ନିନ୍ଯେ ଵୈ ଶ୍ରଵଣଂ ଵୃଦ୍ଧଂ ସଭାର୍ଯଂ ନୃପସତ୍ତମଃ ଯତ୍ରାସୌ ପତିତଃ ପୁତ୍ରସ୍ ତଂ ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୌ ଵିଲେପତୁଃ
ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ବୃଦ୍ଧ ଶ୍ରବଣଙ୍କୁ ନେଇ, ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କର ପୁଅ ପଡିଥିଲେ, ସେଠାକୁ ଗଲେ । ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଛୁଇଁ ଦୁଇଜଣେ ଏକାଠି କନ୍ଦିଲେ ।
ଯଥା ପୁତ୍ରଵିଯୋଗେନ ମୃତ୍ଯୁର୍ ନୌ ଵିହିତସ୍ ତଥା ତ୍ଵଂ ଚାପି ପାପ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଵିଯୋଗାନ୍ ମୃତ୍ଯୁମ୍ ଆପ୍ସ୍ଯସି
ଯେପରି ଆମେ ପୁଅ ହରାଇ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଲୁ, ସେପରି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ପାପର ଫଳରେ ପୁଅ ବିୟୋଗରେ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖିବ ।
ଏଵଂ ତୁ ଜଲ୍ପତୋର୍ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଗତାଃ ପ୍ରାଣାସ୍ ତତୋ ନୃପଃ ଅଗ୍ନିନା ଯୋଜଯାମ୍ ଆସ ଵୃଦ୍ଧୌ ଚ ଋଷିପୁତ୍ରକମ୍
ଏଭଳି କହୁଥିବା ବେଳେ, ରାଜାଙ୍କର ପ୍ରାଣ ଚାଲିଗଲା । ପରେ ସେ ବୃଦ୍ଧ ଦମ୍ପତି ଓ ତାଙ୍କର ଋଷିପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଅଗ୍ନି ସଂସ୍କାର କରାଇଲେ ।
ତତୋ ଜଗାମ ନଗରଂ ଦୁଃଖିତୋ ନୃପତିର୍ ମୁନେ ଵସିଷ୍ଠାଯ ଚ ତତ୍ ସର୍ଵଂ ନ୍ଯଵେଦଯଦ୍ ଅଶେଷତଃ
ତାପରେ ଦୁଃଖିତ ରାଜା ନଗରକୁ ଗଲେ ଓ ମୁନି, ସେ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ନୃପାଣାଂ ସୂର୍ଯଵଂଶ୍ଯାନାଂ ଵସିଷ୍ଠୋ ହି ପରା ଗତିଃ ଵସିଷ୍ଠୋ ଽପି ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠୈଃ ସଂମନ୍ତ୍ର୍ଯାହ ଚ ନିଷ୍କୃତିମ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶୀୟ ରାଜାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବସିଷ୍ଠ ହେଉଛନ୍ତି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆଶ୍ରୟ । ବସିଷ୍ଠ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସହ ଆଲୋଚନା କରି ପାପମୁଚ୍ଚିବା ଉପାୟ କହିଲେ ।
ଗାଲଵଂ ଵାମଦେଵଂ ଚ ଜାବାଲିମ୍ ଅଥ କଶ୍ଯପମ୍ ଏତାନ୍ ଅନ୍ଯାନ୍ ସମାହୂଯ ହଯମେଧାଯ ଯତ୍ନତଃ
ଗାଳବ, ବାମଦେବ, ଜାବାଲି ଓ କଶ୍ୟପ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ଏହା ସହିତ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଡାକି, ହଯମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କଲେ ।
ଯଜସ୍ଵ ହଯମେଧୈଶ୍ ଚ ବହୁଭିର୍ ବହୁଦକ୍ଷିଣୈଃ
ତୁମେ ବହୁ ହଯମେଧ ଯଜ୍ଞ କର, ପ୍ରତ୍ୟେକଟିରେ ଅନେକ ଦାନ ଦିଅ ।
ଅକରୋଦ୍ ଧଯମେଧାଂଶ୍ ଚ ରାଜା ଦଶରଥୋ ଦ୍ଵିଜୈଃ ଏତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଅନ୍ତରେ ତତ୍ର ଵାଗ୍ ଉଵାଚାଶରୀରିଣୀ
ଦଶରଥ ରାଜା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସହିତ ହଯମେଧ ଯଜ୍ଞ କଲେ । ସେ ସମୟରେ, ସେଠାରେ ଏକ ଦେହବିହୀନ କଣ୍ଠସ୍ୱର ଶୁଣାଗଲା ।
ପୂତଂ ଶରୀରମ୍ ଅଭଵଦ୍ ରାଜ୍ଞୋ ଦଶରଥସ୍ଯ ହି ଵ୍ଯଵହାର୍ଯଶ୍ ଚ ଭଵିତା ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ତଥା ସୁତାଃ ଜ୍ଯେଷ୍ଠପୁତ୍ରପ୍ରସାଦେନ ରାଜାପାପୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଦଶରଥ ରାଜାଙ୍କ ଶରୀର ପବିତ୍ର ହେଲା, ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ ରାଜକାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ହେବେ । ବଡ଼ ପୁଅଙ୍କର କୃପାରେ ରାଜା ପାପମୁକ୍ତ ହେବେ ।
ତତୋ ବହୁତିଥେ କାଲେ ଋଷ୍ଯଶୃଙ୍ଗାନ୍ ମୁନୀଶ୍ଵରାତ୍ ଦେଵାନାଂ କାର୍ଯସିଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥଂ ସୁତା ଆସନ୍ ସୁରୋପମାଃ
ଏଭଳି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ଦେବତାମାନଙ୍କର କାମ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ, ମହାମୁନି ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାଙ୍କ ପରି ସୁନ୍ଦର ପୁଅମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ ।
କୌଶଲ୍ଯାଯାଂ ତଥା ରାମଃ ସୁମିତ୍ରାଯାଂ ଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଶ୍ ଚାପି କୈକେଯ୍ଯାଂ ଭରତୋ ମତିମତ୍ତରଃ
କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ରାମ, ସୁମିତ୍ରାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଶତୃଘ୍ନ, ଏବଂ କୈକେୟୀଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ସବୁଠାରୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଭରତ ଜନ୍ମ ନେଲେ ।
ତେ ସର୍ଵେ ମତିମନ୍ତଶ୍ ଚ ପ୍ରିଯା ରାଜ୍ଞୋ ଵଶେ ସ୍ଥିତାଃ ତଂ ରାଜାନମ୍ ଋଷିଃ ପ୍ରାପ୍ଯ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଃ ପ୍ରଜାପତିଃ
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଓ ତାଙ୍କର ଆଜ୍ଞାରେ ରହୁଥିଲେ । ଏହି ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରଜାପତି ମହାମୁନି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଆସିଲେ ।
ରାମଂ ଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଚାପି ଅଯାଚତ ମହାମତେ ଯଜ୍ଞସଂରକ୍ଷଣାର୍ଥାଯ ଜ୍ଞାତତନ୍ମହିମା ମୁନିଃ
ମୁନି ତାଙ୍କର ମହିମା ଜାଣି, ବଡ଼ ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଯଜ୍ଞର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଚାହିଲେ ।
ଚିରପ୍ରାପ୍ତସୁତୋ ଵୃଦ୍ଧୋ ରାଜା ନୈଵେତ୍ଯ୍ ଅଭାଷତ
ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ପୁଅ ପାଇଥିବା ବୃଦ୍ଧ ରାଜା କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ ।
ମହତା ଦୈଵଯୋଗେନ କଥଂଚିଦ୍ ଵାର୍ଧକେ ମୁନେ ଜାତାଵ୍ ଆନନ୍ଦସଂଦୋହଦାଯକୌ ମମ ବାଲକୌ
ମୁନି, ଭାଗ୍ୟର ଦୟାରେ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ଏହି ଦୁଇ ପୁଅ ମୋତେ ମିଳିଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ମୋ ଜୀବନକୁ ଆନନ୍ଦରେ ପୁରିଦେଇଛନ୍ତି ।
ସଶରୀରମ୍ ଇଦଂ ରାଜ୍ଯଂ ଦାସ୍ଯେ ନୈଵ ସୁତାଵ୍ ଇମୌ
ମୁଁ ତୁମକୁ ମୋ ଦେହ ସହିତ ରାଜ୍ୟ ଦେଇପାରିବି, କିନ୍ତୁ ଏହି ଦୁଇ ପୁଅ ଦେଇପାରିବି ନାହିଁ ।
ଵସିଷ୍ଠେନ ତଦା ପ୍ରୋକ୍ତୋ ରାଜା ଦଶରଥସ୍ ତ୍ଵ୍ ଇତି
ତାପରେ ବସିଷ୍ଠ ଦଶରଥ ରାଜାଙ୍କୁ ଏଭଳି କହିଲେ ।
ରଘଵଃ ପ୍ରାର୍ଥନାଭଙ୍ଗଂ ନ ରାଜନ୍ କ୍ଵାପି ଶିକ୍ଷିତାଃ
ରାଜନ୍, ରଘୁବଂଶୀମାନେ କେବେ ବି ଅନୁରୋଧ ଅସ୍ୱୀକାର କରିବାକୁ ଶିଖିନାହାନ୍ତି ।
ରାମଂ ଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଚୈଵ କଥଂଚିଦ୍ ଅଵଦନ୍ ନୃପଃ
ରାଜା କିଛିପରି ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହ କଥା କହିଲେ।
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷେଃ କୁରୁତାଂ ଯଜ୍ଞରକ୍ଷଣମ୍
ସେ କହିଲେ, 'ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ବ୍ରାହ୍ମର୍ଷିଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଯଜ୍ଞକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।'
ଵଦନ୍ନ୍ ଇତି ସୁତୌ ସୋଷ୍ଣଂ ନିଶ୍ଵସନ୍ ଗ୍ଲପିତାଧରଃ ପୁତ୍ରୌ ସମର୍ପଯାମ୍ ଆସ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ଯ ଶାସ୍ତ୍ରକୃତ୍
ଏଭଳି କହି, ତାପରେ ଦୀର୍ଘ ଶ୍ୱାସ ନେଇ, କମ୍ପିଥିବା ଠୋଠରେ ଦୁଃଖ ଭାବରେ, ସେ ତାଙ୍କର ଦୁଇ ପୁଅକୁ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ହାତରେ ସମର୍ପଣ କଲେ।
ତଥେତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ଦଶରଥଂ ନମସ୍ଯ ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ ଜଗ୍ମତୂ ରକ୍ଷଣାର୍ଥାଯ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରେଣ ତୌ ମୁଦା
'ଏହିପରି ହେଉ,' ବୋଲି ଦଶରଥଙ୍କୁ ପୁନିପୁନି ଶିର ନମାଇ, ସେମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସହ ଯଜ୍ଞର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଚାଲିଗଲେ।
ତତଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟଃ ସ ମୁନିର୍ ମୁଦା ପ୍ରାଦାତ୍ ତଦୋଭଯୋଃ ମାହେଶ୍ଵରୀଂ ମହାଵିଦ୍ଯାଂ ଧନୁର୍ଵିଦ୍ଯାପୁରଃସରାମ୍
ତାପରେ ଖୁସି ହୋଇଥିବା ସେ ମୁନି ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦରେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ମହାବିଦ୍ୟା, ଯାହାର ଆଗରେ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟା ଅଛି, ଦେଇଦେଲେ।
ଶାସ୍ତ୍ରୀମ୍ ଆସ୍ତ୍ରୀଂ ଲୌକିକୀଂ ଚ ରଥଵିଦ୍ଯାଂ ଗଜୋଦ୍ଭଵାମ୍ ଅଶ୍ଵଵିଦ୍ଯାଂ ଗଦାଵିଦ୍ଯାଂ ମନ୍ତ୍ରାହ୍ଵାନଵିସର୍ଜନେ
ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଶସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟା, ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟା, ସାଧାରଣ କଳା, ରଥଚଳାନ ବିଦ୍ୟା, ହାତୀ ଉପରେ ଅଧିକାର ବିଦ୍ୟା, ଘୋଡ଼ା ଚଳାଇବା ବିଦ୍ୟା, ଗଦା ଚଳାଇବା ବିଦ୍ୟା, ଏବଂ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ ଓ ମନ୍ତ୍ର ବିଦାୟ କରିବା ବିଦ୍ୟା ଦେଇଥିଲେ।
ସର୍ଵଵିଦ୍ଯାମ୍ ଅଥାଵାପ୍ଯ ଉଭୌ ତୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ ଵନୌକସାଂ ହିତାର୍ଥାଯ ଜଘ୍ନତୁସ୍ ତାଟକାଂ ଵନେ
ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟା ଅଧିଗ୍ରହଣ କରି, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଜଙ୍ଗଲରେ ବସୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ତାଡକାକୁ ମାରିଦେଲେ।
ଅହଲ୍ଯାଂ ଶାପନିର୍ମୁକ୍ତାଂ ପାଦସ୍ପର୍ଶାଚ୍ ଚ ଚକ୍ରତୁଃ ଯଜ୍ଞଵିଧ୍ଵଂସନାଯାତାଞ୍ ଜଘ୍ନତୁସ୍ ତତ୍ର ରାକ୍ଷସାନ୍
ସେମାନେ ଅହଲ୍ୟାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ପାଦସ୍ପର୍ଶରେ ଶାପମୁକ୍ତ କରିଦେଲେ, ଏବଂ ସେଠାରେ ଯଜ୍ଞ ଭଙ୍ଗ କରିବାକୁ ଆସିଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ମାରିଦେଲେ।
କୃତଵିଦ୍ଯୌ ଧନୁଷ୍ପାଣୀ ଚକ୍ରତୁର୍ ଯଜ୍ଞରକ୍ଷଣମ୍ ତତୋ ମହାମଖେ ଵୃତ୍ତେ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋ ମୁନୀଶ୍ଵରଃ
ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଏବଂ ଧନୁଷ ହାତରେ ଧରି, ସେମାନେ ଯଜ୍ଞର ରକ୍ଷା କଲେ; ତାପରେ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ ସମାପ୍ତି ପରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ—
ପୁତ୍ରାଭ୍ଯାଂ ସହିତୋ ରାଜ୍ଞୋ ଜନକଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମ୍ ଅଭ୍ଯଗାତ୍ ଚିତ୍ରାମ୍ ଅଦର୍ଶଯତ୍ ତତ୍ର ରାଜମଧ୍ଯେ ନୃପାତ୍ମଜଃ
ରାଜାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ସହିତ ଜନକଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ; ସେଠାରେ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଦ୍ଭୁତ ଧନୁଷ ଦେଖାଇଲେ।
ରାମଃ ସୌମିତ୍ରିସହିତୋ ଧନୁର୍ଵିଦ୍ଯାଂ ଗୁରୋର୍ ମତାମ୍ ତତ୍ପ୍ରୀତୋ ଜନକଃ ପ୍ରାଦାତ୍ ସୀତାଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀମ୍ ଅଯୋନିଜାମ୍
ରାମ, ସୌମିତ୍ରିଙ୍କ ସହିତ, ଗୁରୁଙ୍କ ଶିଖ୍ୟା ଅନୁଯାୟୀ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାର ପ୍ରଦର୍ଶନ କଲେ; ଏହାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଜନକ ଅୟୋନିଜା ଶ୍ରୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ।
ତଥୈଵ ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯାପି ଭରତସ୍ଯାନୁଜସ୍ଯ ଚ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଭରତାଦୀନାଂ ଵସିଷ୍ଠାଦିମତେ ସ୍ଥିତଃ
ଏହିପରି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଓ ଭରତଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ଭରତ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ମତାନୁସାରେ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଗଲା।