ଵଜ୍ରାଦ୍ ଅପି କଠୋରଂ ଵା ଜୀଵିତଂ ତମ୍ ଅପଶ୍ଯତୋଃ ଶୀଘ୍ରଂ ନ ଯାନ୍ତି ଯତ୍ ପ୍ରାଣାସ୍ ତଦେକାଯତ୍ତଜୀଵଯୋଃ
ଯେଉଁମାନେ ପୁଅକୁ ଦେଖିପାରୁନାହାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଜୀବନ ବଜ୍ରଠାରୁ ଅଧିକ କଠିନ; ଏକମାତ୍ର ପୁଅ ଉପରେ ଜୀବନ ନିର୍ଭର କରୁଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ପ୍ରାଣ ଶୀଘ୍ର ଛାଡ଼ିଯାଏନି।
ଏଵଂ ବହୁଵିଧା ଵାଚୋ ଵୃଦ୍ଧଯୋର୍ ଵଦତୋର୍ ଵନେ ତଦା ଦଶରଥୋ ରାଜା ଶନୈସ୍ ତଂ ଦେଶମ୍ ଅଭ୍ଯଗାତ୍
ଏପରି ଅନେକ ପ୍ରକାର କଥା ବୃଦ୍ଧ ଦୁହେଁ ଜଙ୍ଗଲରେ କହୁଥିବା ବେଳେ, ଦଶରଥ ରାଜା ଶାନ୍ତିରେ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।
ପାଦସଂଚାରଶବ୍ଦେନ ମେନାତେ ସୁତମ୍ ଆଗତମ୍
ପାଦ ଚାଲିବାର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ସେମାନେ ଧାରଣା କଲେ ଯେ, ତାଙ୍କର ପୁଅ ଆସିଛି।
କୁତୋ ଵତ୍ସ ଚିରାତ୍ ପ୍ରାପ୍ତସ୍ ତ୍ଵଂ ଦୃଷ୍ଟିସ୍ ତ୍ଵଂ ପରାଯଣମ୍ ନ ବ୍ରୂଷେ କିଂତୁ ରୁଷ୍ଟୋ ଽସି ଵୃଦ୍ଧଯୋର୍ ଅନ୍ଧଯୋଃ ସୁତଃ
ବାପା, ଏତେ ଦିନ ପରେ କାହିଁକି ଆସିଲୁ? ତୁମେ ଆମର ଏକମାତ୍ର ଆଶ୍ରୟ, ଆମ ଦୃଷ୍ଟି—କାହିଁକି କିଛି କହୁନାହ? ତୁମେ କ୍ରୋଧିତ କି, ଅନ୍ଧ ବୃଦ୍ଧ ମାତାବାପାଙ୍କ ପୁଅ?
ସଶଲ୍ଯ ଇଵ ଦୁଃଖାର୍ତଃ ଶୋଚନ୍ ଦୁଷ୍କୃତମ୍ ଆତ୍ମନଃ ସ ଭୀତ ଇଵ ରାଜେନ୍ଦ୍ରସ୍ ତାଵ୍ ଉଵାଚାଥ ନାରଦ
ଶଳ୍ୟ ବେଧିତ ମନେ, ଦୁଃଖରେ ଭରିଯାଇ, ନିଜ ଅପରାଧ ପାଇଁ ଶୋକ କରୁଥିବା, ଭୟଭୀତ ରାଜା ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, ହେ ନାରଦ।
ଉଦପାନଂ ଚ କୁରୁତାଂ ତଚ୍ ଛ୍ରୁତ୍ଵା ନୃପଭାଷିତମ୍ ନାଯଂ ଵକ୍ତା ସୁତୋ ଽସ୍ମାକଂ କୋ ଭଵାଂସ୍ ତତ୍ ପୁରା ଵଦ
ରାଜାଙ୍କ କଥା 'ପାଣି ଦିଅ' ଶୁଣି, ସେମାନେ କହିଲେ: 'ଏହା ଆମ ପୁଅର କଥା ନୁହେଁ—ଆପଣ କିଏ? ସତ୍ୟ କହନ୍ତୁ।'
ପଶ୍ଚାତ୍ ପିବାଵଃ ପାନୀଯଂ ତତୋ ରାଜାବ୍ରଵୀଚ୍ ଚ ତୌ
'ପରେ ଆମେ ପାଣି ପିବା', ରାଜା ସେମାନେଁକୁ ଏପରି କହିଲେ।
ତତ୍ର ତିଷ୍ଠତି ଵାଂ ପୁତ୍ରୋ ଯତ୍ର ଵାରିସମାଶ୍ରଯଃ
'ତୁମ ପୁଅ ସେଠି ଦଢ଼ିଛି, ଯେଉଁଠାରେ ପାଣି ରଖାଯାଇଛି।'
ତଚ୍ ଛ୍ରୁତ୍ଵୋଚତୁର୍ ଆର୍ତୌ ତୌ ସତ୍ଯଂ ବ୍ରୂହି ନ ଚାନ୍ଯଥା ଆଚଚକ୍ଷେ ତତୋ ରାଜା ସର୍ଵମ୍ ଏଵ ଯଥାତଥମ୍
ଏହା ଶୁଣି, ଦୁଃଖିତ ଦୁହେଁ କହିଲେ, 'ସତ୍ୟ କହ, ଭୁଲ କଥା ନୁହେଁ।' ତେବେ ରାଜା ସମସ୍ତ କଥା ଯଥାଯଥିକ ଭାବେ କହିଦେଲେ।
ତତସ୍ ତୁ ପତିତୌ ଵୃଦ୍ଧୌ ତତ୍ରାଵାଂ ନଯ ମା ସ୍ପୃଶ ବ୍ରହ୍ମଘ୍ନସ୍ପର୍ଶନଂ ପାପଂ ନ କଦାଚିଦ୍ ଵିନଶ୍ଯତି
ତାପରେ ବୃଦ୍ଧ ଦୁହେଁ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ ଏବଂ କହିଲେ, 'ଆମକୁ ସେଠାକୁ ନେଇଯାଅ। ଆମକୁ ଛୁଅନି—ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନନକାରୀଙ୍କ ସ୍ପର୍ଶ ପାପ, ଏହା କେବେ ନଷ୍ଟ ହୁଏନାହିଁ।'
ନିନ୍ଯେ ଵୈ ଶ୍ରଵଣଂ ଵୃଦ୍ଧଂ ସଭାର୍ଯଂ ନୃପସତ୍ତମଃ ଯତ୍ରାସୌ ପତିତଃ ପୁତ୍ରସ୍ ତଂ ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୌ ଵିଲେପତୁଃ
ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ବୃଦ୍ଧ ଶ୍ରବଣଙ୍କୁ ନେଇ, ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କର ପୁଅ ପଡିଥିଲେ, ସେଠାକୁ ଗଲେ । ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଛୁଇଁ ଦୁଇଜଣେ ଏକାଠି କନ୍ଦିଲେ ।
ଯଥା ପୁତ୍ରଵିଯୋଗେନ ମୃତ୍ଯୁର୍ ନୌ ଵିହିତସ୍ ତଥା ତ୍ଵଂ ଚାପି ପାପ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଵିଯୋଗାନ୍ ମୃତ୍ଯୁମ୍ ଆପ୍ସ୍ଯସି
ଯେପରି ଆମେ ପୁଅ ହରାଇ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଲୁ, ସେପରି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ପାପର ଫଳରେ ପୁଅ ବିୟୋଗରେ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖିବ ।
ଏଵଂ ତୁ ଜଲ୍ପତୋର୍ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଗତାଃ ପ୍ରାଣାସ୍ ତତୋ ନୃପଃ ଅଗ୍ନିନା ଯୋଜଯାମ୍ ଆସ ଵୃଦ୍ଧୌ ଚ ଋଷିପୁତ୍ରକମ୍
ଏଭଳି କହୁଥିବା ବେଳେ, ରାଜାଙ୍କର ପ୍ରାଣ ଚାଲିଗଲା । ପରେ ସେ ବୃଦ୍ଧ ଦମ୍ପତି ଓ ତାଙ୍କର ଋଷିପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଅଗ୍ନି ସଂସ୍କାର କରାଇଲେ ।
ତତୋ ଜଗାମ ନଗରଂ ଦୁଃଖିତୋ ନୃପତିର୍ ମୁନେ ଵସିଷ୍ଠାଯ ଚ ତତ୍ ସର୍ଵଂ ନ୍ଯଵେଦଯଦ୍ ଅଶେଷତଃ
ତାପରେ ଦୁଃଖିତ ରାଜା ନଗରକୁ ଗଲେ ଓ ମୁନି, ସେ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ନୃପାଣାଂ ସୂର୍ଯଵଂଶ୍ଯାନାଂ ଵସିଷ୍ଠୋ ହି ପରା ଗତିଃ ଵସିଷ୍ଠୋ ଽପି ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠୈଃ ସଂମନ୍ତ୍ର୍ଯାହ ଚ ନିଷ୍କୃତିମ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶୀୟ ରାଜାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବସିଷ୍ଠ ହେଉଛନ୍ତି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆଶ୍ରୟ । ବସିଷ୍ଠ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସହ ଆଲୋଚନା କରି ପାପମୁଚ୍ଚିବା ଉପାୟ କହିଲେ ।
ଗାଲଵଂ ଵାମଦେଵଂ ଚ ଜାବାଲିମ୍ ଅଥ କଶ୍ଯପମ୍ ଏତାନ୍ ଅନ୍ଯାନ୍ ସମାହୂଯ ହଯମେଧାଯ ଯତ୍ନତଃ
ଗାଳବ, ବାମଦେବ, ଜାବାଲି ଓ କଶ୍ୟପ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ଏହା ସହିତ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଡାକି, ହଯମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କଲେ ।
ଯଜସ୍ଵ ହଯମେଧୈଶ୍ ଚ ବହୁଭିର୍ ବହୁଦକ୍ଷିଣୈଃ
ତୁମେ ବହୁ ହଯମେଧ ଯଜ୍ଞ କର, ପ୍ରତ୍ୟେକଟିରେ ଅନେକ ଦାନ ଦିଅ ।
ଅକରୋଦ୍ ଧଯମେଧାଂଶ୍ ଚ ରାଜା ଦଶରଥୋ ଦ୍ଵିଜୈଃ ଏତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଅନ୍ତରେ ତତ୍ର ଵାଗ୍ ଉଵାଚାଶରୀରିଣୀ
ଦଶରଥ ରାଜା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସହିତ ହଯମେଧ ଯଜ୍ଞ କଲେ । ସେ ସମୟରେ, ସେଠାରେ ଏକ ଦେହବିହୀନ କଣ୍ଠସ୍ୱର ଶୁଣାଗଲା ।
ପୂତଂ ଶରୀରମ୍ ଅଭଵଦ୍ ରାଜ୍ଞୋ ଦଶରଥସ୍ଯ ହି ଵ୍ଯଵହାର୍ଯଶ୍ ଚ ଭଵିତା ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ତଥା ସୁତାଃ ଜ୍ଯେଷ୍ଠପୁତ୍ରପ୍ରସାଦେନ ରାଜାପାପୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଦଶରଥ ରାଜାଙ୍କ ଶରୀର ପବିତ୍ର ହେଲା, ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ ରାଜକାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ହେବେ । ବଡ଼ ପୁଅଙ୍କର କୃପାରେ ରାଜା ପାପମୁକ୍ତ ହେବେ ।
ତତୋ ବହୁତିଥେ କାଲେ ଋଷ୍ଯଶୃଙ୍ଗାନ୍ ମୁନୀଶ୍ଵରାତ୍ ଦେଵାନାଂ କାର୍ଯସିଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥଂ ସୁତା ଆସନ୍ ସୁରୋପମାଃ
ଏଭଳି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ଦେବତାମାନଙ୍କର କାମ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ, ମହାମୁନି ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାଙ୍କ ପରି ସୁନ୍ଦର ପୁଅମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ ।
କୌଶଲ୍ଯାଯାଂ ତଥା ରାମଃ ସୁମିତ୍ରାଯାଂ ଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଶ୍ ଚାପି କୈକେଯ୍ଯାଂ ଭରତୋ ମତିମତ୍ତରଃ
କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ରାମ, ସୁମିତ୍ରାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଶତୃଘ୍ନ, ଏବଂ କୈକେୟୀଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ସବୁଠାରୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଭରତ ଜନ୍ମ ନେଲେ ।
ତେ ସର୍ଵେ ମତିମନ୍ତଶ୍ ଚ ପ୍ରିଯା ରାଜ୍ଞୋ ଵଶେ ସ୍ଥିତାଃ ତଂ ରାଜାନମ୍ ଋଷିଃ ପ୍ରାପ୍ଯ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଃ ପ୍ରଜାପତିଃ
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଓ ତାଙ୍କର ଆଜ୍ଞାରେ ରହୁଥିଲେ । ଏହି ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରଜାପତି ମହାମୁନି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଆସିଲେ ।
ରାମଂ ଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଚାପି ଅଯାଚତ ମହାମତେ ଯଜ୍ଞସଂରକ୍ଷଣାର୍ଥାଯ ଜ୍ଞାତତନ୍ମହିମା ମୁନିଃ
ମୁନି ତାଙ୍କର ମହିମା ଜାଣି, ବଡ଼ ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଯଜ୍ଞର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଚାହିଲେ ।
ଚିରପ୍ରାପ୍ତସୁତୋ ଵୃଦ୍ଧୋ ରାଜା ନୈଵେତ୍ଯ୍ ଅଭାଷତ
ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ପୁଅ ପାଇଥିବା ବୃଦ୍ଧ ରାଜା କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ ।
ମହତା ଦୈଵଯୋଗେନ କଥଂଚିଦ୍ ଵାର୍ଧକେ ମୁନେ ଜାତାଵ୍ ଆନନ୍ଦସଂଦୋହଦାଯକୌ ମମ ବାଲକୌ
ମୁନି, ଭାଗ୍ୟର ଦୟାରେ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ଏହି ଦୁଇ ପୁଅ ମୋତେ ମିଳିଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ମୋ ଜୀବନକୁ ଆନନ୍ଦରେ ପୁରିଦେଇଛନ୍ତି ।
ସଶରୀରମ୍ ଇଦଂ ରାଜ୍ଯଂ ଦାସ୍ଯେ ନୈଵ ସୁତାଵ୍ ଇମୌ
ମୁଁ ତୁମକୁ ମୋ ଦେହ ସହିତ ରାଜ୍ୟ ଦେଇପାରିବି, କିନ୍ତୁ ଏହି ଦୁଇ ପୁଅ ଦେଇପାରିବି ନାହିଁ ।
ଵସିଷ୍ଠେନ ତଦା ପ୍ରୋକ୍ତୋ ରାଜା ଦଶରଥସ୍ ତ୍ଵ୍ ଇତି
ତାପରେ ବସିଷ୍ଠ ଦଶରଥ ରାଜାଙ୍କୁ ଏଭଳି କହିଲେ ।
ରଘଵଃ ପ୍ରାର୍ଥନାଭଙ୍ଗଂ ନ ରାଜନ୍ କ୍ଵାପି ଶିକ୍ଷିତାଃ
ରାଜନ୍, ରଘୁବଂଶୀମାନେ କେବେ ବି ଅନୁରୋଧ ଅସ୍ୱୀକାର କରିବାକୁ ଶିଖିନାହାନ୍ତି ।
ରାମଂ ଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଚୈଵ କଥଂଚିଦ୍ ଅଵଦନ୍ ନୃପଃ
ରାଜା କିଛିପରି ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହ କଥା କହିଲେ।
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷେଃ କୁରୁତାଂ ଯଜ୍ଞରକ୍ଷଣମ୍
ସେ କହିଲେ, 'ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ବ୍ରାହ୍ମର୍ଷିଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଯଜ୍ଞକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।'