କୌଶଲ୍ଯାଯାଂ ତଥା ରାମଃ ସୁମିତ୍ରାଯାଂ ଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଶ୍ ଚାପି କୈକେଯ୍ଯାଂ ଭରତୋ ମତିମତ୍ତରଃ
କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ରାମ, ସୁମିତ୍ରାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଶତୃଘ୍ନ, ଏବଂ କୈକେୟୀଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ସବୁଠାରୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଭରତ ଜନ୍ମ ନେଲେ ।
ତେ ସର୍ଵେ ମତିମନ୍ତଶ୍ ଚ ପ୍ରିଯା ରାଜ୍ଞୋ ଵଶେ ସ୍ଥିତାଃ ତଂ ରାଜାନମ୍ ଋଷିଃ ପ୍ରାପ୍ଯ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଃ ପ୍ରଜାପତିଃ
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଓ ତାଙ୍କର ଆଜ୍ଞାରେ ରହୁଥିଲେ । ଏହି ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରଜାପତି ମହାମୁନି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଆସିଲେ ।
ରାମଂ ଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଚାପି ଅଯାଚତ ମହାମତେ ଯଜ୍ଞସଂରକ୍ଷଣାର୍ଥାଯ ଜ୍ଞାତତନ୍ମହିମା ମୁନିଃ
ମୁନି ତାଙ୍କର ମହିମା ଜାଣି, ବଡ଼ ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଯଜ୍ଞର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଚାହିଲେ ।
ଚିରପ୍ରାପ୍ତସୁତୋ ଵୃଦ୍ଧୋ ରାଜା ନୈଵେତ୍ଯ୍ ଅଭାଷତ
ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ପୁଅ ପାଇଥିବା ବୃଦ୍ଧ ରାଜା କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ ।
ମହତା ଦୈଵଯୋଗେନ କଥଂଚିଦ୍ ଵାର୍ଧକେ ମୁନେ ଜାତାଵ୍ ଆନନ୍ଦସଂଦୋହଦାଯକୌ ମମ ବାଲକୌ
ମୁନି, ଭାଗ୍ୟର ଦୟାରେ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ଏହି ଦୁଇ ପୁଅ ମୋତେ ମିଳିଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ମୋ ଜୀବନକୁ ଆନନ୍ଦରେ ପୁରିଦେଇଛନ୍ତି ।
ସଶରୀରମ୍ ଇଦଂ ରାଜ୍ଯଂ ଦାସ୍ଯେ ନୈଵ ସୁତାଵ୍ ଇମୌ
ମୁଁ ତୁମକୁ ମୋ ଦେହ ସହିତ ରାଜ୍ୟ ଦେଇପାରିବି, କିନ୍ତୁ ଏହି ଦୁଇ ପୁଅ ଦେଇପାରିବି ନାହିଁ ।
ଵସିଷ୍ଠେନ ତଦା ପ୍ରୋକ୍ତୋ ରାଜା ଦଶରଥସ୍ ତ୍ଵ୍ ଇତି
ତାପରେ ବସିଷ୍ଠ ଦଶରଥ ରାଜାଙ୍କୁ ଏଭଳି କହିଲେ ।
ରଘଵଃ ପ୍ରାର୍ଥନାଭଙ୍ଗଂ ନ ରାଜନ୍ କ୍ଵାପି ଶିକ୍ଷିତାଃ
ରାଜନ୍, ରଘୁବଂଶୀମାନେ କେବେ ବି ଅନୁରୋଧ ଅସ୍ୱୀକାର କରିବାକୁ ଶିଖିନାହାନ୍ତି ।
ରାମଂ ଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଚୈଵ କଥଂଚିଦ୍ ଅଵଦନ୍ ନୃପଃ
ରାଜା କିଛିପରି ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହ କଥା କହିଲେ।
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷେଃ କୁରୁତାଂ ଯଜ୍ଞରକ୍ଷଣମ୍
ସେ କହିଲେ, 'ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ବ୍ରାହ୍ମର୍ଷିଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଯଜ୍ଞକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।'
ଵଦନ୍ନ୍ ଇତି ସୁତୌ ସୋଷ୍ଣଂ ନିଶ୍ଵସନ୍ ଗ୍ଲପିତାଧରଃ ପୁତ୍ରୌ ସମର୍ପଯାମ୍ ଆସ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ଯ ଶାସ୍ତ୍ରକୃତ୍
ଏଭଳି କହି, ତାପରେ ଦୀର୍ଘ ଶ୍ୱାସ ନେଇ, କମ୍ପିଥିବା ଠୋଠରେ ଦୁଃଖ ଭାବରେ, ସେ ତାଙ୍କର ଦୁଇ ପୁଅକୁ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ହାତରେ ସମର୍ପଣ କଲେ।
ତଥେତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ଦଶରଥଂ ନମସ୍ଯ ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ ଜଗ୍ମତୂ ରକ୍ଷଣାର୍ଥାଯ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରେଣ ତୌ ମୁଦା
'ଏହିପରି ହେଉ,' ବୋଲି ଦଶରଥଙ୍କୁ ପୁନିପୁନି ଶିର ନମାଇ, ସେମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସହ ଯଜ୍ଞର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଚାଲିଗଲେ।
ତତଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟଃ ସ ମୁନିର୍ ମୁଦା ପ୍ରାଦାତ୍ ତଦୋଭଯୋଃ ମାହେଶ୍ଵରୀଂ ମହାଵିଦ୍ଯାଂ ଧନୁର୍ଵିଦ୍ଯାପୁରଃସରାମ୍
ତାପରେ ଖୁସି ହୋଇଥିବା ସେ ମୁନି ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦରେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ମହାବିଦ୍ୟା, ଯାହାର ଆଗରେ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟା ଅଛି, ଦେଇଦେଲେ।
ଶାସ୍ତ୍ରୀମ୍ ଆସ୍ତ୍ରୀଂ ଲୌକିକୀଂ ଚ ରଥଵିଦ୍ଯାଂ ଗଜୋଦ୍ଭଵାମ୍ ଅଶ୍ଵଵିଦ୍ଯାଂ ଗଦାଵିଦ୍ଯାଂ ମନ୍ତ୍ରାହ୍ଵାନଵିସର୍ଜନେ
ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଶସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟା, ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟା, ସାଧାରଣ କଳା, ରଥଚଳାନ ବିଦ୍ୟା, ହାତୀ ଉପରେ ଅଧିକାର ବିଦ୍ୟା, ଘୋଡ଼ା ଚଳାଇବା ବିଦ୍ୟା, ଗଦା ଚଳାଇବା ବିଦ୍ୟା, ଏବଂ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ ଓ ମନ୍ତ୍ର ବିଦାୟ କରିବା ବିଦ୍ୟା ଦେଇଥିଲେ।
ସର୍ଵଵିଦ୍ଯାମ୍ ଅଥାଵାପ୍ଯ ଉଭୌ ତୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ ଵନୌକସାଂ ହିତାର୍ଥାଯ ଜଘ୍ନତୁସ୍ ତାଟକାଂ ଵନେ
ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟା ଅଧିଗ୍ରହଣ କରି, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଜଙ୍ଗଲରେ ବସୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ତାଡକାକୁ ମାରିଦେଲେ।
ଅହଲ୍ଯାଂ ଶାପନିର୍ମୁକ୍ତାଂ ପାଦସ୍ପର୍ଶାଚ୍ ଚ ଚକ୍ରତୁଃ ଯଜ୍ଞଵିଧ୍ଵଂସନାଯାତାଞ୍ ଜଘ୍ନତୁସ୍ ତତ୍ର ରାକ୍ଷସାନ୍
ସେମାନେ ଅହଲ୍ୟାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ପାଦସ୍ପର୍ଶରେ ଶାପମୁକ୍ତ କରିଦେଲେ, ଏବଂ ସେଠାରେ ଯଜ୍ଞ ଭଙ୍ଗ କରିବାକୁ ଆସିଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ମାରିଦେଲେ।
କୃତଵିଦ୍ଯୌ ଧନୁଷ୍ପାଣୀ ଚକ୍ରତୁର୍ ଯଜ୍ଞରକ୍ଷଣମ୍ ତତୋ ମହାମଖେ ଵୃତ୍ତେ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋ ମୁନୀଶ୍ଵରଃ
ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଏବଂ ଧନୁଷ ହାତରେ ଧରି, ସେମାନେ ଯଜ୍ଞର ରକ୍ଷା କଲେ; ତାପରେ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ ସମାପ୍ତି ପରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ—
ପୁତ୍ରାଭ୍ଯାଂ ସହିତୋ ରାଜ୍ଞୋ ଜନକଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମ୍ ଅଭ୍ଯଗାତ୍ ଚିତ୍ରାମ୍ ଅଦର୍ଶଯତ୍ ତତ୍ର ରାଜମଧ୍ଯେ ନୃପାତ୍ମଜଃ
ରାଜାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ସହିତ ଜନକଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ; ସେଠାରେ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଦ୍ଭୁତ ଧନୁଷ ଦେଖାଇଲେ।
ରାମଃ ସୌମିତ୍ରିସହିତୋ ଧନୁର୍ଵିଦ୍ଯାଂ ଗୁରୋର୍ ମତାମ୍ ତତ୍ପ୍ରୀତୋ ଜନକଃ ପ୍ରାଦାତ୍ ସୀତାଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀମ୍ ଅଯୋନିଜାମ୍
ରାମ, ସୌମିତ୍ରିଙ୍କ ସହିତ, ଗୁରୁଙ୍କ ଶିଖ୍ୟା ଅନୁଯାୟୀ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାର ପ୍ରଦର୍ଶନ କଲେ; ଏହାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଜନକ ଅୟୋନିଜା ଶ୍ରୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ।
ତଥୈଵ ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯାପି ଭରତସ୍ଯାନୁଜସ୍ଯ ଚ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଭରତାଦୀନାଂ ଵସିଷ୍ଠାଦିମତେ ସ୍ଥିତଃ
ଏହିପରି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଓ ଭରତଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ଭରତ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ମତାନୁସାରେ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଗଲା।
ରାଜା ଦଶରଥଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଵିଵାହମ୍ ଅକରୋନ୍ ମୁନେ ତତୋ ବହୁତିଥେ କାଲେ ରାଜ୍ଯଂ ତସ୍ଯ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି
ଶ୍ରୀମାନ୍ ରାଜା ଦଶରଥ ବିବାହ କରାଇଲେ; ତାପରେ ବହୁ ଦିନ ପରେ ସେ ରାଜ୍ୟ ଦେଇଦେଲେ।
ନୃପତୌ ସର୍ଵଲୋକାନାମ୍ ଅନୁମତ୍ଯା ଗୁରୋର୍ ଅପି ମନ୍ଥରାତ୍ମକଦୁର୍ଦୈଵପ୍ରେରିତା ମତ୍ସରାକୁଲା
ସମସ୍ତ ଲୋକ ଓ ଗୁରୁଙ୍କ ସମ୍ମତିରେ ରାଜ୍ୟ ଦିଆଯାଉଥିଲା, କିନ୍ତୁ ମନ୍ଥରାଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟ ପ୍ରେରଣା ଓ ଦୁର୍ଦୈବରେ ଇର୍ଷ୍ୟାରେ ଭରିଥିବା—
କୈକେଯୀ ଵିଘ୍ନମ୍ ଆତସ୍ଥେ ଵନପ୍ରଵ୍ରାଜନଂ ତଥା ଭରତସ୍ଯ ଚ ତଦ୍ ରାଜ୍ଯଂ ରାଜା ନୈଵ ଚ ଦତ୍ତଵାନ୍
କୈକେୟୀ ବିଘ୍ନ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ଏଭଳି ରାମଙ୍କୁ ଅରଣ୍ୟକୁ ପଠାଇଲେ; ଏବଂ ରାଜା ଭରତଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଦେଲେ ନାହିଁ।
ପିତରଂ ସତ୍ଯଵାକ୍ଯଂ ତଂ କୁର୍ଵନ୍ ରାମୋ ମହାଵନମ୍ ଵିଵେଶ ସୀତଯା ସାର୍ଧଂ ତଥା ସୌମିତ୍ରିଣା ସହ
ପିତାଙ୍କ ସତ୍ୟବାଣୀ ପାଳନ କରି, ରାମ ସୀତା ଓ ସୌମିତ୍ରିଙ୍କ ସହ ମହାବନକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ସତାଂ ଚ ମାନସଂ ଶୁଦ୍ଧଂ ସ ଵିଵେଶ ସ୍ଵକୈର୍ ଗୁଣୈଃ ତସ୍ମିନ୍ ଵିନିର୍ଗତେ ରାମେ ଵନଵାସାଯ ଦୀକ୍ଷିତେ
ନିଜ ଗୁଣରେ ସେ ଧର୍ମିକମାନେ ଯେଉଁମାନେ, ସେମାନଙ୍କ ଶୁଦ୍ଧ ମନରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ରାମ ଯେତେବେଳେ ଅରଣ୍ୟବାସ ପାଇଁ ବିଦାୟ ନେଲେ—
ସମଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣସୀତାଭ୍ଯାଂ ରାଜ୍ଯତୃଷ୍ଣାଵିଵର୍ଜିତେ ତଂ ରାମଂ ଚାପି ସୌମିତ୍ରିଂ ସୀତାଂ ଚ ଗୁଣଶାଲିନୀମ୍
ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୀତାଙ୍କ ସହ, ରାଜ୍ୟର ଆକାଂକ୍ଷା ଛାଡ଼ି, ସେଇ ରାମ, ସୌମିତ୍ରି ଓ ଗୁଣମୟୀ ସୀତା—
ଦୁଃଖେନ ମହତାଵିଷ୍ଟୋ ବ୍ରହ୍ମଶାପଂ ଚ ସଂସ୍ମରନ୍ ତଦା ଦଶରଥୋ ରାଜା ପ୍ରାଣାଂସ୍ ତତ୍ଯାଜ ଦୁଃଖିତଃ
ବଡ଼ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଯାଇ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶାପକୁ ମନେପକାଇ, ସେ ସମୟରେ ଦୁଃଖିତ ଦଶରଥ ରାଜା ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
କୃତକର୍ମଵିପାକେନ ରାଜା ନୀତୋ ଯମାନୁଗୈଃ ତସ୍ମୈ ରାଜ୍ଞେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଯାଵତ୍ ସ୍ଥାଵରଜଙ୍ଗମେ
ପୂର୍ବ କର୍ମର ଫଳରେ, ରାଜାଙ୍କୁ ଯମର ଦୂତମାନେ ନେଇଗଲେ, ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ସେଠିଏଁ ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ଚରାଚର ପ୍ରାଣୀ ଯିବାକୁ ପଡ଼େ।
ଯମସଦ୍ମନ୍ଯ୍ ଅନେକାନି ତାମିସ୍ରାଦୀନି ନାରଦ ନରକାଣ୍ଯ୍ ଅଥ ଘୋରାଣି ଭୀଷଣାନି ବହୂନି ଚ
ହେ ନାରଦ, ଯମଙ୍କ ଗୃହରେ ତାମିଶ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭୟଙ୍କର, ଭୀତିଦାୟକ ଅନେକ ନରକ ଅଛି।
ତତ୍ର କ୍ଷିପ୍ତସ୍ ତଦା ରାଜା ନରକେଷୁ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ପଚ୍ଯତେ ଛିଦ୍ଯତେ ରାଜା ପିଷ୍ଯତେ ଚୂର୍ଣ୍ଯତେ ତଥା
ସେଠାରେ ରାଜାକୁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ନରକରେ ଛାଡ଼ାଗଲା, ଏବଂ ସେ ଅଲଗା ଅଲଗା ଭାବରେ ସିଜାଯାଉଥିଲେ, କାଟାଯାଉଥିଲେ, ଚକୁଟି ହେଉଥିଲେ, ଓ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହେଉଥିଲେ।