ତାମ୍ ଏଵ ଗୌତମୀଂ ସନ୍ତୋ ଵଦନ୍ତ୍ଯ୍ ଅମ୍ଭଃସ୍ଵରୂପିଣୀମ୍ ହରିବ୍ରହ୍ମମହେଶାନାଂ ମାନ୍ଯା ଵନ୍ଦ୍ଯା ଚ ସୈଵ ଯତ୍
'ସେଇ ଗୌତମୀକୁ ଭଲ ଲୋକମାନେ ଜଳର ରୂପ ଭାବେ କହନ୍ତି, ଓ ହରି, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ଓ ପୂଜିତ।'
ନିସ୍ତୀର୍ଯତେ ନ କେନାପି ତଦ୍ ଅତିକ୍ରମଜଂ ତ୍ଵ୍ ଅଘମ୍ ପାପିନୋ ଽପ୍ଯ୍ ଆତ୍ମଜଃ କଶ୍ଚିଦ୍ ଯଶ୍ ଚ ଗଙ୍ଗାମ୍ ଅନୁସ୍ମରେତ୍
'କେହି ମଧ୍ୟ ଅପରାଧର ଫଳରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ପାପକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଇପାରିବେ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଏକ ପାପୀ ମଧ୍ୟ ଯଦି ଗଙ୍ଗାକୁ ସ୍ମରଣ କରେ, କିମ୍ବା ତାଙ୍କ ପୁଅ ଏହି କାମ କରେ—'
ସୋ ଽନେକଦୁର୍ଗନିରଯାନ୍ ନିର୍ଗତୋ ମୁକ୍ତତାଂ ଵ୍ରଜେତ୍ କିଂ ପୁନସ୍ ତାଦୃଶଃ ପୁତ୍ରୋ ଗୌତମୀନିକଟେ ସ୍ଥିତଃ
'ସେ ଅନେକ ଭୟଙ୍କର ନରକରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ ଓ ମୋକ୍ଷ ଲାଭ କରେ; ତେବେ ଏପରି ଏକ ପୁଅ, ଗୌତମୀ ନିକଟରେ ଦଢ଼ିଆ ଥିବାବେଳେ କଣ କହିବୁ?'
ଯସ୍ଯାସୌ ନରକେ ପକ୍ତୁଂ ନ କୈରପି ହି ଶକ୍ଯତେ ଦକ୍ଷିଣାଶାପତେର୍ ଵାକ୍ଯଂ ନିଶମ୍ଯ ଯମକିଂକରାଃ
'ଯାହାଙ୍କୁ କେହି ନରକରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇପାରିବେ ନାହିଁ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ନାଥଙ୍କ ଆଦେଶ ଶୁଣି, ହେ ଯମର ଦୂତମାନେ।'
ନରକେ ପଚ୍ଯମାନଂ ତମ୍ ଅଯୋଧ୍ଯାଧିପତିଂ ନୃପମ୍ ଉତ୍ତାର୍ଯ ଘୋରନରକାଦ୍ ଵଚନଂ ଚେଦମ୍ ଅବ୍ରୁଵନ୍
ନରକରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗୁଥିବା ଅୟୋଧ୍ୟାର ରାଜାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରି, ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର ନରକରୁ ତାଙ୍କୁ ବାହାର କରି ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଧନ୍ଯୋ ଽସି ନୃପଶାର୍ଦୂଲ ଯସ୍ଯ ପୁତ୍ରଃ ସ ତାଦୃଶଃ ଇହ ଚାମୁତ୍ର ଵିଶ୍ରାନ୍ତିଃ ସୁପୁତ୍ରଃ କେନ ଲଭ୍ଯତେ
ହେ ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଧନ୍ୟ ଯେଉଁଠାରେ ଏମିତି ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଅ ଅଛନ୍ତି; ଏହି ଜଗତ ଓ ପରଲୋକରେ ଏମିତି ଭଲ ପୁଅ ଦ୍ୱାରା କିଏ ଶାନ୍ତି ପାଇପାରେ?
ସ ଵିଶ୍ରାନ୍ତଃ ଶନୈ ରାଜା କିଂକରାନ୍ ଵାକ୍ଯମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍
ତାପରେ ରାଜା ଶାନ୍ତି ଅନୁଭବ କରି, ଦୀରେ ଦୀରେ ସେଠାରେ ଥିବା ଦୂତମାନୋ ସହ କଥା କହିଲେ।
ନରକେଷ୍ଵ୍ ଅଥ ଘୋରେଷୁ ପଚ୍ଯମାନଃ ପୁନଃ ପୁନଃ କଥଂ ତ୍ଵ୍ ଆକର୍ଷିତଃ ଶୀଘ୍ରଂ ତନ୍ ମେ ଵକ୍ତୁମ୍ ଇହାର୍ହଥ
ମୁଁ ଏହି ଭୟଙ୍କର ନରକରେ ପୁନି ପୁନି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗୁଥିଲି, ତଥାପି କିପରି ଏତେ ଶୀଘ୍ର ମୋତେ ଏଠାରୁ ବାହାର କରାଗଲା? ଦୟାକରି ଏହି କଥା ମୋତେ କହ।
ତତ୍ର କଶ୍ଚିଚ୍ ଛାନ୍ତମନା ରାଜାନମ୍ ଇଦମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍
ସେଠାରେ ଏକ ଶାନ୍ତ ମନ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ରାଜାଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଵେଦଶାସ୍ତ୍ରପୁରାଣାଦାଵ୍ ଏତଦ୍ ଗୋପ୍ଯଂ ପ୍ରଯତ୍ନତଃ ପ୍ରକାଶ୍ଯତେ ତଦ୍ ଅପି ତେ ସାମର୍ଥ୍ଯଂ ପୁତ୍ରତୀର୍ଥଯୋଃ
ଏହି କଥା ବେଦ, ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ପୁରାଣରେ ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ରଖିବାକୁ କହାଯାଇଛି; କିନ୍ତୁ ତୁମ ପୁଅ ଓ ତୀର୍ଥର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଏହା ତୁମକୁ ପ୍ରକାଶ କରାଯାଇଛି।
ରାମସ୍ ତଵ ସୁତଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଗୌତମୀତୀରମ୍ ଆଗତଃ ତସ୍ମାତ୍ ତ୍ଵଂ ନରକାଦ୍ ଘୋରାଦ୍ ଆକୃଷ୍ଟୋ ଽସି ନରୋତ୍ତମ
ତୁମ ଶ୍ରୀମାନ୍ ରାମ ନାମକ ପୁଅ ଗୌତମୀ ନଦୀର କୂଳକୁ ଆସିଛନ୍ତି; ଏହି କାରଣରୁ, ହେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଏହି ଭୟଙ୍କର ନରକରୁ ଉଦ୍ଧାର ହୋଇଛ।
ଯଦି ତ୍ଵାଂ ତତ୍ର ଗୌତମ୍ଯାଂ ସ୍ମରେଦ୍ ରାମଃ ସଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ସ୍ନାନଂ କୃତ୍ଵାଥ ପିଣ୍ଡାଦି ତେ ଦଦ୍ଯାତ୍ ସ ନୃପୋତ୍ତମ ତତସ୍ ତ୍ଵଂ ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯୋ ମୁକ୍ତୋ ଯାସି ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପମ୍
ଯଦି ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ଗୌତମୀ ନଦୀକୂଳରେ ତୁମକୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି, ସ୍ନାନ କରି ତୁମ ପାଇଁ ପିଣ୍ଡ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ରିୟା କରନ୍ତି, ତେବେ ହେ ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେବା ଓ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବା।
ତତ୍ର ଗତ୍ଵା ଭଵଦ୍ଵାକ୍ଯମ୍ ଆଖ୍ଯାସ୍ଯେ ସ୍ଵସୁତୌ ପ୍ରତି ଭଵନ୍ତ ଏଵ ଶରଣମ୍ ଅନୁଜ୍ଞାଂ ଦାତୁମ୍ ଅର୍ହଥ
ମୁଁ ସେଠାକୁ ଯାଇ, ତୁମ କଥା ତୁମ ପୁଅମାନଙ୍କୁ କହିଦେବି; ଆମେ ସମସ୍ତେ ତୁମ ଶରଣ, ତୁମେ ଆମକୁ ଅନୁମତି ଦେବାକୁ ଉଚିତ।
ତଦ୍ ରାଜଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କୃପଯା ଯମକିଂକରାଃ ଆଜ୍ଞାଂ ଚ ପ୍ରଦଦୁସ୍ ତସ୍ମୈ ରାଜା ପ୍ରାଗାତ୍ ସୁତୌ ପ୍ରତି
ରାଜାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଯମର ଦୂତମାନେ କୃପାବଶତଃ ତାଙ୍କୁ ଅନୁମତି ଦେଲେ, ଏବଂ ରାଜା ତାଙ୍କର ପୁଅମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଭୀଷଣଂ ଯାତନାଦେହମ୍ ଆପନ୍ନୋ ନିଃଶ୍ଵସନ୍ ମୁହୁଃ ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ସ୍ଵଂ ଲଜ୍ଜମାନଃ କୃତଂ କର୍ମ ଚ ସଂସ୍ମରନ୍
ଭୟଙ୍କର ଯନ୍ତ୍ରଣାର ଦେହ ଧାରଣ କରି, ସେ ପୁନିପୁନି ଦୀର୍ଘଶ୍ୱାସ ନେଲେ, ନିଜକୁ ଲଜ୍ଜାରେ ଦେଖିଲେ ଓ ନିଜ କର୍ମକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ।
ସ୍ଵେଚ୍ଛଯା ଵିହରନ୍ ଗଙ୍ଗାମ୍ ଆସସାଦ ଚ ରାଘଵଃ ଗୌତମ୍ଯାସ୍ ତଟମ୍ ଆଶ୍ରିତ୍ଯ ରାମୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏଵ ଚ
ରାଘବ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଘୁରୁଥିବାବେଳେ ଗଙ୍ଗାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଗୌତମୀ ନଦୀର କୂଳରେ ବସିଲେ।
ସୀତଯା ସହ ଵୈଦେହ୍ଯା ସସ୍ନୌ ଚୈଵ ଯଥାଵିଧି ନୈଵ ତତ୍ରାଭଵଦ୍ ଭୋଜ୍ଯଂ ଭକ୍ଷ୍ଯଂ ଵା ଗୌତମୀତଟେ
ସେଠାରେ ବିଦେହନନ୍ଦିନୀ ସୀତା ସହିତ ରାମ ବିଧିମତ ଭାବେ ସ୍ନାନ କଲେ; କିନ୍ତୁ ଗୌତମୀ ତୀରରେ କୌଣସି ଖାଦ୍ୟ ବା ଭୋଜ୍ୟ ମିଳିଲା ନାହିଁ।
ତଦ୍ଦିନେ ତତ୍ର ଵସତାଂ ଗୌତମୀତୀରଵାସିନାମ୍ ତଦ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦୁଃଖିତୋ ଭ୍ରାତା ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ରାମମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍
ସେହି ଦିନ ଗୌତମୀ ତୀରରେ ବସୁଥିବା ସମୟରେ, ଏହା ଦେଖି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ।
ପୁତ୍ରୌ ଦଶରଥସ୍ଯାଵାଂ ତଵାପି ବଲମ୍ ଈଦୃଶମ୍ ନାସ୍ତି ଭୋଜ୍ଯମ୍ ଅଥାସ୍ମାକଂ ଗଙ୍ଗାତୀରନିଵାସିନାମ୍
ଆମେ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ ଓ ତୁମର ଏତେ ଶକ୍ତି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଗଙ୍ଗା ତୀରରେ ଆମ ପାଇଁ ବା ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ କୌଣସି ଖାଦ୍ୟ ନାହିଁ।
ଭ୍ରାତର୍ ଯଦ୍ ଵିହିତଂ କର୍ମ ନୈଵ ତଚ୍ ଚାନ୍ଯଥା ଭଵେତ୍ ପୃଥିଵ୍ଯାମ୍ ଅନ୍ନପୂର୍ଣାଯାଂ ଵଯମ୍ ଅନ୍ନାଭିଲାଷିଣଃ
ଭାଇ, ଯେ କର୍ମ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ହୋଇଛି, ତାହା କେବେ ଅନ୍ୟ ଭାବେ ହେବା ନାହିଁ; ପୃଥିବୀ ଖାଦ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଆମେ ଖାଦ୍ୟ ଆଶା କରୁଛୁ।
ସୌମିତ୍ରେ ନୂନମ୍ ଅସ୍ମାଭିର୍ ନ ବ୍ରାହ୍ମଣମୁଖେ ହୁତମ୍ ଅଵଜ୍ଞଯା ମହୀଦେଵାଂସ୍ ତର୍ପଯନ୍ତ୍ଯ୍ ଅର୍ଚଯନ୍ତି ନ
ହେ ସୌମିତ୍ରି, ନିଶ୍ଚୟ ଆମେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ମୁଖରେ ହୋମ କରିନାହିଁ; ଅବହେଳାରେ ଆମେ ଭୂଦେବତାମାନୋ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କିମ୍ବା ପୂଜା କରିନାହିଁ।
ତେ ଯେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଜାଯନ୍ତେ ସର୍ଵଦୈଵ ବୁଭୁକ୍ଷିତାଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ଦେଵାନ୍ ଅଥାଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ହୋତଵ୍ଯଶ୍ ଚ ହୁତାଶନଃ ତତଃ ସ୍ଵସମଯେ ଦେଵୋ ଵିଧାସ୍ଯତ୍ଯ୍ ଅଶନଂ ତୁ ନୌ
ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଯେଉଁମାନେ ସବୁବେଳେ ଭୁଖା ହୋଇ ଜନ୍ମନେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ଥାନ୍ତି; ସ୍ନାନ କରି ଦେବତାମାନୋ ପୂଜା କରି, ଅଗ୍ନିକୁ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ; ତାପରେ ସମୟ ଆସିଲେ ଦେବତା ନିଶ୍ଚୟ ଆମ ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ଦେବେ।
ଭ୍ରାତ୍ରୋଃ ସଂଜଲ୍ପତୋର୍ ଏଵଂ ପଶ୍ଯତୋଃ କର୍ମଣୋ ଗତିମ୍ ଶନୈର୍ ଦଶରଥୋ ରାଜା ତଂ ଦେଶମ୍ ଉପଜଗ୍ମିଵାନ୍
ଏହିପରି ଦୁଇଭାଇ ଆଲୋଚନା କରୁଥିବାବେଳେ, ଘଟଣାର ପରିଣତିକୁ ଦେଖୁଥିବା ସମୟରେ, ଦଶରଥ ରାଜା ଦୀରେ-ଦୀରେ ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ଶୀଘ୍ରଂ ତିଷ୍ଠ ତିଷ୍ଠେତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍ ଧନୁର୍ ଆକୃଷ୍ଯ କୋପେନ ରକ୍ଷସ୍ ତ୍ଵଂ ଦାନଵୋ ଽଥଵା
ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତୁରନ୍ତ କହିଲେ, 'ଥାଉ, ଥାଉ!' ଏବଂ କ୍ରୋଧରେ ଧନୁଷ ଟାଣି, 'ତୁମେ ରାକ୍ଷସ କିମ୍ବା ଦାନବ!' ବୋଲି ଘୋଷଣା କଲେ।
ଆସନ୍ନଂ ଚ ପୁନର୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଯାହି ଯାହ୍ଯ୍ ଅତ୍ର ପୁଣ୍ଯଭାକ୍ ରାମୋ ଦାଶରଥୀ ରାଜା ଧର୍ମଭାକ୍ ପଶ୍ଯ ଵର୍ତତେ
ପୁନି ତାଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ଦାଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାମ କହିଲେ, 'ଯାଉ, ଯାଉ! ଏଠାରେ ଏକ ଧର୍ମିକ ରାଜା, ସତ୍କର୍ମ କରୁଥିବା ମନୁଷ୍ୟ ଅଛନ୍ତି; ଦେଖ, ସେ କିପରି ଦଢ଼ ଭାବେ ଉଭା ଅଛନ୍ତି।'
ଗୁରୁଭକ୍ତଃ ସତ୍ଯସଂଧୋ ଦେଵବ୍ରାହ୍ମଣସେଵକଃ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯରକ୍ଷାଦକ୍ଷୋ ଽସୌ ଵର୍ତତେ ଯତ୍ର ରାଘଵଃ
ଯେଉଁଠି ରାଘବ ଉଭା ଅଛନ୍ତି, ସେ ଜେଷ୍ଠଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତ, ସତ୍ୟରେ ଦଢ଼, ଦେବତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସେବାରେ ନିରତ, ଏବଂ ତିନି ଲୋକର ରକ୍ଷାରେ ପାରଙ୍ଗତ।
ନ ତତ୍ର ତ୍ଵାଦୃଶାମ୍ ଅସ୍ତି ପ୍ରଵେଶଃ ପାପକର୍ମଣାମ୍ ଯଦି ପ୍ରଵିଶସେ ପାପ ତତୋ ଵଧମ୍ ଅଵାପ୍ସ୍ଯସି
ଏଠାରେ ତୁମେ ପରି ଅପକର୍ମ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଭିତରକୁ ଯିବାକୁ ଅନୁମତି ନାହିଁ; ଯଦି ତୁମେ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା, ତେବେ ନିଶ୍ଚୟ ମୃତ୍ୟୁକୁ ପାଇବା।
ତତ୍ ପୁତ୍ରଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶନୈର୍ ଆହୂଯ ଵାଚଯା ଉଵାଚାଧୋମୁଖୋ ଭୂତ୍ଵା ସ୍ନୁଷାଂ ପୁତ୍ରୌ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ ମୁହୁର୍ ଅନ୍ତର୍ ଵିନିଧ୍ଯାଯନ୍ ଗତିଂ ଦୁଷ୍କୃତକର୍ମଣଃ
ପୁତ୍ରଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ଦଶରଥ ଦୀରେ-ଦୀରେ ଡାକି କହିଲେ, ମୁଖ ନମାଇ, ହାତ ଜୋଡି ନାତି, ପୁତ୍ର ଓ ପୁତ୍ରବଧୁଙ୍କୁ କହିଲେ; ଏବଂ ପୁନିପୁନି ଅପକର୍ମ କରିଥିବା ଲୋକର ଦୁଃଖ ଭାଗ୍ୟକୁ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ।
ଅହଂ ଦଶରଥୋ ରାଜା ପୁତ୍ରୌ ମେ ଶୃଣୁତଂ ଵଚଃ ତିସୃଭିର୍ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଭିର୍ ଵୃତୋ ଽହଂ ଦୁଃଖମ୍ ଆଗତଃ ଛିନ୍ନଂ ପଶ୍ଯତ ମେ ଦେହଂ ନରକେଷୁ ଚ ପାତିତମ୍
ମୁଁ ଦଶରଥ ରାଜା; ମୋ ପୁତ୍ରମାନେ, ମୋ କଥା ଶୁଣ। ତିନିଟି ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ୟାର ଦୋଷରେ ଘେରାଯାଇ, ମୁଁ ଦୁଃଖରେ ପହଞ୍ଚିଛି। ଦେଖ, ମୋ ଦେହ ଚିରି ନରକରେ ପକାଯାଇଛି।
ତତଃ କୃତାଞ୍ଜଲୀ ରାମଃ ସୀତଯା ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ଚ ଭୂମୌ ପ୍ରଣେମୁସ୍ ତେ ସର୍ଵେ ଵଚନଂ ଚୈତଦ୍ ଅବ୍ରୁଵନ୍
ତାପରେ ରାମ, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ହାତ ଜୋଡି ଭୂମିରେ ନମସ୍କାର କଲେ; ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଏହି କଥା କହିଲେ।