍ ପୃଥିଵ୍ଯାମ୍ ଅନ୍ନପୂର୍ଣାଯାଂ ଵଯମ୍ ଅନ୍ନାଭିଲାଷିଣଃ
ଭାଇ, ଯେ କର୍ମ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ହୋଇଛି, ତାହା କେବେ ଅନ୍ୟ ଭାବେ ହେବା ନାହିଁ; ପୃଥିବୀ ଖାଦ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଆମେ ଖାଦ୍ୟ ଆଶା କରୁଛୁ।
ସୌମିତ୍ରେ ନୂନମ୍ ଅସ୍ମାଭିର୍ ନ ବ୍ରାହ୍ମଣମୁଖେ ହୁତମ୍ ଅଵଜ୍ଞଯା ମହୀଦେଵାଂସ୍ ତର୍ପଯନ୍ତ୍ଯ୍ ଅର୍ଚଯନ୍ତି ନ
ହେ ସୌମିତ୍ରି, ନିଶ୍ଚୟ ଆମେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ମୁଖରେ ହୋମ କରିନାହିଁ; ଅବହେଳାରେ ଆମେ ଭୂଦେବତାମାନୋ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କିମ୍ବା ପୂଜା କରିନାହିଁ।
ତେ ଯେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଜାଯନ୍ତେ ସର୍ଵଦୈଵ ବୁଭୁକ୍ଷିତାଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ଦେଵାନ୍ ଅଥାଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ହୋତଵ୍ଯଶ୍ ଚ ହୁତାଶନଃ ତତଃ ସ୍ଵସମଯେ ଦେଵୋ ଵିଧାସ୍ଯତ୍ଯ୍ ଅଶନଂ ତୁ ନୌ
ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଯେଉଁମାନେ ସବୁବେଳେ ଭୁଖା ହୋଇ ଜନ୍ମନେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ଥାନ୍ତି; ସ୍ନାନ କରି ଦେବତାମାନୋ ପୂଜା କରି, ଅଗ୍ନିକୁ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ; ତାପରେ ସମୟ ଆସିଲେ ଦେବତା ନିଶ୍ଚୟ ଆମ ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ଦେବେ।
ଭ୍ରାତ୍ରୋଃ ସଂଜଲ୍ପତୋର୍ ଏଵଂ ପଶ୍ଯତୋଃ କର୍ମଣୋ ଗତିମ୍ ଶନୈର୍ ଦଶରଥୋ ରାଜା ତଂ ଦେଶମ୍ ଉପଜଗ୍ମିଵାନ୍
ଏହିପରି ଦୁଇଭାଇ ଆଲୋଚନା କରୁଥିବାବେଳେ, ଘଟଣାର ପରିଣତିକୁ ଦେଖୁଥିବା ସମୟରେ, ଦଶରଥ ରାଜା ଦୀରେ-ଦୀରେ ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ଶୀଘ୍ରଂ ତିଷ୍ଠ ତିଷ୍ଠେତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍ ଧନୁର୍ ଆକୃଷ୍ଯ କୋପେନ ରକ୍ଷସ୍ ତ୍ଵଂ ଦାନଵୋ ଽଥଵା
ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତୁରନ୍ତ କହିଲେ, 'ଥାଉ, ଥାଉ!' ଏବଂ କ୍ରୋଧରେ ଧନୁଷ ଟାଣି, 'ତୁମେ ରାକ୍ଷସ କିମ୍ବା ଦାନବ!' ବୋଲି ଘୋଷଣା କଲେ।
ଆସନ୍ନଂ ଚ ପୁନର୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଯାହି ଯାହ୍ଯ୍ ଅତ୍ର ପୁଣ୍ଯଭାକ୍ ରାମୋ ଦାଶରଥୀ ରାଜା ଧର୍ମଭାକ୍ ପଶ୍ଯ ଵର୍ତତେ
ପୁନି ତାଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ଦାଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାମ କହିଲେ, 'ଯାଉ, ଯାଉ! ଏଠାରେ ଏକ ଧର୍ମିକ ରାଜା, ସତ୍କର୍ମ କରୁଥିବା ମନୁଷ୍ୟ ଅଛନ୍ତି; ଦେଖ, ସେ କିପରି ଦଢ଼ ଭାବେ ଉଭା ଅଛନ୍ତି।'
ଗୁରୁଭକ୍ତଃ ସତ୍ଯସଂଧୋ ଦେଵବ୍ରାହ୍ମଣସେଵକଃ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯରକ୍ଷାଦକ୍ଷୋ ଽସୌ ଵର୍ତତେ ଯତ୍ର ରାଘଵଃ
ଯେଉଁଠି ରାଘବ ଉଭା ଅଛନ୍ତି, ସେ ଜେଷ୍ଠଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତ, ସତ୍ୟରେ ଦଢ଼, ଦେବତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସେବାରେ ନିରତ, ଏବଂ ତିନି ଲୋକର ରକ୍ଷାରେ ପାରଙ୍ଗତ।
ନ ତତ୍ର ତ୍ଵାଦୃଶାମ୍ ଅସ୍ତି ପ୍ରଵେଶଃ ପାପକର୍ମଣାମ୍ ଯଦି ପ୍ରଵିଶସେ ପାପ ତତୋ ଵଧମ୍ ଅଵାପ୍ସ୍ଯସି
ଏଠାରେ ତୁମେ ପରି ଅପକର୍ମ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଭିତରକୁ ଯିବାକୁ ଅନୁମତି ନାହିଁ; ଯଦି ତୁମେ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା, ତେବେ ନିଶ୍ଚୟ ମୃତ୍ୟୁକୁ ପାଇବା।
ତତ୍ ପୁତ୍ରଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶନୈର୍ ଆହୂଯ ଵାଚଯା ଉଵାଚାଧୋମୁଖୋ ଭୂତ୍ଵା ସ୍ନୁଷାଂ ପୁତ୍ରୌ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ ମୁହୁର୍ ଅନ୍ତର୍ ଵିନିଧ୍ଯାଯନ୍ ଗତିଂ ଦୁଷ୍କୃତକର୍ମଣଃ
ପୁତ୍ରଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ଦଶରଥ ଦୀରେ-ଦୀରେ ଡାକି କହିଲେ, ମୁଖ ନମାଇ, ହାତ ଜୋଡି ନାତି, ପୁତ୍ର ଓ ପୁତ୍ରବଧୁଙ୍କୁ କହିଲେ; ଏବଂ ପୁନିପୁନି ଅପକର୍ମ କରିଥିବା ଲୋକର ଦୁଃଖ ଭାଗ୍ୟକୁ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ।
ଅହଂ ଦଶରଥୋ ରାଜା ପୁତ୍ରୌ ମେ ଶୃଣୁତଂ ଵଚଃ ତିସୃଭିର୍ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଭିର୍ ଵୃତୋ ଽହଂ ଦୁଃଖମ୍ ଆଗତଃ ଛିନ୍ନଂ ପଶ୍ଯତ ମେ ଦେହଂ ନରକେଷୁ ଚ ପାତିତମ୍
ମୁଁ ଦଶରଥ ରାଜା; ମୋ ପୁତ୍ରମାନେ, ମୋ କଥା ଶୁଣ। ତିନିଟି ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ୟାର ଦୋଷରେ ଘେରାଯାଇ, ମୁଁ ଦୁଃଖରେ ପହଞ୍ଚିଛି। ଦେଖ, ମୋ ଦେହ ଚିରି ନରକରେ ପକାଯାଇଛି।
ତତଃ କୃତାଞ୍ଜଲୀ ରାମଃ ସୀତଯା ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ଚ ଭୂମୌ ପ୍ରଣେମୁସ୍ ତେ ସର୍ଵେ ଵଚନଂ ଚୈତଦ୍ ଅବ୍ରୁଵନ୍
ତାପରେ ରାମ, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ହାତ ଜୋଡି ଭୂମିରେ ନମସ୍କାର କଲେ; ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଏହି କଥା କହିଲେ।
କସ୍ଯେଦଂ କର୍ମଣସ୍ ତାତ ଫଲଂ ନୃପତିସତ୍ତମ
ହେ ପିତା, ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, କାହା କର୍ମର ଫଳ ଏହି?
ସ ଚ ପ୍ରାହ ଯଥାଵୃତ୍ତଂ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାତ୍ରଯଂ ତଥା
ସେ ତାପରେ ଯେପରି ଘଟିଥିଲା, ସେପରି ତିନିଟି ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ୟାର ଘଟଣା ବର୍ଣ୍ନନା କଲେ।
ନିଷ୍କୃତିର୍ ବ୍ରହ୍ମହନ୍ତୄଣାଂ ପୁତ୍ରୌ କ୍ଵାପି ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ମୋ ପୁତ୍ରମାନେ, ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ୟା କରିଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ କେଉଁଠି ମୁକ୍ତି ନାହିଁ।
ତତୋ ଦୁଃଖେନ ମହତାଵୃତାଃ ସର୍ଵେ ଭୁଵଂ ଗତାଃ ରାଜାନଂ ଵନଵାସଂ ଚ ମାତରଂ ପିତରଂ ତଥା
ତାପରେ ବଡ଼ ଦୁଃଖରେ ଭରି ଏସାମାନେ ସମସ୍ତେ ଭୂମିକୁ ଗଲେ—ରାଜା, ଅରଣ୍ୟବାସୀ, ମାତା ଓ ପିତା ମଧ୍ୟରେ।
ଦୁଃଖାଗମଂ କର୍ମଗତିଂ ନରକେ ପାତନଂ ତଥା ଏଵମାଦ୍ଯ୍ ଅଥ ସଂସ୍ମୃତ୍ଯ ମୁମୋହ ନୃପତେଃ ସୁତଃ ଵିସଂଜ୍ଞଂ ନୃପତିଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୀତା ଵାକ୍ଯମ୍ ଅଥାବ୍ରଵୀତ୍
ଦୁଃଖର ଆଗମନ, କର୍ମର ପରିଣତି, ଓ ନରକରେ ପତନକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ରାଜାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଅଚେତ ହେଲେ; ରାଜାଙ୍କୁ ଅବଚେତନ ଦେଖି, ସୀତା କଥା କହିଲେ।
ନ ଶୋଚନ୍ତି ମହାତ୍ମାନସ୍ ତ୍ଵାଦୃଶା ଵ୍ଯସନାଗମେ ଚିନ୍ତଯନ୍ତି ପ୍ରତୀକାରଂ ଦୈଵ୍ଯମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅଥ ମାନୁଷମ୍
ବଡ଼ ଆତ୍ମାମାନେ ତୁମେ ପରି ବିପଦ ଆସିଲେ ଶୋକ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ସେମାନେ ଦେବୀୟ ଓ ମାନବୀୟ ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି।
ଶୋଚଦ୍ଭିର୍ ଯୁଗସାହସ୍ରଂ ଵିପତ୍ତିର୍ ନୈଵ ତୀର୍ଯତେ ଵ୍ଯାମୋହମ୍ ଆପ୍ନୁଵନ୍ତୀହ ନ କଦାଚିଦ୍ ଵିଚକ୍ଷଣାଃ
ହଜାର ଯୁଗ ଶୋକ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ବିପଦ ଦୂର ହୁଏ ନାହିଁ; ଯେଉଁମାନେ ବିବେକ ନାହିଁ, ସେମାନେ ଏଠାରେ ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ନ୍ତି, କେବେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।
କିମ୍ ଅନେନାତ୍ର ଦୁଃଖେନ ନିଷ୍ଫଲେନ ଜନେଶ୍ଵର ଦେହି ହତ୍ଯାଂ ପ୍ରଥମତୋ ଯା ଜାତା ହ୍ଯ୍ ଅତିଭୀଷଣା
ହେ ଜନେଶ୍ଵର, ଏହି ଫଳହୀନ ଦୁଃଖର କଣ ଉପକାର? ପ୍ରଥମେ ଯେ ହତ୍ୟା ଘଟିଥିଲା, ଯା ବହୁତ ଭୟଙ୍କର, ତାହା କହ।
ପିତୃଭକ୍ତଃ ପୁଣ୍ଯଶୀଲୋ ଵେଦଵେଦାଙ୍ଗପାରଗଃ ଅନାଗା ଯୋ ହତୋ ଵିପ୍ରସ୍ ତତ୍ପାପସ୍ଯାତ୍ର ନିଷ୍କୃତିମ୍
ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପିତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତ, ପୁଣ୍ୟଶୀଳ, ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ, ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ, ଯିଏ ହତ ହେଲେ—ସେ ପାପର ଏଠାରେ କେଉଁ ମୁକ୍ତି ଅଛି?
ଆଚରାମି ଯଥାଶାସ୍ତ୍ରଂ ମା ଶୋକଂ କୁରୁତଂ ଯୁଵାମ୍ ଦ୍ଵିତୀଯାଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ହତ୍ଯାଂ ଗୃହ୍ଣାତୁ ତ୍ଵ୍ ଅପରାଂ ଭଵାନ୍
ମୁଁ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି; ତୁମେ ଦୁଃଖ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦ୍ୱିତୀୟ ହତ୍ୟା ଗ୍ରହଣ କରୁନ୍ତୁ, ଆପଣ ଅନ୍ୟଟି ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।